મહાભારત · અધ્યાય 1.79
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.79.1
पौरवेणाथ वयसा ययातिर्नहुषात्मजः ।
रूपयौवनसंपन्नः कुमारः समपद्यत।
प्रीतियुक्तो नृपश्रेष्ठश्चरा विषयान्प्रियान् ॥ १.७९.१ ॥
પૌરવ વંશમાં નહુષનો પુત્ર યયાતિ રૂપ અને યૌવનથી સંપન્ન યુવાન બન્યો. પ્રસન્ન મનના તે નૃપશ્રેષ્ઠે પ્રિય વિષયસુખોનો ઉપભોગ કર્યો.
1.79.2
यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम् ।
धर्माविरुद्धं राजेन्द्रो यथा भवति सोऽन्वभूत् ॥ १.७९.२ ॥
રાજેન્દ્ર યયાતિ ઇચ્છા પ્રમાણે, ઉત્સાહ પ્રમાણે, સમય પ્રમાણે, સુખ પ્રમાણે, ધર્મથી વિરુદ્ધ ન થાય તેમ ભોગવતા હતા.
1.79.3
देवानतर्पयद्यज्ञैः श्राद्धैस्तद्वित्पितॄनपि ।
दीनाननुग्रहैरिष्टैः कामैश्च द्विजसत्तमान् ॥ १.७९.३ ॥
યજ્ઞોથી તેમણે દેવોને, એ વિધિ જાણીને શ્રાદ્ધોથી પિતૃઓને પણ તૃપ્ત કર્યા; દીનોને અનુગ્રહથી અને દ્વિજશ્રેષ્ઠોને ઇષ્ટ કામનાઓથી તૃપ્ત કર્યા.
1.79.4
अतिथीनन्नपानैश्च विशश्च परिपालनैः ।
आनृशंस्येन शूद्रांश्च दस्यून्सन्निग्रहेण च ॥ १.७९.४ ॥
અતિથિઓને અન્નપાનથી, વૈશ્યોને પરિપાલનથી, શૂદ્રોને કોમળતાથી અને દસ્યુઓને યોગ્ય નિગ્રહથી તેણે તૃપ્ત કર્યા.
1.79.5
धर्मेण च प्रजाः सर्वा यथावदनुरञ्जयन् ।
ययातिः पालयामास साक्षादिन्द्र इवापरः ॥ १.७९.५ ॥
ધર્મથી સર્વ પ્રજાને યથાયોગ્ય પ્રસન્ન રાખતાં યયાતિએ તેમનું પાલન કર્યું; તે જાણે બીજો ઇન્દ્ર હતો.
1.79.6
स राजा सिंहविक्रान्तो युवा विषयगोचरः ।
अविरोधेन धर्मस्य चचार सुखमुत्तमम् ॥ १.७९.६ ॥
સિંહ જેવો પરાક્રમી તે રાજા, યુવાન હોવા છતાં વિષયોમાં વિચરતો, ધર્મનો વિરોધ ન કરીને ઉત્તમ સુખમાં વિહરતો હતો.
1.79.7
स संप्राप्य शुभान्कामांस्तृप्तः खिन्नश्च पार्थिवः ।
कालं वर्षसहस्रान्तं सस्मार मनुजाधिपः ॥ १.७९.७ ॥
માનવોના અધિપતિ એ રાજા શુભ કામનાઓ પામીને તૃપ્ત થયા છતાં થાકેલા હતા; હજાર વર્ષના કાળના અંતને તેમણે સ્મરણ કર્યો.
1.79.8
परिसंख्याय कालज्ञः कलाः काष्ठाश्च वीर्यवान् ।
यौवनं प्राप्य राजर्षिः सहस्रपरिवत्सरान् ॥ १.७९.८ ॥
કાળને જાણનારા, પરાક્રમી એ રાજર્ષિએ કલા અને કાષ્ઠાની ગણતરી કરી, યૌવન પામીને હજાર વર્ષ ગણ્યાં.
