महाभारत · अध्याय 1.95
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.95.1
प्रतिज्ञाय च दुष्यन्ते प्रतियाते दिने दिने ।
गर्भश्च ववृधे तस्यां राजपुत्र्यां महात्मनः ॥ १.९५.१ ॥
दुष्यंताने वचन देऊन दिवसेंदिवस प्रयाण केले; त्या राजकन्येच्या गर्भात महात्म्याचा गर्भ वाढला.
1.95.2
शकुन्तला चिन्तयन्ती राजानं कार्यगौरवात् ।
दिवारात्रमनिद्रैव स्नानभोजनवर्जिता ॥ १.९५.२ ॥
शकुंतला राजाचाच विचार करत, कार्याच्या गांभीर्यामुळे दिवसरात्र निद्रारहित, स्नान-भोजन सोडलेली होती.
1.95.3
राजप्रेषणिका विप्राश्चतुरङ्गबलान्विताः ।
अद्य श्वो वा परश्वो वा समायान्तीति निस्चिता ॥ १.९५.३ ॥
राजाने पाठवलेले ब्राह्मण चतुरंगिणी सेनेसह आज, उद्या किंवा परवा येतील असा तिने निश्चय केला होता.
1.95.4
दिनान्पक्षानृतून्मासानयनानि च सर्वशः ।
गण्यमानानि वर्षाणि व्यतीयुस्त्रीणि भारत ॥ १.९५.४ ॥
हे भरतवंशजा, दिवस, पक्ष, ऋतू, महिने आणि अयने—सर्व मोजत तीन वर्षे उलटली.
1.95.5
त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु ऋषेर्वचनगौरवात् ।
ऋषिपत्न्यः सुबहुशो हेतुमद्वाक्यमब्रुवन् ॥ १.९५.५ ॥
तीन वर्षे पूर्ण झाल्यावर ऋषींच्या वचनाच्या गौरवामुळे ऋषिपत्न्या अनेकदा युक्तियुक्त शब्द बोलल्या.
1.95.6
शृणु भद्रे लोकवृत्तं श्रुत्वा यद्रोचते तव ।
तत्कुरुष्व हितं देवि नावमान्यं गुरोर्वचः ॥ १.९५.६ ॥
हे भद्रे, लोकव्यवहार ऐक; ऐकून जे तुला योग्य वाटेल ते कर. हे देवी, जे हितकारक आहे ते कर; गुरूंच्या वचनाचा अनादर करू नये.
1.95.7
देवानां दैवतं विष्णुर्विप्राणामग्निर्ब्रह्म च ।
नारीणां दैवतं भर्ता लोकानां ब्राह्मणो गुरुः ॥ १.९५.७ ॥
देवतांचे दैवत विष्णू; ब्राह्मणांचे अग्नी आणि वेद. स्त्रियांचे दैवत पती; लोकांचा गुरु ब्राह्मण.
1.95.8
सूतिकाले प्रसूष्वेति भगवांस्ते पिताऽब्रवीत् ।
करिष्यामीति कर्तव्यं तदा ते सुकृतं भवेत् ॥ १.९५.८ ॥
'प्रसूतीच्या काळी प्रसव कर' असे तुझ्या पूज्य पित्याने सांगितले होते. 'मी करीन' असे जे कर्तव्य, ते तेव्हा तुझे पुण्य ठरेल.
1.95.9
पत्नीनां वचनं श्रुत्वा साधु साध्वित्यचिन्तयत् ।
गर्भं सुषाव वामोरूः कुमारममितौजसम् ॥ १.९५.९ ॥
पत्नींचे बोल ऐकून 'साधु, साधु' असा विचार केला; सुंदर मांड्यांच्या त्या स्त्रीने गर्भातून अमित तेजस्वी पुत्राला जन्म दिला.
1.95.10
त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु प्राजायत शकुन्तला ।
रूपौदार्यगुणोपेतं दौष्यन्तिं जनमेजय ॥ १.९५.१० ॥
तीन वर्षे पूर्ण झाल्यावर शकुंतलेने जन्म दिला — हे जनमेजया, रूप, औदार्य आणि गुणांनी युक्त दुष्यंतपुत्राला.
1.95.11
जाते तस्मिन्नन्तरिक्षात्पुष्पवृष्टिः पपात ह ।
देवदुन्दुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥ १.९५.११ ॥
तो जन्मताच आकाशातून पुष्पवृष्टी झाली; देवदुंदुभी वाजल्या आणि अप्सरांचे समूह नाचले.
1.95.12
गायद्भिर्मधुरं तत्र देवैः शक्रोऽभ्युवाच ह ।
शकुन्तले तव सुतश्चक्रवर्ती भविष्यति ॥ १.९५.१२ ॥
तेथे देव मधुर गात असताना इंद्र म्हणाला — 'हे शकुंतले, तुझा पुत्र चक्रवर्ती सम्राट होईल.'
