มหาภารตะ · อัธยายะ 1.70
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.70.1
ययातिः पूर्वजोऽस्माकं दशमो यः प्रजापतेः ।
कथं स शुक्रतनयां लेभे परमदुर्लभाम् ॥ १.७०.१ ॥
ยยาติผู้เป็นบรรพบุรุษของพวกเรา ผู้เป็นรุ่นที่สิบจากประชาบดี เขาได้ธิดาของศุกระมาได้อย่างไร ทั้งที่เป็นสิ่งที่หาได้ยากยิ่ง
1.70.2
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन ।
आनुपूर्व्या च मे शंस राज्ञो वंशकरान्पृथक् ॥ १.७०.२ ॥
โอ้ผู้ร่ำรวยด้วยตบะ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องนี้โดยพิสดาร ขอท่านเล่าให้ข้าพเจ้าฟังตามลำดับ ทีละพระองค์ถึงผู้สร้างวงศ์กษัตริย์
1.70.3
ययातिरासीन्नृपतिर्देवराजसमद्युतिः ।
तं शुक्रवृषपर्वाणौ वव्राते वै यथा पुरा ॥ १.७०.३ ॥
มีพระราชาพระองค์หนึ่งพระนามว่ายยาติ มีรัศมีเทียบเท่าพระอินทร์ผู้เป็นราชาของเหล่าเทพ ศุกระและวฤษปรรวันเลือกเขาเป็นของตน ดังที่เคยทำมาแต่ก่อน
1.70.4
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि पृच्छते जनमेजय ।
देवयान्याश्च संयोगं ययातेर्नाहुषस्य च ॥ १.७०.४ ॥
โอ้ชนเมชัย ข้าพเจ้าจะเล่าเรื่องทั้งหมดให้ท่านผู้ทูลถามฟัง ถึงการอภิเษกสมรสของเทวยานีกับยยาติผู้เป็นโอรสของนหุษะ
1.70.5
सुराणामसुराणां च समजायत वै मिथः ।
ऐश्वर्यं प्रति संघर्षस्त्रैलोक्ये सचराचरे ॥ १.७०.५ ॥
ระหว่างเหล่าเทพกับอสูรได้เกิดการแข่งขันกันเพื่ออำนาจปกครองไตรโลกทั้งสิ่งที่เคลื่อนไหวและสิ่งที่ไม่เคลื่อนไหว
1.70.6
जिगीषया ततो देवा वव्रिरेऽङ्गिरसं मुनिम् ।
पौरोहित्येन याज्यार्थे काव्यं तूशनसं परे ॥ १.७०.६ ॥
ดังนั้น เหล่าเทพผู้ปรารถนาชัยชนะจึงเลือกฤๅษีอังคิรสเป็นปุโรหิตประกอบยัญ ฝ่ายอื่นเลือกกาวยอุศนัส
1.70.7
ब्राह्मणौ तावुभौ नित्यमन्योन्यस्पर्धिनौ भृशम् ।
तत्र देवा निजघ्नुर्यान्दानवान्युधि संगतान् ॥ १.७०.७ ॥
พราหมณ์ทั้งสองนั้นแข่งขันกันอย่างรุนแรงอยู่เป็นนิตย์ ณ ที่นั้น เหล่าเทพได้สังหารพวกทานพที่มาประชันในสนามรบ
1.70.8
तान्पुनर्जीवयामास काव्यो विद्याबलाश्रयात् ।
ततस्ते पुनरुत्थाय योधयांचक्रिरे सुरान् ॥ १.७०.८ ॥
กาวยะได้ทำให้พวกนั้นฟื้นคืนชีพอีกครั้งด้วยอาศัยพลังแห่งวิชาความรู้ จากนั้นพวกเขาก็ลุกขึ้นมาทำศึกกับเหล่าเทพอีกครั้ง
1.70.9
असुरास्तु निजघ्नुर्यान्सुरान्समरमूर्धनि ।
न तान्सञ्जीवयामास बृहस्पतिरुदारधीः ॥ १.७०.९ ॥
ส่วนเหล่าเทพที่อสูรสังหารในแนวหน้าของสนามรบ พระพฤหัสปติผู้มีใจประเสริฐไม่อาจทำให้ฟื้นคืนชีพได้
1.70.10
न हि वेद स तां विद्यां यां काव्योवेत्ति वीर्यवान् ।
सञ्जीविनीं ततो देवा विषादमगमन्परम् ॥ १.७०.१० ॥
พระพฤหัสปติไม่รู้วิชาสัญชีวินีที่กาวยะผู้ทรงพลังรู้ เหล่าเทพจึงตกอยู่ในความทุกข์ระทมอย่างยิ่ง
1.70.11
ते तु देवा भयोद्विग्नाः काव्यादुशनसस्तदा ।
ऊचुः कचमुपागम्य ज्येष्ठं पुत्रं बृहस्पतेः ॥ १.७०.११ ॥
