ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.72.1
कृतविद्ये कचे प्राप्ते हृष्टरूपा दिवौकसः ।
कचादधीत्य तां विद्यां कृतार्था भरतर्षभ ॥ १.७२.१ ॥
ਕਚ ਵਿਦਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ। ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਚ ਤੋਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਏ।
1.72.2
सर्व एव समागम्य शतक्रतुमथाब्रुवन् ।
कालस्ते विक्रमस्याद्य जहि शत्रून्पुरन्दर ॥ १.७२.२ ॥
ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਪੁਰੰਦਰ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਪਰਾਕਰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ।'
1.72.3
एवमुक्तस्तु सहितैस्त्रिदशैर्मघवांस्तदा ।
तथेत्युक्त्वा प्रचक्राम सोऽपश्यत वने स्त्रियः ॥ १.७२.३ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮਘਵਾਨ ਨੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਅਤੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
1.72.4
क्रीडन्तीनां तु कन्यानां वने चैत्ररथोपमे ।
वायुभूतः स वस्त्राणि सर्वाण्येव व्यमिश्रयत् ॥ १.७२.४ ॥
ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਬਨ ਵਰਗੇ ਉਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਉਸ ਨੇ ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ ਰਲਗੱਡ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
1.72.5
ततो जलात्समुत्तीर्य कन्यास्ताः सहितास्तदा ।
वस्त्राणि जगृहुस्तानि यथाऽऽसन्नान्यनेकशः ॥ १.७२.५ ॥
ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਕੱਪੜੇ ਨੇੜੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
1.72.6
तत्र वासो देवयानयाः शर्मिष्ठा जगृहे तदा ।
व्यतिमिश्रमजानन्ती दुहिता वृषपर्वणः ॥ १.७२.६ ॥
ਉਥੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੈ ਲਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕੱਪੜੇ ਰਲ ਗਏ ਹਨ।
1.72.7
ततस्तयोर्मिथस्तत्र विरोधः समजायत ।
देवयान्याश्च राजेन्द्र शर्मिष्ठायाश्च तत्कृते ॥ १.७२.७ ॥
ਤਦ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ — ਦੇਵਯਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ।
1.72.8
कस्माद्गृह्णासि मे वस्त्रं शिष्या भूत्वा ममासुरि ।
समुदाचारहीनाया न ते साधु भविष्यति ॥ १.७२.८ ॥
ਮੇਰੀ ਸ਼ਿਸ਼ਯਾ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵਸਤਰ ਕਿਉਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਅਸੁਰ-ਕੰਨਿਆ? ਸਦਾਚਾਰਹੀਣ ਲਈ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
1.72.9
आसीनं च शयानं च पिता ते पितरं मम ।
स्तौतिबन्दीव चाभीक्ष्णं नीचैः स्थित्वा विनीतवत् ॥ १.७२.९ ॥
ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਲੇਟੇ ਹੋਏ, ਬੰਦੀ ਵਾਂਗ, ਸਦਾ ਹੇਠਾਂ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
1.72.10
याचतस्त्वं हि दुहिता स्तुवतः प्रतिगृह्णतः ।
सुताहं स्तूयमानस्य ददतोऽप्रतिगृह्णतः ॥ १.७२.१० ॥
ਤੂੰ ਮੰਗਤੇ, ਉਸਤਤ ਕਰ ਕੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਉਸਤਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ।
1.72.11
आदुन्वस्व विदुन्वस्व द्रुह्य कुप्यस्व याचकि ।
अनायुधा सायुधाया रिक्ता क्षुभ्यसि भिक्षुकि ॥ १.७२.११ ॥
ਉੱਠ, ਖੋਭ ਖਾ, ਵੈਰ ਕਰ, ਗੁੱਸਾ ਕਰ, ਹੇ ਮੰਗਤੀ! ਤੂੰ ਨਿਹੱਥੀ ਹੈਂ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਖਾਲੀ — ਹੇ ਭਿਖਾਰਨ, ਤੂੰ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈਂ।
1.72.12
लप्स्यसे प्रतियोद्धारं न हि त्वां गणयाम्यहम् ।
प्रतिकूलं वदसि चेदितःप्रभृति याचकि ॥ १.७२.१२ ॥
ਤੈਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਮਿਲੇਗਾ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਣਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਤੋਂ ਜੇ ਤੂੰ ਉਲਟ ਬੋਲੇਂਗੀ, ਹੇ ਮੰਗਤੀ!
