મહાભારત · અધ્યાય 1.70
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.70.1
ययातिः पूर्वजोऽस्माकं दशमो यः प्रजापतेः ।
कथं स शुक्रतनयां लेभे परमदुर्लभाम् ॥ १.७०.१ ॥
પ્રજાપતિના દસમા વંશજ આપણા પૂર્વજ યયાતિએ શુક્રની અત્યંત દુર્લભ પુત્રીને કેવી રીતે મેળવી?
1.70.2
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन ।
आनुपूर्व्या च मे शंस राज्ञो वंशकरान्पृथक् ॥ १.७०.२ ॥
હે તપોધન, હું આ વિસ્તારથી સાંભળવા ઇચ્છું છું. રાજવંશોના પ્રવર્તકોને ક્રમશઃ, એક એક કરીને મને કહો.
1.70.3
ययातिरासीन्नृपतिर्देवराजसमद्युतिः ।
तं शुक्रवृषपर्वाणौ वव्राते वै यथा पुरा ॥ १.७०.३ ॥
દેવરાજ ઇન્દ્ર સમાન તેજસ્વી યયાતિ નામે એક રાજા હતા. પહેલાંની જેમ શુક્ર અને વૃષપર્વાએ તેમને પોતાના તરીકે વર્યા.
1.70.4
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि पृच्छते जनमेजय ।
देवयान्याश्च संयोगं ययातेर्नाहुषस्य च ॥ १.७०.४ ॥
હે જનમેજય, પૂછનાર તને હું તે સંપૂર્ણ કહીશ — દેવયાની અને નહુષપુત્ર યયાતિનો સંયોગ.
1.70.5
सुराणामसुराणां च समजायत वै मिथः ।
ऐश्वर्यं प्रति संघर्षस्त्रैलोक्ये सचराचरे ॥ १.७०.५ ॥
દેવો અને અસુરો વચ્ચે ચરાચર સહિત ત્રિલોકના ઐશ્વર્ય માટે સંઘર્ષ ઉદ્ભવ્યો.
1.70.6
जिगीषया ततो देवा वव्रिरेऽङ्गिरसं मुनिम् ।
पौरोहित्येन याज्यार्थे काव्यं तूशनसं परे ॥ १.७०.६ ॥
ત્યારે જીતવાની ઇચ્છાથી દેવોએ યજ્ઞ માટે પુરોહિત તરીકે અંગિરસ મુનિને વર્યા; બીજાઓએ કાવ્ય ઉશનસ્ને વર્યા.
1.70.7
ब्राह्मणौ तावुभौ नित्यमन्योन्यस्पर्धिनौ भृशम् ।
तत्र देवा निजघ्नुर्यान्दानवान्युधि संगतान् ॥ १.७०.७ ॥
તે બંને બ્રાહ્મણો સદા એકબીજા સાથે તીવ્ર સ્પર્ધા કરતા. ત્યાં યુદ્ધમાં એકઠા થયેલા દાનવોને દેવોએ મારી નાખ્યા.
1.70.8
तान्पुनर्जीवयामास काव्यो विद्याबलाश्रयात् ।
ततस्ते पुनरुत्थाय योधयांचक्रिरे सुरान् ॥ १.७०.८ ॥
વિદ્યાના બળનો આશ્રય લઈ કાવ્ય (શુક્ર) એ તેમને ફરી જીવંત કર્યા. પછી તેઓ ફરી ઊઠીને દેવો સાથે લડ્યા.
1.70.9
असुरास्तु निजघ्नुर्यान्सुरान्समरमूर्धनि ।
न तान्सञ्जीवयामास बृहस्पतिरुदारधीः ॥ १.७०.९ ॥
યુદ્ધની આગળ અસુરોએ જે દેવોને માર્યા, તેમને ઉદારબુદ્ધિ બૃહસ્પતિ ફરી જીવંત કરી શક્યા નહીં.
1.70.10
न हि वेद स तां विद्यां यां काव्योवेत्ति वीर्यवान् ।
सञ्जीविनीं ततो देवा विषादमगमन्परम् ॥ १.७०.१० ॥
શક્તિશાળી કાવ્ય (શુક્ર) જે સંજીવની વિદ્યા જાણતા હતા, તે બૃહસ્પતિ જાણતા ન હતા. ત્યારે દેવો અત્યંત વિષાદમાં ડૂબી ગયા.
1.70.11
ते तु देवा भयोद्विग्नाः काव्यादुशनसस्तदा ।
ऊचुः कचमुपागम्य ज्येष्ठं पुत्रं बृहस्पतेः ॥ १.७०.११ ॥
ત્યારે ભયથી વ્યાકુળ દેવો ઉશનસ (શુક્ર)ના પુત્ર કાવ્ય પાસેથી જઈ બૃહસ્પતિના જ્યેષ્ઠ પુત્ર કચ પાસે જઈને બોલ્યા.
