મહાભારત · અધ્યાય 1.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.74.1
ततः काव्यो भृगुश्रेष्ठः समन्युरुपगम्य ह ।
वृषपर्वाणमासीनमित्युवाचाविचारयन् ॥ १.७४.१ ॥
પછી ભૃગુશ્રેષ્ઠ કાવ્ય (શુક્ર) ક્રોધથી પાસે જઈ, વિચાર કર્યા વિના, બેઠેલા વૃષપર્વાને આ પ્રમાણે બોલ્યા.
1.74.2
नाधर्मश्चरितो राजन्सद्यः फलति गौरिव ।
शनैरावर्त्यमानो हि कर्तुर्मूलानि कृन्तति ॥ १.७४.२ ॥
હે રાજન, કરેલો અધર્મ તરત ફળ આપતો નથી; ગાયની જેમ ધીમે ધીમે ફરીને તે કરનારના મૂળ જ કાપે છે.
1.74.3
पुत्रेषु वा नप्तृषु वा न चेदात्मनि पश्यति ।
फलत्येव ध्रुवं पायं गुरुभुक्तमिवोदरे ॥ १.७४.३ ॥
તેનું ફળ પુત્રોમાં કે પૌત્રોમાં, કે પોતામાં પણ ન દેખાય, તોપણ તે ચોક્કસ ફળ આપે છે; પેટમાં ભારે ભોજન પચે તેમ.
1.74.4
अधीयानं हितं राजन्क्षमावन्तं जितेन्द्रियम् ।
यदघातयथा विप्रं कचमाङ्गिरसं तदा।
अपापशीलं धर्मज्ञं शुश्रूषुं मद्गृहे रतम् ॥ १.७४.४ ॥
હે રાજન, તમે તે બ્રાહ્મણ કચને મારી નાખ્યો ત્યારે — તે અંગિરાનો પુત્ર, અભ્યાસી, હિતકારી, ક્ષમાશીલ, જિતેન્દ્રિય, નિષ્પાપ સ્વભાવનો, ધર્મ જાણનાર, મારા ઘરમાં સેવામાં રત હતો.
1.74.5
शर्मिष्ठया देवयानी क्रूरमुक्ता बहु प्रभो ।
विप्रकृत्य च संरम्भात्कूपे क्षिप्ता मनस्विनी ॥ १.७४.५ ॥
હે પ્રભુ, શર્મિષ્ઠાએ દેવયાનીને ઘણાં કઠોર વચનો કહ્યાં; ક્રોધથી અપમાન કરીને તે મનસ્વિનીને કૂવામાં નાખી દીધી.
1.74.6
सा न कल्पेत वासाय तयाहं रहितः कथम् ।
वसेयमिह तस्मात्ते त्यजामि विषयं नृप ॥ १.७४.६ ॥
તે (દેવયાની) મારા નિવાસને યોગ્ય નથી એમ નથી; તેના વિના હું અહીં કેવી રીતે રહું? તેથી, હે રાજન, હું તમારું રાજ્ય છોડી દઉં છું.
1.74.7
वधादनर्हतस्तस्य वधाच्च दुहितुर्मम ।
वषपर्वन्निबोधेयं त्यक्ष्यामि त्वां सबान्धवम्।
स्थातुं त्वद्विषये राजन्न शक्ष्यामि त्वया सह ॥ १.७४.७ ॥
તેનો વધ કરવો અયોગ્ય છે, અને મારી પુત્રીનો વધ પણ. હે વૃષપર્વન્, આ જાણી લે: હું તને અને તારા બાંધવોને છોડી દઈશ. હે રાજન્, તારા રાજ્યમાં તારી સાથે હું રહી શકીશ નહીં.
1.74.8
मा शोच वृषपर्वंस्त्वं मा क्रुध्यस्व विशांपते ।
स्थातुं ते विषये राजन्न शक्ष्यामि तया विना।
अस्या गतिर्गतिर्मह्यं प्रियमस्याः प्रियं मम ॥ १.७४.८ ॥
હે વૃષપર્વન્, શોક ન કર, ક્રોધ ન કર, હે પ્રજાપતિ. હે રાજન્, તેના વિના તારા રાજ્યમાં હું રહી શકીશ નહીં. તેનો માર્ગ એ જ મારો માર્ગ; જે તેને પ્રિય તે મને પ્રિય.