ครั้งนั้น เหล่าเทพที่สั่นสะท้านด้วยความกลัวได้หันไปจากกาวยะบุตรของอุศนัส เข้าไปหากจบุตรคนโตของพระพฤหัสปติ แล้วกล่าวแก่เขา
1.70.12
भजमानान्भजस्वास्मान्कुरु नः साह्यमुत्तमम् ।
या सा विद्या निवसति ब्राह्मणेऽमिततेजसि ॥ १.७०.१२ ॥
ขอท่านโปรดผู้บูชาพวกเรา ขอท่านโปรดช่วยเหลือพวกเราอย่างยิ่ง วิชาความรู้ที่สถิตอยู่ในพราหมณ์ผู้มีเดชไม่มีขอบเขต ขอท่านโปรดนำวิชานั้นมาให้พวกเรา
1.70.13
शुक्रे तामाहर क्षिप्रं भागभाङ्गो भविष्यसि ।
वृषपर्वसमीपे हि शक्यो द्रष्टुं त्वया द्विजः ॥ १.७०.१३ ॥
ขอท่านรีบนำวิชานั้นมาจากศุกระเถิด ท่านจะได้รับส่วนแบ่งด้วย เพราะท่านอาจพบพราหมณ์ผู้นั้นได้ที่ใกล้วฤษปรรวัน
1.70.14
रक्षते दानवांस्तत्र न स रक्षत्यदानवान् ।
तमाराधयितुं शक्तो भवान्पूर्ववयाः कविम् ॥ १.७०.१४ ॥
ที่นั่น ท่านผู้นั้นคุ้มครองพวกทานพ แต่ไม่คุ้มครองผู้ที่มิใช่ทานพ ท่านซึ่งยังอยู่ในวัยหนุ่มสามารถทำให้กวีผู้นั้นพอใจได้
1.70.15
देवयानीं च दयितां सुतां तस्य महात्मनः ।
त्वमाराधयितुं शक्तो नान्यः कश्चन विद्यते ॥ १.७०.१५ ॥
ท่านผู้เดียวเท่านั้นที่สามารถทำให้เทวยานี ธิดาอันเป็นที่รักของมหาตมานั้นพอใจได้ ไม่มีผู้อื่นใดอีกแล้ว
1.70.16
शीलदाक्षिण्यमाधुर्यैराचारेण दमेन च ।
देवयान्यां हि तुष्टायां विद्यां तां प्राप्स्यसि ध्रुवम् ॥ १.७०.१६ ॥
ด้วยความประพฤติดี ความมีน้ำใจ ความอ่อนโยน การปฏิบัติชอบ และการข่มใจ เมื่อเทวยานีพอพระทัย ท่านจะได้วิชานั้นมาอย่างแน่นอน
1.70.17
तथेत्युक्त्वा ततः प्रायाद्बृहस्पतिसुतः कचः ।
तदाऽभिपूजितो देवैः समीपे वृषपर्वणः ॥ १.७०.१७ ॥
กจะบุตรของพระพฤหัสปติกล่าวว่า "ดีแล้ว" แล้วจึงออกเดินทางไป เมื่อนั้นเขาได้รับการบูชาจากเหล่าเทพ และไปยังที่ใกล้วฤษปรรวัน
1.70.18
स गत्वा त्वरितो राजन्देवैः संप्रेषितः कचः ।
असुरेन्द्रपुरे शुक्रं दृष्ट्वा वाक्यमुवाच ह ॥ १.७०.१८ ॥
โอ้พระราชา กจะถูกเหล่าเทพส่งไปอย่างรวดเร็ว เมื่อไปถึงนครของจอมอสูรแล้วเห็นศุกระ ก็กล่าวถ้อยคำนี้
1.70.19
ऋषेरङ्गिरसः पौत्रं पुत्रं साक्षाद्बृहस्पतेः ।
नाम्ना कच इति ख्यातं शिष्यं गृह्णात् मां भवान् ॥ १.७०.१९ ॥
"ข้าพเจ้าเป็นหลานของฤๅษีอังคิรส เป็นบุตรของพระพฤหัสปติโดยตรง มีนามว่ากจะ ขอท่านโปรดรับข้าพเจ้าเป็นศิษย์"
1.70.20
ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि त्वय्यहं परमं गुरौ ।
अनुमन्यस्व मां ब्रह्मन्सहस्रं परिवत्सरान् ॥ १.७०.२० ॥
"ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าจะปฏิบัติพรหมจรรย์อันสูงสุดต่อท่านผู้เป็นครู ขอท่านโปรดอนุญาตให้ข้าพเจ้าเป็นเวลาหนึ่งพันปี"
1.70.21
कच सुस्वागतं तेऽस्तु प्रतिगृह्णामि ते वचः ।
अर्चयिष्येऽहमर्च्यं त्वामर्चितोऽस्तु बृहस्पतिः ॥ १.७०.२१ ॥
กจ ยินดีต้อนรับท่าน ข้าพเจ้ารับคำของท่าน ข้าพเจ้าจะให้เกียรติแก่ท่านผู้ควรได้รับเกียรติ ขอให้พฤหัสปติได้รับเกียรติด้วย
1.70.22
