ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.86.1
कतरस्त्वनयोः पूर्वं देवानामेति साम्यताम् ।
उभयोर्धावतो राजन्सूर्याचन्द्रमसोरिव ॥ १.८६.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ?
1.86.2
अनिकेतो गृहस्थेषु कामवृत्तेषु संयतः ।
ग्राम एव वसन्भिक्षुस्तयोः पूर्वतरं गतः ॥ १.८६.२ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮਵ੍ਰਿੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਜੋ ਬੇਘਰ, ਸੰਜਮੀ, ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਹੈ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆ ਹੈ।
1.86.3
अप्राप्य दीर्घमायुस्तु यः प्राप्तो विकृतिं चरेत् ।
तप्यते यदि तत्कृत्वा चरेत्सोऽन्यत्तपस्ततः ॥ १.८६.३ ॥
ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਨਾ ਪਾ ਕੇ ਜੋ ਵਿਗਾੜ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਜੇ ਉਸ ਕਰਕੇ ਤਪੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਤਪ ਕਰੇ।
1.86.4
पापानां कर्मणां नित्यं बिभीयाद्यस्तु मानवः ।
सुखमप्याचरन्नित्यं सोऽत्यन्तं सुखमेधते ॥ १.८६.४ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸਦਾ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.86.5
यद्वै नृशंसं तदसत्यमाहु-
र्यः सेवते धर्ममनर्थबुद्धिः।
अस्वोऽप्यनीशश्च तथैव राजं-
स्तदार्जवं स समाधिस्तदार्यम् ॥ १.८६.५ ॥
ਜੋ ਨਿਰਦਈਪਨ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਝੂਠ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸੁਆਰਥ-ਰਹਿਤ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹੀ ਸਿੱਧਾਪਨ, ਉਹੀ ਸਮਾਧੀ ਅਤੇ ਉਹੀ ਆਰੀਆ ਆਚਰਣ ਹੈ।
1.86.6
केनासि हूतः प्रहितोऽसि राज-
न्युवा स्रग्वी दर्शनीयः सुवर्चाः।
कुतऋ आयातः कतरस्यां दिशि त्व-
मुताहोस्वित्पार्थिवं स्थानमस्ति ॥ १.८६.६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਨੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਭੇਜਿਆ? ਤੂੰ ਜਵਾਨ, ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਕਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਇਆ? ਜਾਂ ਕੀ ਤੇਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਹੈ?
1.86.7
त्वरन्ति मां लोकपा ब्राह्मणा ये ॥ १.८६.७ ॥
ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ।
1.86.8
सतां सकाशे तु वृतः प्रपात-
स्ते सङ्गता गुणवन्तश्च सर्वे।
शक्राच्च लब्धो हि वरो मयैष ।
पतिष्यता भूमितलं नरेन्द्र ॥ १.८६.८ ॥
ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਤਨ ਤੈਅ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਵਾਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ!
1.86.9
पृच्छामि त्वां मा प्रपत प्रपातं ।
यदि लोकाः पार्थिव सन्ति मेऽत्र।
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि स्थिताः ।
क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये ॥ १.८६.९ ॥
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ — ਨਾ ਡਿੱਗ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
1.86.10
यावत्पृथिव्यां विहितं गवाश्वं ।
सहारण्यैः पशुभिः पार्वतैश्च।
तावल्लोका दिवि ते संस्थिता वै ।
तथा विजानीहि नरेन्द्रसिंह ॥ १.८६.१० ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਊਆਂ, ਘੋੜੇ, ਜੰਗਲ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਜਿੰਨੇ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਹੇ ਨਰੇਂਦਰਸਿੰਘ, ਇੰਝ ਜਾਣ!