1.74.9
यदि ब्रह्मन्घातयामि यदि वा क्रोशयाम्यहम् ।
शर्मिष्ठया देवयानीं तेन गच्छाम्यसद्गतिम् ॥ १.७४.९ ॥
હે બ્રાહ્મણ, જો હું તેનો વધ કરાવું અથવા તેને કટુવચન કહું, તો શર્મિષ્ઠા દ્વારા દેવયાનીને થયેલા તે ઉપાયથી હું દુર્ગતિ પામું.
1.74.10
अहो मामभिजानासि दैत्य मिथ्याप्रलापिनम् ।
यथेममात्मनो दोषं न नियच्छस्पुपेक्षसे ॥ १.७४.१० ॥
અરે, હે દૈત્ય, તું મને જૂઠું બોલનાર જાણે છે. તારા આ દોષને તું રોકતો નથી, તેની ઉપેક્ષા કરે છે.
1.74.11
नाधर्मं न मृषावादं त्वयि जानामि भार्गव ।
त्वयि धर्मश्च सत्यं च तत्प्रसीदतु नो भवान् ॥ १.७४.११ ॥
હે ભાર્ગવ, તારામાં અધર્મ કે જૂઠ હું જાણતો નથી. તારામાં ધર્મ અને સત્ય છે; તેથી આપ અમારા પર પ્રસન્ન થાઓ.
1.74.12
यद्यस्मानपहाय त्वमितो गच्छसि भार्गव ।
समुद्रं संप्रवेक्ष्यामि पूर्वं मद्बान्धवैः सह ॥ १.७४.१२ ॥
હે ભાર્ગવ, જો તું અમને છોડીને અહીંથી જઈશ, તો હું પહેલાં મારા બાંધવો સાથે સમુદ્રમાં પ્રવેશ કરીશ.
1.74.13
पातालमथवा चाग्निं नान्यदस्ति परायणम् ।
यद्येव देवान्गच्छेस्त्वं मां च त्यक्त्वा ग्रहाधिप।
सर्वत्यागं ततः कृत्वा प्रविशामि हुताशनम् ॥ १.७४.१३ ॥
પાતાળ કે અગ્નિ સિવાય બીજો આશ્રય નથી. હે ગ્રહાધિપ, જો તું મને છોડીને દેવો પાસે જ જશે, તો સર્વસ્વનો ત્યાગ કરીને હું અગ્નિમાં પ્રવેશીશ.
1.74.14
समुद्रं प्रविशध्वं वा दिशो वा द्रवतासुराः ।
दुहितुर्नाप्रियं सोहुं शक्तोऽहं दयिता हि मे ॥ १.७४.१४ ॥
હે અસુરો, સમુદ્રમાં પ્રવેશો અથવા દિશાઓમાં ભાગી જાઓ. મારી પુત્રીનું અપ્રિય હું સહન કરી શકતો નથી, કારણ કે તે મને અત્યંત પ્રિય છે.
1.74.15
प्रसाद्यतां देवयानी जीवितं यत्र मे स्थितम् ।
योगक्षेमकरस्तेऽहमिन्द्रस्येव बृहस्पतिः ॥ १.७४.१५ ॥
દેવયાનીને પ્રસન્ન કરો, તેનામાં જ મારું જીવન સ્થિત છે. જેમ બૃહસ્પતિ ઇન્દ્રના યોગક્ષેમના કર્તા છે, તેમ હું તમારા યોગક્ષેમનો કર્તા છું.
1.74.16
यत्किंचिदसुरेन्द्राणां विद्यते वसु भार्गव ।
भुवि हस्तिगवाश्वं च तस्य त्वं मम चेश्चरः ॥ १.७४.१६ ॥
હે ભાર્ગવ, અસુરેન્દ્રોની પૃથ્વી પર જે કંઈ ધન છે—હાથી, ગાય, ઘોડા—તેના તમે અને મારા સ્વામી છો.
1.74.17
यत्किंचिदस्ति द्रविणं दैत्येन्द्राणां महासुर ।
तस्येश्वरोस्मि यद्येषा देवयानी प्रसाद्यताम् ॥ १.७४.१७ ॥
હે મહાસુર, દૈત્યેન્દ્રોનું જે કંઈ ધન છે, તેનો હું સ્વામી છું. આ દેવયાની પ્રસન્ન થાય.
1.74.18
एवमुक्तस्तथेत्याह वृषपर्वा महाकविम् ।
देवयान्यन्तिकं गत्वा तमर्थं प्राह भार्गवः ॥ १.७४.१८ ॥
મહાકવિએ આમ કહ્યું ત્યારે વૃષપર્વાએ 'તેમ જ થાઓ' કહ્યું. દેવયાનીની પાસે જઈને ભાર્ગવે તે વાત તેને કહી.
1.74.19
यदि त्वमीश्वरस्तात राज्ञो वित्तस्य भार्गव ।
नाभिजानामि तत्तेऽहं राजा तु वदतु स्वयम् ॥ १.७४.१९ ॥
હે તાત ભાર્ગવ, જો આપ રાજાના ધનના સ્વામી હો તો મને તે જાણ નથી; રાજા પોતે કહે.
1.74.20
शुक्रस्य वचनं श्रुत्वा वृषपर्वा सबान्धवः ।
देवयानि प्रसीदेति पपात भुवि पादयोः ॥ १.७४.२० ॥
શુક્રનાં વચન સાંભળીને, સ્વજનો સહિત વૃષપર્વા, 'હે દેવયાની, પ્રસન્ન થા' કહીને તેના ચરણોમાં ભૂમિ પર પડ્યો.
1.74.21
स्तुत्यो वन्द्यश्च सततं मया तातश्च ते शुभे ।
यं काममभिकामाऽसि देवयानि शुचिस्मिते।
तत्तेऽहं संप्रदास्यामि यदि वापि हि दुर्लभम् ॥ १.७४.२१ ॥
હે શુભે, મારા વડે સદા સ્તુત્ય અને વંદનીય એવા મારા તાત પણ તારા છે; હે શુચિસ્મિતા દેવયાની, તું જે કામના કરે તે, દુર્લભ હોય તોય, હું તને આપીશ.
1.74.22
दासीं कन्यासहस्रेण शर्मिष्ठामभिकामये ।
अनु मां तत्र गच्छेत्सा यत्र दद्याच्च मे पिता ॥ १.७४.२२ ॥
હજાર કન્યાઓ સહિત શર્મિષ્ઠાને દાસી તરીકે હું ઇચ્છું છું; મારા પિતા મને જ્યાં આપે ત્યાં તે મારી પાછળ જાય.
1.74.23
उत्तिष्ठ त्वं गच्छ धात्रि शर्मिष्ठां शीघ्रमानय ।
यं च कामयते कामं देवयानी करोतु तम् ॥ १.७४.२३ ॥
ઊઠ, હે ધાત્રી, તું જા અને શીઘ્ર શર્મિષ્ઠાને લઈ આવ; દેવયાની જે કામના કરે તે તે પૂરી કરે.
1.74.24
त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ग्रामार्थे च कुलं त्यजेत् ।
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ १.७४.२४ ॥
કુળ માટે એકને ત્યજવો; ગામ માટે કુળને ત્યજવું; જનપદ માટે ગામને ત્યજવું; આત્મા માટે પૃથ્વીને પણ ત્યજવી.
1.74.25
ततो धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठां वाक्यमब्रवीत् ।
उत्तिष्ठ भद्रे शर्मिष्ठे ज्ञातीनां सुखमावह ॥ १.७४.२५ ॥
ત્યારે ધાત્રી ત્યાં જઈને શર્મિષ્ઠાને બોલી: ઊઠ, કલ્યાણી શર્મિષ્ઠે, તારા સ્વજનોને સુખ આપ.
