महाभारत · अध्याय 1.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.94.1
सुव्यक्तं राजपुत्री त्वं यथा कल्याणि भाषसे ।
भार्या मे भव सुश्रोणि ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १.९४.१ ॥
हे कल्याणी, तुझ्या बोलण्यावरून स्पष्ट होते की तू राजकन्या आहेस. हे सुश्रोणी, माझी भार्या हो. सांग, तुझ्यासाठी मी काय करू?
1.94.2
सुवर्णमालां वासांसि कुण्डले परिहाटके ।
नानापत्तनजे शुभ्रे मणिरत्ने च शोभने ॥ १.९४.२ ॥
सोन्याची माळ, वस्त्रे, कुंडले, सोन्याचे अलंकार, विविध नगरांत बनलेली तेजस्वी सुंदर मणि-रत्ने.
1.94.3
आहरामि तवाद्याहं निष्कादीन्यजिनानि च ।
सर्वं राज्यं तवाद्यास्तु भार्या मे भव शोभने ॥ १.९४.३ ॥
मी आत्ताच तुझ्यासाठी निष्क इत्यादी सोन्याची नाणी आणि मृगचर्मे आणतो. आजपासून सर्व राज्य तुझेच होवो. हे शोभने, माझी भार्या हो.
1.94.4
गान्धर्वेण च मां भीरु विवाहेनैहि सुन्दरि ।
विवाहानां हि रम्भोरु गान्धर्वः श्रेष्ठ उच्यते ॥ १.९४.४ ॥
हे भीरू, हे सुंदरी, गांधर्व विवाहाने माझ्याकडे ये. हे रंभोरू, विवाहांमध्ये गांधर्व विवाह श्रेष्ठ मानला जातो.
1.94.5
फलाहारो गतो राजन्पिता मे इत आश्रमात् ।
मुहूर्तं संप्रतीक्षस्व स मां तुभ्यं प्रदास्यति ॥ १.९४.५ ॥
हे राजा, माझे वडील फलाहारासाठी या आश्रमातून गेले आहेत. एक मुहूर्त थांब, ते मला तुला देतील.
1.94.6
पिता हि मे प्रभुर्नित्यं दैवतं परमं मम ।
यस्मै मां दास्यति पिता स मे भर्ता भविष्यति ॥ १.९४.६ ॥
माझे वडीलच माझे नित्य स्वामी आणि माझे परम दैवत आहेत. ज्याला वडील मला देतील, तोच माझा पती होईल.
1.94.7
पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने ।
पुत्रस्तु स्थाविरे भावे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति ॥ १.९४.७ ॥
बालपणी पिता रक्षण करतो, तारुण्यात पती रक्षण करतो, वार्धक्यात पुत्र रक्षण करतो. स्त्री स्वातंत्र्यास पात्र नाही.
1.94.8
समन्यमाना राजेन्द्र पितरं मे तपस्विनम् ।
अधर्मेण हि धर्मिष्ठ कथं वरमुपास्महे ॥ १.९४.८ ॥
हे राजेंद्रा, माझ्या तपस्वी पित्याचा विचार करून, हे धर्मिष्ठा, अधर्माने वराची उपासना आम्ही कशी करावी?
1.94.9
मामैवं वद कल्याणि तपोराशिं दमात्मकम् ।
मन्युप्रहरणा विप्रा न विप्राः शस्त्रपाणयः ॥ १.९४.९ ॥
हे कल्याणी, मला असे म्हणू नकोस; तपाची राशी आणि संयमी अशा मला. ब्राह्मण क्रोधालाच शस्त्र करतात, हातात शस्त्र धरणारे नव्हे.
1.94.10
मन्युना घ्नन्ति ते शत्रून्वज्रेणेन्द्र इवासुरान् ।
अग्निर्दहति तेजोभिः सूर्यो दहति रश्मिभिः ॥ १.९४.१० ॥
ते क्रोधाने शत्रूंना मारतात, इंद्र वज्राने असुरांना मारतो तसे. अग्नी आपल्या ज्वालांनी जाळतो, सूर्य आपल्या किरणांनी जाळतो.