1.70.12
भजमानान्भजस्वास्मान्कुरु नः साह्यमुत्तमम् ।
या सा विद्या निवसति ब्राह्मणेऽमिततेजसि ॥ १.७०.१२ ॥
તારી સેવા કરનારા અમને સ્વીકાર, અમને શ્રેષ્ઠ સહાય કર. અમિત તેજસ્વી બ્રાહ્મણમાં જે વિદ્યા વસે છે, તે (અમને આપ).
1.70.13
शुक्रे तामाहर क्षिप्रं भागभाङ्गो भविष्यसि ।
वृषपर्वसमीपे हि शक्यो द्रष्टुं त्वया द्विजः ॥ १.७०.१३ ॥
શુક્રાચાર્ય પાસેથી તે વિદ્યા જલદી લઈ આવ; ત્યારે તું ભાગનો ભાગીદાર થઈશ. વૃષપર્વાની પાસે જ તું તે દ્વિજને જોઈ શકીશ.
1.70.14
रक्षते दानवांस्तत्र न स रक्षत्यदानवान् ।
तमाराधयितुं शक्तो भवान्पूर्ववयाः कविम् ॥ १.७०.१४ ॥
ત્યાં તે દાનવોનું રક્ષણ કરે છે, અદાનવોનું નહીં. યુવાન હોવાથી તું તે કવિને પ્રસન્ન કરવા સમર્થ છે.
1.70.15
देवयानीं च दयितां सुतां तस्य महात्मनः ।
त्वमाराधयितुं शक्तो नान्यः कश्चन विद्यते ॥ १.७०.१५ ॥
એ મહાત્માની પ્રિય પુત્રી દેવયાનીને પ્રસન્ન કરવા તું જ સમર્થ છે; બીજું કોઈ નથી.
1.70.16
शीलदाक्षिण्यमाधुर्यैराचारेण दमेन च ।
देवयान्यां हि तुष्टायां विद्यां तां प्राप्स्यसि ध्रुवम् ॥ १.७०.१६ ॥
શીલ, દાક્ષિણ્ય, મધુરતા, સદાચાર અને સંયમથી દેવયાની પ્રસન્ન થશે તો તું નિશ્ચે એ વિદ્યા મેળવીશ.
1.70.17
तथेत्युक्त्वा ततः प्रायाद्बृहस्पतिसुतः कचः ।
तदाऽभिपूजितो देवैः समीपे वृषपर्वणः ॥ १.७०.१७ ॥
'એમ જ થાઓ' કહીને બૃહસ્પતિનો પુત્ર કચ ચાલ્યો; ત્યારે દેવોએ સન્માનિત કરીને તે વૃષપર્વાની પાસે ગયો.
1.70.18
स गत्वा त्वरितो राजन्देवैः संप्रेषितः कचः ।
असुरेन्द्रपुरे शुक्रं दृष्ट्वा वाक्यमुवाच ह ॥ १.७०.१८ ॥
હે રાજન્, દેવોએ મોકલેલો કચ ઝડપથી જઈને અસુરેન્દ્રના નગરમાં શુક્રને જોઈને આ વચન બોલ્યો.
1.70.19
ऋषेरङ्गिरसः पौत्रं पुत्रं साक्षाद्बृहस्पतेः ।
नाम्ना कच इति ख्यातं शिष्यं गृह्णात् मां भवान् ॥ १.७०.१९ ॥
"ઋષિ અંગિરસનો પૌત્ર, સાક્ષાત બૃહસ્પતિનો પુત્ર, કચ નામે પ્રખ્યાત એવા મને આપ શિષ્ય તરીકે સ્વીકારો."
1.70.20
ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि त्वय्यहं परमं गुरौ ।
अनुमन्यस्व मां ब्रह्मन्सहस्रं परिवत्सरान् ॥ १.७०.२० ॥
"હે બ્રાહ્મણ, આપની પાસે હું પરમ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરીશ; હજાર વર્ષ સુધી મને તેની અનુમતિ આપો."
1.70.21
कच सुस्वागतं तेऽस्तु प्रतिगृह्णामि ते वचः ।
अर्चयिष्येऽहमर्च्यं त्वामर्चितोऽस्तु बृहस्पतिः ॥ १.७०.२१ ॥
"કચ, તારું સુસ્વાગત હો; તારા વચનો હું સ્વીકારું છું. તું આદરને પાત્ર છે, તેથી હું તારો સત્કાર કરીશ; બૃહસ્પતિનો પણ સન્માન થાઓ."
1.70.22
कचस्तु तं तथेत्युक्त्वा प्रतिजग्राह तद्व्रतम् ।
आदिष्टं कविपुत्रेण शुक्रेणोशनसा स्वयम् ॥ १.७०.२२ ॥
કચે "એમ જ થાઓ" કહીને, કવિપુત્ર શુક્ર, ઉશનસે પોતે આદેશેલું તે વ્રત સ્વીકાર્યું.
