महाभारत · अध्याय 1.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.97.1
गतान्मुनिगणान्दृष्ट्वा पुत्रं संगृह्य पाणिना ।
मातापितृभ्यां रहिता यथा शोचन्ति दारकाः ॥ १.९७.१ ॥
मुनिसमूह निघून गेलेले पाहून, पुत्राला हाताने धरून, माता-पित्यांपासून वियुक्त बालके जसे शोक करतात तसे ती शोकाकुल झाली.
1.97.2
तथा शोकपरीताङ्गी धृतिमालम्ब्य दुःखिता ।
गतेषु तेषु विप्रेषु राजमार्गेण भामिनी ॥ १.९७.२ ॥
तशीच शोकाने व्याप्त अंगांची दुःखी ती भामिनी धैर्य धरून, ते विप्र गेल्यावर राजमार्गाने चालली.
1.97.3
पुत्रेणैव सहायेन सा जगाम शनैः शनैः ।
अदृष्टपूर्वान्पश्यन्वै राजमार्गेण पौरवः ॥ १.९७.३ ॥
केवळ पुत्रालाच सोबती घेऊन ती हळूहळू चालली; राजमार्गावर पूर्वी न पाहिलेल्या गोष्टी पाहत ती पौरव स्त्री.
1.97.4
हर्म्यप्रसादचैत्यांश्च सभा दिव्या विचित्रिताः ।
कौतूहलसमाविष्टो दृष्ट्वा विस्मयमागतः ॥ १.९७.४ ॥
हर्म्य, प्रासाद, चैत्ये आणि दिव्य, विचित्रपणे सजवलेल्या सभा पाहून, कुतूहलाने भरलेला तो आश्चर्यचकित झाला.
1.97.5
सर्वे ब्रुवन्ति तां दृष्ट्वा पद्महीनामिव श्रियम् ।
गत्या च संहीसदृशीं कोकिलेन स्वरे समाम् ॥ १.९७.५ ॥
तिला पाहून सर्व म्हणू लागले, जणू कमळाशिवाय लक्ष्मी; चालीत हंसिणीसारखी, स्वरात कोकिळेसारखी.
1.97.6
मुखेन चन्द्रसदृशीं श्रिया पद्मालयासमाम् ।
स्मितेन कुन्दसदृशीं पद्मगर्भसमत्वचम् ॥ १.९७.६ ॥
मुखात चंद्रासारखी, शोभेत कमलवासिनी लक्ष्मीसारखी; हास्यात मोगऱ्यासारखी, त्वचा कमळाच्या आतील भागासारखी.
1.97.7
पद्मपत्रविशालाक्षीं तप्तजाम्बूनदप्रभाम् ।
करान्तमितमध्यैषा सुकेशी संहतस्तनी ॥ १.९७.७ ॥
कमलपत्रासारखे विशाल नेत्र असलेली, तापवलेल्या सोन्यासारख्या तेजाची, हाताच्या टोकाने मोजता येईल अशा कंबरेची, सुंदर केसांची व घट्ट स्तनांची ही स्त्री.
1.97.8
जघनं सुविशालं वै ऊरू करिकरोपमौ ।
रक्ततुङ्गतलौ पादौ धरण्यां सुप्रतिष्ठितौ ॥ १.९७.८ ॥
नितंब अत्यंत विशाल होते, मांड्या हत्तीच्या सोंडेसारख्या होत्या, पावलांचे तळवे लालसर व उंच होते आणि पाय जमिनीवर घट्ट टेकलेले होते.
1.97.9
एवं रूपसमायुक्ता स्वर्गलोकादिवागता ।
इति स्म सर्वेऽमन्यन्त दुष्यन्तनगरे जनाः ॥ १.९७.९ ॥
अशा रूपाने युक्त असलेली ही जणू स्वर्गलोकातूनच आली आहे, असे दुष्यन्ताच्या नगरातील सर्व लोकांना वाटले.
1.97.10
पुनः पुनरवोचंस्ते शाकुन्तलगुणानपि ।
सिंहेक्षणः सिंहदंष्ट्रः सिंहस्कन्धो महाभुजः ॥ १.९७.१० ॥
ते वारंवार शकुंतलेच्या गुणांचेही वर्णन करीत आणि म्हणत की हा सिंहासारख्या डोळ्यांचा, सिंहासारख्या दाढांचा, सिंहासारख्या खांद्यांचा व विशाल बाहूंचा आहे.
