महाभारत · अध्याय 1.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.67.1
ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः ।
एकादश सुताः स्थाणोः ख्याताः परमतेजसः ॥ १.६७.१ ॥
ब्रह्मदेवाचे मानसपुत्र सहा महर्षी प्रसिद्ध आहेत; आणि स्थाणूचे (शिवाचे) अकरा पुत्र परम तेजस्वी म्हणून विख्यात आहेत.
1.67.2
मृगव्याधश्च सर्पश्च निर्ऋतिश्च महायशाः ।
अजैकपादहिर्बिध्न्यः पिनाकी च परन्तपः ॥ १.६७.२ ॥
मृगव्याध, सर्प आणि निर्ऋती हे महायशस्वी आहेत; अजैकपाद, अहिर्बुध्न्य आणि पिनाकी हे शत्रूंना तापवणारे आहेत.
1.67.3
दहनोऽथेश्वरश्चैव कपाली च महाद्युतिः ।
स्थाणुर्भगश्च भगवान् रुद्रा एकादश स्मृताः ॥ १.६७.३ ॥
दहन, ईश्वर, महाद्युती कपाली, स्थाणू, भग आणि भगवान — हे अकरा रुद्र स्मरले जातात.
1.67.4
मरीचिरङ्गिरा अत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
षडेते ब्रह्मणः पुत्रा वीर्यवन्तो महर्षयः ॥ १.६७.४ ॥
मरीची, अङ्गिरा, अत्री, पुलस्त्य, पुलह आणि क्रतु — हे सहा ब्रह्मदेवाचे पुत्र, पराक्रमी महर्षी आहेत.
1.67.5
त्रयस्त्वङ्गिरसः पुत्रा लोके सर्वत्र विश्रुताः ।
बृहस्पतिरुतथ्यश्च संवर्तश्च धृतव्रताः ॥ १.६७.५ ॥
अङ्गिरसाचे तीन पुत्र सर्वत्र विख्यात आहेत — बृहस्पती, उतथ्य आणि संवर्त, जे दृढव्रती आहेत.
1.67.6
अत्रेस्तु बहवः पुत्राः श्रूयन्ते मनुजाधिप ।
सर्वे वेदविदः सिद्धाः शान्तात्मानो महर्षयः ॥ १.६७.६ ॥
हे मनुजाधिपा, अत्रीचे पुष्कळ पुत्र ऐकिवात आहेत — ते सर्व वेदज्ञ, सिद्ध आणि शांतात्मा महर्षी आहेत.
1.67.7
राक्षसाश्च पुलस्त्यस्य वानराः किन्नरास्तथा ।
यक्षाश्च मनुजव्याघ्र पुत्रास्तस्य च धीमतः ॥ १.६७.७ ॥
पुलस्त्याचे पुत्र राक्षस, वानर, किन्नर तसेच यक्ष होते; हे मनुष्यांमधील व्याघ्रा, त्या बुद्धिमानाचे पुत्र.
1.67.8
पुलहस्य सुता राजञ्शरभाश्च प्रकीर्तिताः ।
सिंहाः किपुरुषा व्याघ्रा ऋक्षा ईहामृगास्तथा ॥ १.६७.८ ॥
हे राजा, पुलहाचे पुत्र म्हणून शरभ, सिंह, किंपुरुष, व्याघ्र, ऋक्ष आणि ईहामृग सांगितले जातात.
1.67.9
क्रतोः क्रतुसमाः पुत्राः पतङ्गसहचारिणः ।
विश्रुतास्त्रिषु लोकेषु सत्यव्रतपरायणाः ॥ १.६७.९ ॥
क्रतूचे पुत्र क्रतूसमान होते; सूर्याचे सहचारी, त्रिलोकात प्रसिद्ध आणि सत्यव्रतात तत्पर होते.
1.67.10
दक्षस्त्वजायताङ्गुष्ठाद्दक्षिणाद्भगवानृषिः ।
ब्रह्मणः पृथिवीपाल शान्तात्मा सुमहातपाः ॥ १.६७.१० ॥
हे पृथ्वीपाला, ब्रह्मदेवाच्या उजव्या अंगठ्यातून भगवान ऋषी दक्ष जन्मले; ते शांतात्मा आणि महातपस्वी होते.
