મહાભારત · અધ્યાય 1.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.86.1
कतरस्त्वनयोः पूर्वं देवानामेति साम्यताम् ।
उभयोर्धावतो राजन्सूर्याचन्द्रमसोरिव ॥ १.८६.१ ॥
હે રાજન, સૂર્ય અને ચંદ્રની જેમ દોડતા આ બેમાંથી કોણ પહેલાં દેવોની સમાનતા પામશે?
1.86.2
अनिकेतो गृहस्थेषु कामवृत्तेषु संयतः ।
ग्राम एव वसन्भिक्षुस्तयोः पूर्वतरं गतः ॥ १.८६.२ ॥
ગૃહસ્થો અને કામવૃત્તિથી જીવતા લોકોની વચ્ચે પણ જે ઘરવિહોણો, સંયમી, ગામમાં રહીને પણ ભિક્ષુ છે, તે તે બેમાંથી પહેલા ગયેલો છે.
1.86.3
अप्राप्य दीर्घमायुस्तु यः प्राप्तो विकृतिं चरेत् ।
तप्यते यदि तत्कृत्वा चरेत्सोऽन्यत्तपस्ततः ॥ १.८६.३ ॥
દીર્ઘ આયુષ્ય ન મેળવીને જે વિકૃતિમાં પડ્યો હોય, તે તેના કારણે પસ્તાય તો પછી બીજું તપ કરે.
1.86.4
पापानां कर्मणां नित्यं बिभीयाद्यस्तु मानवः ।
सुखमप्याचरन्नित्यं सोऽत्यन्तं सुखमेधते ॥ १.८६.४ ॥
પાપકર્મોથી જે મનુષ્ય સદા ડરે છે, તે સુખનું આચરણ કરતો હોવા છતાં સદા અત્યંત સુખે વૃદ્ધિ પામે છે.
1.86.5
यद्वै नृशंसं तदसत्यमाहु-
र्यः सेवते धर्ममनर्थबुद्धिः।
अस्वोऽप्यनीशश्च तथैव राजं-
स्तदार्जवं स समाधिस्तदार्यम् ॥ १.८६.५ ॥
ક્રૂરતાને અસત્ય કહે છે; જે સ્વાર્થરહિત બુદ્ધિથી ધર્મનું સેવન કરે છે, તે ધન અને સત્તાવિહોણો હોય તોપણ, હે રાજન, તે જ સરળતા, તે જ સમાધિ અને તે જ આર્ય આચરણ છે.
1.86.6
केनासि हूतः प्रहितोऽसि राज-
न्युवा स्रग्वी दर्शनीयः सुवर्चाः।
कुतऋ आयातः कतरस्यां दिशि त्व-
मुताहोस्वित्पार्थिवं स्थानमस्ति ॥ १.८६.६ ॥
હે રાજન, તને કોણે બોલાવ્યો, મોકલ્યો? તું યુવાન, માળા પહેરેલો, સુંદર અને તેજસ્વી છે. તું કઈ દિશામાંથી આવ્યો? અથવા તારું પૃથ્વી પર કોઈ સ્થાન છે?
1.86.7
त्वरन्ति मां लोकपा ब्राह्मणा ये ॥ १.८६.७ ॥
લોકપાલો અને જે બ્રાહ્મણો છે તેઓ મને ઉતાવળ કરાવે છે.
1.86.8
सतां सकाशे तु वृतः प्रपात-
स्ते सङ्गता गुणवन्तश्च सर्वे।
शक्राच्च लब्धो हि वरो मयैष ।
पतिष्यता भूमितलं नरेन्द्र ॥ १.८६.८ ॥
સજ્જનોની હાજરીમાં મારું પતન નક્કી થયું; તેઓ સૌ ગુણવાન એકત્ર થયા છે. ઇન્દ્ર પાસેથી મેં આ વર મેળવ્યો હતો. હે નરેન્દ્ર!
