ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.72.1
कृतविद्ये कचे प्राप्ते हृष्टरूपा दिवौकसः ।
कचादधीत्य तां विद्यां कृतार्था भरतर्षभ ॥ १.७२.१ ॥
କଚ ବିଦ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଫେରିଲେ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଚଙ୍କଠାରୁ ସେ ବିଦ୍ୟା ଶିଖି ସେମାନେ କୃତାର୍ଥ ହେଲେ।
1.72.2
सर्व एव समागम्य शतक्रतुमथाब्रुवन् ।
कालस्ते विक्रमस्याद्य जहि शत्रून्पुरन्दर ॥ १.७२.२ ॥
ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ପୁରନ୍ଦର, ଏବେ ତୁମ ବିକ୍ରମର ସମୟ ଆସିଛି। ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କର।'
1.72.3
एवमुक्तस्तु सहितैस्त्रिदशैर्मघवांस्तदा ।
तथेत्युक्त्वा प्रचक्राम सोऽपश्यत वने स्त्रियः ॥ १.७२.३ ॥
ଦେବତାମାନେ ଏପରି କହିବାରୁ ମଘବାନ୍ 'ଠିକ୍' କହି ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ବନରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
1.72.4
क्रीडन्तीनां तु कन्यानां वने चैत्ररथोपमे ।
वायुभूतः स वस्त्राणि सर्वाण्येव व्यमिश्रयत् ॥ १.७२.४ ॥
ଚୈତ୍ରରଥ ବନ ପରି ସେହି ବନରେ ଖେଳୁଥିବା କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ସେ ପବନ ହୋଇ ମିଶାଇ ଦେଲେ।
1.72.5
ततो जलात्समुत्तीर्य कन्यास्ताः सहितास्तदा ।
वस्त्राणि जगृहुस्तानि यथाऽऽसन्नान्यनेकशः ॥ १.७२.५ ॥
ତା'ପରେ ପାଣିରୁ ଉଠି ସେହି କନ୍ୟାମାନେ ଏକତ୍ର ଆସି ନିକଟରେ ଥିବା ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ନେଇଗଲେ।
1.72.6
तत्र वासो देवयानयाः शर्मिष्ठा जगृहे तदा ।
व्यतिमिश्रमजानन्ती दुहिता वृषपर्वणः ॥ १.७२.६ ॥
ସେଠାରେ ଦେବଯାନୀଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସେତେବେଳେ ନେଇଗଲେ; ବସ୍ତ୍ର ମିଶିଯାଇଛି ବୋଲି ସେ ଜାଣି ନ ଥିଲେ।
1.72.7
ततस्तयोर्मिथस्तत्र विरोधः समजायत ।
देवयान्याश्च राजेन्द्र शर्मिष्ठायाश्च तत्कृते ॥ १.७२.७ ॥
ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ସେ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଉପୁଜିଲା, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର — ଦେବଯାନୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ କାରଣରୁ।
1.72.8
कस्माद्गृह्णासि मे वस्त्रं शिष्या भूत्वा ममासुरि ।
समुदाचारहीनाया न ते साधु भविष्यति ॥ १.७२.८ ॥
ମୋ ଶିଷ୍ୟା ହୋଇ ମୋ ବସ୍ତ୍ର କାହିଁକି ନେଉଛୁ, ହେ ଅସୁର-କନ୍ୟା? ସଦାଚାରହୀନାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ତୋ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ ନାହିଁ।
1.72.9
आसीनं च शयानं च पिता ते पितरं मम ।
स्तौतिबन्दीव चाभीक्ष्णं नीचैः स्थित्वा विनीतवत् ॥ १.७२.९ ॥
ତୋ ପିତା ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ବସିଥିଲେ ବା ଶୋଇଥିଲେ, ବନ୍ଦୀ ପରି ସର୍ବଦା ତଳେ ଠିଆ ହୋଇ ବିନୟରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