1.67.11
वामादजायताङ्गुष्ठाद्भार्या तस्य महात्मनः ।
तस्यां पञ्चाशतं कन्याः स एवाजनयन्मुनिः ॥ १.६७.११ ॥
डाव्या अंगठ्यातून त्या महात्म्याची पत्नी जन्मली; तिच्या ठायी त्या मुनीने पन्नास कन्या निर्माण केल्या.
1.67.12
ताः सर्वास्त्वनवद्याङ्ग्यः कन्याः कमललोचनाः ।
पुत्रिकाः स्थापयामास नष्टपुत्रः प्रजापतिः ॥ १.६७.१२ ॥
त्या सर्व निर्दोष अवयवांच्या, कमलनयनी कन्या होत्या; पुत्र गमावलेल्या प्रजापतीने त्यांना पुत्रिका म्हणून स्थापन केले.
1.67.13
ददौ स दश धर्माय सप्तविंशतिमिन्दवे ।
दिव्येन विधिना राजन्कश्यपाय त्रयोदश ॥ १.६७.१३ ॥
त्याने दहा धर्माला, सत्तावीस चंद्राला दिले; हे राजा, दिव्य विधीने तेरा कश्यपाला दिले.
1.67.14
नामतो धर्मपत्न्यस्ताः कीर्त्यमाना निबोध मे ।
कीर्तिर्लक्ष्मीर्धृतिर्मेधा पुष्टिः श्रद्धा क्रिया तथा ॥ १.६७.१४ ॥
धर्माच्या पत्नी, त्यांची नावे मी सांगतो, ऐका: कीर्ती, लक्ष्मी, धृती, मेधा, पुष्टी, श्रद्धा, क्रिया आणि तसेच.
1.67.15
बुद्धिर्लज्जा मतिश्चैव पत्न्यो धर्मस्य ता दश ।
द्वाराण्येतानि धर्मस्य विहितानि स्वयंभुवा ॥ १.६७.१५ ॥
बुद्धी, लज्जा आणि मती, हाच धर्माच्या दहा पत्नी; धर्माची ही द्वारे स्वयंभूने ठरवली.
1.67.16
सप्तविंशतिः सोमस्य पत्न्यो लोकस्य विश्रुताः ।
कालस्य नयने युक्ताः सोमपत्न्याः शुचिव्रताः ॥ १.६७.१६ ॥
सोमाच्या सत्तावीस पत्नी जगात प्रसिद्ध आहेत; कालाच्या डोळ्यांशी जोडलेल्या, शुद्धव्रत असलेल्या त्या सोमपत्नी आहेत.
1.67.17
सर्वा नक्षत्रयोगिन्यो लोकयात्राविधानतः ।
पैतामहो मुनिर्देवस्तस्य पुत्रः प्रजापतिः।
तस्याष्टौ वसवः पुत्रास्तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ॥ १.६७.१७ ॥
या सर्व नक्षत्र-योगिनी आहेत, लोकयात्रेच्या विधानानुसार. ब्रह्माचा पौत्र मुनिदेव; त्याचा पुत्र प्रजापती; त्याला आठ वसू पुत्र — त्यांचा विस्तार मी सांगेन.
1.67.18
धरो ध्रुवश्च सोमश्च अहश्चैवानिलोऽनलः ।
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ॥ १.६७.१८ ॥
धर, ध्रुव, सोम, अह, अनिल, अनल, प्रत्यूष आणि प्रभास — हे आठ वसू म्हणून सांगितले आहेत.
1.67.19
धूम्रायास्तु धरः पुत्रो ब्रह्मविद्यो ध्रुवस्तथा ।
चन्द्रमास्तु मनस्विन्याः श्वासायाः श्वसनस्तथा ॥ १.६७.१९ ॥
धूम्रेचा पुत्र धर; ब्रह्मविद्याज्ञ ध्रुव तसाच. मनस्विनीचा पुत्र चन्द्रमा; श्वासेचा पुत्र श्वसन तसाच.
