મહાભારત · અધ્યાય 1.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.81.1
स्वर्गतः स तु राजेन्द्रो निवसन्देववेश्मनि ।
पूजितस्त्रिदशैः साध्यैर्मरुद्भिर्वसुभिस्तथा ॥ १.८१.१ ॥
સ્વર્ગે ગયેલો તે રાજેન્દ્ર દેવભવનમાં નિવાસ કરતો, ત્રીસ દેવો, સાધ્યો, મરુતો અને વસુઓ દ્વારા પૂજિત થયો.
1.81.2
देवलोकं ब्रह्मलोकं संचरन्पुण्यकृद्वशी ।
अवसत्पृथिवीपालो दीर्घकालमिति श्रुतिः ॥ १.८१.२ ॥
દેવલોક અને બ્રહ્મલોકમાં વિચરતો, પુણ્યકર્મી અને સંયમી તે પૃથ્વીપાલ લાંબા સમય સુધી રહ્યો, એમ શ્રુતિ કહે છે.
1.81.3
स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो ययातिः शक्रमागमत् ।
कथान्ते तत्र शक्रेण स पृष्टः पृथिवीपतिः ॥ १.८१.३ ॥
તે નૃપશ્રેષ્ઠ યયાતિ એકવાર ઇન્દ્ર પાસે આવ્યો. ત્યાં વાતચીતના અંતે ઇન્દ્રે તે પૃથ્વીપતિને પ્રશ્ન પૂછ્યો.
1.81.4
यदा स पूरुस्तव रूपेण राज-
ञ्जरां गृहीत्वा प्रचचार भूमौ।
तदा च राज्यं संप्रदायैव तस्मै ।
त्वया किमुक्तः कथयेह सत्यम् ॥ १.८१.४ ॥
હે રાજન, જ્યારે પૂરુ તારા રૂપે જરા ધારણ કરીને પૃથ્વી પર વિચર્યો, ત્યારે તેં તેને રાજ્ય સોંપ્યું હતું. ત્યારે તેં તેને શું કહ્યું હતું? અહીં સત્ય કહે.
1.81.5
गङ्गायमुनयोर्मध्ये कृत्स्नोयं विषयस्तव ।
मध्ये पृथिव्यास्त्वं राजा भ्रातरोऽन्त्याधिपास्तव ॥ १.८१.५ ॥
ગંગા અને યમુનાની વચ્ચે આ સમગ્ર પ્રદેશ તારો છે. પૃથ્વીના મધ્યમાં તું રાજા છે, અને તારા ભાઈઓ સીમાપ્રદેશોના અધિપતિ છે.
1.81.6
न च कुर्यान्नरो दैन्यं शाठ्यं क्रोधं तथैव च ।
जैहयं च मत्सरं वैरं सर्वत्रेदं न कारयेत् ॥ १.८१.६ ॥
માણસે દીનતા, કપટ, ક્રોધ, વિજયનો ગર્વ, ઈર્ષા અને વેર ન કરવાં; ક્યાંય આ કરાવવાં પણ નહીં.
1.81.7
मातरं पितरं ज्येष्ठं विद्वांसं च तपोधनम् ।
क्षमावन्तं च राजेन्द्र नावमन्येत बुद्धिमान् ॥ १.८१.७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, બુદ્ધિમાન માણસે માતા, પિતા, વડીલ, વિદ્વાન, તપોધન અને ક્ષમાશીલનું અપમાન ન કરવું.
1.81.8
ळशक्तस्तु क्षमते नित्यमशक्तः क्रुध्यते नरः ।
दुर्जनः सुजनं द्वेष्टि दुर्बलो बलवत्तरम् ॥ १.८१.८ ॥
સમર્થ માણસ હંમેશા ક્ષમા કરે છે, અસમર્થ ક્રોધ કરે છે. દુર્જન સજ્જનને દ્વેષ કરે છે, દુર્બળ બળવાનને દ્વેષ કરે છે.
1.81.9
रूपवन्तमरूपी च धनवन्तं च निर्धनः ।
अकर्मी कर्मिणं द्वेष्टि धार्मिकं च नधार्मिकः ॥ १.८१.९ ॥
કુરૂપ રૂપવાનને, નિર્ધન ધનવાનને, અકર્મી કર્મીને અને અધાર્મિક ધાર્મિકને દ્વેષ કરે છે.
1.81.10
निर्गुणो गुणवन्तं च पुत्रैतत्कलिलक्षणम् ।
विपरीतं च राजेन्द्र एतेषु कृतलक्षणम् ॥ १.८१.१० ॥
હે પુત્ર, નિર્ગુણ ગુણવાનને દ્વેષ કરે તે કલિયુગનું લક્ષણ છે. હે રાજેન્દ્ર, તેનાથી વિપરીત આમાં જ કૃતયુગનું લક્ષણ છે.
1.81.11
ब्राह्मणो वाथ वा राजा वैश्यो वा शूद्र एव वा ।
प्रशस्तेषु प्रसक्ताश्चेत्प्रशस्यन्ते यशस्विनः ॥ १.८१.११ ॥
બ્રાહ્મણ હોય, રાજા હોય, વૈશ્ય હોય કે શૂદ્ર હોય — પ્રશંસનીયોમાં આસક્ત હોય તો યશસ્વી લોકો તેની પ્રશંસા કરે છે.