1.70.23
व्रतस्य प्राप्तकालं स यथोक्तं प्रत्यगृह्णत ।
आराधयन्नुपाध्यायं देवयानीं च भारत ॥ १.७०.२३ ॥
હે ભારત, વ્રતનો યોગ્ય કાળ આવ્યો ત્યારે તેણે કહ્યા પ્રમાણે તે વ્રત સ્વીકાર્યું; ઉપાધ્યાય અને દેવયાનીની સેવા કરી.
1.70.24
नित्यमाराधयिष्यंस्तां युवा यौवनगां मुनिः ।
गायन्नृत्यन्वादयंश्च देवयानीमतोषयत् ॥ १.७०.२४ ॥
યુવાન મુનિ તેની નિત્ય સેવા કરવાની ઇચ્છાથી ગાતા, નૃત્ય કરતા અને વાદ્ય વગાડતા યૌવનવતી દેવયાનીને પ્રસન્ન કરતા રહ્યા.
1.70.25
स शीलयन्देवयानीं कन्यां संप्राप्तयौवनाम् ।
पुष्पैः फलैः प्रेषणैश्च तोषयामास भारत ॥ १.७०.२५ ॥
યૌવન પામેલી કન્યા દેવયાનીની સેવા કરીને તેણે ફૂલ, ફળ અને નાનાં કામોથી તેને પ્રસન્ન કરી, હે ભારત.
1.70.26
देवयान्यपि तं विप्रं नियमव्रतधारिणम् ।
गायन्ती च ललन्ती च रहः पर्यचरत्तथा ॥ १.७०.२६ ॥
નિયમ અને વ્રત ધારણ કરનાર તે બ્રાહ્મણની દેવયાની પણ ગાતી અને રમતી એકાંતમાં એવી જ રીતે સેવા કરતી.
1.70.27
गायन्तं चैव शुल्कं च दातारं प्रियवादिनम् ।
नार्यो नरं कामयन्ते रूपिणं स्रग्विणं तथा ॥ १.७०.२७ ॥
ગાનારા, મહેનતાણું આપનારા, પ્રિય બોલનારા, રૂપાળા અને માળા પહેરેલા પુરુષને સ્ત્રીઓ ઇચ્છે છે.
1.70.28
पञ्चवर्षशतान्येवं कचस्य चरतो व्रतम् ।
तत्रातीयुरथो बुद्ध्वा दानवास्तं ततः कचम् ॥ १.७०.२८ ॥
આ રીતે કચનું વ્રત ચાલતાં ત્યાં પાંચસો વર્ષ વીતી ગયાં. પછી દાનવોએ જાણીને તે કચને...
1.70.29
गा रक्षन्तं वने दृष्ट्वा रहस्येकममर्षिताः ।
जघ्नुर्बृहस्पतेर्द्वेषाद्विद्यारक्षार्थमेव च ॥ १.७०.२९ ॥
વનમાં ગાયોની રક્ષા કરતા તેને એકાંતમાં એકલો જોઈને ક્રોધિત થયેલા તેઓએ બૃહસ્પતિ પ્રત્યેના દ્વેષથી અને વિદ્યાની રક્ષા માટે જ તેને માર્યો.
1.70.30
हत्वा शालावृकेभ्यश्च प्रायच्छँल्लवशः कृतम् ।
ततो गावो निवृत्तास्ता अगोपाः स्वं निवेशनम् ॥ १.७०.३० ॥
તેને મારીને ટુકડા કરીને શિયાળોને આપ્યા. પછી ગાયો ગોવાળ વિના પોતાના વાડામાં પાછી ફરી.
1.70.31
सा दृष्ट्वा रहिता गाश्च कचेनाभ्यागता वनात् ।
उवाच वचनं काले देवयान्यथ भारत ॥ १.७०.३१ ॥
કચ વિના વનમાંથી પાછી આવેલી ગાયોને જોઈને, હે ભારત, દેવયાની ત્યારે યોગ્ય સમયે આ શબ્દો બોલી.
1.70.32
आहुतं चाग्निहोत्रं ते सूर्यश्चास्तं गतः प्रभो ।
अगोपाश्चागता गावः कचस्तात न दृश्यते ॥ १.७०.३२ ॥
પ્રભુ, તમારો અગ્નિહોત્ર થઈ ગયો છે, સૂર્ય અસ્ત થયો છે. ગોવાળો વિના ગાયો પાછી આવી છે; તાત, કચ દેખાતો નથી.