1.72.10
याचतस्त्वं हि दुहिता स्तुवतः प्रतिगृह्णतः ।
सुताहं स्तूयमानस्य ददतोऽप्रतिगृह्णतः ॥ १.७२.१० ॥
ତୁମେ ଯାଚକ, ସ୍ତୁତିକାରୀ ଓ ଗ୍ରହୀତାଙ୍କ କନ୍ୟା; ମୁଁ ସ୍ତୁତ୍ୟ, ଦାତା ଓ ଅଗ୍ରହୀତାଙ୍କ କନ୍ୟା।
1.72.11
आदुन्वस्व विदुन्वस्व द्रुह्य कुप्यस्व याचकि ।
अनायुधा सायुधाया रिक्ता क्षुभ्यसि भिक्षुकि ॥ १.७२.११ ॥
ଉଠ, ବିଚଳିତ ହୁଅ, ବୈରୀ ହୁଅ, କ୍ରୋଧ କର, ହେ ଯାଚିକା! ତୁ ନିରସ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀଙ୍କ ସାମନାରେ ଶୂନ୍ୟ — ହେ ଭିକ୍ଷୁକୀ, ତୁ କମ୍ପୁଛୁ।
1.72.12
लप्स्यसे प्रतियोद्धारं न हि त्वां गणयाम्यहम् ।
प्रतिकूलं वदसि चेदितःप्रभृति याचकि ॥ १.७२.१२ ॥
ତୁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ପାଇବୁ; ମୁଁ ତୋତେ ଗଣନାରେ ଆଣେ ନାହିଁ। ଆଜିଠାରୁ ଯଦି ତୁ ପ୍ରତିକୂଳ କହିବୁ, ହେ ଯାଚିକା!
1.72.13
समुच्छ्रयं देवयानीं गतां सक्तां च वाससि ।
शर्मिष्ठा प्राक्षिपत्कूपे ततः स्वपुरमागमत्।
हतेयमिति विज्ञाय शर्मिष्ठा पापनिश्चया ॥ १.७२.१३ ॥
ବସ୍ତ୍ରରେ ଲାଗି କୂଅରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେବଯାନୀକୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା କୂଅରେ ପକାଇଦେଲା; ତା'ପରେ ସେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲା। ସେ ମରିଗଲା ବୋଲି ଜାଣି, ପାପନିଶ୍ଚୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା (ଚାଲିଗଲା)।
1.72.14
अनवेक्ष्य ययौ वेश्म क्रोधवेगपरायणा ।
प्रविश्य स्वगृहं स्वस्था धर्ममासुरमास्थिता।
अथ तं देशमभ्यागाद्ययातिर्नहुषात्मजः ॥ १.७२.१४ ॥
କ୍ରୋଧବେଗରେ ମଗ୍ନ ସେ ପଛକୁ ନ ଚାହିଁ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲା। ନିଜ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସ୍ଥିର ହୋଇ, ସେ ଆସୁରୀ ଧର୍ମ ଅବଲମ୍ବନ କଲା। ସେତେବେଳେ ନହୁଷପୁତ୍ର ଯଯାତି ସେ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ।
1.72.15
श्रान्तयुग्यः श्रान्तहयो मृगलिप्सुः पिपासितः ।
स नाहुषः प्रेक्षमाण उदपानं गतोदकम् ॥ १.७२.१५ ॥
କ୍ଳାନ୍ତ ରଥାଶ୍ୱ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଥିବା, ହରିଣ ପିଛା କରୁଥିବା, ତୃଷିତ ସେ ନହୁଷପୁତ୍ର, ଜଳଶୂନ୍ୟ କୂଅକୁ ଦେଖି (ସେଠାକୁ ଆସିଲେ)।
1.72.16
ददर्श राजा तां तत्र कन्यामग्निशिखामिव ।
तामपृच्छत्स दृष्ट्वैव कन्याममरवर्णिनीम् ॥ १.७२.१६ ॥
ସେଠାରେ ରାଜା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ସେହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଦେବବର୍ଣ୍ଣା ସେହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
1.72.17
सान्त्वयित्वा नृपश्रेष्ठः साम्ना परमवल्गुना ।
का त्वं ताम्रनखी श्यामा सुमृष्टमणिकुण्डला ॥ १.७२.१७ ॥
ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅତି ମଧୁର ସାମବାକ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ (ପଚାରିଲେ): ତାମ୍ରନଖୀ, ଶ୍ୟାମା, ସୁମାର୍ଜିତ ମଣିକୁଣ୍ଡଳା ତୁମେ କିଏ?