1.94.11
राजा दहति दण्डेन ब्राह्मणो मन्युना दहेत् ।
क्रोधिता मन्युना घ्नन्ति वज्रपाणिरिवासुरान् ॥ १.९४.११ ॥
राजा दंडाने जाळतो, ब्राह्मण क्रोधाने जाळू शकतो. क्रुद्ध झालेले वज्रपाणीप्रमाणे असुरांना मारतात.
1.94.12
जाने भद्रे महर्षिं तं तस्य मन्युर्न विद्यते ।
इच्छामि त्वां वरारोहे भजमानामनिन्दिते।
त्वदर्थं मां स्थितं विद्धि त्वद्गतं हि मनो मम ॥ १.९४.१२ ॥
हे कल्याणी, त्या महर्षींच्या ठायी क्रोध नाही हे मी जाणतो. हे सुंदर कटिप्रदेशाच्या, हे निर्दोष, मी तुला इच्छितो, तू माझी सेवा करीत आहेस. तुझ्यासाठीच मी उभा आहे असे जाण; माझे मन तुझ्याकडे गेले आहे.
1.94.13
आत्मनो बन्धुरात्मैव गतिरात्मैव चात्मनः ।
आत्मनैवात्मनो दानं कर्तुमर्हसि धर्मतः ॥ १.९४.१३ ॥
स्वतःच स्वतःचा बंधू, स्वतःच स्वतःची गती. धर्मानुसार तू स्वतःलाच दान करण्यास योग्य आहेस.
1.94.14
अष्टावेव समासेन विवाहा धर्मतः स्मृताः ।
ब्राह्मो दैवस्तथैवार्षः प्राजापत्यस्तथाऽऽसुरः ॥ १.९४.१४ ॥
थोडक्यात, धर्मानुसार विवाह आठच मानले गेले आहेत: ब्राह्म, दैव, आर्ष, प्राजापत्य आणि आसुर.
1.94.15
गान्धर्वो राक्षसश्चैव पैशाचश्चाष्टमः स्मृतः ।
तेषां धर्म्यान्यथापूर्वं मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ॥ १.९४.१५ ॥
गांधर्व, राक्षस आणि पैशाच — हा आठवा मानला गेला आहे. त्यांपैकी धर्म्य असलेले पूर्वक्रमाने स्वायंभुव मनूने सांगितले.
1.94.16
प्रशस्तांश्चतुरः पूर्वान्ब्राह्मणस्योपधारय ।
षडानुपूर्व्या क्षत्रस्य विद्धि धर्म्याननिन्दिते ॥ १.९४.१६ ॥
ब्राह्मणासाठी पूर्वीचे चार प्रशस्त विवाह समज. क्षत्रियासाठी क्रमाने सहा धर्म्य आहेत हे जाण, हे निर्दोष स्त्रिये.
1.94.17
राज्ञां तु राक्षसोऽप्युक्तो विट्शूद्रेष्वासुरः स्मृतः ।
पञ्चानां तु त्रयो धर्म्या अधर्म्यौ द्वौ स्मृताविह ॥ १.९४.१७ ॥
राजांसाठी राक्षस विवाहही सांगितला आहे; वैश्य व शूद्रांमध्ये आसुर स्मृत आहे. पाचांपैकी तीन धर्म्य आहेत; येथे दोन अधर्म्य मानले गेले आहेत.
1.94.18
पैशाच आसुरश्चैव न कर्तव्यौ कदाचन ।
अनेन विधिना कार्यो धर्मस्यैषा गतिः स्मृता ॥ १.९४.१८ ॥
पैशाच आणि आसुर विवाह कधीही करू नयेत. याच विधीने करावेत; हीच धर्माची गती असे सांगितले आहे.
1.94.19
गान्धर्वराक्षसौ क्षत्रे धर्म्यौ तौ मा विशङ्किथाः ।
पृथग्वा यदि वा मिश्रौ कर्तव्यौ नात्र संशयः ॥ १.९४.१९ ॥
गांधर्व आणि राक्षस विवाह क्षत्रियासाठी धर्म्य आहेत; त्यांबाबत शंका घेऊ नकोस. ते वेगवेगळे किंवा मिसळून करता येतात; यात संशय नाही.
1.94.20
सा त्वं मम सकामस्य सकामा वरवर्णिनी ।
गान्धर्वेण विवाहेन भार्या भवितुमर्हसि ॥ १.९४.२० ॥
हे सुंदरवर्णे, माझ्या इच्छेची तूही इच्छा करणारी आहेस; गांधर्व विवाहाने तू माझी भार्या होण्यास योग्य आहेस.