1.70.33
व्यक्तं हतो मृतो वापि कचस्तात भविष्यति ।
तं विना न च जीवेयमिति सत्यं ब्रवीमि ते ॥ १.७०.३३ ॥
કચ ચોક્કસ માર્યો ગયો છે અથવા મૃત્યુ પામ્યો છે, તાત. તેના વિના હું જીવીશ નહીં; આ હું તને સાચે કહું છું.
1.70.34
अयमेहीति संशब्द्य मृतं संजीवयाम्यहम् ।
ततः संजीविनीं विद्यां प्रयुज्य कचमाह्वयत् ॥ १.७०.३४ ॥
'અહીં આવ' એમ બોલાવીને હું મૃતને જીવંત કરું છું. પછી સંજીવની વિદ્યાનો પ્રયોગ કરીને તેણે કચને બોલાવ્યો.
1.70.35
भित्त्वा भित्त्वा शरीराणि वृकाणां स विनिर्गतः ।
आहूतः प्रादुरभवत्कचो हृष्टोऽथ विद्यया ॥ १.७०.३५ ॥
વરુઓનાં શરીર ચીરીને તે બહાર આવ્યો. બોલાવાયેલો કચ, વિદ્યાના બળથી હર્ષિત થઈને પ્રગટ થયો.
1.70.36
कस्माच्चिरायितोऽसीति पृष्टस्तामाह भार्गवीम् ।
समिधश्च कुशादीनि काष्ठभारं च भामिनि ॥ १.७०.३६ ॥
'તું કેમ આટલો મોડો થયો?' એમ પૂછાતાં તેણે ભાર્ગવીને કહ્યું: 'હે સુંદરી, સમિધો, કુશ વગેરે અને લાકડાંનો ભાર લાવતો હતો.'
1.70.37
गृहीत्वा श्रमभारार्तो वटवृक्षं समाश्रितः ।
गावश्च सहिताः सर्वा वृक्षच्छायामुपाश्रिताः ॥ १.७०.३७ ॥
ભારના શ્રમથી થાકીને મેં લાકડાંનો ભાર ઉપાડીને વડના ઝાડનો આશ્રય લીધો. બધી ગાયો પણ સાથે તે વૃક્ષની છાયામાં બેસી ગઈ.
1.70.38
असुरास्तत्र मां दृष्ट्वा कस्त्वमित्यभ्यचोदयन् ।
बृहस्पतिसुतश्चाहं कच इत्यभिविश्रुतः ॥ १.७०.३८ ॥
ત્યાં અસુરોએ મને જોઈને "તું કોણ છે?" એમ આગ્રહપૂર્વક પૂછ્યું. "હું બૃહસ્પતિનો પુત્ર કચ છું, વિખ્યાત છું" એમ મેં કહ્યું.
1.70.39
इत्युक्तमात्रे मां हत्वा पेषीकृत्वा तु दानवाः ।
दत्त्वा शालावृकेभ्यस्तु सुखं जग्मुः स्वमालयं ॥ १.७०.३९ ॥
એમ કહેતાં જ દાનવોએ મને મારી નાખ્યો, ટુકડા કરીને શિયાળોને આપી દીધો અને સુખેથી પોતાના ઘરે ચાલ્યા ગયા.
1.70.40
आहूतो विद्यया भद्रे भार्गवेण महात्मना ।
त्वत्समीपमिहायातः कथंचित्प्राप्तजीवितः ॥ १.७०.४० ॥
હે કલ્યાણી, મહાત્મા ભાર્ગવ (શુક્ર)એ વિદ્યાથી મને બોલાવ્યો; કોઈ રીતે ફરી જીવન પામીને હું તારી પાસે અહીં આવ્યો છું.
1.70.41
हतोऽहमिति चाचख्यौ पृष्टो ब्राह्मणकन्यया ।
स पुनर्देवयान्योक्तः पुष्पाण्याहर मे द्विज ॥ १.७०.४१ ॥
"મને મારી નાખવામાં આવ્યો હતો" એમ બ્રાહ્મણ કન્યાએ પૂછતાં તેણે કહ્યું. પછી દેવયાનીએ તેને કહ્યું, "હે દ્વિજ, મારા માટે ફૂલો લાવ."
1.70.42
वनं ययौ कचो विप्रो ददृशुर्दानवाश्च तम् ।
पुनस्तं पेषयित्वा तु समुद्राम्भस्यमिश्रयन् ॥ १.७०.४२ ॥
બ્રાહ્મણ કચ વનમાં ગયો; દાનવોએ તેને ફરી જોયો. પછી તેને પીસીને સમુદ્રના જળમાં ભેળવી દીધો.
