ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.92.1
ततो गच्छन्महाबाहुरेकोऽमात्यान्विसृज्य तान् ।
नापश्यच्चाश्रमे तस्मिंस्तमृषिं संशितव्रतम् ॥ १.९२.१ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਜਾ ਇਕੱਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।
1.92.2
सोऽपश्यमानस्तमृषिं शून्यं दृष्ट्वा तथाऽऽश्रमम् ।
उवाच क इहेत्युच्चैर्वनं सन्नादयन्निव ॥ १.९२.२ ॥
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸੁੰਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ, 'ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈ?' ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ।
1.92.3
श्रुत्वाऽथ तस्य तं शब्दं कन्या श्रीरिव रूपिणी ।
निश्चक्रामाश्रमात्तस्मात्तापसीवेषधारिणी ॥ १.९२.३ ॥
ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਗੀ ਰੂਪਵਤੀ ਇੱਕ ਕੰਨਿਆ ਤਪਸਵਣੀ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ।
1.92.4
सा तं दृष्ट्वैव राजानं दुष्यन्तमसितेक्षणा ।
सुप्रीताऽभ्यागतं तं तु पूज्यं प्राप्तमथेश्वरम् ॥ १.९२.४ ॥
ਉਸ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੰਨਿਆ ਨੇ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਏ ਹੋਏ ਉਸ ਪੂਜਨੀਕ, ਈਸ਼ਵਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।
1.92.5
रूपयौवनसंपन्ना शीलाचारवती शुभा ।
सा तमायतपद्माक्षं व्यूढोरस्कं महाभुजम् ॥ १.९२.५ ॥
ਰੂਪ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਆਚਾਰ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਉਹ ਕੰਨਿਆ — ਲੰਮੇ ਕਮਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਉਸ ਨੂੰ (ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ).
1.92.6
सिंहस्कन्धं दीर्घबाहुं सर्वलक्षणपूजितम् ।
स्पृष्टं मधुरया वाचा साऽब्रवीज्जनमेजया ॥ १.९२.६ ॥
ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਤ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੋਲੀ — ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ!
1.92.7
स्वागतं त इति क्षिप्रमुवाच प्रतिपूज्य च ।
आसनेनार्चयित्वा च पाद्येनार्घ्येण चैव हि ॥ १.९२.७ ॥
"ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ" ਇਹ ਝਟਪਟ ਕਹਿ ਕੇ, ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਨ ਕਰਕੇ, ਆਸਨ, ਪਾਦ੍ਯ ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
1.92.8
पप्रच्छानामयं राजन्कुशलं च नराधिपम् ।
यथावदर्चयित्वाऽथ पृष्ट्वा चानामयं तदा ॥ १.९२.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸਨੇ ਯਥਾਵਿਧ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਦਾ ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਪੁੱਛੀ; ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ।
1.92.9
उवाच स्मयमानेव किं कार्यं क्रियतामिति ।
आश्रमस्याभिगमने किं त्वं कार्यं चिकीर्षसि ॥ १.९२.९ ॥
ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?"