1.67.20
रतायाश्चाप्यहः पुत्रः शाण्डिल्याश्च हुताशनः ।
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च प्रभातायाः सुतौ स्मृतौ ॥ १.६७.२० ॥
रतेचा पुत्र अहः; शाण्डिल्येचा पुत्र हुताशन. प्रभातेचे दोन पुत्र प्रत्यूष आणि प्रभास असे स्मरले जातात.
1.67.21
धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा ।
आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः शान्तोमुनिस्तथा।
ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः ॥ १.६७.२१ ॥
धराचा पुत्र द्रविण; हुतहव्यवहही तसाच. आपाचा पुत्र वैतण्ड्य; श्रम आणि शान्त मुनीही तसेच. ध्रुवाचा पुत्र भगवान काल, लोकांचा संहारक.
1.67.22
सोमस्य तु सुतो वर्चा वर्चस्वी येन जायते ।
मनोहरायाः शिशिरः प्राणोऽथ रमणस्तथा ॥ १.६७.२२ ॥
सोमाचा पुत्र वर्चा; ज्याच्याद्वारे तेजस्वी जन्मतो. मनोहरेचा पुत्र शिशिर; प्राण आणि रमण तसेच.
1.67.23
अह्नः सुतस्तथा ज्योतिः शमः शान्तस्तथा मुनिः ।
अग्नेः पुत्रः कुमारस्तु श्रीमाञ्छरवणालयः ॥ १.६७.२३ ॥
अहःचा पुत्र ज्योती; शम आणि शान्त मुनीही तसेच. अग्नीचा पुत्र कुमार, श्रीमान, शरवणालय.
1.67.24
तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठजः ।
कृत्तिकाभ्युपपत्तेश्च कार्तिकेय इति स्मृतः ॥ १.६७.२४ ॥
त्याचे शाख आणि विशाख, आणि पाठीतून जन्मलेला नैगमेय; कृत्तिकांनी स्वीकारल्यामुळे तो कार्तिकेय म्हणून स्मरला जातो.
1.67.25
अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रो मनोजवः ।
अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु ॥ १.६७.२५ ॥
अनिलाची पत्नी शिवा; तिचा पुत्र मनोजव. अविज्ञातगतीही; अनिलाला दोन पुत्र.
1.67.26
प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्नाऽथ देवलम् ।
द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ।
बृहस्पतेस्तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मवादिनी ॥ १.६७.२६ ॥
प्रत्यूषाचा पुत्र देवल नावाचा ऋषी म्हणून ओळखला जातो; देवलाला क्षमाशील व मनीषी असे दोन पुत्र होते. बृहस्पतीची बहीण श्रेष्ठ स्त्री, ब्रह्मवादिनी होती.
1.67.27
योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमसक्ता विचचार ह ।
प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनामष्टमस्य ह ॥ १.६७.२७ ॥
योगसिद्ध असलेली ती अनासक्त होऊन सर्व जगात संचार करीत असे. ती वसूंमधील आठवा प्रभास याची पत्नी होती.
1.67.28
विश्वकर्मा महाभागो जज्ञे शिल्पप्रजापतिः ।
कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वर्धकिः ॥ १.६७.२८ ॥
महाभाग्यवान विश्वकर्मा शिल्पप्रजापती म्हणून जन्माला आले. हजारो शिल्पांचे कर्ते आणि देवांचे वर्धकी (शिल्पी) तेच होते.
1.67.29
भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः ।
यो दिव्यानि विमानानि त्रिदशानां चकार ह ॥ १.६७.२९ ॥
सर्व अलंकारांचे कर्ते आणि कुशल शिल्पींमध्ये श्रेष्ठ. ज्यांनी देवांसाठी दिव्य विमाने बनवली.
