మహాభారతం · అధ్యాయం 1.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.81.1
स्वर्गतः स तु राजेन्द्रो निवसन्देववेश्मनि ।
पूजितस्त्रिदशैः साध्यैर्मरुद्भिर्वसुभिस्तथा ॥ १.८१.१ ॥
స్వర్గానికి వెళ్లిన ఆ రాజేంద్రుడు దేవలోకంలో నివసిస్తూ, ముప్పై దేవతలు, సాధ్యులు, మరుత్తులు, వసువుల చేత గౌరవించబడ్డాడు.
1.81.2
देवलोकं ब्रह्मलोकं संचरन्पुण्यकृद्वशी ।
अवसत्पृथिवीपालो दीर्घकालमिति श्रुतिः ॥ १.८१.२ ॥
దేవలోకం, బ్రహ్మలోకంలో సంచరిస్తూ, పుణ్యం చేసినవాడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం గలవాడు అయిన ఆ భూపాలుడు దీర్ఘకాలం నివసించాడని శ్రుతి చెబుతోంది.
1.81.3
स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो ययातिः शक्रमागमत् ।
कथान्ते तत्र शक्रेण स पृष्टः पृथिवीपतिः ॥ १.८१.३ ॥
ఆ రాజశ్రేష్ఠుడు యయాతి ఒకసారి ఇంద్రుని వద్దకు వచ్చాడు. అక్కడ సంభాషణ ముగింపులో ఇంద్రుడు ఆ భూపతిని ప్రశ్నించాడు.
1.81.4
यदा स पूरुस्तव रूपेण राज-
ञ्जरां गृहीत्वा प्रचचार भूमौ।
तदा च राज्यं संप्रदायैव तस्मै ।
त्वया किमुक्तः कथयेह सत्यम् ॥ १.८१.४ ॥
రాజా, పూరుడు నీ రూపంలో ముసలితనాన్ని ధరించి భూమిపై తిరిగినప్పుడు, అప్పుడు నువ్వు అతనికి రాజ్యాన్ని అప్పగించావు. అప్పుడు నువ్వు అతనితో ఏమన్నావు? ఇక్కడ సత్యం చెప్పు.
1.81.5
गङ्गायमुनयोर्मध्ये कृत्स्नोयं विषयस्तव ।
मध्ये पृथिव्यास्त्वं राजा भ्रातरोऽन्त्याधिपास्तव ॥ १.८१.५ ॥
గంగా యమునల మధ్య ఈ మొత్తం రాజ్యం నీదే. భూమికి మధ్యలో నువ్వు రాజువు, నీ సోదరులు సరిహద్దు ప్రాంతాలకు అధిపతులు.
1.81.6
न च कुर्यान्नरो दैन्यं शाठ्यं क्रोधं तथैव च ।
जैहयं च मत्सरं वैरं सर्वत्रेदं न कारयेत् ॥ १.८१.६ ॥
మనిషి దైన్యం, కపటం, కోపం, విజయగర్వం, అసూయ, వైరం చేయకూడదు; ఎక్కడైనా వీటిని చేయించకూడదు.
1.81.7
मातरं पितरं ज्येष्ठं विद्वांसं च तपोधनम् ।
क्षमावन्तं च राजेन्द्र नावमन्येत बुद्धिमान् ॥ १.८१.७ ॥
ఓ రాజేంద్రా, బుద్ధిమంతుడు తల్లిని, తండ్రిని, పెద్దవారిని, విద్వాంసులను, తపోధనులను, క్షమాశీలురను అవమానించకూడదు.
1.81.8
ळशक्तस्तु क्षमते नित्यमशक्तः क्रुध्यते नरः ।
दुर्जनः सुजनं द्वेष्टि दुर्बलो बलवत्तरम् ॥ १.८१.८ ॥
సమర్థుడు ఎల్లప్పుడూ క్షమిస్తాడు, అసమర్థుడు కోపిస్తాడు. దుర్జనుడు సుజనుడిని ద్వేషిస్తాడు, బలహీనుడు బలవంతుడిని ద్వేషిస్తాడు.
1.81.9
रूपवन्तमरूपी च धनवन्तं च निर्धनः ।
अकर्मी कर्मिणं द्वेष्टि धार्मिकं च नधार्मिकः ॥ १.८१.९ ॥
అందవిహీనుడు అందగాడిని, నిర్ధనుడు ధనవంతుడిని, అకర్మి కర్మిష్ఠుడిని, అధార్మికుడు ధార్మికుడిని ద్వేషిస్తాడు.
1.81.10
निर्गुणो गुणवन्तं च पुत्रैतत्कलिलक्षणम् ।
विपरीतं च राजेन्द्र एतेषु कृतलक्षणम् ॥ १.८१.१० ॥
పుత్రా, గుణహీనుడు గుణవంతుడిని ద్వేషించడం కలియుగ లక్షణం. ఓ రాజేంద్రా, దీనికి విరుద్ధంగా వీటిలోనే కృతయుగ లక్షణం ఉంది.
1.81.11
ब्राह्मणो वाथ वा राजा वैश्यो वा शूद्र एव वा ।
प्रशस्तेषु प्रसक्ताश्चेत्प्रशस्यन्ते यशस्विनः ॥ १.८१.११ ॥
బ్రాహ్మణుడైనా, రాజైనా, వైశ్యుడైనా, శూద్రుడైనా — ప్రశంసనీయులలో అనురక్తుడైతే యశస్వులు అతడిని ప్రశంసిస్తారు.