1.92.10
कस्त्वमद्येह संप्राप्तो महर्षेराश्रमं शुभम् ।
तामब्रवीत्ततो राजा कन्यां मधुरभाषिणीम् ॥ १.९२.१० ॥
"ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?" ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਮਧੁਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
1.92.11
दृष्ट्वा सर्वानवद्याङ्गीं यथावत्प्रतिपूजितः ।
राजर्षेस्तस्य पुत्रोऽहमिलिनस्य महात्मनः ॥ १.९२.११ ॥
ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਉਸ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਯਥਾਵਿਧ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ (ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ), "ਮੈਂ ਮਹਾਤਮਾ ਇਲਿਨ ਨਾਮਕ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।"
1.92.12
दुष्यन्त इति मे नाम सत्यं पुष्करलोचने ।
आगतोऽहं महाभागमृषिं कण्वमुपासितुम् ॥ १.९२.१२ ॥
"ਹੇ ਕਮਲਨੈਣੀ! ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਗ ਰਿਸ਼ੀ ਕਣਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ।"
1.92.13
क्व गतो भगवान्भद्रे गन्ममाचक्ष्व शोभने ।
गतः पिता मे भगवान्फलान्याहर्तुमाश्रमात्।
मुहूर्तं संप्रतीक्षस्व द्रष्टास्येनमुपागतम् ॥ १.९२.१३ ॥
ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਭਗਵਾਨ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਭਗਵਾਨ ਫਲ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਲ ਉਡੀਕ ਕਰ; ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖੇਂਗੀ।
1.92.14
अपश्यमानस्तमृषिं तथा चोक्तस्तया च सः ।
तां दृष्ट्वा च वरारोहां श्रीमतीं चारुहासिनीम् ॥ १.९२.१४ ॥
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੇਜਸਵੀ, ਮਿੱਠਾ ਹੱਸਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
1.92.15
विभ्राजमानां वपुषा तपसा च दमेन च ।
रूपयौवनसंपन्नामित्युवाच महीपतिः ॥ १.९२.१५ ॥
ਸਰੀਰ, ਤਪ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਰੂਪ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ।
1.92.16
का त्वं कस्यासि सुश्रोणि किमर्थं चागता वनम् ।
एवंरूपगुणोपेता कुतस्त्वमसि शोभने ॥ १.९२.१६ ॥
ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲ ਆਈ ਹੈਂ? ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ-ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ, ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ?
1.92.17
दर्शनादेव हि शुभे त्वया मेऽपहृतं मनः ।
इच्छामि त्वामहं ज्ञातुं तन्ममाचक्ष्व शोभने ॥ १.९२.१७ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ।
1.92.18
स्थितोस्म्यमितसौभाग्ये विवक्षुश्चास्मि किंचन ।
शृणु मे नागनासोरु वचनं मत्तकाशिनि ॥ १.९२.१८ ॥
ਹੇ ਅਮਿਤ ਸੁਹਾਗ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ; ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਮੱਤਕਾਸ਼ਿਨੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
1.92.19
राजर्षेरन्वये जातः पूरोरस्मि विशेषतः ।
वृण्वे त्वामद्य सुश्रोणि दुष्यन्तो वरवर्णिनि ॥ १.९२.१९ ॥
ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਵਰਦਾ ਹਾਂ।
1.92.20
न मेऽन्यत्र क्षत्रियाया मनो जातु प्रवर्तते ।
ऋषिपुत्रीषु चान्यासु नावरासु परासु च ॥ १.९२.२० ॥
ਕਿਸੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
1.92.21
तस्मात्प्रणिहितात्मानं विद्दि मां कलभाषिणि ।
यस्यां मे त्वयि भावोऽस्ति क्षत्रिया ह्यसि का वदा ॥ १.९२.२१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣ, ਹੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਹੈ; ਕੀ ਤੂੰ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?