1.67.30
मनुष्याश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः ।
पूजयन्ति च यं नित्यं विश्वकर्माणमव्ययम् ॥ १.६७.३० ॥
ज्या महात्म्याच्या शिल्पकलेवर मनुष्य उपजीविका करतात, त्या अव्यय विश्वकर्म्याची ते नित्य पूजा करतात.
1.67.31
स्तनं तु दक्षिणं भित्त्वा ब्रह्मणो नरविग्रहः ।
निःसृतो भगवान्धर्मः सर्वलोकसुखावहः ॥ १.६७.३१ ॥
ब्रह्मदेवाचे उजवे स्तन फोडून, नरदेह धारण केलेले भगवान धर्म बाहेर आले; ते सर्व लोकांना सुख देणारे आहेत.
1.67.32
त्रयस्तस्य वराः पुत्राः सर्वभूतमनोहराः ।
शमः कामश्च हर्षश्च तेजसा लोकधारिणः ॥ १.६७.३२ ॥
त्यांना तीन श्रेष्ठ पुत्र झाले, जे सर्व प्राण्यांचे मन हरण करणारे होते — शम, काम आणि हर्ष; आपल्या तेजाने ते लोकांना धारण करणारे होते.
1.67.33
कामस्य तु रतिर्भार्या शमस्य प्राप्तिरङ्गना ।
नन्दा तु भार्या हर्षस्य यासु लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १.६७.३३ ॥
कामाची पत्नी रती; शमाची पत्नी प्राप्ती नावाची स्त्री; हर्षाची पत्नी नंदा — ज्यांच्यात सर्व लोक प्रतिष्ठित आहेत.
1.67.34
मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपस्य सुरासुराः ।
जज्ञिरे नृपशार्दूल लोकानां प्रभवस्तु सः ॥ १.६७.३४ ॥
मरीचीचा पुत्र कश्यप; कश्यपापासून सुर आणि असुर जन्मले; हे नृपश्रेष्ठा, तेच लोकांचे उत्पत्तिस्थान होते.
1.67.35
त्वाष्ट्री तु सवितुर्भार्या वडवारूपधारिणी ।
असूयत महाभागा सान्तरिक्षेऽस्विनावुभौ ॥ १.६७.३५ ॥
त्वष्ट्याची कन्या, सवित्याची पत्नी, ती महाभागा घोडीचे रूप धारण करून आकाशात दोन अश्विनीकुमारांना जन्म देती झाली.
1.67.36
द्वादशैवादितेः पुत्राः शक्रमुख्या नराधिप ।
तेषामवरजो विष्णुर्यत्र लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १.६७.३६ ॥
अदितीचे बारा पुत्र होते, ज्यांत शक्र प्रमुख होता; हे नराधिपा, त्यांच्यात सर्वात धाकटे विष्णू होते — ज्यांच्यात सर्व लोक प्रतिष्ठित आहेत.
1.67.37
त्रयस्त्रिंशत यत्येते देवास्तेषामहं तव ।
अन्वयं संप्रवक्ष्यामि पक्षैश्च कुलतो गणान् ॥ १.६७.३७ ॥
हे तेहतीस देव आहेत; त्यांचा वंश, त्यांचे पक्ष आणि कुलानुसार गण यांसह मी तुम्हाला सांगेन.
1.67.38
रुद्राणामपरः पक्षः साध्यानां मरुतां तथा ।
वसूनां भार्गवं विद्याद्विश्वेदेवांस्तथैव च ॥ १.६७.३८ ॥
रुद्रांचा दुसरा पक्ष; साध्य आणि मरुत हेही तसेच; वसूंचा भार्गव (शुक्र) म्हणून जाणा; विश्वेदेवही तसेच.
1.67.39
वैनतेयस्तु गरुडो बलवानरुणस्तथा ।
बृहस्पतिश्च भगवानादित्येष्वेव गण्यते ॥ १.६७.३९ ॥
विनतेचा पुत्र बलवान गरुड आणि अरुण; भगवान बृहस्पतीही आदित्यांमध्येच गणले जातात.