1.94.21
यदि धर्मपथस्त्वेव यदि चात्मा प्रभुर्मम ।
प्रदाने पौरवश्रेष्ठ शृणु मे समयं प्रभो ॥ १.९४.२१ ॥
हाच धर्मपथ असेल आणि माझा आत्मा माझ्याच अधीन असेल, तर हे पौरवश्रेष्ठा, हे प्रभो, मला देण्याबाबतची माझी अट ऐका.
1.94.22
सत्यं मे प्रतिजानीहि यथा वक्ष्याम्यहं रहः ।
मयि जायेत यः पुत्रः स भवेत्त्वदनन्तरः ॥ १.९४.२२ ॥
मी एकांतात जे सांगते तसे खरे वचन मला दे: माझ्यापासून जन्मणारा पुत्र तुझ्यानंतर वारस होईल.
1.94.23
युवराजो महाराज सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।
यद्येतदेवं दुष्यन्त अस्तु मे सङ्गमस्त्वया ॥ १.९४.२३ ॥
हे महाराजा, युवराजा, हे मी तुला खरे सांगते. हे दुष्यंता, हे असेच असेल तर तुझ्याशी माझे मीलन होवो.
1.94.24
तस्यास्तु सर्वं संश्रुत्य यथोक्तं स विशांपतिः ।
दुष्यन्तः पुनरेवाह यद्यदिच्छसि तद्वद ॥ १.९४.२४ ॥
तिने सांगितलेले सर्व ऐकून आणि मान्य करून तो राजा दुष्यंत पुन्हा म्हणाला: तू जे जे इच्छितेस ते सांग.
1.94.25
ख्यातो लोकप्रवादोयं विवाह इति शास्त्रतः ।
वैवाहिकीं क्रियां सन्तः प्रशंसन्ति प्रजाहिताम् ॥ १.९४.२५ ॥
विवाह शास्त्रानुसार प्रस्थापित आहे, असे लोकप्रवाद आहे; सज्जन प्रजेसाठी हितकारक अशा वैवाहिक विधीची प्रशंसा करतात.
1.94.26
लोकप्रवादशान्त्यर्थं विवाहं विधिना कुरु ।
सन्त्यत्र यज्ञपात्राणि दर्भाः सुमनसोऽक्षताः ॥ १.९४.२६ ॥
लोकापवाद शांत करण्यासाठी विधिपूर्वक विवाह करा. येथे यज्ञपात्रे, दर्भ, फुले व अक्षता आहेत.
1.94.27
यथा युक्तो विवाहः स्यात्तथा युक्ता प्रजा भवेत् ।
तस्मादाज्यं हविर्लाजाः सिकता ब्राह्मणास्तव ॥ १.९४.२७ ॥
विवाह योग्य व्हावा आणि प्रजाही योग्य व्हावी म्हणून — तुपं, हविर्द्रव्य, लाह्या, वाळू आणि तुमचे ब्राह्मण येथे आहेत.
1.94.28
वैवाहिकानि चान्यानि समस्तानीह पार्थिव ।
दुरुक्तमपि राजेन्द्र क्षन्तव्यं धर्मकारणात् ॥ १.९४.२८ ॥
हे राजा, वैवाहिक असे इतर सर्व येथे आहे. हे राजेंद्रा, धर्माच्या कारणास्तव माझे कठोर बोलणेही क्षमा करावे.
1.94.29
एवमस्त्विति तां राजा प्रत्युवाचाविचारयन् ।
अपि च त्वां हि नेष्यामि नगरं स्वं शुचिस्मिते ॥ १.९४.२९ ॥
'तसेच होवो' असे म्हणून राजाने विचार न करता तिला उत्तर दिले: 'हे शुचिस्मिते, मी तुला माझ्या नगरातच नेईन.'
1.94.30
यथा त्वमर्हा सुश्रोणि मन्यसे तद्ब्रवीमि ते ।
एवमुक्त्वा स राजर्षिस्तामनिन्दितगामिनीम् ॥ १.९४.३० ॥
'हे सुंदर कटिप्रदेशाच्या, तू जशी योग्य मानतेस, तसे मी तुला सांगतो.' असे बोलून त्या राजर्षीने निर्दोष चालीच्या तिला...
