महाभारत · अध्याय 1.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.71.1
समावृतव्रतं तं तु विसृष्टं गुरुणा कचम् ।
प्रस्थितं त्रिदशावासं देवयान्यब्रवीदिदम् ॥ १.७१.१ ॥
गुरूंनी निरोप दिलेला, व्रत पूर्ण केलेला तो कच देवलोकाकडे निघाला असता देवयानी म्हणाली.
1.71.2
ऋषेरङ्गिरसः पौत्र वृत्तेनाभिजनेन च ।
भ्राजसे विद्यया चैव तपसा च दमेन च ॥ १.७१.२ ॥
हे अंगिरस ऋषींच्या नातवा, तू आचरण, कुळ, विद्या, तप आणि दम यांनी तेजस्वी दिसतोस.
1.71.3
ऋषिर्यथाङ्गिरा मान्यः पितुर्मम महायशाः ।
तथा प्रान्यश्च पूज्यश्च मम भूयो बृहस्पतिः ॥ १.७१.३ ॥
माझ्या पित्यासाठी महायशस्वी अंगिरस ऋषी जसे मान्य आहेत, तसेच माझ्यासाठी बृहस्पती श्रेष्ठ व पूज्य आहेत, किंबहुना त्याहूनही अधिक.
1.71.4
एवं ज्ञात्वा विजानीहि यद्ब्रवीमि तपोधन ।
व्रतस्थे नियमोपेते यथा वर्ताम्यहं त्वयि ॥ १.७१.४ ॥
हे तपोधन, असे जाणून मी जे सांगते ते समज. व्रतस्थ आणि नियमांनी युक्त अशा तुझ्याशी मी जसे वागते ते.
1.71.5
स समावृतविद्यो मां भक्तां भजितुमर्हसि ।
गृहाण पाणिं विधिवन्मम मन्त्रपुरस्कृतम् ॥ १.७१.५ ॥
तुझी विद्या पूर्ण झाली आहे, म्हणून भक्त अशा मला स्वीकारण्यास तू योग्य आहेस. विधिपूर्वक मंत्रांसह माझा हात धर.
1.71.6
कच उवाच ।
पूज्यो मान्यश्च भगवान्यथा तव पिता मम।
तथा त्वमनवद्याङ्गि पूजनीयतरा मम ॥ १.७१.६ ॥
तुझे वडील माझ्यासाठी जसे पूज्य, मान्य आणि भगवान आहेत, तसेच हे निर्दोष अवयवांच्या सुंदरी, तू माझ्यासाठी अधिक पूजनीय आहेस.
1.71.7
प्राणेभ्योऽपि प्रियतरा भार्गवस्य महात्मनः ।
त्वं भत्रे धर्मतः पूज्या गुरुपुत्री सदा मम ॥ १.७१.७ ॥
तू प्राणांपेक्षाही प्रिय असलेल्या महात्मा भार्गवाची कन्या आहेस; धर्मानुसार पतीसाठी पूज्य आहेस; माझ्यासाठी सदैव गुरुकन्या आहेस.
1.71.8
यथा मम गुरुर्नित्यं मान्यः शुक्रः पिता तव ।
देवयानि तथैव त्वं नैवं मां वक्तुमर्हसि ॥ १.७१.८ ॥
माझे गुरु नेहमी मान्य आहेत, तसेच तुझे पिता शुक्रही; त्याचप्रमाणे, हे देवयानी, तू मला असे बोलणे योग्य नाही.
1.71.9
गुरुपुत्रस्य पुत्रो वै न त्वं पुत्रश्च मे पितुः ।
तस्मात्पूज्यश्च मान्यश्च ममापि त्वं द्विजोत्तम ॥ १.७१.९ ॥
तू गुरुपुत्राचा पुत्र आहेस, माझ्या पित्याचा पुत्र नाहीस; म्हणून, हे द्विजोत्तमा, तू माझ्यासाठीही पूज्य आणि मान्य आहेस.
1.71.10
असुरैर्हन्यमाने च कच त्वयि पुनःपुनः ।
तदाप्रभृति या प्रीतिस्तां त्वमद्य स्मरस्व मे ॥ १.७१.१० ॥
हे कचा, असुरांनी तुला वारंवार मारले तेव्हापासून माझे तुझ्यावर जे प्रेम आहे, ते आज तू स्मरण कर.
1.71.11
सौहार्दे चानुरागे च वेत्थ मे भक्तिमुत्तमाम् ।
न मामर्हसि धर्मज्ञ त्यक्तुं भक्तामनागसम् ॥ १.७१.११ ॥
हे धर्मज्ञा, मैत्रीत आणि अनुरागाच्या ठिकाणी माझी उत्तम भक्ती तू जाणतोस; निर्दोष, भक्त अशा मला तू त्यागणे योग्य नाही.