1.95.13
बलं तेजश्च रूपं च न समं भुवि केनचित् ।
आहर्ता वाजिमेधस्य शतसङ्ख्यस्य पौरवः ॥ १.९५.१३ ॥
पृथ्वीवर कोणाचेही बल, तेज आणि रूप त्याच्यासारखे नसेल; तो पौरव शंभर अश्वमेध यज्ञ करणारा होईल.
1.95.14
अनेकारपि साहस्रै राजसूयादिभिर्मखैः ।
स्वार्थं ब्राह्मणसात्कृत्वा दक्षिणाममितां ददत् ॥ १.९५.१४ ॥
राजसूय इत्यादी हजारो यज्ञांनी, आपले धन ब्राह्मणांना देऊन, तो अमित दक्षिणा देईल.
1.95.15
देवतानां वचः श्रुत्वा कण्वाश्रमनिवासिनः ।
सभाजयन्तः कण्वस्य सुतां सर्वे महर्षयः ॥ १.९५.१५ ॥
देवतांचे बोल ऐकून कण्वाश्रमात राहणारे सर्व महर्षी कण्वाच्या कन्येचा सन्मान करू लागले.
1.95.16
शकुन्तला च तच्छ्रुत्वा परं हर्षमवाप सा ।
द्विजानाहूय मुनिभिः सत्कृत्य च महायशाः। ॥ १.९५.१६ ॥
ते ऐकून शकुंतलेला परम हर्ष झाला; ती महायशस्विनी मुनींसह ब्राह्मणांना बोलावून त्यांचा सत्कार करू लागली.
1.95.17
जातकर्मादिसंस्कारं कण्वः पुण्यवतां वरः ।
तस्याथ कारयामास वर्धमानस्य चासकृत् ॥ १.९५.१७ ॥
पुण्यवंतांत श्रेष्ठ असलेल्या कण्वाने त्याचे जातकर्म इत्यादी संस्कार करविले; आणि वाढत्या त्या बालकाचेही वारंवार संस्कार करविले.
1.95.18
यथाविधि यथान्यायं क्रियाः सर्वास्त्वकारयत् ।
दन्तैः शुक्लैः शिखरिभिःसिंहसंहननोऽभवत् ॥ १.९५.१८ ॥
विधीनुसार आणि न्यायानुसार त्याने सर्व क्रिया करविल्या; आणि तो पर्वतशिखरांसारख्या पांढऱ्या दातांचा व सिंहासारख्या दृढ देहाचा झाला.
1.95.19
चक्राङ्कितकरः श्रीमान्स्वयं विष्णुरिवापरः ।
चतुष्किष्कुर्महातेजा महामूर्धा महाबलः ॥ १.९५.१९ ॥
चक्राच्या चिन्हांनी अंकित हात असलेला, श्रीमान, जणू दुसरा विष्णूच, चार किष्कु उंच, महातेजस्वी, मोठ्या मस्तकाचा आणि महाबली.
1.95.20
कुमारो देवगर्भाभः स तत्राशु व्यवर्धत ।
ऋषेर्भयात्तु दुष्यन्तः स्मरन्नैवाह्वयत्तदा ॥ १.९५.२० ॥
देवगर्भासारखा तेजस्वी तो कुमार तेथे लवकर वाढला. परंतु ऋषीच्या भयामुळे दुष्यंताने त्याचे स्मरण असूनही तेव्हा त्याला बोलावले नाही.
1.95.21
गते काले तु महति न सस्मार तपोधनाम् ।
षड्वर्षेषु ततो बालः कण्वाश्रमपदं प्रति ॥ १.९५.२१ ॥
बराच काळ लोटला तरी त्याने तपोधनेचे स्मरण केले नाही. मग सहा वर्षे उलटल्यावर तो बालक कण्वाश्रमाकडे गेला.
1.95.22
व्याघ्रान्सिंहान्वराहांश्च वृकांश्च महिषांस्तथा ।
ऋक्षांश्चाभ्यहनद्व्यालान्पद्भ्यामाश्रमपीडकान् ॥ १.९५.२२ ॥
वाघ, सिंह, डुक्कर, लांडगे, रेडे व अस्वले तसेच आश्रमाला त्रास देणारे हिंस्र प्राणी यांना त्याने पायांनी ठार मारले.
1.95.23
बलाद्भुजाभ्यां संगृह्य बलवान्संनियम्य च ।
बद्ध्वा वृक्षेषु दौष्यन्तिराश्रमस्य समन्ततः ॥ १.९५.२३ ॥
बलवान दौष्यंती त्यांना बळाने दोन्ही हातांनी पकडून आवरून आश्रमाभोवती झाडांना बांधत असे.
1.95.24
आरुरोह द्रुमांश्चैव क्रीडन्स्म परिधावति ।
वनं च लोडयामास सिंहव्याघ्रगणैर्वृतम् ॥ १.९५.२४ ॥
तो झाडांवर चढे, खेळत धावत फिरे आणि सिंह व वाघांच्या कळपांनी भरलेले अरण्य ढवळून टाकी.
