महाभारत · अध्याय 1.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.74.1
ततः काव्यो भृगुश्रेष्ठः समन्युरुपगम्य ह ।
वृषपर्वाणमासीनमित्युवाचाविचारयन् ॥ १.७४.१ ॥
नंतर भृगुश्रेष्ठ काव्य (शुक्र) क्रोधाने जवळ जाऊन, विचार न करता, बसलेल्या वृषपर्व्याला असे म्हणाले.
1.74.2
नाधर्मश्चरितो राजन्सद्यः फलति गौरिव ।
शनैरावर्त्यमानो हि कर्तुर्मूलानि कृन्तति ॥ १.७४.२ ॥
हे राजा, केलेला अधर्म लगेच फळ देत नाही; गाईप्रमाणे हळूहळू फिरत तो करणाऱ्याचीच मुळे तोडतो.
1.74.3
पुत्रेषु वा नप्तृषु वा न चेदात्मनि पश्यति ।
फलत्येव ध्रुवं पायं गुरुभुक्तमिवोदरे ॥ १.७४.३ ॥
त्याचे फळ पुत्रांत किंवा नातवांत, अथवा स्वतःतही दिसले नाही तरी ते निश्चित फळ देते; पोटात जड अन्न पचावे तसे.
1.74.4
अधीयानं हितं राजन्क्षमावन्तं जितेन्द्रियम् ।
यदघातयथा विप्रं कचमाङ्गिरसं तदा।
अपापशीलं धर्मज्ञं शुश्रूषुं मद्गृहे रतम् ॥ १.७४.४ ॥
हे राजा, तू त्या ब्राह्मण कचाला मारलेस तेव्हा — तो अंगिरसाचा पुत्र, अभ्यासू, हितकारी, क्षमाशील, जितेंद्रिय, निष्पाप स्वभावाचा, धर्म जाणणारा, माझ्या घरी सेवेत रत असलेला होता.
1.74.5
शर्मिष्ठया देवयानी क्रूरमुक्ता बहु प्रभो ।
विप्रकृत्य च संरम्भात्कूपे क्षिप्ता मनस्विनी ॥ १.७४.५ ॥
हे प्रभो, शर्मिष्ठेने देवयानीला फार कठोर शब्द सुनावले; रागाने अपमान करून त्या मनस्विनीला विहिरीत टाकले.
1.74.6
सा न कल्पेत वासाय तयाहं रहितः कथम् ।
वसेयमिह तस्मात्ते त्यजामि विषयं नृप ॥ १.७४.६ ॥
ती (देवयानी) माझ्या निवासासाठी योग्य नाही असे नाही; तिच्याशिवाय मी येथे कसा राहू? म्हणून, हे राजा, मी तुझे राज्य सोडतो.
1.74.7
वधादनर्हतस्तस्य वधाच्च दुहितुर्मम ।
वषपर्वन्निबोधेयं त्यक्ष्यामि त्वां सबान्धवम्।
स्थातुं त्वद्विषये राजन्न शक्ष्यामि त्वया सह ॥ १.७४.७ ॥
त्याचा वध करणे अयोग्य आहे, आणि माझ्या कन्येचा वधही तसाच. हे वृषपर्वन्, हे जाणून घे: मी तुला व तुझ्या बांधवांना सोडून जाईन. हे राजन्, तुझ्या राज्यात तुझ्यासोबत मी राहू शकणार नाही.
1.74.8
मा शोच वृषपर्वंस्त्वं मा क्रुध्यस्व विशांपते ।
स्थातुं ते विषये राजन्न शक्ष्यामि तया विना।
अस्या गतिर्गतिर्मह्यं प्रियमस्याः प्रियं मम ॥ १.७४.८ ॥
हे वृषपर्वन्, शोक करू नकोस, क्रोध करू नकोस, हे प्रजापते. हे राजन्, तिच्याशिवाय तुझ्या राज्यात मी राहू शकणार नाही. तिचा मार्ग हाच माझा मार्ग; जे तिला प्रिय तेच मला प्रिय.