1.72.18
दीर्घं ध्यायसि चात्यर्थं कस्माच्छ्वसिषि चातुरा ।
कथं च पतिताऽस्यस्मिन्कूपे वीरुत्तृणावृते ॥ १.७२.१८ ॥
ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ସମୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଛ, କଷ୍ଟରେ କାହିଁକି ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡୁଛ? ଲତା ଓ ଘାସରେ ଆବୃତ ଏହି କୂଅରେ ତୁମେ କିପରି ପଡ଼ିଗଲ?
1.72.19
दुहिता चैव कस्य त्वं वद सत्यं सुमध्यमे ।
योऽसौ देवैर्हतान्दैत्यानुत्थापयति विद्यया ॥ १.७२.१९ ॥
ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, ସତ୍ୟ କୁହ, ତୁମେ କାହାର କନ୍ୟା? ଦେବତାମାନେ ବଧ କରିଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯିଏ ନିଜ ବିଦ୍ୟାରେ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରେ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା କି?
1.72.20
तस्य शुक्रस्य कन्याहं स मां नूनं न बुध्यते ।
एष मे दक्षिणो राजन्पाणिस्ताम्रनखाङ्गुलिः ॥ १.७२.२० ॥
ମୁଁ ସେହି ଶୁକ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ମୋର ଡାହାଣ ହାତ, ଯାହାର ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ନଖ ତମ୍ବା ପରି ଲାଲ।
1.72.21
समुद्धर गृहीत्वा मां कुलीनस्त्वं हि मे मतः ।
जानामि हि त्वां संशान्तं वीर्यवन्तं यशस्विनम् ॥ १.७२.२१ ॥
ମୋ ହାତ ଧରି ମୋତେ ଉପରକୁ ଉଠାଅ। ତୁମେ କୁଳୀନ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ। ତୁମେ ଶାନ୍ତ, ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଓ ଯଶସ୍ୱୀ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ।
1.72.22
तस्मान्मां पतितामस्मात्कूपादुद्धर्तुमर्हसि ।
तामथो ब्राह्मणीं कन्यां विज्ञायनहुषात्मजः ॥ १.७२.२२ ॥
ତେଣୁ ଏହି କୂଅରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ। ସେତେବେଳେ ନହୁଷପୁତ୍ର ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟା।
1.72.23
गृहीत्वा दक्षिणे पाणावुज्जहार ततोऽवटात् ।
उद्धृत्य चैनां तरसा तस्मात्कूपान्नराधिपः ॥ १.७२.२३ ॥
ତା'ର ଡାହାଣ ହାତ ଧରି ସେ ଗର୍ତ୍ତରୁ ତୁରନ୍ତ ତାକୁ ଉଠାଇଲେ; ସେହି କୂଅରୁ ନରାଧିପ ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ବାହାର କଲେ।
1.72.24
गच्छ भद्रे यथाकामं न भयं विद्यते तव ।
इत्युच्यमाना नृपतिं देवयानीदमुत्तरम् ॥ १.७२.२४ ॥
ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ସେଠି ଯାଅ; ତୁମର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ। ରାଜା ଏହା କହିବାରୁ ଦେବଯାନୀ ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
1.72.25
उवाच मामुपादाय गच्छ शीघ्रं प्रियो हि मे ।
गृहीताहं त्वया पाणौ तस्माद्भर्ता भविष्यसि ॥ १.७२.२५ ॥
ସେ ମୋତେ କହିଲେ, "ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଅ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ମୋର ହାତ ଧରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ।"
1.72.26
इत्येवमुक्तो नृपतिराह क्षत्रकुलोद्भवः ।
त्वं भद्रे ब्राह्मणी तस्मान्मया नार्हसि सङ्गमम् ॥ १.७२.२६ ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ରାଜା କହିଲେ, "ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ; ତେଣୁ ମୋ ସହିତ ସଙ୍ଗମ ପାଇଁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।"
1.72.27
सर्वलोकगुरुः काव्यस्त्वं तस्य दुहिता शुभे ।
तस्मादपि भयं मेऽद्य ततः कल्याणि नार्हसि ॥ १.७२.२७ ॥
"ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ସର୍ବଲୋକଗୁରୁ କାବ୍ୟ (ଶୁକ୍ର)ଙ୍କ କନ୍ୟା; ତେଣୁ ଆଜି ତାଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଭୟ ଅଛି। ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତେଣୁ ତୁମେ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।"
1.72.28
यदि मद्वचनान्नाद्य मां नेच्छसि नराधिप ।
त्वामेव वरये पित्रा तस्माल्लप्स्यसि गच्छ हि ॥ १.७२.२८ ॥
ଦେବଯାନୀ କହିଲେ, "ହେ ନରାଧିପ, ଆଜି ମୋ କଥାନୁସାରେ ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଇଚ୍ଛା ନ କର, ତେବେ ତୁମକୁ ହିଁ ମୁଁ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ବରିବି; ତେଣୁ ତୁମେ ଯାଅ।"
1.72.29
आमन्त्रयित्वा सुश्रोणीं ययातिः स्वपुरं ययौ ।
गते तु नाहुषे तस्मिन्देवयान्यप्यनिन्दिता ॥ १.७२.२९ ॥
ସୁନ୍ଦର କଟିବିଶିଷ୍ଟାଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ନହୁଷପୁତ୍ର ଯଯାତି ନିଜ ନଗରକୁ ଗଲେ। ସେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦେବଯାନୀ ମଧ୍ୟ...