1.81.12
तस्मात्प्रशस्ते राजेन्द्र नरः सक्तमना भवेत् ।
अलोकज्ञा ह्यप्रशस्ता भ्रातरस्ते ह्यबुद्धयः ॥ १.८१.१२ ॥
તેથી, હે રાજેન્દ્ર, માણસે પ્રશંસનીયોમાં મન લગાવવું જોઈએ. લોકજ્ઞાનહીન અને અપ્રશંસનીય તમારા ભાઈઓ ખરેખર બુદ્ધિહીન છે.
1.81.13
अन्त्याधिपतयः सर्वे ह्यभवन्गुरुशासनात् ।
त्वं हि धर्मविदो राजन्कत्थसे धर्मसुत्तमम्।
कथयस्व पुनर्मेऽद्य लोकवृत्तान्तमुत्तमम् ॥ १.८१.१३ ॥
અંત્યાધિપતિઓ બધા ગુરુશાસનથી થયા. હે રાજન, ધર્મજ્ઞ તું ઉત્તમ ધર્મની બડાઈ કરે છે. હવે મને ફરી ઉત્તમ લોકવૃત્તાંત કહે.
1.81.14
अक्रोधनः क्रोधनेभ्यो विशिष्ट-
स्तथा तितिक्षुरतितिक्षोर्विशिष्टः।
अमानुषेभ्यो मानुषाश्च प्रधाना ।
विद्वांस्तथैवाविदुषः प्रधानः ॥ १.८१.१४ ॥
ક્રોધ વિનાનો ક્રોધીઓ કરતાં શ્રેષ્ઠ છે; તેવી જ રીતે ધીરજવાળો અધીરા કરતાં શ્રેષ્ઠ છે. અમાનુષો કરતાં મનુષ્યો પ્રધાન છે; વિદ્વાન અવિદ્વાન કરતાં પ્રધાન છે.
1.81.15
आक्रुश्यमानो नाकोशेन्मन्युरेव तितिक्षतः ।
आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति ॥ १.८१.१५ ॥
નિંદાતો હોય ત્યારે સામે નિંદા ન કરવી; ધીરજવાળાનો ક્રોધ જ નિંદકને બાળે છે. તે નિંદકને બાળે છે અને તેનું પુણ્ય મેળવે છે.
1.81.16
नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनतः परमभ्याददीत।
ययाऽस्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेद्रुशतीं पापलोक्याम् ॥ १.८१.१६ ॥
મર્મ વીંધનારો ન થવું, ક્રૂર વચન બોલનારો ન થવું. હીનમાંથી શ્રેષ્ઠ ગ્રહણ ન કરવું. જે વાણીથી બીજો ઉદ્વિગ્ન થાય, પાપલોકમાં લઈ જનાર તે કઠોર વાણી ન બોલવી.
1.81.17
अरुन्तुदं पुरुषं तीक्ष्णवाचं ।
वाक्कण्टकैर्वितुदन्तं मनुष्यन्।
विद्यादलक्ष्मीकतमं जनानां ।
मुखे निबद्धां निर्ऋतिं वहन्तम् ॥ १.८१.१७ ॥
તીક્ષ્ણ વાણીવાળો, વાણીના કાંટાથી માણસોને વીંધનાર પુરુષને — લોકોમાં અત્યંત અમંગળ જાણવો; મોંમાં બાંધેલી નિરૃતિ વહન કરનાર તે છે.
1.81.18
सद्भिः पुरस्तादभिपूजितः स्या-
त्सद्भिस्तथा पृष्ठतो रक्षितः स्यात्।
सदाऽसतामतिवादांस्तितिक्षे-
त्सतां वृत्तं चाददीतार्यवृत्तः ॥ १.८१.१८ ॥
સજ્જનો દ્વારા આગળ સન્માનિત થાય, અને સજ્જનો દ્વારા પાછળ રક્ષિત થાય. અસજ્જનોના કઠોર વચનો સદા સહન કરે; સજ્જનોનું આચરણ અપનાવે; આર્યવૃત્તિવાળો હોય.
1.81.19
वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य ये मर्मसु संपतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ १.८१.१९ ॥
વાણીના બાણો મુખમાંથી નીકળે છે. જેના વડે ઘાયલ થયેલો માણસ રાતદિવસ શોક કરે છે; જે બીજાના મર્મસ્થાનોમાં પડે છે. એવાં બાણો પંડિતે બીજાઓ પર ન છોડવાં.
1.81.20
नहीदृशं संवननं त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
दया मैत्री च भूतेषु दानं च मधुरा च वाक् ॥ १.८१.२० ॥
ત્રણેય લોકોમાં આના જેવું બંધન નથી: પ્રાણીઓ પ્રત્યે દયા અને મૈત્રી, દાન, અને મધુર વાણી.
1.81.21
तस्मात्सान्त्वं सदा वाच्यं न वाच्यं परुषं क्वचित् ।
पूज्यान्संपूजयेद्दद्यान्न च याचेत्कदाचन ॥ १.८१.२१ ॥
તેથી હંમેશા સાંત્વનાભર્યાં વચનો જ બોલવાં; ક્યારેય કઠોર વચન ન બોલવાં. પૂજ્યોનું સન્માન કરવું, દાન આપવું, અને ક્યારેય યાચના ન કરવી.