1.67.40
अश्विनौ गुह्यकान्विद्धि सर्वौषध्यस्तथा पशून् ।
एते देवगणा राजन्कीर्तितास्तेऽनुपूर्वशः ॥ १.६७.४० ॥
दोन अश्विनीकुमार आणि गुह्यक यांना जाणा; सर्व औषधी आणि पशूही तसेच; हे राजा, हे देवगण क्रमाने सांगितले गेले.
1.67.41
यान्कीर्तयित्वा मनुजः सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
ब्रह्मणो हृदयं भित्त्वा निःसृतो भगवान्भृगुः ॥ १.६७.४१ ॥
यांचे कीर्तन केल्याने माणूस सर्व पापांपासून मुक्त होतो. ब्रह्मदेवाचे हृदय भेदून भगवान भृगू बाहेर पडले.
1.67.42
भृगोः पुत्रः कविर्विद्वाञ्छुक्रः कविसुतो ग्रहः ।
त्रैलोक्यप्राणयात्रार्थं वर्षावर्षे भयाभये।
स्वयंभुवा नियुक्तः सन्भुवनं परिधावति ॥ १.६७.४२ ॥
भृगूचा पुत्र विद्वान कवी; कवीचा पुत्र ग्रह शुक्र. त्रैलोक्याच्या प्राणयात्रेसाठी, पर्जन्य व दुष्काळ, भय व अभय यांसाठी स्वयंभूने नियुक्त केलेला तो जगभर फिरतो.
1.67.43
योगाचार्यो महाबुद्धिर्दैत्यानामभवद्गुरुः ।
सुराणां चापि मेधावी ब्रह्मचारी यतव्रतः ॥ १.६७.४३ ॥
महाबुद्धिमान योगाचार्य दैत्यांचे गुरू झाले, आणि देवांचेही मेधावी गुरू होते; ते ब्रह्मचारी व यतव्रत होते.
1.67.44
तस्मिन्नियुक्ते विधिना योगक्षेमाय भार्गवे ।
अन्यमुत्पादयामास पुत्रं भृगुरनिन्दितम् ॥ १.६७.४४ ॥
भार्गव (शुक्र) विधिपूर्वक योगक्षेमासाठी नियुक्त झाल्यावर, भृगूने दुसरा निर्दोष पुत्र निर्माण केला.
1.67.45
च्यवनं दीप्ततपसं धर्मात्मानं यशस्विनम् ।
यः स रोषाच्च्युतो गर्भान्मातुर्मोक्षाय भारत ॥ १.६७.४५ ॥
दीप्त तपाचा, धर्मात्मा आणि यशस्वी च्यवन; हे भारता, क्रोधाने मातेच्या गर्भातून मुक्तीसाठी तो च्युत झाला.
1.67.46
आरुषी तु मनोः कन्या तस्य पत्नी मनीषिणः ।
और्वस्तस्यां समभवदूरुं भित्त्वा महायशाः ॥ १.६७.४६ ॥
मनूची कन्या आरुषी ती त्या मनीषी ऋषींची पत्नी होती; तिच्या ठायी महायशस्वी और्व मांडी फोडून जन्मला.
1.67.47
महातेजा महावीर्यो बाल एव गुणैर्युतः ।
ऋचीकस्तस्य पुत्रस्तु जमदग्निस्ततोऽभवत् ॥ १.६७.४७ ॥
महातेजस्वी व महावीर्यवान ऋचीक बालपणापासूनच गुणसंपन्न होते; त्यांचा पुत्र जमदग्नी त्यांच्यापासून जन्मला.
1.67.48
जमदग्नेस्तु चत्वार आसन्पुत्रा महात्मनः ।
रामस्तेषां जघन्योऽभूदजघन्यैर्गुणैर्युतः।
सर्वशस्त्रेषु कुशलः क्षत्रियान्तकरो वशी ॥ १.६७.४८ ॥
महात्मा जमदग्नींना चार पुत्र होते; त्यांत राम सर्वात धाकटा होता, तरीही गुणांत कुणाहूनही कमी नव्हता. तो सर्व शस्त्रांत निपुण, क्षत्रियांचा संहारक आणि संयमी होता.