1.74.9
यदि ब्रह्मन्घातयामि यदि वा क्रोशयाम्यहम् ।
शर्मिष्ठया देवयानीं तेन गच्छाम्यसद्गतिम् ॥ १.७४.९ ॥
हे ब्राह्मणा, जर मी तिचा वध करवीन किंवा तिला निंदा करीन, तर शर्मिष्ठेमार्फत देवयानीला झालेल्या त्या उपायाने मी वाईट गतीला जाईन.
1.74.10
अहो मामभिजानासि दैत्य मिथ्याप्रलापिनम् ।
यथेममात्मनो दोषं न नियच्छस्पुपेक्षसे ॥ १.७४.१० ॥
अहो, हे दैत्या, तू मला खोटे बोलणारा समजतोस. तुझा हा दोष तू आवरत नाहीस, तर त्याकडे दुर्लक्ष करतोस.
1.74.11
नाधर्मं न मृषावादं त्वयि जानामि भार्गव ।
त्वयि धर्मश्च सत्यं च तत्प्रसीदतु नो भवान् ॥ १.७४.११ ॥
हे भार्गवा, तुझ्यात अधर्म किंवा खोटे बोलणे मला माहीत नाही. तुझ्यात धर्म आणि सत्य आहे; म्हणून आपण आमच्यावर प्रसन्न व्हावे.
1.74.12
यद्यस्मानपहाय त्वमितो गच्छसि भार्गव ।
समुद्रं संप्रवेक्ष्यामि पूर्वं मद्बान्धवैः सह ॥ १.७४.१२ ॥
हे भार्गवा, जर तू आम्हांला सोडून इथून निघून गेलास, तर मी आधी माझ्या बांधवांसह समुद्रात प्रवेश करीन.
1.74.13
पातालमथवा चाग्निं नान्यदस्ति परायणम् ।
यद्येव देवान्गच्छेस्त्वं मां च त्यक्त्वा ग्रहाधिप।
सर्वत्यागं ततः कृत्वा प्रविशामि हुताशनम् ॥ १.७४.१३ ॥
पाताळ किंवा अग्नी यांवाचून दुसरा आश्रय नाही. हे ग्रहाधिपा, जर तू मला सोडून देवांकडे गेलास, तर सर्वस्वाचा त्याग करून मी अग्नीत प्रवेश करीन.
1.74.14
समुद्रं प्रविशध्वं वा दिशो वा द्रवतासुराः ।
दुहितुर्नाप्रियं सोहुं शक्तोऽहं दयिता हि मे ॥ १.७४.१४ ॥
हे असुरांनो, समुद्रात प्रवेश करा किंवा दिशांकडे पळा. माझ्या कन्येचा अप्रिय प्रसंग मी सहन करू शकत नाही, कारण ती मला अत्यंत प्रिय आहे.
1.74.15
प्रसाद्यतां देवयानी जीवितं यत्र मे स्थितम् ।
योगक्षेमकरस्तेऽहमिन्द्रस्येव बृहस्पतिः ॥ १.७४.१५ ॥
देवयानीला प्रसन्न कर, तिच्यातच माझे प्राण आहेत. इंद्राचा बृहस्पती जसा, तसाच मी तुझा योगक्षेम सांभाळणारा आहे.
1.74.16
यत्किंचिदसुरेन्द्राणां विद्यते वसु भार्गव ।
भुवि हस्तिगवाश्वं च तस्य त्वं मम चेश्चरः ॥ १.७४.१६ ॥
हे भार्गवा, असुरेंद्रांचे पृथ्वीवरील जे काही धन आहे—हत्ती, गाई, घोडे—त्याचा तूच आणि माझाही स्वामी आहेस.