1.92.22
न हि मे भीरु विप्रायां मनः प्रसहते गतिम् ।
भजे त्वामायतापाङ्गे भक्तं भजितुमर्हसि।
भुङ्क्ष राज्यं विशालाक्षि बुद्धिं मात्वन्यथा कृथाः ॥ १.९२.२२ ॥
ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵੱਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਲੰਮੇ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਭਗਤ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਤੈਨੂੰ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈਣੀ, ਰਾਜ ਭੋਗ; ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਉਲਟੀ ਨਾ ਕਰ।
1.92.23
एवमुक्ता तु सा कन्या तेन राज्ञा तमाश्रमे ।
उवाच हसती वाक्यमिदं सुमधुराक्षरम् ॥ १.९२.२३ ॥
ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਕੰਨਿਆ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।
1.92.24
कण्वस्याहं भगवतो दुष्यन्त दुहिता मता ।
तपस्विनो धृतिमतो धर्मज्ञस्य महात्मनः ॥ १.९२.२४ ॥
ਹੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਕੰਵ ਦੀ ਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ — ਉਸ ਤਪਸਵੀ, ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ।
1.92.25
अस्वतन्त्रास्मि राजेन्द्र काश्यपो मे गुरुः पिता ।
तमेव प्रार्थय स्वार्थं नायुक्तं कर्तुमर्हसि ॥ १.९२.२५ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਮੈਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਕਾਸ਼ਯਪ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਗੋ; ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
1.92.26
ऊर्ध्वरेता महाभागे भगवाँल्लोकपूजितः ।
चलेद्धि वृत्ताद्धर्मोपि न चलेत्संशितव्रतः ॥ १.९२.२६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਊਰਧਵਰੇਤਾ, ਭਗਵਾਨ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਤੋਂ ਡੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਡੋਲਣਗੇ।
1.92.27
कथं त्वं तस्य दुहिता संभूता वरवर्णिनी ।
संशयो मे महानत्र तन्मे छेत्तुमिहार्हसि ॥ १.९२.२७ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੀ? ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਤੈਨੂੰ ਯੋਗ ਹੈ।
1.92.28
यथाऽयमागमो मह्यं यथा चेदमभूत्पुरा ।
अन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा सत्सु भाषते ॥ १.९२.२८ ॥
ਮੇਰਾ ਇਹ ਆਗਮਨ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ (ਉਵੇਂ ਹੀ); ਆਪ ਕੁਝ ਹੋ ਕੇ ਸਜਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ।
1.92.29
स पापेनावृतो मूर्खस्तेन आत्मापहारकः ।
शृणु राजन्यथातत्त्वं यथाऽस्मि दुहिता मुनेः ॥ १.९२.२९ ॥
ਪਾਪ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਉਹ ਮੂਰਖ, ਚੋਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਹੀ ਅਪਹਾਰਕ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਮੈਂ ਮੁਨੀ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹੈ।
1.92.30
ऋषिः कश्चिदिहागम्य मम जन्माभ्यचोदयत् ।
ऊर्ध्वरेता यथासि त्वं कुतस्त्वेयं शकुन्तला ॥ १.९२.३० ॥
ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਛੇੜੀ—'ਤੂੰ ਊਰਧਵਰੇਤਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਕਿੱਥੋਂ?'
1.92.31
पुत्री त्वत्तः कथं जाता तत्त्वं मे ब्रूहि काश्यप ।
तस्मै प्रोवाच भगवान्यथा तच्छृणु पार्थिवा ॥ १.९२.३१ ॥
ਧੀ ਤੁਹਾਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੀ? ਹੇ ਕਾਸ਼ਯਪ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸੁਣੋ।
1.92.32
तप्यमानः किल पुरा विश्वामित्रो महत्तपः ।
सुभृशं तापयामास शक्रं सुरगणेश्वरम् ॥ १.९२.३२ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਪਾਇਆ।
1.92.33
तपसा दीप्तवीर्योऽयं स्थानान्मां च्यावयेदिति ।
भीतः पुरन्दरस्तस्मान्मेनकामिदमब्रवीत् ॥ १.९२.३३ ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ ਵੀਰਜ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਇਸ ਡਰ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.92.34