1.86.9
पृच्छामि त्वां मा प्रपत प्रपातं ।
यदि लोकाः पार्थिव सन्ति मेऽत्र।
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि स्थिताः ।
क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये ॥ १.८६.९ ॥
હું તને પૂછું છું — પતન ન પામ. હે રાજા, મારા માટે અહીં લોકો હોય, અંતરિક્ષમાં કે સ્વર્ગમાં હોય, તો હું તને તે ધર્મનો જ્ઞાતા માનું છું.
1.86.10
यावत्पृथिव्यां विहितं गवाश्वं ।
सहारण्यैः पशुभिः पार्वतैश्च।
तावल्लोका दिवि ते संस्थिता वै ।
तथा विजानीहि नरेन्द्रसिंह ॥ १.८६.१० ॥
પૃથ્વી પર ગાયો, ઘોડા, જંગલો, પશુઓ અને પર્વતો જેટલા છે, તેટલા તારા લોકો સ્વર્ગમાં સ્થિત છે. હે નરેન્દ્રસિંહ, એમ જાણ!
1.86.11
तांस्ते ददामि मा प्रपत प्रपातं ।
ये मे लोका दिवि राजेन्द्र सन्ति।
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिता-
स्तानाक्रम क्षिप्रमपेतमोहः ॥ १.८६.११ ॥
હે રાજેન્દ્ર, સ્વર્ગમાં રહેલા મારા લોકો હું તને આપું છું; પતન ન પામ. જો તે અંતરિક્ષમાં કે સ્વર્ગમાં આશ્રિત હોય, તો મોહ છોડીને તરત તેમના પર ચઢ.
1.86.12
नास्मद्विधोऽब्राह्मणो ब्रह्मविच्च ।
प्रतिग्रहे वर्तते राजमुख्य।
यथा प्रदेयं सततं द्विजेभ्य-
स्तथाऽददं पूर्वमहं नरेन्द्र ॥ १.८६.१२ ॥
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, મારા જેવો અબ્રાહ્મણ અને બ્રહ્મજ્ઞ પ્રતિગ્રહમાં પ્રવૃત્ત થતો નથી. હે નરેન્દ્ર, દ્વિજોને સતત આપવું જોઈએ તેમ મેં પૂર્વે આપ્યું હતું.
1.86.13
नाब्राह्मणः कृपणो जातु जीवे-
द्या चाप्यस्याऽब्राह्मणी वीरपत्नी।
सोऽहं नैवाकृतपूर्वं चरेयं ।
विधित्समानः किमु तत्र साधुः ॥ १.८६.१३ ॥
અબ્રાહ્મણ કૃપણ ક્યારેય જીવતો નથી, અને તેની અબ્રાહ્મણી વીરપત્ની પણ નહીં. પૂર્વે ક્યારેય ન કરેલું કાર્ય હું નહીં કરું; દાન આપવાની ઇચ્છા હોય ત્યારે ત્યાં શું સારું?
1.86.14
पृच्छामि त्वां स्पृहणीयरूप ।
प्रतर्दनोऽहं यदि मे सन्ति लोकाः।
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः ।
क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये ॥ १.८६.१४ ॥
હે ઇચ્છનીય રૂપવાળા, હું તમને પૂછું છું: હું પ્રતર્દન છું. જો મારા લોકો અંતરિક્ષમાં કે સ્વર્ગમાં સ્થિત હોય, તો હું તમને તે ધર્મના જ્ઞાતા માનું છું.
1.86.15
सन्ति लोका बहवस्ते नरेन्द्र ।
अप्येकैकः सप्तसप्ताप्यहानि।
मधुच्युतो घृतपृक्ता विशोका-
स्ते नान्तवन्तः प्रतिपालयन्ति ॥ १.८६.१५ ॥
હે નરેન્દ્ર, તમારા ઘણા લોકો છે; તેમાંનો દરેક સાત-સાત દિવસ સુધી પણ, મધ ટપકાવતો, ઘીથી ભીંજાયેલો, શોકરહિત અને અંતહીન, તમારી રાહ જુએ છે.