1.95.25
ततश्च राक्षसान्सर्वान्पिशाचांश्च रिपून्रणे ।
मुष्टियुद्धेन तान्हत्वा ऋषीनाराधयत्तदा ॥ १.९५.२५ ॥
नंतर युद्धात सर्व राक्षस, पिशाच आणि ते शत्रू मुष्टियुद्धाने मारून त्या वेळी ऋषींना प्रसन्न केले.
1.95.26
कश्चिद्दितिसुतस्तं तु हन्तुकामो महाबलः ।
वध्यमानांस्तु दैतेयानमर्षी तं समभ्ययात् ॥ १.९५.२६ ॥
दितीचा एक पुत्र, महाबलवान, त्याला मारण्याच्या इच्छेने आणि दैत्यांना मारले जात असलेले पाहून क्रोधाने त्याच्याजवळ आला.
1.95.27
तमागतं प्रहस्यैव बाहुभ्यां परिगृह्य च ।
दृढं चाबध्य बाहुभ्यां पीडयामास तं तदा ॥ १.९५.२७ ॥
आलेल्या त्याला हसतच हातांनी धरून आणि घट्ट हातांनी बांधून त्या वेळी त्याला दाबले.
1.95.28
मर्दितो न शशाकास्मान्मोचितुं बलवत्तया ।
प्राक्रोशद्भैरवं तत्र द्वारेभ्यो निःसृतं त्वसृक् ॥ १.९५.२८ ॥
चिरडून गेल्यामुळे त्याच्या बलामुळे तो आम्हाला सोडवू शकला नाही; तेथे त्याने भयंकर आक्रोश केला, छिद्रांतून रक्त बाहेर पडले.
1.95.29
तेन शब्देन वित्रस्ता मृगाः सिंहादयो गणाः ।
सुस्रुवुश्च शकृन्मूत्रमाश्रमस्थाश्च सुस्रुवुः ॥ १.९५.२९ ॥
त्या आवाजाने घाबरलेली हरणे, सिंह इत्यादी प्राण्यांचे कळप, आणि आश्रमात राहणारेही मलमूत्र सोडू लागले.
1.95.30
निरसुं जानुभिः कृत्वा विससर्ज च सोऽपतत् ।
तद्दृष्ट्वा विस्मयं जग्मुः कुमारस्य विचेष्टितम् ॥ १.९५.३० ॥
गुडघ्यांनी त्याला निष्प्राण करून सोडले, तो पडला. त्या कुमाराचे ते कृत्य पाहून सर्वजण विस्मित झाले.
1.95.31
नित्यकालं वध्यमाना दैतेया राक्षसैः सह ।
कुमारस्य भयादेव नैव जग्मुस्तदाश्रमम् ॥ १.९५.३१ ॥
राक्षसांसह दैत्य सतत मारले जात होते, तरीही कुमाराच्या भीतीमुळे ते त्या आश्रमाकडे गेले नाहीत.
1.95.32
ततोऽस्य नाम चक्रुस्ते कण्वाश्रमनिवासिनः ।
कण्वेन सहिताः सर्वे दृष्ट्वा कर्मातिमानुषम् ॥ १.९५.३२ ॥
नंतर कण्वाच्या आश्रमात राहणाऱ्या सर्वांनी कण्वासह त्याचे अतिमानुष कर्म पाहून त्याचे नाव ठेवले.
1.95.33
अस्त्वयं सर्वदमनः सर्वं हि दमयत्यसौ ।
स सर्वदमनो नाम कुमारः समपद्यत ॥ १.९५.३३ ॥
"हा सर्वदमन होवो, कारण हा सर्वांना दमन करतो" — तो कुमार सर्वदमन नावाचा झाला.
1.95.34
विक्रमेणौजसा चैव बलेन च समन्वितः ।
अप्रेषयति दुष्यन्ते महिष्यास्तनयस्य च ॥ १.९५.३४ ॥
पराक्रम, ओज आणि बल यांनी युक्त असा तो दुष्यंत आणि महिषीच्या पुत्राकडे पाठवतो.
1.95.35
पाण्डुभावपरीताङ्गीं चिन्तया समभिप्लुताम् ।
लम्बालकां कृशां दीनां तथा मलिनवाससम् ॥ १.९५.३५ ॥
फिकट झालेल्या अंगांची, चिंतेने ग्रासलेली, लोंबत्या केसांची, कृश, दीन आणि मळकट वस्त्र ल्यालेली (शकुंतला).
1.95.36
शकुन्तलां च संप्रेक्ष्य प्रदध्यौ स मुनिस्तदा ।
शास्त्राणि सर्ववेदाश्च द्वादशाब्दस्य चाभवन् ॥ १.९५.३६ ॥
शकुंतलेला पाहून तो मुनी तेव्हा विचार करू लागला; बारा वर्षे पूर्ण झाल्यावर शास्त्रे आणि सर्व वेद (त्याला सिद्ध झाले).