1.72.13
समुच्छ्रयं देवयानीं गतां सक्तां च वाससि ।
शर्मिष्ठा प्राक्षिपत्कूपे ततः स्वपुरमागमत्।
हतेयमिति विज्ञाय शर्मिष्ठा पापनिश्चया ॥ १.७२.१३ ॥
ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਮਰ ਗਈ ਸਮਝ ਕੇ, ਪਾਪ-ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ (ਚਲੀ ਗਈ)।
1.72.14
अनवेक्ष्य ययौ वेश्म क्रोधवेगपरायणा ।
प्रविश्य स्वगृहं स्वस्था धर्ममासुरमास्थिता।
अथ तं देशमभ्यागाद्ययातिर्नहुषात्मजः ॥ १.७२.१४ ॥
ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ, ਸਹਿਜ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਅਸੁਰੀ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਇਆ।
1.72.15
श्रान्तयुग्यः श्रान्तहयो मृगलिप्सुः पिपासितः ।
स नाहुषः प्रेक्षमाण उदपानं गतोदकम् ॥ १.७२.१५ ॥
ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਰੱਥ-ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਹਿਰਨ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਪਿਆਸਾ ਉਹ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਖੂਹ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ (ਉੱਥੇ ਆਇਆ)।
1.72.16
ददर्श राजा तां तत्र कन्यामग्निशिखामिव ।
तामपृच्छत्स दृष्ट्वैव कन्याममरवर्णिनीम् ॥ १.७२.१६ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲਾਟ ਵਰਗੀ ਉਸ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਦੇਵ-ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਉਸ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
1.72.17
सान्त्वयित्वा नृपश्रेष्ठः साम्ना परमवल्गुना ।
का त्वं ताम्रनखी श्यामा सुमृष्टमणिकुण्डला ॥ १.७२.१७ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੇ ਸਾਮ-ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ (ਪੁੱਛਿਆ): ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੇ ਨਹੁੰਆਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਸੁਚੱਜੇ ਮਣੀ-ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲੀ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?
1.72.18
दीर्घं ध्यायसि चात्यर्थं कस्माच्छ्वसिषि चातुरा ।
कथं च पतिताऽस्यस्मिन्कूपे वीरुत्तृणावृते ॥ १.७२.१८ ॥
ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅਤਿ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਡੁੱਬੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਹਾਉਕੇ ਭਰਦੀ ਹੈਂ? ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢਕੇ ਇਸ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗੀ?
1.72.19
दुहिता चैव कस्य त्वं वद सत्यं सुमध्यमे ।
योऽसौ देवैर्हतान्दैत्यानुत्थापयति विद्यया ॥ १.७२.१९ ॥
ਹੇ ਸੁਮੱਧਮੇ, ਸੱਚ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕਿਸਦੀ ਧੀ ਹੈਂ? ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਜਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਸਦੀ ਧੀ ਹੈਂ?
1.72.20
तस्य शुक्रस्य कन्याहं स मां नूनं न बुध्यते ।
एष मे दक्षिणो राजन्पाणिस्ताम्रनखाङ्गुलिः ॥ १.७२.२० ॥
ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ; ਉਹ ਯਕੀਨਨ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਤੇ ਨਹੁੰ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹਨ।
1.72.21
समुद्धर गृहीत्वा मां कुलीनस्त्वं हि मे मतः ।
जानामि हि त्वां संशान्तं वीर्यवन्तं यशस्विनम् ॥ १.७२.२१ ॥
ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਪਰ ਚੁੱਕ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕੁਲੀਨ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹੈਂ।
1.72.22
तस्मान्मां पतितामस्मात्कूपादुद्धर्तुमर्हसि ।
तामथो ब्राह्मणीं कन्यां विज्ञायनहुषात्मजः ॥ १.७२.२२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਮੈਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੰਨਿਆ ਹੈ।
1.72.23
गृहीत्वा दक्षिणे पाणावुज्जहार ततोऽवटात् ।
उद्धृत्य चैनां तरसा तस्मात्कूपान्नराधिपः ॥ १.७२.२३ ॥
ਉਸ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਖੱਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਉਸ ਖੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਝਟਪਟ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ।
1.72.24
गच्छ भद्रे यथाकामं न भयं विद्यते तव ।
इत्युच्यमाना नृपतिं देवयानीदमुत्तरम् ॥ १.७२.२४ ॥
ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇਂ ਉੱਥੇ ਜਾ; ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.72.25
उवाच मामुपादाय गच्छ शीघ्रं प्रियो हि मे ।
गृहीताहं त्वया पाणौ तस्माद्भर्ता भविष्यसि ॥ १.७२.२५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜਲਦੀ ਚਲੀ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇਂਗੀ।"
1.72.26
इत्येवमुक्तो नृपतिराह क्षत्रकुलोद्भवः ।
त्वं भद्रे ब्राह्मणी तस्मान्मया नार्हसि सङ्गमम् ॥ १.७२.२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਖੱਤਰੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਭਲੀਏ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਦੀ ਤੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।"
1.72.27
सर्वलोकगुरुः काव्यस्त्वं तस्य दुहिता शुभे ।
तस्मादपि भयं मेऽद्य ततः कल्याणि नार्हसि ॥ १.७२.२७ ॥
"ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੂੰ ਸਰਬਲੋਕਗੁਰੂ ਕਾਵਿਆ (ਸ਼ੁਕਰ) ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰ ਹੈ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।"
1.72.28
यदि मद्वचनान्नाद्य मां नेच्छसि नराधिप ।
त्वामेव वरये पित्रा तस्माल्लप्स्यसि गच्छ हि ॥ १.७२.२८ ॥
ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਜੇ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਮੰਗਾਂਗੀ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜਾ।"
1.72.29
आमन्त्रयित्वा सुश्रोणीं ययातिः स्वपुरं ययौ ।
गते तु नाहुषे तस्मिन्देवयान्यप्यनिन्दिता ॥ १.७२.२९ ॥
ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੇਵਯਾਨੀ ਵੀ...
1.72.30
क्वचिद्गत्वा च रुदती वृक्षमाश्रित्य धिष्ठिता ।
ततश्चिरायमाणायां दुहितर्यथ भार्गवः ॥ १.७२.३० ॥
ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਧੀ ਦੇ ਦੇਰ ਕਰਨ ਤੇ ਭਾਰਗਵ...
1.72.31
संस्मृत्योवाच धात्रीं तां दुहितुः स्नेहविक्लवः ।
धात्रि त्वमानय क्षिप्रं देवयानीं समुध्यमाम् ॥ १.७२.३१ ॥
ਧੀ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਧਾਤਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਧਾਤਰੀ, ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆ।'
1.72.32
इत्युक्तमात्रे सा धात्री त्वरिताऽऽनयितुं गता ।
यत्रयत्र सशीभिः सा गता पदममार्गत ॥ १.७२.३२ ॥
ਇਹ ਆਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਧਾਤਰੀ ਉਸਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਚਲੀ ਗਈ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਗਈ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਭੇ।
1.72.33
सा ददर्श तथा दीनां श्रमार्तां रुदतीं स्थिताम् ।
वृत्तान्तं किमिदं भद्रे शीघ्रं वद पिताह्वयत् ॥ १.७२.३३ ॥
ਉਸਨੇ ਦੁਖੀ, ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਖੜ੍ਹੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। 'ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਛੇਤੀ ਦੱਸ' ਆਖ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
1.72.34
एवमुक्ताह धात्रीं तां शर्मिष्ठावृजिनं कृतम् ।
उवाच शोकसंतप्ता घूर्णिकामागतां पुरः ॥ १.७२.३४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੀ ਗਈ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਹੋਈ, ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਉਸ ਧਾਤਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
1.72.35
त्वरितं घूर्णिके गच्छ शीघ्रमाचक्ष्व मे पितुः ॥ १.७२.३५ ॥
'ਹੇ ਘੂਰਣਿਕੇ, ਛੇਤੀ ਜਾ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝਟਪਟ ਦੱਸ।'
1.72.36
नेदानीं संप्रवेक्ष्यामि नगरं वृषपर्वणः ।
सा तत्र त्वरितं गत्वा घूर्णिकाऽसुरमन्दिरम् ॥ १.७२.३६ ॥
'ਹੁਣ ਮੈਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ।' ਤਦ ਘੂਰਣਿਕਾ ਝਟਪਟ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।
1.72.37
दृष्ट्वा काव्यमुवाचेदं संभ्रमाविष्टचेतना ।
आचचक्षे महाप्राज्ञं देवयानीं वने हताम् ॥ १.७२.३७ ॥
ਕਾਵਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਘਬਰਾਏ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਇਹ ਬੋਲੀ; ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਨੂੰ ਵਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਈ ਦੇਵਯਾਨੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
1.72.38
शर्मिष्ठया महाभाग दुहित्रा वृषपर्वणः ।
श्रुत्वा दुहितरं काव्यस्तत्र शर्मिष्ठया हताम् ॥ १.७२.३८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਵਿਆ…
1.72.39
त्वरया निर्ययौ दुःखान्मार्गमाणः सुतां वने ।
दृष्ट्वा दुहितरं काव्यो देवयानीं ततो वने ॥ १.७२.३९ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੁਰਤ-ਫੁਰਤ ਵਨ ਵਿੱਚ ਧੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਨਿਕਲਿਆ; ਵਨ ਵਿੱਚ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਵਿਆ…
1.72.40
बाहुभ्यां संपरिष्वज्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ।
आत्मदोषैर्नियच्छन्ति सर्वे दुःखसुखे जनाः ॥ १.७२.४० ॥
ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ: "ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।"
1.72.41
मन्ये दुश्चरितं तेऽस्ति यस्येयं निष्कृतिः कृता ।
निष्कृतिर्मेऽस्तु वा मास्तु शृणुष्वावहितो मम ॥ १.७२.४१ ॥
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
1.72.42
शर्मिष्ठया यदुक्ताऽस्मि दुहित्रा वृषपर्वणः ।
सत्यं किलैतत्सा प्राह दैत्यानामसि गायनः ॥ १.७२.४२ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਦੈਂਤਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈਂ"।
1.72.43