1.74.26
त्यजति ब्राह्मणः शिष्यान्देवयान्या प्रचोदितः ।
सायं कामयते कां स कार्योऽद्य त्वयाऽनघे ॥ १.७४.२६ ॥
દેવયાનીથી પ્રેરાઈને બ્રાહ્મણ પોતાના શિષ્યોને ત્યજે છે. હે નિર્દોષ, સાંજે તે જે સ્ત્રીની ઇચ્છા કરે છે, તે કાર્ય આજે તારે કરવાનું છે.
1.74.27
यं सा कामयते कां करवाण्यहमद्य तम् ।
यद्येवमाह्वयेच्छुक्रो देवयानीकृते हि माम्।
मद्दोषान्मागमच्छुक्रो देवयानी च मत्कृते ॥ १.७४.२७ ॥
શર્મિષ્ઠા બોલી: તે જેની ઇચ્છા કરે છે, તેને જ આજે હું તેના માટે લાવીશ. દેવયાની માટે શુક્ર મને બોલાવશે, તો મારા જ દોષથી શુક્ર અને દેવયાની આવ્યાં હતાં.
1.74.28
ततः कन्यासहस्रेण वृता शिबिकया तदा ।
पितुर्नियोगात्त्वरिता निश्चक्राम पुरोत्तमात् ॥ १.७४.२८ ॥
ત્યારે હજાર કન્યાઓથી ઘેરાયેલી તે પાલખીમાં બેસીને, પિતાની આજ્ઞાથી ઉતાવળ કરતી તે ઉત્તમ નગરમાંથી નીકળી.
1.74.29
अहं दासीसहस्रेण दासी ते परिचारिका ।
अनु त्वां तत्र यास्यामि यत्र दास्यति ते पिता ॥ १.७४.२९ ॥
શર્મિષ્ઠા બોલી: હજાર દાસીઓ સાથે હું તારી દાસી અને સેવિકા થઈને, તારા પિતા તને જ્યાં આપશે ત્યાં તારી પાછળ જઈશ.
1.74.30
स्तुवतो दुहिताऽहं ते याचतः प्रतिगृह्णतः ।
स्तूयमानस्य दुहिता कथं दासी भविष्यसि ॥ १.७४.३० ॥
દેવયાની બોલી: હું તારા (પિતાની) પુત્રી છું — સ્તુતિ કરનાર, યાચના કરનાર, સ્વીકારનારની પુત્રી. સ્તુતિ પામનારની પુત્રી હોવા છતાં તું દાસી કેવી રીતે થઈશ?
1.74.31
येनकेनचिदार्तानां ज्ञातीनां सुखमावहेत् ।
अतस्त्वामनुयास्यामि तत्र दास्यति ते पिता ॥ १.७४.३१ ॥
પીડિત સ્વજનોને જે કોઈ રીતે સુખ આપે; તેથી હું તારી પાછળ જઈશ, ત્યાં તારા પિતા (તેને) તને આપશે.
1.74.32
प्रतिश्रुते दासभावे दुहित्रा वृषपर्वणः ।
देवयानी नृपश्रेष्ठ पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.७४.३२ ॥
વૃષપર્વાની પુત્રી (શર્મિષ્ઠા) દાસભાવ સ્વીકારી લીધા પછી, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, દેવયાની પોતાના પિતાને આ વચન બોલી.
1.74.33
प्रविशामि पुरं तात तुष्टाऽस्मि द्विजसत्तम ।
अमोघं तव विज्ञानमस्ति विद्याबलं च ते ॥ १.७४.३३ ॥
પિતાજી, હું નગરમાં પ્રવેશું છું; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, હું પ્રસન્ન છું. તમારું જ્ઞાન અમોઘ છે, અને તમારી વિદ્યાનું બળ પણ.
1.74.34
एवमुक्तो दुहित्रा स द्विजश्रेष्ठो महायशाः ।
प्रविवेश पुरं हृष्टः पूजितः सर्वदानैवः ॥ १.७४.३४ ॥
પુત્રી દ્વારા આ રીતે કહેવાયા પછી, તે મહાયશસ્વી દ્વિજશ્રેષ્ઠ હર્ષિત થઈને નગરમાં પ્રવેશ્યા, સર્વ પ્રકારના દાનોથી પૂજિત થઈને.