1.97.11
सिंहोरस्कः सिंहबलः सिंहविक्रान्तगाम्ययम् ।
पृथ्वंसः पृथुवक्षाश्च छत्राकारशिरा महान् ॥ १.९७.११ ॥
हा सिंहासारखी छाती, सिंहासारखे बल व सिंहासारखी चाल असलेला आहे; विशाल खांदे व विशाल छाती असलेला, छत्रासारख्या मस्तकाचा हा महान पुरुष आहे.
1.97.12
पाणिपादतले रक्तो रक्तास्यो दुन्दुभिस्वनः ।
राजलक्षणयुक्तश्च राजश्रीश्चास्य लक्ष्यते ॥ १.९७.१२ ॥
हाताचे व पायाचे तळवे लालसर आहेत, मुख लाल आहे, आवाज दुंदुभीसारखा आहे; हा राजचिन्हांनी युक्त असून त्याच्यात राजवैभव दिसून येते.
1.97.13
आकारेण च रूपेण शरीरेणापि तेजसा ।
दुष्यन्तेन समो ह्येष कस्य पुत्रो भविष्यति ॥ १.९७.१३ ॥
आकार, रूप, शरीर आणि तेज यांत हा दुष्यंतासारखा आहे. हा कोणाचा पुत्र असेल?
1.97.14
एवं ब्रुवन्तस्ते सर्वे प्रशशंसुः सहस्रशः ।
युक्तिवादानवोचन्त सर्वाः प्राणभृतः स्त्रियः ॥ १.९७.१४ ॥
असे बोलत ते सर्व हजारो जण प्रशंसा करू लागले. सर्व प्राणधारी स्त्रिया युक्तिवादाची वचने बोलल्या.
1.97.15
बान्धवा इव सस्नेहा अनुजग्मुः शकुन्तलाम् ।
पौराणां तद्वचः श्रुत्वा तूष्णींभूता शकुन्तला ॥ १.९७.१५ ॥
जिवलग बांधवांप्रमाणे स्नेहाने ते शकुंतलेच्या मागे गेले. नागरिकांचे ते बोलणे ऐकून शकुंतला गप्प झाली.
1.97.16
वेश्मद्वारं समासाद्य विह्वला सा नृपात्मजा ।
चिन्तयामास सहसा कार्यगौरवकारणात् ॥ १.९७.१६ ॥
राजवाड्याच्या दारी पोहोचून ती विव्हल राजकन्या कार्याच्या गांभीर्यामुळे अचानक विचार करू लागली.
1.97.17
लज्जया च परीताङ्गी राजन्राजसमक्षतः ।
अघृणा किं नु वक्ष्यामि दुष्यन्तं मम कारणात् ॥ १.९७.१७ ॥
लाजेने तिचे अंग व्यापले. हे राजा, राजासमोर माझ्यामुळे दुष्यंताला निर्लज्जपणे काय सांगू?
1.97.18
एवमुक्त्वा तु कृपणा चिन्तयन्ती शकुन्तला ।
अभिसृत्य च राजानं वेदिता सा प्रवेशिता ॥ १.९७.१८ ॥
असे बोलून दीन शकुंतला विचार करीत राजाजवळ गेली; स्वतःची ओळख सांगून तिला आत नेण्यात आले.
1.97.19
सह तेन कुमारेण तरुणादित्यवर्चसा ।
सिंहासनस्थं राजानं महेन्द्रसदृशद्युतिम् ॥ १.९७.१९ ॥
त्या तरुण सूर्यासारख्या तेजस्वी कुमारासह, इंद्रासारख्या कांतीच्या, सिंहासनावर बसलेल्या राजाजवळ ती गेली.
1.97.20
शकुन्तला नतशिराः परं हर्षमवाप्य च ।
पूजयित्वा यथान्यायमब्रवीत्तं शकुन्तला ॥ १.९७.२० ॥
शकुंतला मान खाली घालून, अत्यंत आनंद पावून, यथान्याय त्यांचा सन्मान करून त्यांना म्हणाली.
1.97.21
अभिवादय राजानं पितरं ते दृढव्रतम् ।
एवमुक्त्वा सुतं तत्र लज्जानतमुखी स्थिता ॥ १.९७.२१ ॥
"तुझे पिता, दृढव्रती राजा यांना वंदन कर" असे पुत्राला सांगून, लज्जेने मुख खाली घालून ती तेथे उभी राहिली.