1.94.31
पुरोहितं समाहूय वचनं युक्तमब्रवीत् ।
राजपुत्र्या यदुक्तं वै न वृथा कर्तुमुत्सहे ॥ १.९४.३१ ॥
पुरोहिताला बोलावून तो योग्य बोलला, 'राजकन्येने जे सांगितले, ते मी व्यर्थ करू इच्छित नाही.'
1.94.32
क्रियाहीनो हि न भवेन्मम पुत्रो महाद्युतिः ।
तथा कुरुष्व शास्त्रोक्तं विवाहं मा चिरंकुरु ॥ १.९४.३२ ॥
माझा तेजस्वी पुत्र क्रियाहीन होऊ नये; म्हणून शास्त्रानुसार विवाह करा, विलंब करू नका.
1.94.33
एवमुक्तो नृपतिना द्विजः परमयन्त्रितः ।
शोभनं राजराजेति विधिना कृतवान्द्विजः ॥ १.९४.३३ ॥
राजाने असे सांगितल्यावर तो द्विज अत्यंत संयमाने, 'हे राजाधिराजा, शुभ आहे' असे म्हणून विधिपूर्वक कार्य करता झाला.
1.94.34
शासनाद्विप्रमुख्यस्य कृतकौतुकमङ्गलः ।
जग्राह विधिवत्पाणावुवास च तया सह ॥ १.९४.३४ ॥
प्रमुख विप्राच्या आज्ञेने मंगल-कौतुके करून त्याने विधिपूर्वक तिचा हात धरला आणि तिच्यासह वास केला.
1.94.35
विश्वास्य चैनां स प्रायादब्रवीच्च पुनः पुनः ।
प्रेषयिष्ये तवार्थाय वाहिनीं चतुरङ्गिणीम् ॥ १.९४.३५ ॥
तिला धीर देऊन तो निघून गेला आणि वारंवार म्हणाला, 'तुझ्यासाठी मी चतुरंगिणी सेना पाठवीन.'
1.94.36
त्रैविद्यवृद्धैः सहितां नानाराजजनैः सह ।
शिबिकासहस्रैः सहिता वयमायान्ति बान्धवाः ॥ १.९४.३६ ॥
त्रिवेदज्ञ वृद्ध विप्र आणि नाना राजजनांसह, हजारो पालख्यांसह आम्ही बांधव येत आहोत.
1.94.37
मूकाश्चैव किराताश्च कुब्जा वामनकैः सह ।
सहिताः कञ्चुकिवरैर्वाहिनी सूतमागधैः ॥ १.९४.३७ ॥
मुके आणि किरात, कुब्ज आणि वामन यांच्यासह, श्रेष्ठ कंचुकी, सूत व मागध यांच्यासह सेना येईल.
1.94.38
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्वनं च समुपैष्यति ।
तथा त्वामानयिष्यामि नगरं स्वं शुचिस्मिते ॥ १.९४.३८ ॥
शंख आणि दुंदुभींच्या घोषांसह सेना वनापर्यंतही येईल; अशाप्रकारे, हे शुचिस्मिते, मी तुला तुझ्या नगरात घेऊन येईन.
1.94.39
अन्यथा त्वां न नेष्यामि स्वनिवेशमसत्कृताम् ।
सर्वमङ्गलसत्कारैः सुभ्रु सत्यं करोमि ते ॥ १.९४.३९ ॥
नाहीतर अपमानित झालेल्या तुला मी माझ्या निवासस्थानी नेणार नाही; सर्व मंगल सत्कारांसह, हे सुभ्रू, मी हे तुझ्यासाठी सत्य करतो.
1.94.40
एवमुक्त्वा स राजर्षिस्तामनिन्दितगामिनीम् ।
परिष्वज्य च बाहुभ्यां स्मितपूर्वमुदैक्षत ॥ १.९४.४० ॥
असे बोलून तो राजर्षी, निर्दोष चालीच्या तिला दोन्ही बाहूंनी आलिंगन देऊन, प्रथम हसत तिच्याकडे पाहू लागला.
1.94.41
प्रदक्षिणीकृतां देवीं पुनस्तां परिषस्वजे ।
शकुन्तला सा सुमुखी पपात नृपपादयोः ॥ १.९४.४१ ॥
प्रदक्षिणा घातलेल्या त्या देवीला त्याने पुन्हा आलिंगन दिले; सुमुखी शकुंतला राजाच्या पायांवर कोसळली.