1.86.16
तांस्ते ददानि मा प्रपत प्रपातं ।
ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तु।
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिता-
स्तानाक्रम क्षिप्रमपेतमोहः ॥ १.८६.१६ ॥
હું તેમને તને આપું છું; પતન ન પામ, પતનમાં ન પડ. મારા જે લોકો છે તે તારા થાઓ, ભલે તે અંતરિક્ષમાં હોય કે સ્વર્ગમાં; મોહ છોડીને ઝડપથી તેમના પર ચડ.
1.86.17
न तुल्यतेजाः सुकृतं कामयेत ।
योगक्षेमं पार्थिव पार्थिवः सन्।
दैवादेशादापदं प्राप्य विद्वां-
श्चरेन्नृशंसं न हि जातु राजा ॥ १.८६.१७ ॥
સમાન તેજવાળો સુકૃતની ઇચ્છા ન કરે; રાજા હોવા છતાં યોગક્ષેમની ઇચ્છા ન કરે. દૈવાજ્ઞાથી આપત્તિ આવી પડે ત્યારે વિદ્વાન રાજા કદી ક્રૂર આચરણ ન કરે.
1.86.18
धर्म्यं मार्गं यतमानो यशस्यं ।
कुर्यान्नृपो धर्ममवेक्षमाणः।
न मद्विधो धर्मबुद्धिः प्रजान-
न्कुर्यादेवं कृपणं मां यथाऽत्थ ॥ १.८६.१८ ॥
ધર્મસંગત, યશસ્વી માર્ગમાં પ્રયત્નશીલ રહીને, ધર્મનું ધ્યાન રાખીને રાજાએ કર્મ કરવું. મારા જેવો ધર્મબુદ્ધિવાળો, જાણવા છતાં, તેં મને દીન કહ્યો તેમ એવું કરશે નહીં.
1.86.19
कुर्यादपूर्वं न कृतं यदन्यै-
र्विधित्समानः किमु तत्र साधु।
धर्माधर्मौ सुविनिश्चित्य सम्य-
क्कार्याकार्येष्वप्रमत्तश्चरेद्यः ॥ १.८६.१९ ॥
બીજાઓએ પહેલાં ન કર્યું હોય તેવું કરવાની ઇચ્છા હોય તોપણ તેમાં શું સારું? ધર્મ અને અધર્મને સારી રીતે નક્કી કરીને, કરવા યોગ્ય અને ન કરવા યોગ્યમાં સાવધાન રહીને જે આચરણ કરે તે જ (શ્રેષ્ઠ).
1.86.20
स वै धीमान्सत्यसन्धः कृतात्मा ।
राजा भवेल्लोकपालो महिम्ना।
यदा भवेत्संशयो धर्मकार्ये ।
कामार्थौ वा यत्र विन्दन्ति सम्यक् ॥ १.८६.२० ॥
તે બુદ્ધિમાન, સત્યપ્રતિજ્ઞ અને સંયમી છે; રાજા પોતાની મહિમાથી લોકપાલ બને છે. ધર્મકાર્યમાં સંશય હોય ત્યારે, અથવા કામ અને અર્થ જ્યાં યોગ્ય રીતે મળે ત્યાં.
1.86.21
कार्यं तत्र प्रथमं धर्मकार्यं ।
यन्नो विरुध्यादर्थकामौ स धर्मः
ब्रुवाणमेवं नृपतिं ययातिं ।
नृपोत्तमो वसुमानब्रवीत्तम् ॥ १.८६.२१ ॥
ત્યાં પ્રથમ કર્તવ્ય ધર્મકાર્ય છે. જે અર્થ અને કામનો વિરોધ ન કરે તે જ ધર્મ છે. આ રીતે બોલતા રાજા યયાતિને શ્રેષ્ઠ રાજા વસુમાને કહ્યું.