1.70.43
चिरं गतं पुनः कन्या पित्रे तं संन्यवेदयत् ।
विप्रेण पुनराहूतो विद्यया गुरुदेहजः।
पुनरावृत्य तद्वृत्तं न्यवेदयत तद्यथा ॥ १.७०.४३ ॥
ઘણા સમય પછી કન્યા ફરી ગઈ અને તેણે પિતાને તે વાત કહી. બ્રાહ્મણે વિદ્યાથી બોલાવતાં ગુરુદેહથી જન્મેલો પાછો આવ્યો અને બનેલી ઘટના જેમ બની હતી તેમ કહી.
1.70.44
ततस्तृतीयं हत्वा तं दग्ध्वा कृत्वा च चूर्णशः ।
प्रायच्छन्ब्राह्मणायैव सुरायामसुरास्तथा ॥ १.७०.४४ ॥
પછી અસુરોએ તેને ત્રીજી વાર મારીને, બાળીને, ભૂકો કરીને સુરામાં ભેળવી બ્રાહ્મણને જ પાઈ દીધું.
1.70.45
अपिबत्सुरया सार्धं कचभस्म भृगूद्वहः ।
सा सायन्तनवेलायामगोपा गाः समागताः ॥ १.७०.४५ ॥
ભૃગુવંશી (શુક્ર) એ સુરા સાથે કચની ભસ્મ પી લીધી. સાંજના સમયે ગાયો અને ગોવાળો એકઠા થઈને આવ્યા.
1.70.46
देवयानी शङ्कमाना दृष्ट्वा पितरमब्रवीत् ।
पुष्पाहारः प्रेषणकृत्कचस्तात न दृश्यते ॥ १.७०.४६ ॥
દેવયાની શંકિત થઈને પિતા તરફ જોઈને બોલી, "પિતાજી, ફૂલ લાવનાર અને સેવા કરનાર કચ દેખાતો નથી."
1.70.47
व्यक्तं हतो मृतो वापि कचस्तात भविष्यति ।
तं विना न च जीवेयं कचं सत्यं ब्रवीमि ते ॥ १.७०.४७ ॥
પિતાજી, કચ ચોક્કસ માર્યો ગયો હશે અથવા મૃત્યુ પામ્યો હશે. તેના વિના હું જીવીશ નહીં; હું તમને સાચું કહું છું.
1.70.48
श्रुत्वा पुत्रीवचः काव्यो मन्त्रेणाहूतवान्कचम् ।
ज्ञात्वा बहिष्ठमज्ञात्वा स्वकुक्षिस्थं कचं नृप ॥ १.७०.४८ ॥
પુત્રીના વચન સાંભળીને કાવ્ય (શુક્ર) એ મંત્રથી કચને બોલાવ્યો. હે રાજન, તેમણે જાણ્યું કે કચ બહાર છે, પણ તે પોતાના પેટમાં રહેલો છે એ તેઓ જાણતા ન હતા.
1.70.49
बृहस्पतेः सुतः पुत्रि कचः प्रेतगतिं गतः ।
विद्यया जीवितोऽप्येवं हन्यते करवाम किम् ॥ १.७०.४९ ॥
હે પુત્રી, બૃહસ્પતિનો પુત્ર કચ મૃત્યુના માર્ગે ગયો છે. વિદ્યાથી જીવિત થયો છતાં આમ તે ફરી હણાય છે. આપણે શું કરીએ?
1.70.50
मैवं शुचो मा रुद देवयानि ।
न त्वादृशी मर्त्यमनुप्रशोचते।
यस्यास्तव ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ।
सेन्द्रा देवा वसवोऽथाश्विनौ च ॥ १.७०.५० ॥
હે દેવયાની, આમ શોક ન કર, રડ નહીં. તારા જેવી સ્ત્રી મરણશીલ માટે શોક કરતી નથી. જેની પાસે બ્રહ્મ, બ્રાહ્મણો, ઇન્દ્ર સહિત દેવો, વસુઓ અને અશ્વિનીકુમારો છે...
1.70.51
सुरद्विषश्चैव जगच्च सर्व-
मुपस्थाने सन्नमन्ति प्रभावात्।
अशक्योऽसौ जीवयितुं द्विजातिः ।
संजीवितो वध्यते चैव भूयः ॥ १.७०.५१ ॥
દેવોના શત્રુઓ અને સમગ્ર જગત (બ્રહ્મના) પ્રભાવથી સેવામાં નમે છે. આ દ્વિજને જીવાડવો અશક્ય છે; જીવાડાયો હોય તોય તે ફરી હણાય છે.
1.70.52
यस्याङ्गिरा वृद्धतमः पितामहो ।
बृहस्पतिश्चापि पिता तपोनिधिः।
ऋषेः पुत्रं तमथो वापि पौत्रं ।
कथं न शोचेयमहं न रुद्याम् ॥ १.७०.५२ ॥
જેના વૃદ્ધતમ પિતામહ અંગિરસ અને પિતા તપોનિધિ બૃહસ્પતિ છે, તે ઋષિના પુત્ર કે પૌત્ર માટે હું કેમ શોક ન કરું અને કેમ ન રડું?