1.72.30
क्वचिद्गत्वा च रुदती वृक्षमाश्रित्य धिष्ठिता ।
ततश्चिरायमाणायां दुहितर्यथ भार्गवः ॥ १.७२.३० ॥
କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେ ଏକ ବୃକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଠିଆ ହେଲେ। ତା'ପରେ କନ୍ୟାଙ୍କର ବିଳମ୍ବ ହେବାରୁ ଭାର୍ଗବ...
1.72.31
संस्मृत्योवाच धात्रीं तां दुहितुः स्नेहविक्लवः ।
धात्रि त्वमानय क्षिप्रं देवयानीं समुध्यमाम् ॥ १.७२.३१ ॥
କନ୍ୟାର ସ୍ନେହରେ ବିକଳ ହୋଇ ସେ ସେହି ଧାତ୍ରୀକୁ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ, 'ହେ ଧାତ୍ରୀ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଦେବଯାନୀକୁ ଆଣ।'
1.72.32
इत्युक्तमात्रे सा धात्री त्वरिताऽऽनयितुं गता ।
यत्रयत्र सशीभिः सा गता पदममार्गत ॥ १.७२.३२ ॥
ଏହା କହିବାମାତ୍ରେ ସେହି ଧାତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲା। ଦେବଯାନୀ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେଠାରେ ସେ ତାଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ଖୋଜିଲା।
1.72.33
सा ददर्श तथा दीनां श्रमार्तां रुदतीं स्थिताम् ।
वृत्तान्तं किमिदं भद्रे शीघ्रं वद पिताह्वयत् ॥ १.७२.३३ ॥
ସେ ଦୁଃଖିତା, ଶ୍ରାନ୍ତା ଏବଂ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଦେବଯାନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। 'ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏ କ'ଣ ଘଟିଲା? ଶୀଘ୍ର କୁହ' ବୋଲି ପିତା ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
1.72.34
एवमुक्ताह धात्रीं तां शर्मिष्ठावृजिनं कृतम् ।
उवाच शोकसंतप्ता घूर्णिकामागतां पुरः ॥ १.७२.३४ ॥
ଏହିପରି ପଚରାଯାଇ ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଦେବଯାନୀ ସାମନାକୁ ଆସିଥିବା ସେହି ଧାତ୍ରୀକୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାର କୃତ ଅପରାଧ କହିଲେ।
1.72.35
त्वरितं घूर्णिके गच्छ शीघ्रमाचक्ष्व मे पितुः ॥ १.७२.३५ ॥
'ହେ ଘୂର୍ଣିକେ, ଶୀଘ୍ର ଯାଅ। ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର କୁହ।'
1.72.36
नेदानीं संप्रवेक्ष्यामि नगरं वृषपर्वणः ।
सा तत्र त्वरितं गत्वा घूर्णिकाऽसुरमन्दिरम् ॥ १.७२.३६ ॥
'ଏବେ ମୁଁ ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ।' ସେତେବେଳେ ଘୂର୍ଣିକା ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ ଅସୁରମାନଙ୍କ ପ୍ରାସାଦକୁ ଗଲା।
1.72.37
दृष्ट्वा काव्यमुवाचेदं संभ्रमाविष्टचेतना ।
आचचक्षे महाप्राज्ञं देवयानीं वने हताम् ॥ १.७२.३७ ॥
କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ୟାକୁଳ ମନରେ ସେ ଏହା କହିଲା; ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କୁ ବନରେ ଆହତ ଦେବଯାନୀ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲା।
1.72.38
शर्मिष्ठया महाभाग दुहित्रा वृषपर्वणः ।