1.94.42
तां देवीं पुनरुत्थाप्य मा शुचेति पुनः पुनः ।
शपेयं सुकृतेनैव प्रापयिष्ये नृपात्मजे ॥ १.९४.४२ ॥
त्या देवीला पुन्हा उठवून, 'शोक करू नकोस' असे वारंवार सांगून, मी माझ्या सत्कर्माची शपथ घेतो; हे राजकन्ये, हे मी नक्की पूर्ण करीन.
1.94.43
इति तस्याः प्रतिश्रुत्य स नृपो जनमेजय ।
मनसा चिन्तयन्प्रायात्काश्यपं प्रति पार्थिव ॥ १.९४.४३ ॥
जनमेजया, अशा प्रकारे तिला वचन देऊन तो राजा मनात विचार करत काश्यपाकडे गेला, हे राजा.
1.94.44
भगवांस्तपसा युक्तः श्रुत्वा किं नु करिष्यति ।
तं न प्रसाद्यागतोऽहं प्रसीदेति द्विजोत्तमम्।
एवं संचिन्तयन्नेव प्रविवेश स्वकं पुरम् ॥ १.९४.४४ ॥
तपाने युक्त भगवान हे ऐकून काय करतील? त्यांना प्रसन्न न करताच मी आलो आहे. 'प्रसन्न व्हा' असे त्या श्रेष्ठ द्विजाला म्हणायला हवे. असा विचार करतच तो आपल्या नगरात प्रवेशला.
1.94.45
ततो मुहूर्ते याते तु कण्वोऽप्याश्रममागमत् ।
शकुन्तला च पितरं ह्रिया नोपजगाम तम् ॥ १.९४.४५ ॥
मग एक मुहूर्त गेल्यावर कण्वही आश्रमात आले. शकुंतला लज्जेमुळे आपल्या पित्याकडे गेली नाही.
1.94.46
शङ्कितेव च विप्रर्षिमुपचक्राम सा शनैः ।
ततोऽस्य भारं जग्राह आसनं चाप्यकल्पयत् ॥ १.९४.४६ ॥
ती शंकित झाल्यासारखी हळूहळू त्या विप्रर्षीजवळ गेली. मग तिने त्यांचे ओझे घेतले आणि आसनही तयार केले.
1.94.47
प्राक्षालयच्च सा पादौ काश्यपस्य महात्मनः ।
न चैनं लज्जयाऽशक्नोदक्षिभ्यामभिवीक्षितुम् ॥ १.९४.४७ ॥
तिने महात्मा काश्यपाचे पाय धुतले. लज्जेमुळे डोळ्यांनी त्यांच्याकडे पाहूही शकली नाही.
1.94.48
शकुन्तला च सव्रीडा तमृषिं नाभ्यभाषत ।
तस्मात्स्वधर्मात्स्खलिता भीता सा भरतर्षभ ॥ १.९४.४८ ॥
लज्जेने भरलेली शकुंतला त्या ऋषींशी काही बोलली नाही. हे भरतश्रेष्ठा, आपल्या धर्मापासून ढळल्यामुळे ती भयभीत झाली.
1.94.49
अभवद्दोषदर्शित्वाद्ब्रह्मचारिण्ययन्त्रिता ।
स तदा व्रीडितां दृष्ट्वा ऋषिस्तां प्रत्यभाषत ॥ १.९४.४९ ॥
दोष पाहिल्यामुळे ती ब्रह्मचारिणी असूनही संयमरहित झाली होती. तेव्हा तिला लज्जित झालेले पाहून ऋषी तिच्याशी बोलले.
1.94.50
सव्रीडैव च दीर्घायुः पुरेव भविता न च ।
वृत्तं कथय रम्भोरु मा त्रासं च प्रकल्पय ॥ १.९४.५० ॥
लज्जित असलीस तरी तू दीर्घायुषी होशील, पूर्वीसारखी नाही. हे रंभोरू, जे घडले ते सांग; भिऊ नकोस.
1.94.51
ततः प्रक्षाल्य पादौ सा विश्रान्तं पुनरब्रवीत् ।
निधाय कामं तस्यर्षेः कन्दानि च फलानि च ॥ १.९४.५१ ॥
मग पाय धुऊन विश्रांती घेत ती पुन्हा बोलली; त्या ऋषीसाठी हवे तसे कंद आणि फळे ठेवून.