कचस्तु तं तथेत्युक्त्वा प्रतिजग्राह तद्व्रतम् ।
आदिष्टं कविपुत्रेण शुक्रेणोशनसा स्वयम् ॥ १.७०.२२ ॥
กจกล่าวว่า "เป็นอย่างนั้นเถิด" แล้วรับปฏิบัติพรตนั้น ซึ่งศุกระ บุตรของกวี คืออุศนัสเองได้สั่งไว้
1.70.23
व्रतस्य प्राप्तकालं स यथोक्तं प्रत्यगृह्णत ।
आराधयन्नुपाध्यायं देवयानीं च भारत ॥ १.७०.२३ ॥
โอ ภารตะ เมื่อถึงเวลาอันสมควรของพรต กจก็รับปฏิบัติตามที่ได้กำหนดไว้ และปรนนิบัติทั้งอาจารย์และเทวยานี
1.70.24
नित्यमाराधयिष्यंस्तां युवा यौवनगां मुनिः ।
गायन्नृत्यन्वादयंश्च देवयानीमतोषयत् ॥ १.७०.२४ ॥
ฤๅษีหนุ่มผู้ประสงค์จะปรนนิบัตินางอยู่เสมอ ได้ทำให้เทวยานีผู้เป็นสาวเต็มวัยพอใจ ด้วยการขับร้อง รำ และบรรเลงดนตรี
1.70.25
स शीलयन्देवयानीं कन्यां संप्राप्तयौवनाम् ।
पुष्पैः फलैः प्रेषणैश्च तोषयामास भारत ॥ १.७०.२५ ॥
โอ ภารตะ เขาปรนนิบัติเทวยานีผู้เป็นสาวแล้ว ทำให้นางพอใจด้วยดอกไม้ ผลไม้ และการรับใช้ต่างๆ
1.70.26
देवयान्यपि तं विप्रं नियमव्रतधारिणम् ।
गायन्ती च ललन्ती च रहः पर्यचरत्तथा ॥ १.७०.२६ ॥
แม้เทวยานีก็ขับร้องและเล่นสนุก ปรนนิบัติพราหมณ์ผู้ถือมั่นในกฎและพรตนั้นอย่างลับๆ ในทำนองเดียวกัน
1.70.27
गायन्तं चैव शुल्कं च दातारं प्रियवादिनम् ।
नार्यो नरं कामयन्ते रूपिणं स्रग्विणं तथा ॥ १.७०.२७ ॥
หญิงทั้งหลายย่อมปรารถนาชายที่ขับร้อง ให้ของขวัญ พูดจาไพเราะ รูปงาม และสวมพวงมาลัย
1.70.28
पञ्चवर्षशतान्येवं कचस्य चरतो व्रतम् ।
तत्रातीयुरथो बुद्ध्वा दानवास्तं ततः कचम् ॥ १.७०.२८ ॥
ห้าร้อยปีได้ผ่านไปเช่นนี้ ขณะที่กจปฏิบัติพรตอยู่ที่นั่น แล้วพวกทานพก็ทราบเรื่อง จึงตามมาหากจ
1.70.29
गा रक्षन्तं वने दृष्ट्वा रहस्येकममर्षिताः ।
जघ्नुर्बृहस्पतेर्द्वेषाद्विद्यारक्षार्थमेव च ॥ १.७०.२९ ॥
เห็นเขาอยู่ผู้เดียวในที่ลับในป่า กำลังดูแลฝูงโค พวกทานพผู้ไม่อดทนได้ฆ่าเขาเสีย ด้วยความเกลียดชังพฤหัสปติ และเพื่อปกป้องวิชาความรู้
1.70.30
हत्वा शालावृकेभ्यश्च प्रायच्छँल्लवशः कृतम् ।
ततो गावो निवृत्तास्ता अगोपाः स्वं निवेशनम् ॥ १.७०.३० ॥
ฆ่าเขาแล้ว พวกมันตัดศพเป็นชิ้นๆ แล้วให้แก่หมาป่าและหมาจิ้งจอก ต่อมาฝูงโคก็กลับไปโดยไม่มีผู้เลี้ยง กลับเข้าคอกของตน
1.70.31
सा दृष्ट्वा रहिता गाश्च कचेनाभ्यागता वनात् ।
उवाच वचनं काले देवयान्यथ भारत ॥ १.७०.३१ ॥
เทวยานีเห็นฝูงโคกลับมาจากป่าโดยไม่มีกจ จึงกล่าววาจาในเวลาอันเหมาะ โอ ผู้สืบเชื้อสายภรตะ
1.70.32
आहुतं चाग्निहोत्रं ते सूर्यश्चास्तं गतः प्रभो ।
अगोपाश्चागता गावः कचस्तात न दृश्यते ॥ १.७०.३२ ॥
ข้าแต่พระองค์ เครื่องบูชาไฟของพระองค์ได้ถวายแล้ว และดวงอาทิตย์ก็ลับไปแล้ว ฝูงโคกลับมาโดยไม่มีผู้เลี้ยง ที่รัก กจก็ไม่เห็นตัว
1.70.33
व्यक्तं हतो मृतो वापि कचस्तात भविष्यति ।
तं विना न च जीवेयमिति सत्यं ब्रवीमि ते ॥ १.७०.३३ ॥