गुणैरप्सरसां दिव्यैर्मेनके त्वं विशिष्यसे ।
श्रेयो मे कुरु कल्याणि यत्त्वां वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ १.९२.३४ ॥
ਮੇਨਕਾ, ਦਿਵ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰ; ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ ਉਹ ਸੁਣ।
1.92.35
असावादित्यशङ्काशो विश्वामित्रो महातपाः ।
तप्यमानस्तपो घोरं मम कम्पयते मनः ॥ १.९२.३५ ॥
ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕੰਬਦਾ ਹੈ।
1.92.36
मेनके तव भारोऽयं विश्वामित्रः सुमध्यमे ।
शंसितात्मा सुदुर्धर्ष उग्रे तपसि वर्तते ॥ १.९२.३६ ॥
ਮੇਨਕਾ, ਇਹ ਭਾਰ ਤੇਰਾ ਹੈ; ਹੇ ਸੁਮੱਧਮਾ, ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਅਜੇਯ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਘੋਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
1.92.37
स मां न च्यावयेत्स्थानात्तं वै गत्वा प्रलोभय ।
चर तस्य तपोविघ्नं कुरु मे प्रियमुत्तमम् ॥ १.९२.३७ ॥
ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਾ ਹਿਲਾਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਲੁਭਾ। ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰ।
1.92.38
रूपयौवनमाधुर्यचेष्टितस्मितभाषणैः ।
लोभयित्वा वरारोहे तपसस्तं निवर्तय ॥ १.९२.३८ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਰੂਪ, ਜਵਾਨੀ, ਮਿਠਾਸ, ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਮੁਸਕਾਨ ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਲੁਭਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਮੋੜ ਦੇ।
1.92.39
महातेजाः स भगवांस्तथैव च महातपाः ।
कोपनश्च तथा ह्येनं जानाति भगवानपि ॥ १.९२.३९ ॥
ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇਲ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
1.92.40
तेजस्तपसश्चैव कोपस्य च महात्मनः ।
त्वमप्युद्विजसे यस्य नोद्विजेयमहं कथम् ॥ १.९२.४० ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਤੇਜ, ਤਪ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਤੂੰ ਵੀ ਡਰਦੀ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਡਰਾਂ?
1.92.41
महाभागं वसिष्ठं यः पुत्रैरिष्टैर्व्ययोजयत् ।
क्षत्रजातश्च यः पूर्वमभवद्ब्राह्मणो बलात् ॥ १.९२.४१ ॥
ਜਿਸਨੇ ਮਹਾਭਾਗ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਿਆ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਜਨਮਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਿਆ—
1.92.42
शौचार्थं यो नदीं चक्रे दुर्गमां बहुभिर्जलैः ।
यां तां पुण्यतमां लोके कौशिकीति विदुर्जनाः ॥ १.९२.४२ ॥
ਜਿਸਨੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਦੁਰਗਮ ਬਣਾਈ ਇੱਕ ਨਦੀ ਸਿਰਜੀ—ਜਿਸ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ 'ਕੌਸ਼ਿਕੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
1.92.43
बभार यत्रास्य पुरा काले दुर्गे महात्मनः ।
दारान्मतङ्गो धर्मात्मा राजर्षिर्व्याधतां गतः ॥ १.९२.४३ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ; ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਤੰਗ, ਰਾਜਰਸ਼ੀ, ਵਿਆਧ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
1.92.44
अतीतकाले दुर्भिक्षे अभ्येत्य पुनराक्षमम् ।
मुनिः पारेति नद्या वै नाम चक्रे तदा प्रभुः ॥ १.९२.४४ ॥
ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੁਨੀ ਮੁੜ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤਦ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ "ਪਾਰਾ" ਰੱਖਿਆ।
1.92.45
मतङ्गं याजयाञ्चक्रे यत्र प्रीतमनाः स्वयम् ।
त्वं च सोमं भयाद्यस्य गतः पातुं सुरेश्वर ॥ १.९२.४५ ॥
ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਮਤੰਗ ਤੋਂ ਯਗ ਕਰਵਾਇਆ; ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਤੂੰ ਸੋਮ ਪੀਣ ਗਿਆ।
1.92.46
चकारान्यं च लोकं वै क्रुद्धो नक्षत्रसंपदा ।
प्रतिश्रवणपूर्वाणि नक्षत्राणि चकार यः।
गुरुशापहतस्यापि त्रिशङ्कोः शरणं ददौ ॥ १.९२.४६ ॥
ਕਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਰਚਿਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਰਨ ਦਿੱਤੀ।
1.92.47
ब्रह्मर्षिशापं राजर्षिः कथं मोक्ष्यति कौशिकः ।
अवमत्य तदा देवैर्यज्ञाङ्गं तद्विनाशितम् ॥ १.९२.४७ ॥
ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਕੌਸ਼ਿਕ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ? ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਯਗ ਦਾ ਅੰਗ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ।
1.92.48
अन्यानि च महातेजा यज्ञाङ्गान्यसृजत्प्रभुः ।
निनाय च तदा स्वर्गं त्रिशङ्कुं स महातपाः ॥ १.९२.४८ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਯਗ ਦੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਵੀ ਸਿਰਜੇ; ਉਸ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨੇ ਤਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲੈ ਗਿਆ।
1.92.49
एतानि यस्य कर्माणि तस्याहं भृशमुद्विजे ।
यथाऽसौ न दहेत्क्रुद्धस्तथाऽऽज्ञापय मां विभो ॥ १.९२.४९ ॥
ਇਹ ਕਰਮ ਜਿਸ ਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਸਾੜੇ, ਐਸਾ ਹੁਕਮ ਦਿਓ।
1.92.50
तेजसा निर्दहेल्लोकान्कम्पयेद्धरणीं पदा ।
संक्षिपेच्च महामेरुं तूर्णमावर्तयेद्दिशः ॥ १.९२.५० ॥
ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪੈਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਮੇਰੂ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਝੱਟ ਘੁਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
1.92.51
तादृशं तपसा युक्तं प्रदीप्तमिव पावकम् ।
कथमस्मद्विधा नारी जितेन्द्रियमभिस्पृशेत् ॥ १.९२.५१ ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਉਸ ਜਿਤੇਂਦਰੀ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਇਸਤਰੀ ਕਿਵੇਂ ਛੂਹ ਸਕਦੀ ਹੈ?
1.92.52
हुताशनमुखं दीप्तं सूर्यचन्द्राक्षितारकम् ।
कालजिह्वं सुरश्रेष्ठ कथमस्मद्विधा स्पृशेत् ॥ १.९२.५२ ॥
ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ, ਸੂਰਜ-ਚੰਦਰਮਾ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕਾਲ ਵਰਗੀ ਜੀਭ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੇ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਇਸਤਰੀ ਕਿਵੇਂ ਛੂਹੇ?
1.92.53
यमश्च सोमश्च महर्षयश्च ।
साध्या विश्वे वालस्विल्याश्च सर्वे।
एतेऽपि यस्योद्विजन्ते प्रभावा-
त्तस्मात्कस्मान्मादृशी नोद्विजेत ॥ १.९२.५३ ॥
ਯਮ, ਸੋਮ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਧਯ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਵਾਲਖਿਲਯ, ਇਹ ਸਭ ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਇਸਤਰੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਡਰੇ?
1.92.54
त्वयैवमुक्ता च कथं समीप-
मृषेर्न गच्छेयमहं सुरेन्द्र।
रक्षां च मे चिन्तय देवराज ।
यथा त्वदर्थं रक्षिताऽहं चरेयम् ॥ १.९२.५४ ॥
ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਸੁਰੇਂਦਰ, ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਜਾਵਾਂ? ਹੇ ਦੇਵਰਾਜ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਵਿਚਰ ਸਕਾਂ।
1.92.55
कामं तु मे मारुतस्तत्र वासः ।
प्रक्रीडिताया विवृणोतु देव।
भवेच्च मे मन्मथस्तत्र कार्ये ।
सहायभूतस्तु तव प्रसादात् ॥ १.९२.५५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ। ਉੱਥੇ ਹਵਾ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ, ਹੇ ਦੇਵ। ਅਤੇ ਉਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਨਮਥ ਆਪ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇ।
1.92.56
वनाच्च वायुः सुरभिः प्रवाया-
त्तस्मिन्काले तमृषिं लोभयन्त्याः।
तथेत्युक्त्वा विहिते चैव तस्मिं-
स्ततो ययौ साऽऽश्रमं कौशिकस्य ॥ १.९२.५६ ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲੁਭਾ ਰਹੀ ਹੋਵਾਂ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧਤ ਹਵਾ ਵਗੇ। 'ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।