श्रुत्वा दुहितरं काव्यस्तत्र शर्मिष्ठया हताम् ॥ १.७२.३८ ॥
ହେ ମହାଭାଗ, ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସେଠାରେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଆଘାତ କରିଥିବା ଶୁଣି କାବ୍ୟ…
1.72.39
त्वरया निर्ययौ दुःखान्मार्गमाणः सुतां वने ।
दृष्ट्वा दुहितरं काव्यो देवयानीं ततो वने ॥ १.७२.३९ ॥
ଦୁଃଖରେ ଶୀଘ୍ର ବନରେ କନ୍ୟାକୁ ଖୋଜିବାକୁ ବାହାରିଲେ; ବନରେ କନ୍ୟା ଦେବଯାନୀଙ୍କୁ ଦେଖି କାବ୍ୟ…
1.72.40
बाहुभ्यां संपरिष्वज्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ।
आत्मदोषैर्नियच्छन्ति सर्वे दुःखसुखे जनाः ॥ १.७२.४० ॥
ଦୁଇ ବାହୁରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ: "ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିଜ ଦୋଷରୁ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଲାଭ କରନ୍ତି।"
1.72.41
मन्ये दुश्चरितं तेऽस्ति यस्येयं निष्कृतिः कृता ।
निष्कृतिर्मेऽस्तु वा मास्तु शृणुष्वावहितो मम ॥ १.७२.४१ ॥
ତୁମେ କିଛି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଯାହାର ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରାଯାଇଛି। ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଉ କିମ୍ବା ନ ହେଉ; ମୋ କଥା ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
1.72.42
शर्मिष्ठया यदुक्ताऽस्मि दुहित्रा वृषपर्वणः ।
सत्यं किलैतत्सा प्राह दैत्यानामसि गायनः ॥ १.७२.४२ ॥
ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋତେ ଯାହା କହିଥିଲା ତାହା ସତ୍ୟ; ସେ କହିଥିଲା, "ତୁମେ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଗାୟିକା"।
1.72.43
एवं हि मे कथयति शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ।
वचनं तीक्ष्णपरुषं क्रोधरक्तेक्षणा भृशम् ॥ १.७२.४३ ॥
ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋତେ ଏପରି କହୁଛି; କ୍ରୋଧରେ ଆଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲାଲ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କଠୋର ବାକ୍ୟ।
1.72.44
स्तुवतो दुहिता नित्यं याचतः प्रतिगृह्णतः ।
अहं तु स्तूयमानस्य ददतोऽप्रतिगृह्णतः ॥ १.७२.४४ ॥
ସର୍ବଦା ସ୍ତୁତିକାରୀ, ଯାଚକ ଓ ଗ୍ରହୀତାଙ୍କ ଝିଅ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସ୍ତୁତ୍ୟା, ଦାତା ଓ ଅଗ୍ରହୀତା।
1.72.45
इदं मामाह शर्मिष्ठा दुहिता वृषपर्वणः ।
क्रोधसंरक्तनयना दर्पपूर्णा पुनः पुनः ॥ १.७२.४५ ॥
ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋତେ ଏହା କହିଲା; କ୍ରୋଧରେ ଗଭୀର ଲାଲ ଆଖିରେ, ଦର୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣା, ବାରମ୍ବାର।
1.72.46
यद्यह स्तुवतस्तात दुहिता प्रतिगृह्णतः ।
प्रसादयिष्ये शर्मिष्ठामित्युक्ता तु सखी मया ॥ १.७२.४६ ॥
ହେ ତାତ, ଯଦି ତୁମେ ସ୍ତୁତିକାରୀ ଓ ଗ୍ରହୀତାଙ୍କ ଝିଅ ହୁଅ, ତେବେ ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି — ଏହା ମୁଁ ମୋ ସଖୀକୁ କହିଥିଲି।