1.94.52
ततः संवाह्य पादौ सा विश्रान्तं वेदिमध्यमा ।
शकुन्तला पौरवाणां दुष्यन्तं जग्मुषी पतिम् ॥ १.९४.५२ ॥
मग ती सडपातळ कंबरेची शकुंतला पाय चेपून विश्रांती घेत पौरव दुष्यंत नावाच्या पतीकडे गेली.
1.94.53
ततः कृच्छ्रादतिशुभा सव्रीडा श्रमती तदा ।
सगद्गदमुवाचेदं काश्यपं सा शुचिस्मिता ॥ १.९४.५३ ॥
तेव्हा अत्यंत सुंदर, लज्जित आणि थकलेली, शुद्ध हास्य असलेली ती शकुंतला कष्टाने गद्गद होऊन काश्यपांना हे म्हणाली.
1.94.54
राजा ताताजगामेह दुष्यन्त इलिलात्मजः ।
मया पतिर्वृतो योऽसौ दैवयोगादिहागतः ॥ १.९४.५४ ॥
हे तात, इलेचा पुत्र राजा दुष्यंत येथे आला आहे. मी ज्याला पती म्हणून वरले होते, तोच दैवयोगाने येथे आला आहे.
1.94.55
तस्य तात प्रसीद त्वं भर्ता मे सुमहायशाः ।
अतः सर्वं तु यद्वृत्तं दिव्यज्ञानेन पश्यसि ॥ १.९४.५५ ॥
हे तात, माझे पती, त्या महायशस्वी पुरुषावर आपण प्रसन्न व्हा. जे काही घडले ते आपण दिव्य ज्ञानाने पाहत आहात.
1.94.56
अभयं क्षत्रियकुले प्रसादं कर्तुमर्हसि ।
चक्षुषा स तु दिव्येन सर्वं विज्ञाय काश्यपः ॥ १.९४.५६ ॥
क्षत्रिय कुलाला अभय व कृपा देणे आपल्याला योग्य आहे. काश्यपाने दिव्य दृष्टीने सर्व जाणून...
1.94.57
ततो धर्मिष्ठतां मत्वा धर्मे चास्खलितं मनः ।
उवाच भगवान्प्रीतस्तद्वृत्तं सुमहातपाः ॥ १.९४.५७ ॥
तेव्हा धर्मनिष्ठा आणि धर्मात अढळ मन पाहून प्रसन्न झालेले भगवान, महातपस्वी त्या घटनेविषयी बोलले.
1.94.58
एवमेतन्मया ज्ञातं दृष्टं दिव्येन चक्षुषा ।
त्वयाऽद्य राजान्वयया मामनादृत्य यत्कृतम् ॥ १.९४.५८ ॥
हे सर्व मी दिव्य दृष्टीने जाणले व पाहिले आहे. राजवंशातील कन्ये, आज माझी अवहेलना करून तू जे केलेस...
1.94.59
पुंसा सह समायोगो न स धर्मोपघातकः ।
न भयं विद्यते भद्रे मा शुचः सुकृतं कृतम् ॥ १.९४.५९ ॥
पुरुषाशी असा संयोग धर्माचा घातक नाही. हे भद्रे, भीती नाही. शोक करू नकोस; जे केले ते चांगलेच केले.
1.94.60
क्षत्रियस्य तु गान्धर्वो विवाहः श्रेष्ठ उच्यते ।
सकामायाः सकामेन निमन्त्रः श्रेष्ठ उच्यते ॥ १.९४.६० ॥
क्षत्रियासाठी गांधर्व विवाह श्रेष्ठ मानला जातो. इच्छुक स्त्री व इच्छुक पुरुष यांचा परस्पर संमती हा श्रेष्ठ मानला जातो.
1.94.61
किं पुनर्विधिवत्कृत्वा सुप्रजस्त्वमवाप्स्यसि ।
धर्मात्मा च महात्मा च दुष्यन्तः पुरुषोत्तमः ॥ १.९४.६१ ॥
विधिपूर्वक विवाह केल्यास तुला आणखी उत्तम संतती लाभेल. धर्मात्मा आणि महात्मा दुष्यन्त हे पुरुषोत्तम आहेत.