1.74.17
यत्किंचिदस्ति द्रविणं दैत्येन्द्राणां महासुर ।
तस्येश्वरोस्मि यद्येषा देवयानी प्रसाद्यताम् ॥ १.७४.१७ ॥
हे महासुरा, दैत्येंद्रांचे जे काही धन आहे, त्याचा मी स्वामी आहे. ही देवयानी प्रसन्न होवो.
1.74.18
एवमुक्तस्तथेत्याह वृषपर्वा महाकविम् ।
देवयान्यन्तिकं गत्वा तमर्थं प्राह भार्गवः ॥ १.७४.१८ ॥
महाकवीने असे सांगितल्यावर वृषपर्वा 'तसेच होवो' म्हणाला. देवयानीजवळ जाऊन भार्गवाने ती गोष्ट तिला सांगितली.
1.74.19
यदि त्वमीश्वरस्तात राज्ञो वित्तस्य भार्गव ।
नाभिजानामि तत्तेऽहं राजा तु वदतु स्वयम् ॥ १.७४.१९ ॥
हे तात भार्गवा, आपण राजाच्या वित्ताचे स्वामी असाल तर मला ते ठाऊक नाही; राजाने स्वतःच सांगावे.
1.74.20
शुक्रस्य वचनं श्रुत्वा वृषपर्वा सबान्धवः ।
देवयानि प्रसीदेति पपात भुवि पादयोः ॥ १.७४.२० ॥
शुक्राचे वचन ऐकून बांधवांसह वृषपर्वा 'हे देवयानी, प्रसन्न हो' असे म्हणत तिच्या चरणांवर भूमीवर पडला.
1.74.21
स्तुत्यो वन्द्यश्च सततं मया तातश्च ते शुभे ।
यं काममभिकामाऽसि देवयानि शुचिस्मिते।
तत्तेऽहं संप्रदास्यामि यदि वापि हि दुर्लभम् ॥ १.७४.२१ ॥
हे शुभे, माझ्याकडून सदैव स्तुत्य व वंद्य असे माझे तातही तुझेच आहेत; हे शुचिस्मिते देवयानी, तू जी इच्छा करशील, ती दुर्लभ असली तरी मी तुला अवश्य देईन.
1.74.22
दासीं कन्यासहस्रेण शर्मिष्ठामभिकामये ।
अनु मां तत्र गच्छेत्सा यत्र दद्याच्च मे पिता ॥ १.७४.२२ ॥
हजार कन्यांसह शर्मिष्ठेला दासी म्हणून मी इच्छिते; माझे पिता मला जिथे देतील तिथे तिने माझ्यामागे यावे.
1.74.23
उत्तिष्ठ त्वं गच्छ धात्रि शर्मिष्ठां शीघ्रमानय ।
यं च कामयते कामं देवयानी करोतु तम् ॥ १.७४.२३ ॥
उठ, हे धात्री, तू जा आणि शर्मिष्ठेला लवकर घेऊन ये; देवयानी जी इच्छा करते, ती तिने पूर्ण करावी.
1.74.24
त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ग्रामार्थे च कुलं त्यजेत् ।
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ १.७४.२४ ॥
कुलासाठी एकाचा त्याग करावा; गावासाठी कुलाचा त्याग करावा; जनपदासाठी गावाचा त्याग करावा; आत्म्यासाठी पृथ्वीचाही त्याग करावा.
1.74.25
ततो धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठां वाक्यमब्रवीत् ।
उत्तिष्ठ भद्रे शर्मिष्ठे ज्ञातीनां सुखमावह ॥ १.७४.२५ ॥
तेव्हा धात्री तेथे जाऊन शर्मिष्ठेला म्हणाली: ऊठ, कल्याणी शर्मिष्ठे, आपल्या नातेवाइकांना सुख दे.