ที่รัก กจคงถูกฆ่าหรือตายแล้วเป็นแน่ ข้าพเจ้าไม่อาจอยู่ได้หากไม่มีเขา นี่คือความจริงที่ข้าพเจ้าบอกท่าน
1.70.34
अयमेहीति संशब्द्य मृतं संजीवयाम्यहम् ।
ततः संजीविनीं विद्यां प्रयुज्य कचमाह्वयत् ॥ १.७०.३४ ॥
ข้าพเจ้าจะเรียกว่า "มาเถิด" แล้วชุบชีวิตผู้ตายนั้น แล้วด้วยการใช้วิชาสัญชีวินี เขาจึงเรียกกจ
1.70.35
भित्त्वा भित्त्वा शरीराणि वृकाणां स विनिर्गतः ।
आहूतः प्रादुरभवत्कचो हृष्टोऽथ विद्यया ॥ १.७०.३५ ॥
ทะลวงผ่านร่างของหมาป่าทีละตัวๆ เขาก็เดินออกมา ถูกเรียกมา กจก็ปรากฏตัวด้วยความยินดี ด้วยอำนาจแห่งวิชานั้น
1.70.36
कस्माच्चिरायितोऽसीति पृष्टस्तामाह भार्गवीम् ।
समिधश्च कुशादीनि काष्ठभारं च भामिनि ॥ १.७०.३६ ॥
เมื่อถูกถามว่า "เหตุใดท่านจึงช้านัก" เขาตอบบุตรีของภฤคุว่า "โอ ผู้งดงาม ข้าพเจ้าแบกฟืน หญ้ากุศ และสิ่งอื่นๆ กับมัดไม้ไว้"
1.70.37
गृहीत्वा श्रमभारार्तो वटवृक्षं समाश्रितः ।
गावश्च सहिताः सर्वा वृक्षच्छायामुपाश्रिताः ॥ १.७०.३७ ॥
ข้าพเจ้าแบกฟืนไว้ ทุกข์ระทมด้วยความอ่อนล้าจากภาระ จึงไปพักใต้ต้นไทรต้นหนึ่ง โคทั้งหมดก็พักอยู่ในร่มเงาของต้นไม้นั้นด้วยกัน
1.70.38
असुरास्तत्र मां दृष्ट्वा कस्त्वमित्यभ्यचोदयन् ।
बृहस्पतिसुतश्चाहं कच इत्यभिविश्रुतः ॥ १.७०.३८ ॥
พวกอสูรเห็นข้าพเจ้าที่นั่น จึงซักถามอย่างเร่งรัดว่า "ท่านเป็นใคร" ข้าพเจ้าตอบว่า "ข้าพเจ้าคือกจ บุตรของพฤหัสปติผู้มีชื่อเสียง"
1.70.39
इत्युक्तमात्रे मां हत्वा पेषीकृत्वा तु दानवाः ।
दत्त्वा शालावृकेभ्यस्तु सुखं जग्मुः स्वमालयं ॥ १.७०.३९ ॥
ทันทีที่ข้าพเจ้าพูดเช่นนั้น พวกทานพก็ฆ่าข้าพเจ้า บดให้เป็นชิ้นๆ โยนให้หมาจิ้งจอก แล้วก็กลับไปยังที่พำนักของตนอย่างสำราญ
1.70.40
आहूतो विद्यया भद्रे भार्गवेण महात्मना ।
त्वत्समीपमिहायातः कथंचित्प्राप्तजीवितः ॥ १.७०.४० ॥
โอ ผู้มีโชคดี ข้าพเจ้าถูกเรียกด้วยวิชาจากภารควะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ จึงมาหาท่านที่นี่ และได้รับชีวิตคืนมาได้ด้วยวิธีใดวิธีหนึ่ง
1.70.41
हतोऽहमिति चाचख्यौ पृष्टो ब्राह्मणकन्यया ।
स पुनर्देवयान्योक्तः पुष्पाण्याहर मे द्विज ॥ १.७०.४१ ॥
เมื่อพราหมณีถาม เขาตอบว่า "ข้าพเจ้าถูกฆ่าแล้ว" จากนั้นเทวยานีกล่าวกับเขาอีกว่า "ดูก่อนผู้เกิดสองครั้ง จงไปเก็บดอกไม้มาให้ข้า"
1.70.42
वनं ययौ कचो विप्रो ददृशुर्दानवाश्च तम् ।
पुनस्तं पेषयित्वा तु समुद्राम्भस्यमिश्रयन् ॥ १.७०.४२ ॥
พราหมณ์กจะเดินไปยังป่า และพวกทานพก็เห็นเขาอีก แล้วพวกเขาก็บดเขาอีกครั้ง และผสมเขาลงในน้ำแห่งมหาสมุทร
1.70.43
चिरं गतं पुनः कन्या पित्रे तं संन्यवेदयत् ।
विप्रेण पुनराहूतो विद्यया गुरुदेहजः।
पुनरावृत्य तद्वृत्तं न्यवेदयत तद्यथा ॥ १.७०.४३ ॥
หลังจากผ่านไปนาน ธิดาก็กลับไปแจ้งเรื่องนี้แก่บิดาอีกครั้ง เมื่อพราหมณ์เรียกอีกครั้งด้วยวิทยาของตน ผู้เกิดจากร่างของอาจารย์ก็กลับมาและเล่าเหตุการณ์นั้นตามที่เกิดขึ้นจริงทุกประการ