1.79.9
विश्वाच्या सहितो रेमे व्यभ्राजन्नन्दने वने ।
अलकायां स कालं तु मेरुशृङ्गे तथोत्तरे ॥ १.७९.९ ॥
વિશ્વાચી સાથે તે રમ્યો; નંદન વનમાં શોભ્યો. અલકામાં અને ઉત્તરે મેરુ શિખર પર પણ તેણે કાળ ગાળ્યો.
1.79.10
यदा स पश्यते कालं धर्मात्मा तं महीपतिः ।
पूर्णं मत्वा ततः कालं पूरुं पुत्रमुवाच ह ॥ १.७९.१० ॥
એ ધર્માત્મા રાજાએ જ્યારે કાળ પૂર્ણ થયો જોયો, ત્યારે તેને પૂર્ણ માનીને તેમણે પુત્ર પૂરુને કહ્યું.
1.79.11
यथाकामं यथोत्साहं यथाकालमरिन्दम ।
सेविता विषयाः पुत्र यौवनेन मया तव ॥ १.७९.११ ॥
હે શત્રુદમન, પુત્ર, ઇચ્છા પ્રમાણે, ઉત્સાહ પ્રમાણે, યોગ્ય સમયે તારી યુવાનીથી મેં વિષયોનો ઉપભોગ કર્યો છે.
1.79.12
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १.७९.१२ ॥
કામનાઓ કદી ઉપભોગથી શાંત થતી નથી; ઘીની આહુતિથી કૃષ્ણવર્ત્મ (અગ્નિ) જેમ વધુ વધે છે, તેમ કામના ફરી ફરી વધે છે.
1.79.13
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
एकस्यापि न पर्याप्तं तस्मान्नृष्णां परित्यजेत् ॥ १.७९.१३ ॥
પૃથ્વી પરના ચોખા, જવ, સોનું, પશુઓ અને સ્ત્રીઓ — આ બધું એક જણ માટે પણ પૂરતું નથી; તેથી લોભ છોડવો જોઈએ.
1.79.14
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तांतृष्णां त्यजतः सुखम् ॥ १.७९.१४ ॥
મૂર્ખો માટે છોડવી મુશ્કેલ, ઘરડો થયા છતાં જે ઘરડી થતી નથી, જે પ્રાણાંતક રોગ છે — તે તૃષ્ણા છોડનારને સુખ.
1.79.15
पूर्णं वर्षसहस्रं मे विषयासक्तचेतसः ।
तथाप्यनुदिनं तृष्णा ममैतेष्वभिजायते ॥ १.७९.१५ ॥
વિષયોમાં આસક્ત ચિત્તવાળા મારાં હજાર વર્ષ પૂરાં થયાં; તોપણ આ વિષયો માટે મારી તૃષ્ણા દરરોજ ઊપજે છે.
1.79.16
तस्मादेनामहं त्यक्त्वा ब्रह्मण्याधाय मानसम् ।
निर्द्वन्द्वो निर्ममो भूत्वा चरिष्यामि मृगैः सह ॥ १.७९.१६ ॥
તેથી હું તેને છોડીને, મન બ્રહ્મમાં સ્થાપીને, દ્વંદ્વરહિત અને મમતારહિત થઈને મૃગો સાથે વિચરીશ.
1.79.17
पूरो प्रीतोऽस्मि भद्रं ते गृहाणेदं स्वयौवनम् ।
राज्यं चेदं गृहाण त्वं यावदिच्छसि यौवनम्।
तावद्दीर्घायुषा भुङ्ख त्वं हि मे प्रियकृत्सुतः ॥ १.७९.१७ ॥
હે પૂરુ, હું પ્રસન્ન છું; તારું કલ્યાણ થાઓ. તારું આ યૌવન પાછું લે, આ રાજ્ય પણ લે; જ્યાં સુધી ઇચ્છા હોય ત્યાં સુધી યૌવન સાથે દીર્ઘાયુષ્યથી ભોગવ, કારણ કે તું મારું પ્રિય કરનાર પુત્ર છે.