1.70.53
स ब्रह्मचारी च तपोधनश्च ।
सदोत्थितः कर्मसु चैव दक्षः।
कचस्य मार्गं प्रतिपत्स्ये न भोक्ष्ये ।
प्रियो हि मे तात कचोऽभिरूपः ॥ १.७०.५३ ॥
તે બ્રહ્મચારી, તપોધન, સદા તત્પર અને કર્મમાં કુશળ છે. હું કચના માર્ગને અનુસરીશ, ભોજન નહીં કરું; હે તાત, કચ મને પ્રિય અને સુંદર છે.
1.70.54
कं ब्रह्महत्या न दहेदपीन्द्रम् ॥ १.७०.५४ ॥
બ્રહ્મહત્યા કોને બાળતી નથી? ઇન્દ્રને પણ.
1.70.55
संचोदितो देवयान्या महर्षिः पुनराह्वयत् ।
संरम्भेणैव काव्यो हि बृहस्पतिसुतं कचम् ॥ १.७०.५५ ॥
દેવયાનીથી પ્રેરાઈને મહર્ષિ કાવ્યે ક્રોધથી બૃહસ્પતિના પુત્ર કચને ફરીથી બોલાવ્યો.
1.70.56
कचोऽपि राजन्स महानुभावो ।
विद्याबलाल्लब्धमतिर्महात्मा।
गुरोर्हि भीतो विद्यया चोपहूतः ।
शनैर्वाक्यं जठरे व्याजहार ॥ १.७०.५६ ॥
હે રાજન, તે મહાનુભાવ કચે પણ વિદ્યાના બળથી ભાન મેળવીને, ગુરુથી ભયભીત થઈ, વિદ્યા દ્વારા બોલાવાતાં, પેટમાંથી ધીમેથી વાત કરી.
1.70.57
प्रसीद भगवन्मह्यं कचोऽहमभिवादये ।
यथा बहुमतः पुत्रस्तथा मन्यतु मां भवान् ॥ १.७०.५७ ॥
હે ભગવન્, મારા પર પ્રસન્ન થાઓ; હું કચ છું, આપને વંદન કરું છું. જેમ પ્રિય પુત્રને માન અપાય તેમ મને પણ માનો.
1.70.58
तमब्रवीत्केन पथोपनीत-
स्त्वं चोदरे तिष्ठसि ब्रूहि विप्र।
अस्मिन्मुहूर्ते ह्यसुरान्विनाश्य ।
गच्छामि देवानहमद्य विप्र ॥ १.७०.५८ ॥
તેમણે તેને કહ્યું: હે વિપ્ર, કયા માર્ગે તને લાવવામાં આવ્યો અને તું પેટમાં કેવી રીતે રહ્યો? કહે. આ જ ક્ષણે અસુરોનો નાશ કરીને આજે હું દેવો પાસે જઈશ.
1.70.59
तव प्रसादान्न जहाति मां स्मृतिः ।
स्मरामि सर्वं यच्च यथा च वृत्तम्।
नत्वेवं स्यात्तपसः संक्षयो मे ।
ततः क्लेशं घोरमिमं सहामि ॥ १.७०.५९ ॥
આપની કૃપાથી સ્મૃતિ મને છોડતી નથી; જે બન્યું તે બધું, અને જેમ બન્યું તે હું યાદ રાખું છું. પરંતુ મારી તપસ્યાનો આવો ક્ષય ન થાય; તેથી આ ઘોર કષ્ટ હું સહન કરું છું.
1.70.60
असुरैः सुरायां भवतोऽस्मि दत्तो ।
हत्वा दग्ध्वा चूर्णयित्वा च काव्य।
ब्राह्मीं मायां चासुरीं विप्र मायां ।
त्वयि स्थिते कथमेवातिवर्तेत् ॥ १.७०.६० ॥
અસુરોએ સુરામાં મને તમને આપ્યો છે. મારીને, બાળીને, ચૂર્ણ કરીને પણ, હે કાવ્ય, હે વિપ્ર, બ્રાહ્મી માયા અને આસુરી માયા — તમે હો ત્યારે આ કેવી રીતે પાર થાય?
1.70.61
किं ते प्रियं करवाण्यद्य वत्से ।
वधेन मे जीवितं स्यात्कचस्य।
नान्यत्र कुक्षेर्मम भेदनेन ।
दृश्येत्कचो मद्गतो देवयानि ॥ १.७०.६१ ॥
પુત્રી, આજે તારું શું પ્રિય કરું? મારા વધથી જ કચને જીવન મળશે. મારું પેટ ચીરવા સિવાય બીજો માર્ગ નથી; હે દેવયાની, કચ મારી અંદર દેખાશે.