1.70.44
ततस्तृतीयं हत्वा तं दग्ध्वा कृत्वा च चूर्णशः ।
प्रायच्छन्ब्राह्मणायैव सुरायामसुरास्तथा ॥ १.७०.४४ ॥
จากนั้นพวกอสูรฆ่าเขาเป็นครั้งที่สาม เผาเขา และบดให้เป็นผง แล้วผสมลงในสุรา และให้พราหมณ์ดื่ม
1.70.45
अपिबत्सुरया सार्धं कचभस्म भृगूद्वहः ।
सा सायन्तनवेलायामगोपा गाः समागताः ॥ १.७०.४५ ॥
ผู้เป็นยอดแห่งภฤคุ (ศุกระ) ได้ดื่มเถ้ากจะพร้อมกับสุรา ครั้นถึงเวลาเย็น ฝูงโคก็กลับมาพร้อมกับคนเลี้ยงโค
1.70.46
देवयानी शङ्कमाना दृष्ट्वा पितरमब्रवीत् ।
पुष्पाहारः प्रेषणकृत्कचस्तात न दृश्यते ॥ १.७०.४६ ॥
เทวยานีด้วยความหวาดกลัว มองดูบิดาแล้วกล่าวว่า "ท่านพ่อ กจะผู้เก็บดอกไม้และทำงานรับใช้ ไม่ปรากฏให้เห็นเลย"
1.70.47
व्यक्तं हतो मृतो वापि कचस्तात भविष्यति ।
तं विना न च जीवेयं कचं सत्यं ब्रवीमि ते ॥ १.७०.४७ ॥
ท่านพ่อ กจะคงถูกฆ่าหรือตายไปแล้วเป็นแน่ หม่อมฉันจะไม่มีชีวิตอยู่หากปราศจากเขา ข้าพเจ้ากล่าวความจริงแก่ท่าน
1.70.48
श्रुत्वा पुत्रीवचः काव्यो मन्त्रेणाहूतवान्कचम् ।
ज्ञात्वा बहिष्ठमज्ञात्वा स्वकुक्षिस्थं कचं नृप ॥ १.७०.४८ ॥
เมื่อได้ยินคำของธิดา กาวยะ (ศุกระ) จึงเรียกกจะด้วยมนตร์ ดูก่อนพระราชา ท่านรู้ว่ากจะอยู่ภายนอก แต่ไม่รู้ว่ากจะกำลังพำนักอยู่ในท้องของท่านเอง
1.70.49
बृहस्पतेः सुतः पुत्रि कचः प्रेतगतिं गतः ।
विद्यया जीवितोऽप्येवं हन्यते करवाम किम् ॥ १.७०.४९ ॥
ดูก่อนลูกรัก กจะ บุตรของพฤหัสปติ ได้ไปสู่ทางของผู้ตาย แม้จะถูกนำกลับคืนชีวิตด้วยวิทยา เขาก็ถูกฆ่าซ้ำเช่นนี้ เราจะทำอย่างไรดี
1.70.50
मैवं शुचो मा रुद देवयानि ।
न त्वादृशी मर्त्यमनुप्रशोचते।
यस्यास्तव ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ।
सेन्द्रा देवा वसवोऽथाश्विनौ च ॥ १.७०.५० ॥
ดูก่อนเทวยานี อย่าโศกเศร้าเช่นนี้ อย่าร้องไห้เลย หญิงเช่นเธอไม่ควรโศกเศร้าเพราะมนุษย์ผู้ตาย ผู้ซึ่งพรหมัน พราหมณ์ทั้งหลาย เทพทั้งหลายพร้อมด้วยพระอินทร์ วสุทั้งหลาย และอัศวินทั้งสอง เป็นของเธอ
1.70.51
सुरद्विषश्चैव जगच्च सर्व-
मुपस्थाने सन्नमन्ति प्रभावात्।
अशक्योऽसौ जीवयितुं द्विजातिः ।
संजीवितो वध्यते चैव भूयः ॥ १.७०.५१ ॥
แม้ศัตรูของเทวดาและโลกทั้งสิ้นก็ก้มกราบรับใช้ด้วยอำนาจแห่งพรหมัน ผู้เกิดสองครั้งนี้ไม่อาจทำให้ฟื้นคืนชีวิตได้ และแม้จะฟื้นคืนชีวิตแล้ว เขาก็ถูกฆ่าซ้ำอีก
1.70.52
यस्याङ्गिरा वृद्धतमः पितामहो ।
बृहस्पतिश्चापि पिता तपोनिधिः।
ऋषेः पुत्रं तमथो वापि पौत्रं ।
कथं न शोचेयमहं न रुद्याम् ॥ १.७०.५२ ॥
ผู้มีอังคิรสเป็นปู่ผู้สูงอายุที่สุด และมีพฤหัสปติผู้เป็นขุมทรัพย์แห่งตบะเป็นบิดา หม่อมฉันจะไม่โศกเศร้าและไม่ร้องไห้ได้อย่างไร เมื่อบุตรหรือหลานของฤๅษีผู้นั้นตกอยู่ในเช่นนี้
1.70.53
स ब्रह्मचारी च तपोधनश्च ।
सदोत्थितः कर्मसु चैव दक्षः।
कचस्य मार्गं प्रतिपत्स्ये न भोक्ष्ये ।
प्रियो हि मे तात कचोऽभिरूपः ॥ १.७०.५३ ॥