1.81.12
तस्मात्प्रशस्ते राजेन्द्र नरः सक्तमना भवेत् ।
अलोकज्ञा ह्यप्रशस्ता भ्रातरस्ते ह्यबुद्धयः ॥ १.८१.१२ ॥
కాబట్టి, ఓ రాజేంద్రా, మనిషి ప్రశంసనీయులలో మనసు నిలుపాలి. అలోకజ్ఞులు, అప్రశంసనీయులు — నీ సోదరులు నిశ్చయంగా బుద్ధిహీనులు.
1.81.13
अन्त्याधिपतयः सर्वे ह्यभवन्गुरुशासनात् ।
त्वं हि धर्मविदो राजन्कत्थसे धर्मसुत्तमम्।
कथयस्व पुनर्मेऽद्य लोकवृत्तान्तमुत्तमम् ॥ १.८१.१३ ॥
అంత్యాధిపతులందరూ గురు శాసనం వల్ల అయ్యారు. ఓ రాజా, ధర్మం తెలిసిన నీవు ఉత్తమ ధర్మాన్ని గురించి గొప్పలు చెప్పుకుంటావు. ఇప్పుడు నాకు ఉత్తమ లోక వృత్తాంతాన్ని మళ్ళీ చెప్పు.
1.81.14
अक्रोधनः क्रोधनेभ्यो विशिष्ट-
स्तथा तितिक्षुरतितिक्षोर्विशिष्टः।
अमानुषेभ्यो मानुषाश्च प्रधाना ।
विद्वांस्तथैवाविदुषः प्रधानः ॥ १.८१.१४ ॥
కోపం లేనివాడు కోపం ఉన్నవారికంటే శ్రేష్ఠుడు; అలాగే ఓర్పు గలవాడు ఓర్పు లేనివాడికంటే శ్రేష్ఠుడు. అమానుషులకంటే మానవులు ప్రధానులు; విద్వాంసుడు అవిద్వాంసుడికంటే ప్రధానుడు.
1.81.15
आक्रुश्यमानो नाकोशेन्मन्युरेव तितिक्षतः ।
आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति ॥ १.८१.१५ ॥
తిట్టబడినప్పుడు తిరిగి తిట్టకూడదు; ఓర్పుగలవాడి కోపమే అతడిని కాల్చును. అది దూషించినవాడిని దహింపజేస్తుంది; అతని సుకృతాన్ని పొందుతుంది.
1.81.16
नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनतः परमभ्याददीत।
ययाऽस्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेद्रुशतीं पापलोक्याम् ॥ १.८१.१६ ॥
మనసును గాయపరచేవాడిగా ఉండకూడదు; క్రూరమైన మాటలు మాట్లాడేవాడిగా ఉండకూడదు. హీనుడి నుండి శ్రేష్ఠమైనదాన్ని తీసుకోరాదు. ఏ మాటతో ఇతరులు బాధపడతారో, పాప లోకాలకు నడిపే ఆ కఠినమైన మాటను పలకరాదు.
1.81.17
अरुन्तुदं पुरुषं तीक्ष्णवाचं ।
वाक्कण्टकैर्वितुदन्तं मनुष्यन्।
विद्यादलक्ष्मीकतमं जनानां ।
मुखे निबद्धां निर्ऋतिं वहन्तम् ॥ १.८१.१७ ॥
మనసును గాయపరిచే, పదునైన మాటలు గల, మాటల ముళ్లతో మనుషులను బాధించే పురుషుడిని — ప్రజలలో అత్యంత అమంగళుడిగా, నోటికి కట్టబడిన నిర్ఋతిని మోసేవాడిగా తెలుసుకో.
1.81.18
सद्भिः पुरस्तादभिपूजितः स्या-
त्सद्भिस्तथा पृष्ठतो रक्षितः स्यात्।
सदाऽसतामतिवादांस्तितिक्षे-
त्सतां वृत्तं चाददीतार्यवृत्तः ॥ १.८१.१८ ॥
సజ్జనులచే ముందు గౌరవింపబడాలి, సజ్జనులచే వెనుక రక్షింపబడాలి. అసజ్జనుల కఠిన మాటలను ఎల్లప్పుడూ సహించాలి; సజ్జనుల నడవడిని స్వీకరించాలి; ఆర్య వృత్తి కలవాడై ఉండాలి.
1.81.19
वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य ये मर्मसु संपतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ १.८१.१९ ॥
మాట బాణాలు నోటి నుండి బయలుదేరుతాయి. వాటితో గాయపడినవాడు రాత్రింబవళ్లు శోకిస్తాడు; అవి ఇతరుల మర్మస్థానాలపై పడతాయి. అలాంటి వాటిని జ్ఞాని ఇతరులపై ప్రయోగించకూడదు.
1.81.20
नहीदृशं संवननं त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
दया मैत्री च भूतेषु दानं च मधुरा च वाक् ॥ १.८१.२० ॥
మూడు లోకాలలో దీనికి సమానమైన బంధం లేదు: ప్రాణులపై దయ, స్నేహం, దానం, మధురమైన మాట.
1.81.21
तस्मात्सान्त्वं सदा वाच्यं न वाच्यं परुषं क्वचित् ।
पूज्यान्संपूजयेद्दद्यान्न च याचेत्कदाचन ॥ १.८१.२१ ॥
కాబట్టి ఎల్లప్పుడూ సాంత్వన వాక్యాలనే పలకాలి; ఎప్పుడూ కఠిన వాక్యాలు పలకకూడదు. పూజ్యులను సత్కరించాలి, దానం ఇవ్వాలి, ఎప్పుడూ యాచించకూడదు.