एवं हि मे कथयति शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ।
वचनं तीक्ष्णपरुषं क्रोधरक्तेक्षणा भृशम् ॥ १.७२.४३ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਲਾਲ, ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ।
1.72.44
स्तुवतो दुहिता नित्यं याचतः प्रतिगृह्णतः ।
अहं तु स्तूयमानस्य ददतोऽप्रतिगृह्णतः ॥ १.७२.४४ ॥
ਸਦਾ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ, ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧੀ; ਪਰ ਮੈਂ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ, ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।
1.72.45
इदं मामाह शर्मिष्ठा दुहिता वृषपर्वणः ।
क्रोधसंरक्तनयना दर्पपूर्णा पुनः पुनः ॥ १.७२.४५ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ।
1.72.46
यद्यह स्तुवतस्तात दुहिता प्रतिगृह्णतः ।
प्रसादयिष्ये शर्मिष्ठामित्युक्ता तु सखी मया ॥ १.७२.४६ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਜੇ ਤੂੰ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗੀ — ਇਹ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।
1.72.47
उक्ताप्येवं भृशं मां सा निगृह्य विजने वने ।
कूपे प्रक्षेपयामास प्रक्षिप्य गृहमागमत् ॥ १.७२.४७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਸੁੰਨਸਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਸੁੱਟ ਕੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ।
1.72.48
स्तुवतो दुहिता न त्वं याचतः प्रतिगृह्णतः ।
अस्तोतुः स्तूयमानस्य दुहिता देवयान्यसि ॥ १.७२.४८ ॥
ਤੂੰ ਉਸਤਤ ਕਰਨ, ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਨਹੀਂ ਹੈਂ; ਉਸਤਤ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਸਤਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੂੰ ਹੈਂ।
1.72.49
वृषपर्वैव तद्वेद शक्रो राजा च नाहुषः ।
अचिन्त्यं ब्रह्म निर्द्वन्द्वमैश्वरं हि बलं मम ॥ १.७२.४९ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨਹੁਸ਼ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਬਲ ਅਚਿੰਤ੍ਯ, ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਬਲ ਹੈ।
1.72.50
जानामि जीविनीं विद्यां लोकेस्मिञ्शाश्वतीं ध्रुवम् ।
मृतः संजीवते जन्तुर्यया कमललोचने ॥ १.७२.५० ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਨੀ ਵਿੱਦਿਆ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜੀਵ ਮੁੜ ਜੀਅ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣੀ।
1.72.51
कत्थनं स्वगुणानां च कृत्वा तप्यति सज्जनः ।
ततो वक्तुमशक्तोऽस्मित्वं मे जानासि यद्बलम् ॥ १.७२.५१ ॥
ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰ ਕੇ ਸਜਣ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਬਲ ਕਿੰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ।
1.72.52
तसमादुत्तिष्ठ गच्छामः स्वगृहं कुलनन्दिनि ।
क्षमां कृत्वा विशालाक्षि क्षमासारा हि साधवः ॥ १.७२.५२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਉੱਠ, ਹੇ ਕੁਲਨੰਦਿਨੀ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚੱਲੀਏ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ, ਖਿਮਾ ਕਰ; ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਸਾਰ ਤਾਂ ਖਿਮਾ ਹੀ ਹੈ।
1.72.53
यच्च किंचित्सर्वगतं भूमौ वा यदि वा दिवि ।
तस्याहमीश्वरो नित्यं तुष्टेनोक्तः स्वयंभुवा ॥ १.७२.५३ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੈਂ ਸਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ; ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।
1.72.54
अहं जलं विमुञ्चामि प्रजानां हितकाम्यया ।
पुष्णाम्यौषधयः सर्वा इति सत्यं ब्रवीमि ते ॥ १.७२.५४ ॥
ਪਰਜਾ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਲ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
1.72.55
एवं विषादमापन्नां मन्युना संप्रपीडिताम् ।
वचनैर्मधुरैः श्लक्ष्णैः सान्त्वयामास तां पिता ॥ १.७२.५५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।