1.67.49
और्वस्यासीत्पुत्रशतं जमदग्निपुरोगमम् ।
तेषां पुत्रसहस्राणि बभूवुर्भुवि विस्तरः ॥ १.६७.४९ ॥
और्वाला जमदग्नी ज्याच्या अग्रभागी असलेले शंभर पुत्र होते. त्यांना हजारो पुत्र झाले आणि ते पृथ्वीवर पसरले.
1.67.50
द्वौ पुत्रो ब्रह्मणस्त्वन्यौ ययोस्तिष्ठति लक्षणम् ।
लोके धाता विधाता च यौ स्थितौ मनुना सह ॥ १.६७.५० ॥
ब्रह्म्याला आणखी दोन पुत्र होते; त्यांची लक्षणे लोकात टिकून आहेत — धाता आणि विधाता, जे मनूसह स्थित होते.
1.67.51
तयोरेव स्वसा देवी लक्ष्मीः पद्मगृहा शुभा ।
तस्यास्तु मानसाः पुत्रास्तुरगा व्योमचारिणः ॥ १.६७.५१ ॥
त्या दोघांची बहीण देवी लक्ष्मी होती; कमळ हेच जिचे घर, ती शुभ होती. तिचे मानसपुत्र आकाशात विहार करणारे घोडे होते.
1.67.52
वरुणस्य भार्या या ज्येष्ठा शुक्राद्देवी व्यजायत ।
तस्याः पुत्रं बलं विद्धि सुरां च सुरनन्दिनीम् ॥ १.६७.५२ ॥
वरुणाची ज्येष्ठ पत्नी, जी शुक्रापासून उत्पन्न झाली, तिचा पुत्र बल जाण, आणि देवांना आनंद देणारी कन्या सुरा हीही जाण.
1.67.53
प्रजानामन्नकामानामन्योन्यपरिभक्षणात् ।
अधर्मस्तत्र संजातः सर्वभूतविनाशकः ॥ १.६७.५३ ॥
अन्नाची इच्छा करणारे प्राणी एकमेकांना खाऊ लागले, तेव्हा तेथे अधर्म निर्माण झाला, जो सर्व प्राण्यांचा नाश करणारा आहे.
1.67.54
तस्यापि निर्ऋतिर्भार्या नैर्ऋता येन राक्षसाः ।
घोरास्तस्यास्त्रयः पुत्राः पापकर्मरताः सदा ॥ १.६७.५४ ॥
त्याची पत्नीही निरृती होती; तिच्यापासून नैरृत आणि घोर राक्षस जन्मले. तिला तीन पुत्र होते, जे सदैव पापकर्मात रत असत.
1.67.55
भयो महाभयश्चैव मृत्युर्भूतान्तकस्तथा ।
न तस्य भार्या पुत्रो वा कश्चिदस्त्यन्तको हि सः ॥ १.६७.५५ ॥
भय, महाभय, मृत्यू आणि भूतांचा अंत करणारा अंतक हे देखील तसेच (उत्पन्न झाले). त्याला पत्नी किंवा पुत्र कोणीही नव्हते; तो तर अंतकच आहे.
1.67.56
काकीं श्येनीं तथा भासीं धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम् ।
ताम्रा तु सुषुवे देवी पञ्चैता लोकविश्रुताः ॥ १.६७.५६ ॥
काकी, श्येनी, भासी, धृतराष्ट्री आणि शुकी — या पाचजणी लोकविख्यात होत्या; देवी ताम्रेने त्यांना जन्म दिला.
1.67.57
उलूकान्सुषुवे काकी श्येनी श्येनान्व्यजायत ।
भासी भासानजनयद्गृध्रांश्चैव जनाधिप ॥ १.६७.५७ ॥
काकीने घुबडांना जन्म दिला; श्येनीने ससाण्यांना; भासीने भासांना; आणि हे जनाधिपा, गिधाडांनाही.