เขาเป็นพรหมจารี ผู้มั่งคั่งด้วยตบะ พร้อมเสมอและชำนาญในหน้าที่ทั้งหลาย ข้าพเจ้าจะตามรอยทางของกจะ และจะไม่กินอะไร เพราะกจะเป็นที่รักของหม่อมฉัน ท่านพ่อ และเป็นผู้งดงาม
1.70.54
कं ब्रह्महत्या न दहेदपीन्द्रम् ॥ १.७०.५४ ॥
บาปแห่งการฆ่าพราหมณ์จะไม่เผาผลาญผู้ใดบ้างเล่า แม้แต่พระอินทร์ก็ไม่เว้น
1.70.55
संचोदितो देवयान्या महर्षिः पुनराह्वयत् ।
संरम्भेणैव काव्यो हि बृहस्पतिसुतं कचम् ॥ १.७०.५५ ॥
ถูกเทวยานีกระตุ้น มหาฤๅษีกาวยะจึงด้วยความโกรธเรียกกจะ บุตรของพฤหัสปติ อีกครั้ง
1.70.56
कचोऽपि राजन्स महानुभावो ।
विद्याबलाल्लब्धमतिर्महात्मा।
गुरोर्हि भीतो विद्यया चोपहूतः ।
शनैर्वाक्यं जठरे व्याजहार ॥ १.७०.५६ ॥
ดูก่อนพระราชา กจะผู้มีอานุภาพยิ่งใหญ่และมีจิตใจสูงส่งนั้น เมื่อได้สติคืนมาด้วยพลังแห่งวิทยา ด้วยความเกรงกลัวต่ออาจารย์และถูกเรียกด้วยวิทยา ก็ค่อยๆ กล่าวถ้อยคำจากภายในท้อง
1.70.57
प्रसीद भगवन्मह्यं कचोऽहमभिवादये ।
यथा बहुमतः पुत्रस्तथा मन्यतु मां भवान् ॥ १.७०.५७ ॥
ขอท่านจงเมตตาข้าพเจ้า ข้าแต่ท่านผู้เป็นที่เคารพ ข้าพเจ้ากจะขอกราบท่าน ขอท่านจงนับถือข้าพเจ้าเหมือนบุตรที่ท่านให้เกียรติยิ่ง
1.70.58
तमब्रवीत्केन पथोपनीत-
स्त्वं चोदरे तिष्ठसि ब्रूहि विप्र।
अस्मिन्मुहूर्ते ह्यसुरान्विनाश्य ।
गच्छामि देवानहमद्य विप्र ॥ १.७०.५८ ॥
เขาถามว่า "ดูก่อนพราหมณ์ เจ้าถูกนำมาด้วยเส้นทางใด และเหตุใดเจ้าจึงอยู่ในท้องนี้ จงบอกข้า ในขณะนี้ เมื่อข้าทำลายอสูรแล้ว วันนี้ข้าจะไปหาเทวดา ดูก่อนพราหมณ์"
1.70.59
तव प्रसादान्न जहाति मां स्मृतिः ।
स्मरामि सर्वं यच्च यथा च वृत्तम्।
नत्वेवं स्यात्तपसः संक्षयो मे ।
ततः क्लेशं घोरमिमं सहामि ॥ १.७०.५९ ॥
ด้วยพระกรุณาของท่าน ความทรงจำไม่ทอดทิ้งข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจำได้ทุกสิ่งที่เกิดขึ้นและเกิดขึ้นอย่างไร แต่ขอให้ตบะของข้าพเจ้าไม่เสื่อมสูญไปเช่นนี้ ฉะนั้นข้าพเจ้าจึงอดทนต่อความทุกข์อันแสนสาหัสนี้
1.70.60
असुरैः सुरायां भवतोऽस्मि दत्तो ।
हत्वा दग्ध्वा चूर्णयित्वा च काव्य।
ब्राह्मीं मायां चासुरीं विप्र मायां ।
त्वयि स्थिते कथमेवातिवर्तेत् ॥ १.७०.६० ॥
พวกอสูรได้มอบข้าพเจ้าให้แก่ท่านในสุรา ดูก่อนกาวยะ ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้าพเจ้าจะถูกฆ่า เผา และบดเป็นผงแล้ว มนตร์พราหมณ์และมนตร์อสูรจะข้ามพ้นไปได้อย่างไร เมื่อท่านยังดำรงอยู่
1.70.61
किं ते प्रियं करवाण्यद्य वत्से ।
वधेन मे जीवितं स्यात्कचस्य।
नान्यत्र कुक्षेर्मम भेदनेन ।
दृश्येत्कचो मद्गतो देवयानि ॥ १.७०.६१ ॥
ลูกรัก วันนี้ฉันจะทำอะไรให้เจ้าที่เป็นที่รักได้บ้าง ชีวิตของกจะกลับคืนมาได้ก็ต่อเมื่อฉันตาย ไม่มีทางอื่นนอกจากการผ่าท้องของฉัน ดูก่อนเทวยานี กจะปรากฏอยู่ในตัวฉัน
1.70.62
द्वौ मां शोकावग्निकल्पौ दहेतां ।
कचस्य नाशस्तव चैवोपघातः।