1.70.62
द्वौ मां शोकावग्निकल्पौ दहेतां ।
कचस्य नाशस्तव चैवोपघातः।
कचस्य नाशे मम शर्म नास्ति ।
तवोपघाते जीवितुं नास्मि शक्ता ॥ १.७०.६२ ॥
બે શોક અગ્નિની જેમ મને બાળશે — કચનો નાશ અને તમારી હાનિ. કચના નાશમાં મને સુખ નથી; તમારી હાનિમાં હું જીવી શકીશ નહીં.
1.70.63
संसिद्धरूपोऽसि बृहस्पतेः सुत ।
यत्त्वां भक्तं भजते देवयानी।
विद्यामिमां प्राप्नुहि जीवनीं त्वं ।
न चेदिन्द्रः कचरूपी त्वमद्य ॥ १.७०.६३ ॥
હે બૃહસ્પતિના પુત્ર, તું સંપૂર્ણ રૂપવાળો છે; દેવયાની ભક્તિભાવથી તને ચાહે છે. આ જીવનદાયિની વિદ્યા પ્રાપ્ત કર — આજે કચરૂપી તું ઇન્દ્ર ન હોય તો.
1.70.64
न निवर्तेत्पुनर्जीवन्कश्चिदन्यो ममोदरात् ।
ब्राह्मणं वर्जयित्वैकं तस्माद्विद्यामवाप्नुहि ॥ १.७०.६४ ॥
મારા પેટમાંથી એક બ્રાહ્મણ સિવાય બીજું કોઈ જીવતું પાછું આવી શકે નહીં. તેથી આ વિદ્યા પ્રાપ્ત કર.
1.70.65
पुत्रो भूत्वा भावय भावितो मा-
मस्मद्देहादुपनिष्क्रम्य तात।
समीक्षेथा धर्मवतीमवेक्षां ।
गुरोः सकाशात्प्राप्य विद्यां सविद्यः ॥ १.७०.६५ ॥
પુત્ર બનીને, અમારા દેહમાંથી બહાર આવીને મને જન્મ આપો, હે તાત. ધર્મયુક્ત વિચાર કરો; ગુરુ પાસેથી વિદ્યા મેળવી વિદ્વાન બનો.
1.70.66
गुरोः सकाशात्समवाप्य विद्यां ।
भित्त्वा कुक्षिं निर्विचक्राम विप्रः।
कचोऽभिरूपस्तत्क्षणाद्ब्राह्मणस्य ।
शुक्लात्यये पौर्णमास्यामिवेन्दुः ॥ १.७०.६६ ॥
ગુરુ પાસેથી વિદ્યા સંપૂર્ણપણે મેળવીને, બ્રાહ્મણનું પેટ ફાડીને સુંદર કચ એ જ ક્ષણે બહાર નીકળ્યો; શુક્લ પક્ષના અંતે પૂર્ણિમાએ ચંદ્ર ઊગે તેમ.
1.70.67
दृष्ट्वा च तं पतितं ब्रह्मराशि-
मुत्थापयामास मृतं कचोऽपि।
विद्यां सिद्धां तामवाप्याभिवाद्य ।
ततः कचस्तं गुरुमित्युवाच ॥ १.७०.६७ ॥
પડેલું એ બ્રાહ્મણ-શરીર જોઈને કચે મૃત ગુરુને પણ ઊભા કર્યા. પછી એ સિદ્ધ વિદ્યા મેળવી, પ્રણામ કરીને કચે તે ગુરુને આમ કહ્યું.
1.70.68
यः श्रोत्रयोरमृतं सन्निषिञ्चे-
द्विद्यामविद्यस्य यथा त्वमार्यः।
तं मन्येऽहं पितरं मातरं च ।
तस्मै न द्रुह्येत्कृतमस्य जानन् ॥ १.७०.६८ ॥
હે આર્ય, અજ્ઞાની એવા મારા કાનમાં જે અમૃતરૂપ વિદ્યા રેડે છે, તેને હું પિતા અને માતા માનું છું. તેના ઉપકારને જાણીને તેની સાથે દ્રોહ ન કરવો.
1.70.69
ऋतस्य दातारमनुत्तमस्य ।
निधिं निधीनामपि लब्धविद्याः।
ये नाद्रियन्ते गुरुमर्चनीयं ।
पापाँल्लोकांस्ते व्रजन्त्यप्रतिष्ठाः ॥ १.७०.६९ ॥
સત્યના ઉત્તમ દાતા, નિધિઓના પણ નિધિ, પૂજનીય ગુરુનો જેઓ વિદ્યા મેળવીને પણ આદર કરતા નથી, તેઓ આધારહીન થઈ પાપલોકોમાં જાય છે.