1.67.58
धृतराष्ट्री तु हंसांश्च कलहंसांश्च सर्वशः ।
चक्रवाकांश्च भद्रा तु जनयामास सैव तु ॥ १.६७.५८ ॥
धृतराष्ट्रीने हंस, कलहंस आणि सर्व प्रकारचे चक्रवाक जन्माला घातले; भद्रेनेही तेच जन्माला घातले.
1.67.59
शुकी च जनयामास शुकानेव यशस्विनी ।
कल्याणगुणसंपन्ना सर्वलक्षणपूजिता ॥ १.६७.५९ ॥
यशस्विनी शुकीने पोपटांनाच जन्म दिला; ती कल्याणगुणांनी संपन्न आणि सर्व शुभलक्षणांनी पूजित होती.
1.67.60
नव क्रोधवशा नारीः प्रजज्ञे क्रोधसंभवाः ।
मृगी च मृगमन्दा च हरी भद्रमना अपि ॥ १.६७.६० ॥
क्रोधवशेने क्रोधापासून जन्मलेल्या नऊ स्त्रिया जन्माला घातल्या — मृगी, मृगमंदा, हरी आणि भद्रमनाही.
1.67.61
मातङ्गी त्वथ शार्दूली श्वेता सुरभिरेव च ।
सर्वलक्षणसंपन्ना सुरसा चैव भामिनी ॥ १.६७.६१ ॥
नंतर मातङ्गी, शार्दूली, श्वेता, सुरभी आणि सर्व शुभलक्षणांनी युक्त सुरसा ही भामिनीही जन्मली.
1.67.62
अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम ।
ऋक्षाश्च मृगमन्दायाः सृमराश्च परंतप ॥ १.६७.६२ ॥
हे नरश्रेष्ठा, मृगीची सर्व संतती मृग झाली; मृगमन्देची संतती ऋक्ष व सृमर. हे परंतपा!
1.67.63
ततस्त्वैरावतं नागं जज्ञे भद्रमनाः सुतम् ।
ऐरावतः सुतस्तस्या देवनागो महागजः ॥ १.६७.६३ ॥
नंतर भद्रमनेने ऐरावत नावाचा नाग-गज पुत्ररूपाने जन्मला दिला; तो ऐरावत, तिचा पुत्र, देवनाग व महागज होता.
1.67.64
हर्याश्च हरयोऽपत्यं वानराश्च तरस्विनः ।
गोलाङ्गूलांश्च भद्रं ते हर्याः पुत्रान्प्रचक्षते ॥ १.६७.६४ ॥
हर्येची संतती हरी; आणि वेगवान वानरेही. तुझे कल्याण असो — गोलाङ्गूलांनाही हर्येचे पुत्र म्हणतात.
1.67.65
प्रजज्ञे त्वथ शार्दूली सिंहान्व्याग्राननेकशः ।
द्वीपिनश्च महासत्वान्सर्वानेव न सशंयः ॥ १.६७.६५ ॥
नंतर शार्दूलीने अनेक सिंह व व्याघ्र जन्मास घातले; महाबलवान द्वीपीही — यात संशय नाही.
1.67.66
मातङ्ग्यपि च मातङ्गानपत्यानि नराधिप ।
दिशां गजं तु श्वेताख्यं श्वेताऽजनयदाशुगम् ॥ १.६७.६६ ॥
हे नराधिपा, मातङ्गीनेही मातङ्ग (हत्ती) संतती जन्मास घातली; आणि श्वेतेने दिशांच्या गजांमधील श्वेत नावाचा वेगवान गज जन्मास घातला.
1.67.67
तथा दुहितरौ राजन्सुरभिर्वै व्यजायत ।
रोहिणी चैव भद्रं ते गन्धर्वी तु यशस्विनी ॥ १.६७.६७ ॥
हे राजा, त्याचप्रमाणे सुरभीने दोन कन्यांना जन्म दिला — रोहिणी आणि यशस्विनी गंधर्वी. तुझे कल्याण असो.