1.72.47
उक्ताप्येवं भृशं मां सा निगृह्य विजने वने ।
कूपे प्रक्षेपयामास प्रक्षिप्य गृहमागमत् ॥ १.७२.४७ ॥
ଏପରି କହିବା ପରେ ବି ସେ ମୋତେ ଜୋରରେ ଧରି ନିର୍ଜନ ବନରେ ଏକ କୂଅରେ ପକାଇଲା, ପକାଇ ଘରକୁ ଫେରି ଗଲା।
1.72.48
स्तुवतो दुहिता न त्वं याचतः प्रतिगृह्णतः ।
अस्तोतुः स्तूयमानस्य दुहिता देवयान्यसि ॥ १.७२.४८ ॥
ତୁମେ ସ୍ତୁତିକାରୀ, ଯାଚକ ଓ ଗ୍ରହୀତାଙ୍କ ଝିଅ ନୁହଁ; ଅସ୍ତୁତିକାରୀ, ସ୍ତୁତ୍ୟଙ୍କ ଝିଅ ଦେବଯାନୀ ତୁମେ।
1.72.49
वृषपर्वैव तद्वेद शक्रो राजा च नाहुषः ।
अचिन्त्यं ब्रह्म निर्द्वन्द्वमैश्वरं हि बलं मम ॥ १.७२.४९ ॥
ବୃଷପର୍ବା ମଧ୍ୟ ତାହା ଜାଣେ, ଶକ୍ର ଓ ରାଜା ନହୁଷ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି। ମୋର ବଳ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ଓ ଐଶ୍ୱରିକ ବ୍ରହ୍ମବଳ।
1.72.50
जानामि जीविनीं विद्यां लोकेस्मिञ्शाश्वतीं ध्रुवम् ।
मृतः संजीवते जन्तुर्यया कमललोचने ॥ १.७२.५० ॥
ଏହି ଲୋକରେ ଶାଶ୍ୱତ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଜୀବନଦାୟିନୀ ବିଦ୍ୟା ମୁଁ ଜାଣେ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୃତ ପ୍ରାଣୀ ପୁଣି ବଞ୍ଚେ, ହେ କମଳନୟନେ।
1.72.51
कत्थनं स्वगुणानां च कृत्वा तप्यति सज्जनः ।
ततो वक्तुमशक्तोऽस्मित्वं मे जानासि यद्बलम् ॥ १.७२.५१ ॥
ନିଜ ଗୁଣର ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା କରି ସଜ୍ଜନ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ମୁଁ କହିବାକୁ ଅସମର୍ଥ। ମୋ ବଳ କେତେ, ତୁମେ ଜାଣ।
1.72.52
तसमादुत्तिष्ठ गच्छामः स्वगृहं कुलनन्दिनि ।
क्षमां कृत्वा विशालाक्षि क्षमासारा हि साधवः ॥ १.७२.५२ ॥
ତେଣୁ ଉଠ, ହେ କୁଳନନ୍ଦିନୀ, ଆମେ ଆମ ଘରକୁ ଯାଉ। ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, କ୍ଷମା କର; ସାଧୁଙ୍କ ସାର ତ କ୍ଷମା।
1.72.53
यच्च किंचित्सर्वगतं भूमौ वा यदि वा दिवि ।
तस्याहमीश्वरो नित्यं तुष्टेनोक्तः स्वयंभुवा ॥ १.७२.५३ ॥
ଭୂମିରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯାହା କିଛି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ତାହାର ମୁଁ ସଦା ଈଶ୍ୱର; ଏହା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ମୋତେ କହିଥିଲେ।
1.72.54
अहं जलं विमुञ्चामि प्रजानां हितकाम्यया ।
पुष्णाम्यौषधयः सर्वा इति सत्यं ब्रवीमि ते ॥ १.७२.५४ ॥
ପ୍ରଜାଙ୍କ ହିତ କାମନାରେ ମୁଁ ଜଳ ଛାଡ଼େ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ପୋଷଣ କରେ; ଏହା ସତ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
1.72.55
एवं विषादमापन्नां मन्युना संप्रपीडिताम् ।
वचनैर्मधुरैः श्लक्ष्णैः सान्त्वयामास तां पिता ॥ १.७२.५५ ॥
ଏହିପରି ବିଷାଦରେ ମଗ୍ନ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ତାଙ୍କୁ ପିତା ମଧୁର ଓ କୋମଳ ବାକ୍ୟରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।