1.79.18
प्रतिपेदे जरां राजा ययातिर्नाहुषस्तदा ।
यौवनं प्रतिपेदे च पूरुः स्वं पुनरात्मवान् ॥ १.७९.१८ ॥
ત્યારે નહુષપુત્ર રાજા યયાતિએ જરા સ્વીકારી; અને આત્મસંયમી પૂરુએ ફરી પોતાનું યૌવન પ્રાપ્ત કર્યું.
1.79.19
अभिषेक्तुकामं नृपतिं पूरुं पुत्रं कनीयसम् ।
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन् ॥ १.७९.१९ ॥
સૌથી નાના પુત્ર પૂરુને રાજ્યાભિષેક કરવા ઇચ્છતા રાજાને બ્રાહ્મણ-પ્રમુખ વર્ણોએ આ વચન કહ્યું.
1.79.20
कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्याः सुतं प्रभो ।
ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य राज्यं पूरोः प्रयच्छसि ॥ १.७९.२० ॥
હે પ્રભુ, શુક્રના પૌત્ર, દેવયાનીના પુત્ર જ્યેષ્ઠ યદુને ઓળંગીને તમે પૂરુને રાજ્ય કેમ આપો છો?
1.79.21
यदुर्ज्येष्ठस्तव सुतो जातस्तमनु तुर्वसुः ।
शर्मिष्ठायाः सुतो द्रुह्युस्ततोऽनुः पूरुरेव च ॥ १.७९.२१ ॥
તારો જ્યેષ્ઠ પુત્ર યદુ જન્મ્યો; તેના પછી તુર્વસુ. શર્મિષ્ઠાનો પુત્ર દ્રુહ્યુ, પછી અનુ અને પૂરુ પણ.
1.79.22
कथं ज्येष्ठानतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति ।
एतत्संबोधयामस्त्वां धर्मं त्वं प्रतिपालय ॥ १.७९.२२ ॥
જ્યેષ્ઠોને ઓળંગીને નાનો રાજ્યને કેવી રીતે યોગ્ય બને? આ જ અમે તમને કહીએ છીએ; તમે ધર્મનું પાલન કરો.
1.79.23
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः ।
ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथंचन ॥ १.७९.२३ ॥
બ્રાહ્મણ-પ્રમુખ સર્વ વર્ણો મારું વચન સાંભળો: જ્યેષ્ઠ પ્રત્યે કોઈ પણ રીતે મારે રાજ્ય ન આપવું જોઈએ.
1.79.24
मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः ।
प्रतिकूलः पितुर्यश्च न स पुत्रः सतां मतः ॥ १.७९.२४ ॥
મારા જ્યેષ્ઠ પુત્ર યદુએ મારો આદેશ પાળ્યો નથી; જે પિતાથી પ્રતિકૂળ હોય તે સજ્જનોના મતે પુત્ર નથી.
1.79.25
मातापित्रोर्वचनकृद्धितः पथ्यश्च यः सुतः ।
स पुत्रः पुत्रवद्यश्च वर्तते पितृमातृषु ॥ १.७९.२५ ॥
માતા-પિતાનું વચન પાળનાર, હિતકારી અને પથ્ય એવો જે પુત્ર તે પુત્ર; અને જે માતા-પિતા પ્રત્યે પુત્રની જેમ વર્તે છે તે પણ.
1.79.26
पुदिति नरकस्याख्या दुःखं च नरकं विदुः ।
पुतस्त्राणात्ततः पुत्त्रमिहेच्छन्ति परत्र च ॥ १.७९.२६ ॥
'પુત્' એ નરકનું નામ છે; નરકને દુઃખ તરીકે જાણે છે. પુત્રના ત્રાણથી આ લોકમાં અને પરલોકમાં પુત્રની ઇચ્છા કરાય છે.