1.67.68
विमलामपि भद्रं ते अनलामपि भारत ।
रोहिण्यां जज्ञिरे गावो गन्धर्व्यां वाजिनः सुताः ॥ १.६७.६८ ॥
हे भारता, तुझे कल्याण असो. रोहिणीपासून विमला आणि अनला यांचा जन्म झाला — गायी जन्मल्या; गंधर्वीपासून घोडे पुत्र म्हणून जन्मले.
1.67.69
इरायाः कन्यका जातास्तिस्रः कमललोचनाः ।
वनस्पतीनां वृक्षाणां वीरुधां चैव मातरः ॥ १.६७.६९ ॥
इरेला कमलनयना तीन कन्या जन्मल्या; त्या वनस्पती, वृक्ष आणि वेलींच्या माता झाल्या.
1.67.70
लतारुहे च द्वे प्रोक्ते वीरुधां चैव ताः स्मृताः ।
गृह्णन्ति ये विना पुष्पं फलानि तरवः पृथक् ॥ १.६७.७० ॥
लता आणि रुहा या दोघी वेलींच्या माता म्हणून सांगितल्या आहेत. फुलाविना वेगवेगळ्या फळांना धरणारे वृक्ष —
1.67.71
लतासुतास्ते विज्ञेयास्तानेवाहुर्वनस्पतीन् ।
पुष्पैः फलग्रहान्वृक्षान्रुहायाः प्रसवं विदुः ॥ १.६७.७१ ॥
त्यांना वेलींचे पुत्र समजावे; त्यांनाच वनस्पती म्हणतात. फुलांद्वारे फळ देणारे वृक्ष रुहाची संतती आहेत असे जाणावे.
1.67.72
लतागुल्मानि वृक्षाश्च त्वक्सारतृणजन्तवः ।
वीरुधो याः प्रजास्तस्यास्तत्र वंशः समाप्यते ॥ १.६७.७२ ॥
वेली, झुडुपे, वृक्ष, त्वक्सार (सालयुक्त), गवत आणि जीवजंतू; तिची संतती असलेल्या वेली — येथे तिचा वंश संपतो.
1.67.73
सप्तपिम्डफलान्वृक्षाननलापि व्यजायत ॥ १.६७.७३ ॥
अनलेनेही सात घडांची फळे देणारे वृक्ष जन्माला घातले.
1.67.74
अनलायाः शुकी पुत्री कंकस्तु सुरसासुतः ।
अरुणस्य भार्या श्येनी तु वीर्यवन्तौ महाबलौ ॥ १.६७.७४ ॥
अनलेची कन्या शुकी; कंक सुरसेचा पुत्र. अरुणाची भार्या श्येनी; ते दोघे पराक्रमी आणि महाबलवान होते.
1.67.75
संपातिं जनयामास वीर्यवन्तं जटायुषम् ।
सुरसाऽजनयन्नागान्कद्रूः पुत्रांस्तु पन्नगान् ॥ १.६७.७५ ॥
शुकीने वीर्यवान संपाती आणि जटायूला जन्म दिला. सुरसेने नागांना जन्म दिला; कद्रूने पुत्र म्हणून पन्नगांना जन्म दिला.
1.67.76
द्वौ पुत्रौ विनतायास्तु विख्यातौ गरुडारुणौ ।
इत्येष सर्वभूतानां महतां मनुजाधिप।
प्रभवः कीर्तितः सम्यङ्मया मतिमतां वर ॥ १.६७.७६ ॥
विनतेला गरुड आणि अरुण असे दोन प्रसिद्ध पुत्र होते. हे मनुजाधिपा, हे बुद्धिमंतांत श्रेष्ठा, अशा रीतीने मी सर्व भूतांच्या आणि महात्म्यांच्या उत्पत्तीचे यथायोग्य वर्णन केले.
1.67.77
यं श्रुत्वा पुरुषः सम्यङ्मुक्तो भवति पाप्मनः ।
सर्वज्ञतां च लभते रतिमग्र्यां च विन्दति ॥ १.६७.७७ ॥
हे ऐकून माणूस पापांपासून पूर्णपणे मुक्त होतो, सर्वज्ञता प्राप्त करतो आणि सर्वोत्तम आनंद मिळवतो.