1.94.62
अभ्यागच्छत्पतिर्यस्त्वां भजमानां शकुन्तले ।
महात्मा जनिता लोके पुत्रस्तव महायशाः ॥ १.९४.६२ ॥
शकुंतले, तुला इच्छून आलेला पती महात्मा आहे; जगात तो पिता होईल. तुझा पुत्र महायशस्वी होईल.
1.94.63
स च सर्वां समुद्रान्तां कृत्स्नां भोक्ष्यति मेदिनीम् ।
परं चाभिप्रयातस्य चक्रं तस्य महात्मनः ॥ १.९४.६३ ॥
तो समुद्रापर्यंत संपूर्ण पृथ्वी उपभोगील; त्या महात्म्याने प्रयाण केल्यावर त्याचे चक्र सर्वोत्तम होईल.
1.94.64
भविष्यत्यप्रतिहतं सततं चक्रवर्तिनः ।
प्रसन्न एव तस्याहं त्वकृते वरवर्णिनि ॥ १.९४.६४ ॥
चक्रवर्ती राजाचे चक्र सतत अप्रतिहत राहील. हे वरवर्णिनी, मी त्याच्यावर प्रसन्न आहे; तुझ्यासाठीही.
1.94.65
ऋतवो बहवस्ते वै गता व्यर्थाः शुचिस्मिते ।
सार्थकं सांप्रतं ह्येतन्न च पाप्मास्ति तेऽनघे।
गृहाण च वरं मत्तस्तत्कृते यदभीप्सितम् ॥ १.९४.६५ ॥
हे शुचिस्मिते, तुझे अनेक ऋतू व्यर्थ गेले; पण आता हे सार्थक आहे. हे अनघे, तुझ्यात पाप नाही. तुला हवा असलेला वर माझ्याकडून घे.
1.94.66
मया पतिर्वृतो योऽसौ दुष्यन्तः पुरुषोत्तमः ।
मम चैव पतिर्दृष्टो देवतानां समक्षतः।
तस्मै ससचिवाय त्वं प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ १.९४.६६ ॥
मी वरलेला पती तो पुरुषोत्तम दुष्यन्त आहे; देवांसमोर तो माझा पती म्हणून दिसला. त्याच्यावर आणि त्याच्या मंत्र्यांवर तुम्ही कृपा करावी.
1.94.67
इत्येवमुक्त्वा मनसा प्रणिधाय मनस्विनी ।
ततो धर्मिष्ठतां वव्रे राज्ये चास्खलनं तथा ॥ १.९४.६७ ॥
असे मनात म्हणून आणि मन एकाग्र करून त्या मनस्विनीने धर्मनिष्ठा आणि राज्यातील अढळ स्थिरता यांचा वर निवडला.
1.94.68
शकुन्तलां पौरवाणां दुष्यन्तहितकाम्यया ।
एवमस्त्विति तां प्राह कण्वो धर्मभृतां वरः ॥ १.९४.६८ ॥
पौरवांच्या शकुंतलेला, दुष्यंताचे कल्याण इच्छून, धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ कण्व म्हणाले, "असेच होवो."
1.94.69
पस्पर्श चापि पाणिभ्यां सुतां श्रीमिवरूपिणीम् ॥ १.९४.६९ ॥
आणि त्यांनी आपल्या दोन हातांनी श्री (लक्ष्मी)सारखे रूप असलेल्या कन्येला स्पर्श केला.
1.94.70
अद्यप्रभृति देवी त्वं दुष्यन्तस्य महात्मनः ।
पतिव्रतानां या वृत्तिस्तां वृत्तिमनुपालय ॥ १.९४.७० ॥
आजपासून तू महात्मा दुष्यंताची देवी (राणी) आहेस. पतिव्रतांचे जे आचरण आहे, तेच आचरण तू पाळ.
1.94.71
इत्येवमुक्त्वा धर्मात्मा तां विशुद्ध्यर्थमस्पृशत् ।
स्पृष्टमात्रे शरीरे तु परं हर्षमवाप सा ॥ १.९४.७१ ॥
असे म्हणून धर्मात्मा कण्वांनी तिच्या शुद्धीसाठी तिला स्पर्श केला. शरीराला स्पर्श होताच तिला परम हर्ष प्राप्त झाला.