कचस्य नाशे मम शर्म नास्ति ।
तवोपघाते जीवितुं नास्मि शक्ता ॥ १.७०.६२ ॥
ความโศกสองอย่างเหมือนไฟจะเผาฉัน คือการสูญเสียกจและความเสียหายของเจ้า เมื่อกจสิ้นไป ฉันก็ไม่มีความสงบ และหากเจ้าได้รับอันตราย ฉันก็จะไม่อาจมีชีวิตอยู่ได้
1.70.63
संसिद्धरूपोऽसि बृहस्पतेः सुत ।
यत्त्वां भक्तं भजते देवयानी।
विद्यामिमां प्राप्नुहि जीवनीं त्वं ।
न चेदिन्द्रः कचरूपी त्वमद्य ॥ १.७०.६३ ॥
ดูก่อนโอรสของพระพฤหัสปติ เจ้ามีรูปร่างที่สมบูรณ์แล้ว เทวยานีผู้ภักดีรักเจ้า จงได้รับวิชาที่ให้ชีวิตนี้เถิด เว้นแต่วันนี้เจ้าในร่างของกจจะเป็นพระอินทร์
1.70.64
न निवर्तेत्पुनर्जीवन्कश्चिदन्यो ममोदरात् ।
ब्राह्मणं वर्जयित्वैकं तस्माद्विद्यामवाप्नुहि ॥ १.७०.६४ ॥
จะไม่มีใครอื่นที่ยังมีชีวิตอยู่ กลับออกมาจากท้องของฉันได้อีก เว้นแต่พราหมณ์เพียงผู้เดียว ฉะนั้นจงรับวิชานี้เถิด
1.70.65
पुत्रो भूत्वा भावय भावितो मा-
मस्मद्देहादुपनिष्क्रम्य तात।
समीक्षेथा धर्मवतीमवेक्षां ।
गुरोः सकाशात्प्राप्य विद्यां सविद्यः ॥ १.७०.६५ ॥
จงเป็นบุตรของฉันแล้วให้ฉันมีชีวิตขึ้นมาเถิด ลูกรัก จงออกมาจากร่างของเรา เมื่อได้วิชาจากอาจารย์แล้ว จงพิจารณาด้วยจิตที่ประกอบด้วยธรรม และจงเป็นผู้มีวิชาเถิด
1.70.66
गुरोः सकाशात्समवाप्य विद्यां ।
भित्त्वा कुक्षिं निर्विचक्राम विप्रः।
कचोऽभिरूपस्तत्क्षणाद्ब्राह्मणस्य ।
शुक्लात्यये पौर्णमास्यामिवेन्दुः ॥ १.७०.६६ ॥
กจผู้งามสง่า เมื่อได้รับวิชาจากอาจารย์เต็มที่แล้ว ก็ผ่าท้องของพราหมณ์ออกมาในทันที เหมือนพระจันทร์ที่ขึ้นในวันเพ็ญ ณ ปลายข้างขึ้น
1.70.67
दृष्ट्वा च तं पतितं ब्रह्मराशि-
मुत्थापयामास मृतं कचोऽपि।
विद्यां सिद्धां तामवाप्याभिवाद्य ।
ततः कचस्तं गुरुमित्युवाच ॥ १.७०.६७ ॥
เมื่อเห็นกองร่างของพราหมณ์ที่ล้มลงนั้น กจก็ยกอาจารย์ผู้ตายขึ้นให้ฟื้นคืนชีพ แล้วเมื่อได้วิชาที่สำเร็จนั้นและกราบไหว้แล้ว กจจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่อาจารย์นั้น
1.70.68
यः श्रोत्रयोरमृतं सन्निषिञ्चे-
द्विद्यामविद्यस्य यथा त्वमार्यः।
तं मन्येऽहं पितरं मातरं च ।
तस्मै न द्रुह्येत्कृतमस्य जानन् ॥ १.७०.६८ ॥
ท่านผู้เจริญ ผู้ใดหยดน้ำอมฤตแห่งวิชาลงในหูของผู้ไม่รู้อย่างข้าพเจ้า ข้าพเจ้าถือว่าผู้นั้นเป็นทั้งบิดาและมารดาของข้าพเจ้า รู้ถึงบุญคุณของท่านแล้ว ไม่ควรทำร้ายท่านเลย
1.70.69
ऋतस्य दातारमनुत्तमस्य ।
निधिं निधीनामपि लब्धविद्याः।
ये नाद्रियन्ते गुरुमर्चनीयं ।
पापाँल्लोकांस्ते व्रजन्त्यप्रतिष्ठाः ॥ १.७०.६९ ॥
ผู้ที่ได้รับวิชาแล้วแต่ไม่เคารพอาจารย์ ผู้เป็นผู้ประทานความจริงอันสูงสุด เป็นขุมทรัพย์แห่งขุมทรัพย์ ควรแก่การบูชา ย่อมไปสู่โลกอันชั่วร้ายโดยไม่มีที่ยืน
1.70.70
सुरापानाद्वञ्चनां प्राप्य विद्वा-
न्संज्ञानाशं चैव महातिघोरम्।
दृष्ट्वा कचं चापि तथाभिरूपं ।
पीतं तदा सुरया मोहितेन ॥ १.७०.७० ॥