1.97.22
स्तम्भमालिङ्ग्य राजानं प्रसीदस्वेत्युवाच सा ।
शाकुन्तलोपि राजानमभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ १.९७.२२ ॥
खांबाला धरून ती म्हणाली, "राजा, प्रसन्न हो." शकुंतलेच्या पुत्रानेही हात जोडून राजाला वंदन केले.
1.97.23
हर्षेणोत्फुल्लनयनो राजानं चान्ववैक्षत ।
दुष्यन्तो धर्मबुद्ध्या तु चिन्तयन्नेव सोब्रवीत् ॥ १.९७.२३ ॥
आनंदाने विकसित नेत्रांनी राजाने तिच्याकडे पाहिले. धर्मबुद्धीने विचार करीत दुष्यंत बोलले.
1.97.24
किमागमनकार्यं ते ब्रूहि त्वं वरवर्णिनि ।
करिष्यामि न संदेहः सपुत्राया विशेषतः ॥ १.९७.२४ ॥
"हे सुंदरी, तुझ्या येण्याचे प्रयोजन काय ते सांग. यात संदेह नाही, पुत्रासह तुझे कार्य मी विशेषतः करीन."
1.97.25
प्रसीदस्व महाराज वक्ष्यामि पुरुषोत्तम ।
एष पुत्रो हि ते राजन्मय्युत्पन्नः परंतप ॥ १.९७.२५ ॥
महाराज, कृपा करा; पुरुषोत्तमा, मी सांगते. राजा, हा पुत्र तुमचाच आहे; माझ्यापासून जन्मला आहे, हे शत्रुतापना.
1.97.26
तस्मात्पुत्रस्त्वया राजन्यौवराज्येऽभिषिच्यताम् ।
यथोक्तमाश्रमे तस्मिन्वर्तस्व पुरुषोत्तम ॥ १.९७.२६ ॥
म्हणून, राजा, या पुत्राचा युवराजपदी अभिषेक करा. पुरुषोत्तमा, सांगितल्याप्रमाणे त्या आश्रमात वागा.
1.97.27
मया समागमे पूर्वं कृतः स समयस्त्वया ।
तत्त्वं स्मर महाबाहो कण्वाश्रमपदं प्रति ॥ १.९७.२७ ॥
पूर्वी माझ्याशी समागमात तुम्ही केलेला तो करार आठवा, महाबाहो, कण्वाश्रमाकडे पाहून.
1.97.28
तस्योपभोगसक्तस्य स्त्रीषु चान्यासु भारत ।
शकुन्तला सपुत्रा च मनस्यन्तरधीयत ॥ १.९७.२८ ॥
हे भारता, इतर स्त्रियांच्या भोगात आसक्त झालेल्या त्याच्या मनातून शकुंतला पुत्रासह अंतर्धान पावली.
1.97.29
स धारयन्मनस्येनां सपुत्रां सस्मितां तदा ।
तदोपगृह्य मनसा चिरं सुखमवाप सः ॥ १.९७.२९ ॥
पुत्रासह हसणारी तिला मनात धरून, तेव्हा मनानेच आलिंगन देऊन तो बराच वेळ सुख पावला.
1.97.30
सोऽथ श्रुत्वापि तद्वाक्यं तस्या राजा स्मरन्नपि ।
अब्रवीन्न स्मरामीति त्वया भद्रे समागमम् ॥ १.९७.३० ॥
तिचे ते बोल ऐकूनही आणि स्मरत असूनही राजा म्हणाला, "हे भद्रे, तुझ्याशी झालेला समागम मला आठवत नाही."
1.97.31
मैथुनं च वृथा नाहं गच्छेयमिति मे मतिः ।
नाभिजानामि कल्याणि त्वया सह समागमम् ॥ १.९७.३१ ॥
व्यर्थ मी मैथुनाला जाईन, असा माझा निश्चय आहे. हे कल्याणी, तुझ्याशी झालेला समागम मला आठवत नाही.
1.97.32
धर्मार्थकामसंबन्धं न स्मरामि त्वया सह ।
गच्छ वा तिष्ठ वा कामं यद्वापीच्छसि तत्कुरु ॥ १.९७.३२ ॥
धर्म, अर्थ आणि काम यांचा संबंध तुझ्याशी मला आठवत नाही. जा किंवा थांब, जे तुला हवे ते कर.