1.79.27
आत्मनः सदृशः पुत्रः पितृदेवर्षिपूजने ।
यो बहूनां गुणकरः स पुत्रो ज्येष्ठ उच्यते ॥ १.७९.२७ ॥
પોતાના સમાન પુત્ર, જે પિતૃ, દેવ અને ઋષિઓના પૂજનમાં રત છે, જે ઘણાનું હિત કરે છે — તે પુત્રને જ્યેષ્ઠ કહેવાય છે.
1.79.28
मूकोऽन्धो बधिरः श्वित्री स्वधर्मं नानुतिष्ठति ।
चोरः किल्बिषिकः पुत्रो ज्येष्ठो न ज्येष्ठ उच्यते ॥ १.७९.२८ ॥
મૂંગો, આંધળો, બહેરો, કોઢિયો, પોતાનો ધર્મ ન પાળનાર, ચોર, પાપી — એવો પુત્ર જ્યેષ્ઠ નથી; તેને જ્યેષ્ઠ કહેવાતો નથી.
1.79.29
ज्येष्ठांशहारी गुणकृदिह लोके परत्र च ।
श्रेयान्पुत्रो गुणोपेतः स पुत्रो नेतरो वृथा।
वदन्ति धर्मं धर्मज्ञाः पितॄणां पुत्रकारणात् ॥ १.७९.२९ ॥
જ્યેષ્ઠનો ભાગ લેનાર અને આ લોક તથા પરલોકમાં ગુણકારી પુત્ર શ્રેષ્ઠ છે; ગુણવાન પુત્ર જ પુત્ર છે, બીજો વ્યર્થ. ધર્મજ્ઞો પિતૃઓ માટે પુત્રને ધર્મ કહે છે.
1.79.30
वेदोक्तं संभवं मह्यमनेन हृदयोद्भवम् ।
तस्य जातमिदं कृत्स्नमात्मा पुत्र इति श्रुतिः ॥ १.७९.३० ॥
વેદોક્ત મારો જન્મ આના દ્વારા છે; મારા હૃદયમાંથી જન્મેલા આના દ્વારા આ બધું જન્મ્યું — 'આત્મા જ પુત્ર છે' એમ શ્રુતિ કહે છે.
1.79.31
यदुनाऽहमवज्ञातस्तथा तुर्वसुनापि च ।
द्रुह्युना चानुना चैव मय्यवज्ञ कृता भृशम् ॥ १.७९.३१ ॥
યદુએ મારું અપમાન કર્યું, તુર્વસુએ પણ એમ જ; દ્રુહ્યુ અને અનુએ પણ મારા પ્રત્યે ખૂબ અનાદર બતાવ્યો.
1.79.32
पूरुणा तु कृतं वाक्यं मानितं च विशेषतः ।
कनीयान्मम दायादो धृता येन जरा मम ॥ १.७९.३२ ॥
પણ પૂરુએ મારા વચનનું પાલન કર્યું અને તેને વિશેષ માન આપ્યું; મારો નાનો પુત્ર, જેણે મારી જરા પોતાના પર ધારણ કરી.
1.79.33
मम कामः स च कृतः पूरुणा मित्ररूपिणा ।
शुक्रेण च वरोदत्तः काव्येनोशनसा स्वयम् ॥ १.७९.३३ ॥
મિત્રરૂપે પૂરુએ મારી ઇચ્છા પૂરી કરી; અને કાવ્ય ઉશનસ શુક્રે પોતે મને વર આપ્યો હતો.
1.79.34
पुत्रो यस्त्वाऽनुवर्तेत स राजा पृथिवीपतिः ।
यो वानुवर्ती पुत्राणां स पुत्रो दायभाग्भवेत् ॥ १.७९.३४ ॥
જે પુત્ર મને અનુસરશે, તે જ પૃથ્વીનો રાજા થશે; અથવા પુત્રોમાં જે આજ્ઞાંકિત હશે, તે પુત્ર વારસાનો ભાગ મેળવનાર થશે.