ผู้มีปัญญาถูกหลอกด้วยการดื่มสุรา เกิดความสูญเสียสติอย่างน่ากลัวยิ่ง และแม้เห็นกจผู้งามสง่า ก็ดื่มสุราในตอนนั้น ทั้งที่จิตถูกความมัวเมาครอบงำ
1.70.71
समन्युरुत्थाय महानुभाव-
स्तदोशना विप्रहितं चिकीर्षुः।
सुरापानं प्रति संजातमन्युः ।
काव्यः स्वयं वाक्यमिदं जगाद ॥ १.७०.७१ ॥
ฝ่ายอุศนัส ผู้มีอานุภาพยิ่งใหญ่ ด้วยความโกรธจึงลุกขึ้น ปรารถนาความเจริญของพราหมณ์ เมื่อโกรธต่อการดื่มสุรา กาวยะจึงกล่าวถ้อยคำนี้ด้วยตนเอง
1.70.72
यो ब्राह्मणोऽद्यप्रभृतीह कश्चि-
न्मोहात्सुरां पास्यति मन्दबुद्धिः।
अपेतधर्मा ब्र्हमहा चैव स स्या-
दस्मिंल्लोके गर्हितः स्यात्परे च ॥ १.७०.७२ ॥
พราหมณ์ใดก็ตาม ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ด้วยความหลงและมีปัญญาทึบ ดื่มสุราในโลกนี้ ผู้นั้นจะหลุดจากธรรม เป็นฆาตกรพราหมณ์ จะถูกติเตียนในโลกนี้และถูกติเตียนในโลกหน้าด้วย
1.70.73
मया चैतां विप्रधर्मोक्तिसीमां ।
मर्यादां वै स्थापितां सर्वलोके।
सन्तो विप्राः शुश्रुवांसो गुरूणां ।
देवा लोकाश्चोपशृण्वन्तु सर्वे ॥ १.७०.७३ ॥
เราได้ตั้งเขตแดนแห่งหน้าที่ของพราหมณ์นี้ไว้เป็นกฎเกณฑ์ให้แก่โลกทั้งปวงแล้ว ขอให้พราหมณ์ผู้สงบซึ่งฟังคำของอาจารย์ เทวดา และโลกทั้งปวงจงได้ฟังเถิด
1.70.74
इतीदमुक्त्वा स महानुभाव-
स्तपोनिधीनां निधिरप्रमेयः।
तान्दानवान्दैवविमूढबुद्धी-
निदं समाहूय वचोऽभ्युवाच ॥ १.७०.७४ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ท่านผู้ทรงอานุภาพยิ่งใหญ่ ผู้เป็นขุมทรัพย์แห่งตบะที่หาประมาณมิได้ ได้เรียกพวกทานพผู้มีปัญญาหลงด้วยโชคชะตา แล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
1.70.75
आचक्षे वो दानवा बालिशाः स्थ ।
सिद्धः कचो वत्स्यति मत्सकाशे।
सञ्जीविनीं प्राप्य विद्यां महात्मा ।
तुल्यप्रभावो ब्राह्मणो ब्रह्मभूतः ॥ १.७०.७५ ॥
ดูก่อนพวกทานพ พวกท่านเป็นคนโง่ ข้าพเจ้าขอบอก กจผู้สำเร็จแล้วจะอาศัยอยู่ในสำนักของข้าพเจ้า เมื่อได้วิชาสัญชีวินีแล้ว พราหมณ์ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้นี้ มีอานุภาพเสมอเรา จะกลายเป็นพรหมันเอง
1.70.76
योऽकार्षीद्दुष्करं कर्म देवानां कारणात्कचः ।
न तत्किर्तिर्जरां गच्छेद्याज्ञीयश्च भविष्यति ॥ १.७०.७६ ॥
กจได้กระทำกรรมอันยากยิ่งเพื่อประโยชน์แก่เหล่าเทวดา เกียรติของเขาจะไม่เสื่อมโทรมไปเลย และเขาจะเป็นผู้ควรแก่การบูชายัญ
1.70.77
एतावदुक्त्वा वचनं विरराम स भार्गवः ।
दानवा विस्मयाविष्टाः प्रययुः स्वं निवेशनम् ॥ १.७०.७७ ॥
เมื่อกล่าวเพียงเท่านี้แล้ว ภารควะผู้นั้นก็นิ่งเงียบไป พวกทานพเต็มไปด้วยความอัศจรรย์ ก็กลับไปยังที่อยู่ของตนเอง
1.70.78
गुरोरुष्य सकाशे तु दश वर्षशतानि सः ।
अनुज्ञातः कचो गन्तुमियेष त्रिदशालयम् ॥ १.७०.७८ ॥
กจอยู่ในสำนักของอาจารย์เป็นเวลาหลายร้อยปี เมื่อได้รับอนุญาตแล้ว ก็ปรารถนาจะไปยังที่อยู่ของเทวดาสามสิบองค์