1.74.26
त्यजति ब्राह्मणः शिष्यान्देवयान्या प्रचोदितः ।
सायं कामयते कां स कार्योऽद्य त्वयाऽनघे ॥ १.७४.२६ ॥
देवयानीने प्रेरित झालेला ब्राह्मण आपल्या शिष्यांचा त्याग करतो. निर्दोष स्त्रिये, संध्याकाळी तो जिची इच्छा करतो, ते कार्य आज तुला करायचे आहे.
1.74.27
यं सा कामयते कां करवाण्यहमद्य तम् ।
यद्येवमाह्वयेच्छुक्रो देवयानीकृते हि माम्।
मद्दोषान्मागमच्छुक्रो देवयानी च मत्कृते ॥ १.७४.२७ ॥
शर्मिष्ठा म्हणाली: ती ज्याची इच्छा करते, त्यालाच आज मी तिच्यासाठी आणीन. देवयानीसाठी शुक्राचार्य मला बोलावतील, तर माझ्याच दोषामुळे शुक्राचार्य आणि देवयानी आले होते.
1.74.28
ततः कन्यासहस्रेण वृता शिबिकया तदा ।
पितुर्नियोगात्त्वरिता निश्चक्राम पुरोत्तमात् ॥ १.७४.२८ ॥
तेव्हा हजार कन्यांनी वेढलेली ती पालखीत बसून, वडिलांच्या आज्ञेने त्वरेने त्या श्रेष्ठ नगरातून निघाली.
1.74.29
अहं दासीसहस्रेण दासी ते परिचारिका ।
अनु त्वां तत्र यास्यामि यत्र दास्यति ते पिता ॥ १.७४.२९ ॥
शर्मिष्ठा म्हणाली: हजार दासींसह मी तुझी दासी आणि सेविका होऊन, तुझे वडील तुला जिथे देतील तिथे तुझ्या मागोमाग जाईन.
1.74.30
स्तुवतो दुहिताऽहं ते याचतः प्रतिगृह्णतः ।
स्तूयमानस्य दुहिता कथं दासी भविष्यसि ॥ १.७४.३० ॥
देवयानी म्हणाली: मी तुझ्या (वडिलांची) कन्या आहे — स्तुती करणाऱ्याची, याचना करणाऱ्याची, दान घेणाऱ्याची कन्या. स्तुती केल्या जाणाऱ्याची कन्या असून तू दासी कशी होशील?
1.74.31
येनकेनचिदार्तानां ज्ञातीनां सुखमावहेत् ।
अतस्त्वामनुयास्यामि तत्र दास्यति ते पिता ॥ १.७४.३१ ॥
पीडित नातेवाइकांना जेणेकरून सुख मिळेल, ते कोणत्याही मार्गाने करावे; म्हणून मी तुझ्या मागोमाग जाईन, तेथे तुझे वडील (तिला) तुला देतील.
1.74.32
प्रतिश्रुते दासभावे दुहित्रा वृषपर्वणः ।
देवयानी नृपश्रेष्ठ पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.७४.३२ ॥
वृषपर्व्याची कन्या (शर्मिष्ठा) दासभाव मान्य करताच, हे नृपश्रेष्ठा, देवयानी आपल्या वडिलांना हे वचन म्हणाली।
1.74.33
प्रविशामि पुरं तात तुष्टाऽस्मि द्विजसत्तम ।
अमोघं तव विज्ञानमस्ति विद्याबलं च ते ॥ १.७४.३३ ॥
बाबा, मी नगरात प्रवेश करते; हे द्विजश्रेष्ठा, मी संतुष्ट आहे. तुझे ज्ञान अमोघ आहे, आणि तुझे विद्येचे बलही.
1.74.34
एवमुक्तो दुहित्रा स द्विजश्रेष्ठो महायशाः ।
प्रविवेश पुरं हृष्टः पूजितः सर्वदानैवः ॥ १.७४.३४ ॥
कन्येने असे सांगितल्यावर, तो महायशस्वी द्विजश्रेष्ठ आनंदाने नगरात प्रविष्ट झाला, सर्व प्रकारच्या दानांनी सन्मानित होऊन.