1.79.35
भवतोऽनुनयाम्येवं पूरू राज्येऽभिषिच्यताम् ।
यः पुत्रो गुणसंपन्नो मातापित्रोर्हितः सदा ॥ १.७९.३५ ॥
આ રીતે હું તમને વિનંતી કરું છું: પૂરુનો રાજ્યાભિષેક થાય; કારણ કે તે ગુણસંપન્ન પુત્ર છે, જે સદા માતા-પિતાનું હિત ઇચ્છનાર છે.
1.79.36
सर्वमर्हति कल्याणं कनीयानपि सत्तमः ।
वेद धमार्थशास्त्रेषु मुनिभिः कथितं पुरा ॥ १.७९.३६ ॥
નાનો હોવા છતાં તે સત્પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ છે; સર્વ કલ્યાણને યોગ્ય છે; ધર્મ અને અર્થશાસ્ત્રો તે જાણે છે, પૂર્વે મુનિઓએ કહ્યા પ્રમાણે.
1.79.37
अर्हः पूरुरिदं राज्यं यः सुतः प्रियकृत्तव ।
वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं वक्तुमुत्तरम् ॥ १.७९.३७ ॥
તારું પ્રિય કરનાર પુત્ર પૂરુ આ રાજ્યને યોગ્ય છે. શુક્રના વરદાનને કારણે ઉત્તર આપવો શક્ય નથી.
1.79.38
पौरजानपदैस्तुष्टैरित्युक्तो नाहुषस्तदा ।
अभ्यषिञ्चत्ततः पूरुं राज्ये स्वे सुतमात्मनः ॥ १.७९.३८ ॥
નગરજનો અને જનપદવાસીઓએ સંતુષ્ટ થઈને આમ કહ્યું ત્યારે નહુષે ત્યારે પોતાના પુત્ર પૂરુનો પોતાના રાજ્ય પર અભિષેક કર્યો.
1.79.39
यदुं च तुर्वसुं चोभौ द्रुह्युं चैव सहानुजम् ।
अन्तेषु स विनिक्षिप्य नाहुषः स्वात्मजान्सुतान् ॥ १.७९.३९ ॥
યદુ અને તુર્વસુ બંનેને, અને નાના ભાઈ સાથે દ્રુહ્યુને પણ, નહુષે પોતાના પુત્રોને સીમાઓ પર નિયુક્ત કર્યા.
1.79.40
दत्त्वा च पूरवे राज्यं वनवासाय दीक्षितः ।
पुरात्स निर्ययौ राजा ब्राह्मणैस्तापसैः सह ॥ १.७९.४० ॥
પૂરુને રાજ્ય આપીને, વનવાસ માટે દીક્ષિત થઈને, તે રાજા બ્રાહ્મણો અને તપસ્વીઓ સાથે નગરમાંથી નીકળી ગયો.
1.79.41
देवयान्या च सहितः शर्मिष्ठया च भारत ।
अकरोत्स वने राजा सभार्यस्तप उत्तमम् ॥ १.७९.४१ ॥
હે ભારત, દેવયાની અને શર્મિષ્ઠા સાથે તે રાજાએ પોતાની પત્નીઓ સહિત વનમાં ઉત્તમ તપ કર્યું.
1.79.42
यदोस्तु यादवा जातास्तुर्वसोर्यवनाः स्मृताः ।
द्रुह्योः सुतास्तु वै भोजा अनोस्तु म्लेच्छजातयः ॥ १.७९.४२ ॥
યદુથી યાદવો જન્મ્યા, તુર્વસુથી યવનો સ્મરાય છે. દ્રુહ્યુના પુત્રો ભોજ હતા; અનુથી મ્લેચ્છ જાતિઓ.
1.79.43
पूरोस्तु पौरवो वंशो यत्र जातोऽसि पार्थिव ।
इदं वर्षसहस्राणि राज्यं कारयितुं वशी ॥ १.७९.४३ ॥
પૂરુનો વંશ પૌરવ કહેવાય છે; હે રાજન, તું એ વંશમાં જન્મ્યો છે. સંયમી એવો આ વંશ હજારો વર્ષો સુધી રાજ્ય ચલાવવા સમર્થ છે.