1.70.70
सुरापानाद्वञ्चनां प्राप्य विद्वा-
न्संज्ञानाशं चैव महातिघोरम्।
दृष्ट्वा कचं चापि तथाभिरूपं ।
पीतं तदा सुरया मोहितेन ॥ १.७०.७० ॥
સુરાપાનથી છેતરાયેલા વિદ્વાને અત્યંત ભયંકર સંજ્ઞાનાશ પ્રાપ્ત કર્યો; સુંદર કચને જોઈને પણ, ત્યારે સુરાથી મોહિત થઈને તેણે તે પીધું.
1.70.71
समन्युरुत्थाय महानुभाव-
स्तदोशना विप्रहितं चिकीर्षुः।
सुरापानं प्रति संजातमन्युः ।
काव्यः स्वयं वाक्यमिदं जगाद ॥ १.७०.७१ ॥
મહાપ્રભાવી ઉશનસે ક્રોધે ઊભા થઈને, બ્રાહ્મણનું હિત ઇચ્છીને; સુરાપાન પ્રત્યે ક્રોધ ઉત્પન્ન થતાં, કાવ્ય પોતે આ વચન બોલ્યા.
1.70.72
यो ब्राह्मणोऽद्यप्रभृतीह कश्चि-
न्मोहात्सुरां पास्यति मन्दबुद्धिः।
अपेतधर्मा ब्र्हमहा चैव स स्या-
दस्मिंल्लोके गर्हितः स्यात्परे च ॥ १.७०.७२ ॥
આજથી અહીં જે કોઈ બ્રાહ્મણ મોહથી મંદબુદ્ધિ થઈને સુરા પીશે, તે ધર્મભ્રષ્ટ અને બ્રહ્મહત્યારો થશે; તે આ લોકમાં અને પરલોકમાં પણ નિંદિત થશે.
1.70.73
मया चैतां विप्रधर्मोक्तिसीमां ।
मर्यादां वै स्थापितां सर्वलोके।
सन्तो विप्राः शुश्रुवांसो गुरूणां ।
देवा लोकाश्चोपशृण्वन्तु सर्वे ॥ १.७०.७३ ॥
મેં આ બ્રાહ્મણધર્મકથનની સીમા સર્વ લોકમાં મર્યાદા તરીકે સ્થાપી છે. સજ્જન બ્રાહ્મણો, જેમણે ગુરુઓની વાત સાંભળી છે, દેવતાઓ અને સર્વ લોકો આ સાંભળો.
1.70.74
इतीदमुक्त्वा स महानुभाव-
स्तपोनिधीनां निधिरप्रमेयः।
तान्दानवान्दैवविमूढबुद्धी-
निदं समाहूय वचोऽभ्युवाच ॥ १.७०.७४ ॥
આમ કહીને તપોનિધિઓના અપ્રમેય નિધિ એવા તે મહાનુભાવે, દૈવથી મોહિત બુદ્ધિવાળા તે દાનવોને બોલાવીને આ વચન કહ્યું.
1.70.75
आचक्षे वो दानवा बालिशाः स्थ ।
सिद्धः कचो वत्स्यति मत्सकाशे।
सञ्जीविनीं प्राप्य विद्यां महात्मा ।
तुल्यप्रभावो ब्राह्मणो ब्रह्मभूतः ॥ १.७०.७५ ॥
દાનવો, તમે બાલિશ છો; હું તમને કહું છું. સિદ્ધ કચ મારી પાસે રહેશે. સંજીવની વિદ્યા મેળવીને તે મહાત્મા બ્રાહ્મણ, મારા જેવા પ્રભાવવાળો, બ્રહ્મસ્વરૂપ થશે.
1.70.76
योऽकार्षीद्दुष्करं कर्म देवानां कारणात्कचः ।
न तत्किर्तिर्जरां गच्छेद्याज्ञीयश्च भविष्यति ॥ १.७०.७६ ॥
દેવતાઓ માટે કચે જે દુષ્કર કર્મ કર્યું, તેની કીર્તિ કદી જીર્ણ નહીં થાય, અને તે યજ્ઞયોગ્ય પણ થશે.
1.70.77
एतावदुक्त्वा वचनं विरराम स भार्गवः ।
दानवा विस्मयाविष्टाः प्रययुः स्वं निवेशनम् ॥ १.७०.७७ ॥
આટલું કહીને તે ભાર્ગવ મૌન થયા. વિસ્મયથી ભરાયેલા દાનવો પોતાના નિવાસે ચાલ્યા ગયા.
1.70.78
गुरोरुष्य सकाशे तु दश वर्षशतानि सः ।
अनुज्ञातः कचो गन्तुमियेष त्रिदशालयम् ॥ १.७०.७८ ॥
ગુરુના સાંનિધ્યમાં સેંકડો વર્ષ રહીને, ગુરુની અનુમતિ મેળવીને કચે ત્રિદશાલય જવાની ઇચ્છા કરી.