1.71.12
अनियोज्ये नियोक्तुं मां देवयानि न चार्हसि ।
प्रसीद सुभ्रु त्वं मह्यं गुरोर्गुरुतरा शुभे ॥ १.७१.१२ ॥
हे देवयानी, नियोजनास अयोग्य अशा मला तू नियुक्त करू नकोस. हे सुभ्रू, हे शुभे, माझ्यावर प्रसन्न हो; तू माझ्या गुरूंपेक्षाही अधिक आदरणीय आहेस.
1.71.13
यत्रोषितं विशालाक्षि त्वया चन्द्रनिभानने ।
तत्राहमुषितो भद्रे कुक्षौ काव्यस्य भामिनि ॥ १.७१.१३ ॥
हे विशाल नेत्रांच्या, चंद्रासारख्या मुखाच्या, जिथे तू राहिलीस, हे कल्याणी, तिथेच मीही राहिलो, काव्याच्या (शुक्राच्या) उदरात.
1.71.14
भगिनी धर्मतो मे त्वं मैवं वोचः सुमध्यमे ।
सुखमस्म्युषितो भद्रे न मन्युर्विद्यते मम ॥ १.७१.१४ ॥
तू धर्मानुसार माझी बहीण आहेस, हे सुमध्यमे, असे म्हणू नकोस. हे कल्याणी, मी सुखाने राहिलो, माझ्या मनात राग नाही.
1.71.15
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि शिवमाशंस मे पथि ।
अविरोधेन धर्मस्य स्मर्तव्योऽस्मि कथान्तरे।
अप्रमत्तोत्थिता नित्यमाराधय गुरुं मम ॥ १.७१.१५ ॥
मी तुझा निरोप घेतो, मी जातो. माझ्या मार्गासाठी कल्याण चिंतीव. धर्माला विरोध न करता, दुसऱ्या कथेच्या प्रसंगी मला आठव. सदैव सावध आणि उभी राहून माझ्या गुरूची सेवा कर.
1.71.16
यदि मां धर्मकामार्थे प्रत्याख्यास्यसि याचितः ।
ततः कच न ते विद्या सिद्धिमेषा गमिष्यति ॥ १.७१.१६ ॥
धर्म, काम किंवा अर्थासाठी मी याचना केल्यावर तू मला नाकारशील, तर हे कचा, तुझी ही विद्या सिद्धीस जाणार नाही.
1.71.17
गुरुपुत्रीति कृत्वाऽहं प्रत्याचक्षे न दोषतः ।
गुरुणा चाननुज्ञातः काममेवं शपस्व माम् ॥ १.७१.१७ ॥
तू गुरुकन्या आहेस असे मानून, दोषामुळे नव्हे, मी तुला नाकारतो. गुरूची अनुमती नसल्याने, इच्छेनुसार मला असा शाप दे.
1.71.18
आर्षं धर्मं ब्रुवाणोऽहं देवयानि यथा त्वया ।
शप्तो ह्यनर्हः शापस्य कामतोऽद्य न धर्मतः ॥ १.७१.१८ ॥
हे देवयानी, आर्ष धर्म सांगणारा मी, तू मला जसा शाप दिलास त्याला खरोखर पात्र नाही. आज तू कामामुळे शाप दिलास, धर्मामुळे नव्हे.
1.71.19
तस्माद्भवत्या यः कामो न तथा स भविष्यति ।
ऋषिपुत्रो न ते कश्चिज्जातु पाणिं ग्रहीष्यति ॥ १.७१.१९ ॥
म्हणून तुझी जी इच्छा आहे ती त्या प्रकारे पूर्ण होणार नाही. कोणताही ऋषिपुत्र कधीही तुझा हात धरणार नाही.
1.71.20
फलिष्यति न ते विद्या यत्त्वं मामात्थ तत्तथा ।
अध्यापयिष्यामि तु यं तस्य विद्या फलिष्यति ॥ १.७१.२० ॥
तू मला जसे म्हणालीस, तशी ही विद्या तुला फलदायी होणार नाही. पण मी ज्याला शिकवीन, त्याचीच विद्या फळेल.
1.71.21
एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठो देवयानीं कचस्तदा ।
त्रिदशेशालयं शीघ्रं जगाम द्विजसत्तमः ॥ १.७१.२१ ॥
देवयानीला असे सांगून द्विजश्रेष्ठ कच त्वरित त्रिदशेशाच्या (इंद्राच्या) लोकाकडे निघून गेला.
1.71.22
तमागतमभिप्रेक्ष्य देवा इन्द्रपुरोगमाः ।
बृहस्पतिं सभाज्येदं कचं वचनमब्रुवन् ॥ १.७१.२२ ॥
त्याला येताना पाहून इंद्र आदी देवांनी बृहस्पतीचा सत्कार करून कचाला हे वचन म्हटले.
1.71.23
यत्त्वयास्मद्धितं कर्म कृतं वै परमाद्भुतम् ।
न ते यशः प्रणशिता भागभाक्व भविष्यसि ॥ १.७१.२३ ॥
तू आमच्या हितासाठी केलेले अत्यंत अद्भुत कर्म पाहता, तुझे यश नष्ट होणार नाही आणि तू भागीदारही होशील.