1.86.11
तांस्ते ददामि मा प्रपत प्रपातं ।
ये मे लोका दिवि राजेन्द्र सन्ति।
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिता-
स्तानाक्रम क्षिप्रमपेतमोहः ॥ १.८६.११ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਨਾ ਡਿੱਗ। ਜੇ ਉਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਈ ਹੋਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ ਝਟਪਟ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾ।
1.86.12
नास्मद्विधोऽब्राह्मणो ब्रह्मविच्च ।
प्रतिग्रहे वर्तते राजमुख्य।
यथा प्रदेयं सततं द्विजेभ्य-
स्तथाऽददं पूर्वमहं नरेन्द्र ॥ १.८६.१२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਅਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
1.86.13
नाब्राह्मणः कृपणो जातु जीवे-
द्या चाप्यस्याऽब्राह्मणी वीरपत्नी।
सोऽहं नैवाकृतपूर्वं चरेयं ।
विधित्समानः किमु तत्र साधुः ॥ १.८६.१३ ॥
ਅਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੰਜੂਸ ਕਦੇ ਜੀਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵੀਰ-ਪਤਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ ਉੱਥੇ ਕੀ ਠੀਕ ਹੈ?
1.86.14
पृच्छामि त्वां स्पृहणीयरूप ।
प्रतर्दनोऽहं यदि मे सन्ति लोकाः।
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः ।
क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये ॥ १.८६.१४ ॥
ਹੇ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਪ੍ਰਤਰਦਨ ਹਾਂ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
1.86.15
सन्ति लोका बहवस्ते नरेन्द्र ।
अप्येकैकः सप्तसप्ताप्यहानि।
मधुच्युतो घृतपृक्ता विशोका-
स्ते नान्तवन्तः प्रतिपालयन्ति ॥ १.८६.१५ ॥
ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਵੀ, ਸ਼ਹਿਦ ਚੋਂਦੇ, ਘਿਓ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।
1.86.16
तांस्ते ददानि मा प्रपत प्रपातं ।
ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तु।
यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिता-
स्तानाक्रम क्षिप्रमपेतमोहः ॥ १.८६.१६ ॥
ਮੈਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਡਿੱਗ ਨਾ, ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ। ਮੇਰੇ ਜੋ ਲੋਕ ਹਨ ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ; ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ ਛੇਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ।
1.86.17
न तुल्यतेजाः सुकृतं कामयेत ।
योगक्षेमं पार्थिव पार्थिवः सन्।
दैवादेशादापदं प्राप्य विद्वां-
श्चरेन्नृशंसं न हि जातु राजा ॥ १.८६.१७ ॥
ਬਰਾਬਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ ਯੋਗਕ੍ਰਿਸ਼ਮ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਦੈਵੀ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਫ਼ਤ ਆਉਣ ਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਰਦਈ ਆਚਰਨ ਨਾ ਕਰੇ।
1.86.18
धर्म्यं मार्गं यतमानो यशस्यं ।
कुर्यान्नृपो धर्ममवेक्षमाणः।
न मद्विधो धर्मबुद्धिः प्रजान-
न्कुर्यादेवं कृपणं मां यथाऽत्थ ॥ १.८६.१८ ॥
ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ, ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਮ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਰੱਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਧਰਮ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਮੈਨੂੰ ਕੰਗਾਲ ਕਹਿਣ ਵਾਂਗ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
1.86.19
कुर्यादपूर्वं न कृतं यदन्यै-
र्विधित्समानः किमु तत्र साधु।
धर्माधर्मौ सुविनिश्चित्य सम्य-
क्कार्याकार्येष्वप्रमत्तश्चरेद्यः ॥ १.८६.१९ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਭਲਾ ਹੈ? ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਜੋ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਉਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ)।
1.86.20
स वै धीमान्सत्यसन्धः कृतात्मा ।
राजा भवेल्लोकपालो महिम्ना।
यदा भवेत्संशयो धर्मकार्ये ।
कामार्थौ वा यत्र विन्दन्ति सम्यक् ॥ १.८६.२० ॥
ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਲੋਕਪਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸੰਸ਼ਯ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹੋਣ।
1.86.21
कार्यं तत्र प्रथमं धर्मकार्यं ।
यन्नो विरुध्यादर्थकामौ स धर्मः
ब्रुवाणमेवं नृपतिं ययातिं ।
नृपोत्तमो वसुमानब्रवीत्तम् ॥ १.८६.२१ ॥
ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਕਰਤੱਵ ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਹੈ। ਜੋ ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕਰੇ ਉਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ ਵਸੁਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ।