ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.98.1
एवमुक्ता वरारोहा व्रीडितेव मनस्विनी ।
विसंज्ञेव च दुःखेन तस्थौ स्थूणेव निश्चला ॥ १.९८.१ ॥
ଏହିପରି କୁହାଗଲେ ସେହି ସୁନ୍ଦର କଟିବିଶିଷ୍ଟା, ଲଜ୍ଜିତା ଓ ଉଦାର ମନର ସେ, ଦୁଃଖରେ ଯେପରି ଅଚେତନ ହୋଇ, ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ଅଚଳ ହୋଇ ଠିଆ ହେଲେ।
1.98.2
संरम्भामर्षताम्राक्षी स्फुरमाणोष्ठसंपुटा ।
कटाक्षैर्निर्दहन्तीव तिर्यग्राजानमैक्षत ॥ १.९८.२ ॥
କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖି ସହିତ, କମ୍ପିତ ଓଠ ସହିତ, ଯେପରି କଟାକ୍ଷରେ ଦହନ କରିବେ ସେପରି ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ବକ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ।
1.98.3
आकारं गूहमाना च मन्युना च समीरितम् ।
तपसा संभृतं तेजो धारयामास वै तदा ॥ १.९८.३ ॥
ନିଜ ଆକୃତି ଲୁଚାଇ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାରେ ସଂଚିତ ତେଜକୁ ସେ ସେତେବେଳେ ଧାରଣ କରି ରଖିଲେ।
1.98.4
सा मुहूर्तमिव ध्यात्वा दुःखामर्षसमन्विता ।
भर्तारमभिसंप्रेक्ष्य यथान्यायं वचोऽब्रवीत् ॥ १.९८.४ ॥
ଦୁଃଖ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣା ସେ, ଯେପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ନ୍ୟାୟୋଚିତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
1.98.5
जानन्नपि महाराज कस्मादेवं प्रभाषसे ।
न जानामीति निःशङ्कं यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ १.९८.५ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଜାଣି ମଧ୍ୟ ଆପଣ କାହିଁକି ଏପରି କହୁଛନ୍ତି? ସାଧାରଣ ଲୋକ ପରି ନିଃସଂକୋଚରେ "ମୁଁ ଜାଣେନି" କହୁଛନ୍ତି।
1.98.6
तस्य ते हृदयं वेद सत्यस्यैवानृतस्य च ।
साक्षिणं बत कल्याणमात्मानमवमन्यसे ॥ १.९८.६ ॥
ତୁମ ହୃଦୟ ତାହା ଜାଣେ, ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟାର ସାକ୍ଷୀ ସେ। ହାୟ, ହେ କଲ୍ୟାଣକାରୀ, ତୁମେ ନିଜକୁ ନିଜେ ଅପମାନ କରୁଛ।
1.98.7
योऽन्यथा सन्तमात्मानन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ १.९८.७ ॥
ଯିଏ ନିଜକୁ ଯେପରି ଅଛି ସେପରି ନ ଦେଖାଇ ଅନ୍ୟଥା ଉପସ୍ଥାପନ କରେ, ସେ କେଉଁ ପାପ କରିନାହିଁ? ସେ ଆତ୍ମାର ଚୋର।
1.98.8
एकोऽहमस्मीति च मन्यसे त्वं ।
न हृच्छयं वेत्सि मुनिं पुराणम्।
यो वेदिता कर्मणः पापकस्य ।
तस्यान्तिके त्वं वृजिनं करोषि ॥ १.९८.८ ॥
ମୁଁ ଏକାକୀ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ। ହୃଦୟରେ ରହୁଥିବା ସେହି ପୁରାତନ ମୁନିଙ୍କୁ ତୁମେ ଜାଣ ନାହଁ। ପାପକର୍ମ ଜାଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସାମନାରେ ହିଁ ତୁମେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଛ।
1.98.9
धर्म एव हि साधूनां सर्वेषां हितकारणम् ।
नित्यं मिथ्याविहीनानां न च दुःखावहो भवेत् ॥ १.९८.९ ॥
ଧର୍ମ ହିଁ ସାଧୁ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତର କାରଣ। ମିଥ୍ୟାରୁ ରହିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା କେବେ ଦୁଃଖ ଆଣେ ନାହିଁ।
1.98.10
मन्यते पापकं कृत्वा न कश्चिद्वेत्ति मामिति ।
विदन्ति चैनं देवाश्च यश्चैवान्तरपूरुषः ॥ १.९८.१० ॥
ପାପ କରି ମଣିଷ ଭାବେ ଯେ ମୋତେ କେହି ଜାଣେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ତାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
1.98.11
आदित्यचन्द्रावनिलोऽनलश्च ।
द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च।
अहश्च रात्रिश्च उभे च सन्ध्ये ।
धर्मश्च जानाति नरस्य वृत्तम् ॥ १.९८.११ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ହୃଦୟ, ଯମ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଧର୍ମ — ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମଣିଷର ଆଚରଣ ଜାଣନ୍ତି।
1.98.12
यमो वैवस्वतस्तस्य निर्यातयति दुष्कृतम् ।
हृदि स्थितः कर्मसाक्षी क्षेत्रज्ञो यस्य तुष्यति ॥ १.९८.१२ ॥
ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯମ ତାହାର ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରାନ୍ତି। ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ, କର୍ମସାକ୍ଷୀ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଯାହା ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି।
1.98.13
न तुष्यति च यस्यैष पुरुषस्य दुरात्मनः ।
तं यमः पापकर्माणं निर्भर्त्सयति दुष्कृतम् ॥ १.९८.१३ ॥
ଯାହା ଦୁରାତ୍ମା ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି (ହୃଦୟସ୍ଥ ସାକ୍ଷୀ) ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେହି ପାପକର୍ମୀ ଦୁଷ୍କର୍ମୀକୁ ଯମ ଭର୍ତ୍ସନା କରନ୍ତି।
1.98.14
योऽवमत्यात्मनात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
न तस्य देवाः श्रेयांसो यस्यात्मापि न कारणम् ॥ १.९८.१४ ॥
ଯିଏ ନିଜକୁ ନିଜେ ଅପମାନିତ କରି ବିପରୀତ ଆଚରଣ କରେ, ତା ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହଁନ୍ତି; ଯାହାର ନିଜ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ କାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
1.98.15
स्वयं प्राप्तेति मामेवं मावमंस्था पतिव्रताम् ।
अर्चार्हां नार्चयसि मां स्वयं भार्यामुपस्थिताम् ॥ १.९८.१५ ॥
'ସ୍ୱୟଂ ଆସିଥିବା' ଭାବି ମୋ ପରି ପତିବ୍ରତାକୁ ଅପମାନ କର ନାହିଁ। ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ମୋତେ ତୁମେ ସମ୍ମାନ ଦେଉ ନାହଁ, ଯେବେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ।
1.98.16
किमर्थं मां प्राकृतवदुपप्रेक्षसि संसदि ।
नखल्वहमिदं शून्ये रौमि किं न शृणोषि मे ॥ १.९८.१६ ॥
ସଭାରେ ତୁମେ ମୋତେ ସାଧାରଣ ସ୍ତ୍ରୀ ପରି କାହିଁକି ଦେଖୁଛ? ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ଏହି ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି — ତୁମେ କ'ଣ ମୋର କଥା ଶୁଣୁ ନାହଁ?
1.98.17
यदि मे याचमानाया वचनं न करिष्यसि ।
दुष्यन्त शतधा त्वद्य मूर्धा ते विफलिष्यति ॥ १.९८.१७ ॥
ଯଦି ଯାଚନା କରୁଥିବା ମୋ କଥା ତୁମେ କରିବ ନାହିଁ, ହେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତେବେ ଆଜି ତୁମ ମସ୍ତକ ଶହେ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯିବ।
1.98.18
जायां पतिः संप्रविश्य यदस्यां जायते पुनः ।
जायायास्तद्धि जायात्वं पौराणाः कवयो विदुः ॥ १.९८.१८ ॥
ପତି ପତ୍ନୀ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନିଏ; ସେଇଟା ପତ୍ନୀର 'ଜାୟାତ୍ୱ', ପ୍ରାଚୀନ କବିମାନେ ଏହା ଜାଣନ୍ତି।
1.98.19
यदागमवतः पुंसस्तदपत्यं प्रजायते ।
तत्तारयति संतत्या पूर्वप्रेतान्पितामहान् ॥ १.९८.१९ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ପୁରୁଷଙ୍କର ଯେଉଁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମେ, ସେ ନିଜ ବଂଶପରମ୍ପରାରେ ପୂର୍ବରୁ ମୃତ ପିତାମହମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
1.98.20
पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः ।
तस्मात्पुत्र इति प्रोक्तः पूर्वमेव स्वयंभुवा ॥ १.९८.२० ॥
ପୁତ୍ ନାମକ ନରକରୁ ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏଣୁ ସ୍ୱୟଂଭୁ ପୂର୍ବରୁ ତାକୁ 'ପୁତ୍ର' ବୋଲି କହିଲେ।
1.98.21
पुत्रेण लोकाञ्जयन्ति पौत्रेणानन्त्यमश्नुते ।
अथ पौत्रस्य पुत्रेण मोदन्ते प्रपितामहाः ॥ १.९८.२१ ॥
ପୁତ୍ରଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଜୟ ହୁଏ; ପୌତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅନନ୍ତତା ମିଳେ; ପୌତ୍ରର ପୁତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।
1.98.22
सा भार्या या गृहे दक्षा सा भार्या या प्रजावती ।
सा भार्या या पतिप्राणा सा भार्या या पतिव्रता ॥ १.९८.२२ ॥
ଯେ ଘରେ ଦକ୍ଷା, ସେ ହିଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା; ଯେ ପ୍ରଜାବତୀ, ସେ ହିଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା; ଯାହାର ପ୍ରାଣ ପତି, ସେ ହିଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା; ଯେ ପତିବ୍ରତା, ସେ ହିଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା।
1.98.23
अर्धं भार्या मनुष्यस्य भार्या श्रेष्ठतमः सखा ।
भार्या मूलं त्रिवर्गस्य यः सभार्यः स बन्धुमान् ॥ १.९८.२३ ॥
ଭାର୍ଯ୍ୟା ମନୁଷ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧଭାଗ; ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ସଖା; ଭାର୍ଯ୍ୟା ତ୍ରିବର୍ଗର ମୂଳ; ଯିଏ ସଭାର୍ଯ୍ୟ, ସେ ବନ୍ଧୁମାନ।
1.98.24
भार्यावन्तः क्रियावन्तः सभार्या गृहमेधिनः ।
भार्यावन्तः प्रमोदन्ते भार्यावन्तः श्रियावृताः ॥ १.९८.२४ ॥
ଭାର୍ଯ୍ୟାବାନ, କର୍ମନିଷ୍ଠ, ସଭାର୍ଯ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି; ଭାର୍ଯ୍ୟାବାନମାନେ ଶ୍ରୀଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ ପ୍ରମୋଦ କରନ୍ତି।
1.98.25
सखायः प्रविविक्तेषु भवन्त्येताः प्रियंवदाः ।
पितरो धर्मकार्येषु भवन्त्यार्तस्य मातरः ॥ १.९८.२५ ॥
ନିର୍ଜନରେ ଏମାନେ ବନ୍ଧୁ ଓ ପ୍ରିୟଭାଷିଣୀ ହୁଅନ୍ତି; ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ପିତା ଓ ଦୁଃଖୀଙ୍କ ପାଇଁ ମାତା ହୁଅନ୍ତି।
1.98.26
कान्तारेष्वपि विश्रामो जनस्याध्वनि कस्य वै ।
यः सदारः स विश्वास्यस्तस्माद्दाराः परा गतिः। ॥ १.९८.२६ ॥
ଅରଣ୍ୟ ଓ ପଥରେ ବି କାହାର ବିଶ୍ରାମ ମିଳେ? ଯିଏ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଥାଏ ସେ ହିଁ ବିଶ୍ୱସ୍ତ; ତେଣୁ ପତ୍ନୀମାନେ ପରମ ଆଶ୍ରୟ।
1.98.27
संसरन्तमभिप्रेतं विषमेष्वेकपातिनम् ।
भार्यैवान्वेति भर्तारं सततं या पतिव्रता ॥ १.९८.२७ ॥
ବିଷମ ସ୍ଥାନରେ ଏକାକୀ ବୁଲୁଥିବା ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପଛରେ, ସଦା ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀ ଅନୁସରଣ କରେ।
1.98.28
प्रथमं संस्थिता भार्या पतिं प्रेत्य प्रतीक्षते ।
पूर्वप्रेतं तु भर्तारं पश्चात्साप्यनुगच्छति ॥ १.९८.२८ ॥
ପତ୍ନୀ ପ୍ରଥମେ ରହେ, ସ୍ୱାମୀ ମରିଗଲେ ଅପେକ୍ଷା କରେ; ପୂର୍ବରୁ ମୃତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପଛେ ସେ ମଧ୍ୟ ପଛରେ ଯାଏ।
1.98.29
एतस्मात्कारणाद्राजन्पाणिग्रहणमिष्यते ।
यदाप्नोति पतिर्भार्यामिह लोके परत्र च ॥ १.९८.२९ ॥
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରାଜନ, ପାଣିଗ୍ରହଣ ବିହିତ; କାରଣ ସ୍ୱାମୀ ଏ ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ପତ୍ନୀକୁ ପାଏ।
1.98.30
पोषणार्थं शरीरस्य पाथेयं स्वर्गतस्य वै ।
आत्माऽऽत्मनैव जनितः पुत्र इत्युच्यते बुधैः ॥ १.९८.३० ॥
ଶରୀର ପୋଷଣ ପାଇଁ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଗତ ପାଇଁ ପାଥେୟ; ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜଠାରୁ ଜନ୍ମିତ — ତାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ପୁତ୍ର କହନ୍ତି।
1.98.31
तस्माद्भार्यां पतिः पश्येन्मातृवत्पुत्रमातरम् ।
अन्तरात्मैव सर्वस्य पुत्रो नामोच्यते सदा ॥ १.९८.३१ ॥
ଏଣୁ ସ୍ୱାମୀ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ, ପୁତ୍ରର ମାତାକୁ, ମାତା ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହିଁ ସଦା 'ପୁତ୍ର' ନାମରେ କୁହାଯାଏ।
1.98.32
गती रूपं च चेष्टा च आवर्ता लक्षणानि च ।
पितॄणां यानि दृश्यन्ते पुत्राणां सन्ति तानि च ॥ १.९८.३२ ॥
ଚାଲି, ରୂପ, ଆଚରଣ, ଆବର୍ତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ — ପିତାମାନଙ୍କଠାରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ ଥାଏ।
1.98.33
तेषां शीलगुणाचारास्तत्संपर्काच्छुभाशुभात् ।
भार्यायां जनितं पुत्रमादर्शे स्वमिवाननम् ॥ १.९८.३३ ॥
ସେମାନଙ୍କର ଶୀଳ, ଗୁଣ, ଆଚାର — ସେମାନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ, ଶୁଭ ବା ଅଶୁଭ — ସ୍ତ୍ରୀରେ ଜାତ ପୁତ୍ରରେ ଦର୍ପଣରେ ନିଜ ମୁଖ ପରି ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ।
1.98.34
जनिता मोदते प्रेक्ष्य स्वर्गं प्राप्येव पुण्यकृत् ।
पतिव्रतारूपधराः परबीजस्य संग्रहात् ॥ १.९८.३४ ॥
ଜନକ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ପୁଣ୍ୟକର୍ମା ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇ ଯେପରି। ପତିବ୍ରତାର ରୂପ ଧରିଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପରବୀଜ ଗ୍ରହଣ କରିବା ହେତୁ (ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ)।
1.98.35
कुलं विनाश्य भर्तॄणां नरकं यान्ति दारुणम् ।
परेण जनिताः पुत्राः स्वभार्यायां यथेष्टतः ॥ १.९८.३५ ॥
ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ କୁଳ ନାଶ କରି ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଜାତ ପୁତ୍ରମାନେ (ସେହିପରି)।
1.98.36
मम पुत्रा इति मतास्ते पुत्रा अपि शत्रवः ।
द्विषन्ति प्रतिकुर्वन्ति न ते वचनंकारिणः ॥ १.९८.३६ ॥
'ଏମାନେ ମୋର ପୁତ୍ର' ବୋଲି ମନେ କରାଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁତ୍ରମାନେ ଶତ୍ରୁ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ବିରୋଧ କରନ୍ତି; ସେମାନେ (ପିତାଙ୍କ) ବଚନ ପାଳନକାରୀ ନୁହଁନ୍ତି।
1.98.37
द्वेष्टि तांश्च पिता चापि स्वबीजे न तथा नृप ।
न द्वेष्टि पितरं पुत्रो जनितारमथापि वा ॥ १.९८.३७ ॥
ପିତା ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ; କିନ୍ତୁ ହେ ରାଜନ, ନିଜ ବୀଜରେ ସେପରି ନୁହେଁ। ପୁତ୍ର ପିତା ବା ଜନକଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ ନାହିଁ।
1.98.38
न द्वेष्टि जनिता पुत्रं तस्मादात्मा सुतो भवेत् ।
दह्यमाना मनोदुःखैर्व्याधिभिस्तुमुलैर्जनः ॥ १.९८.३८ ॥
ଜନକ ପୁତ୍ରକୁ ଘୃଣା କରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପୁତ୍ର ନିଜର ଆତ୍ମା ହୁଏ। ମନୋଦୁଃଖ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ ଦଗ୍ଧ ଲୋକେ।
1.98.39
ह्लादन्ते स्वेषु दारेषु घर्मार्ताः सलिलेष्विव ।
विप्रवासकृशा दीना नरा मलिनवाससः ॥ १.९८.३९ ॥
ଗରମରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକେ ଯେପରି ଜଳରେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ପ୍ରବାସରେ କୃଶ, ଦୀନ, ମଳିନ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମନୁଷ୍ୟ।
1.98.40
तेऽपि स्वदारांस्तुष्यन्ति दरिद्रा धनलाभवत् ।
अप्रियोक्तोपि दाराणां न ब्रूयादप्रियं बुधः ॥ १.९८.४० ॥
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଦରିଦ୍ର ଧନଲାଭରେ ଯେପରି। ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କୁହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେମାନଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ କହିବେ ନାହିଁ।
1.98.41
रतिं प्रीतिं च धर्मं च तदायत्तमवेक्ष्य च ।
आत्मनोऽर्धमिति श्रौतं सा रक्षति धनं प्रजाः ॥ १.९८.४१ ॥
ରତି, ପ୍ରୀତି ଓ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଦେଖି, ଏବଂ ଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଛି ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଅଧା; ସେ ହିଁ ଧନ ଓ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ।
1.98.42
शरीरं लोकयात्रां वै धर्मं स्वर्गमृषीन्पितॄन् ।
आत्मनो जन्मनः क्षेत्रं पुण्या रामाः सनातनाः ॥ १.९८.४२ ॥
ଶରୀର, ଲୋକଯାତ୍ରା, ଧର୍ମ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଋଷି ଓ ପିତୃ, ନିଜ ଜନ୍ମର କ୍ଷେତ୍ର — ପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ସନାତନୀ ନାରୀମାନେ ହିଁ ଏସବୁ।
1.98.43
ऋषीणामपि का शक्तिः स्रष्टुं रामामृते प्रजा- ।
देवानामपि का शक्तिः कर्तुं संभवमात्मनः ॥ १.९८.४३ ॥
ନାରୀ ବ୍ୟତୀତ ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର କି ଶକ୍ତି ଋଷିମାନଙ୍କର ଅଛି? ନିଜର ଜନ୍ମ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର କି ଶକ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଛି?
1.98.44
पण्डितस्यापि लोकेषु स्त्रीषु सृष्टिः प्रतिष्ठिता ।
ऋषिभ्यो ह्यृषयः केचिच्चण्डालीष्वपि जज्ञिरे ॥ १.९८.४४ ॥
ଜଗତରେ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ନାରୀଙ୍କଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଋଷିମାନଙ୍କଠାରୁ ହିଁ କେତେକ ଋଷି ଚଣ୍ଡାଳ ନାରୀଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
1.98.45
परिसृत्य यथा सूनुर्धरणीरेणुकुण्ठितः ।
पितुरालिङ्गतेऽङ्गानि किमस्त्यभ्यधिकं ततः ॥ १.९८.४५ ॥
ଧୂଳିରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇଥିବା ପୁତ୍ର ଘୁଷୁରି ଘୁଷୁରି ଆସି ପିତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଆଉ କଣ ଅଛି?
1.98.46
स त्वं सूनुमनुप्राप्तं साभिलाषं मनस्विनम् ।
प्रेक्षमाणं कटाक्षेण किमर्थमवमन्यसे ॥ १.९८.४६ ॥
ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା, ଇଚ୍ଛାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଦାର ମନର ପୁତ୍ରକୁ କଟାକ୍ଷରେ ଚାହିଁ ତୁମେ କାହିଁକି ଅବଜ୍ଞା କରୁଛ?
1.98.47
अण्डानि बिभ्रति स्वानि न त्यजन्ति पिपीलिकाः ।
किं पुनस्त्वं न मन्येथाः सर्वथा पुत्रमीदृशम् ॥ १.९८.४७ ॥
ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନେ ନିଜ ଅଣ୍ଡା ବହନ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେବେ ଏପରି ପୁତ୍ରକୁ ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ କାହିଁକି ମାନ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ?
1.98.48
न भरेथाः कथं नु त्वं मयि जातं स्वमात्मजम् ।
ममाण्डानीति वर्ध्ते कोकिलाण्डानि वायसाः ॥ १.९८.४८ ॥
ମୋଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ତୁମ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ପୋଷଣ କରୁନାହଁ? କାଉମାନେ କୋକିଳର ଅଣ୍ଡାକୁ ମଧ୍ୟ 'ମୋ ଅଣ୍ଡା' ଭାବି ପାଳନ କରନ୍ତି।
1.98.49
किं पुनस्त्वं न मन्येथाः सर्वज्ञः पुत्रमीदृशम् ।
मलयाच्चन्दनं जातमतिशीतं वदन्ति वै ॥ १.९८.४९ ॥
ତେବେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ମାନିବ ନାହିଁ? ମଳୟ ପର୍ବତରେ ଜାତ ଚନ୍ଦନ ଅତି ଶୀତଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
1.98.50
शिशोरालिङ्गनं तस्माच्चन्दनादधिकं भवेत् ।
न वाससां न रामाणां नापां स्पर्शस्तथाविधः ॥ १.९८.५० ॥
ଶିଶୁର ଆଲିଙ୍ଗନ ସେହି ଚନ୍ଦନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ; ବସ୍ତ୍ର, ନାରୀ କିମ୍ବା ଜଳର ସ୍ପର୍ଶ ସେପରି ନୁହେଁ।
1.98.51
शिशुनालिङ्ग्यमानस्य स्पर्शः सूनोर्यथा सुखः ।
पुत्रस्पर्शात्प्रियतरः स्पर्शो लोके न विद्यते ॥ १.९८.५१ ॥
ଶିଶୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଯେପରି ସ୍ପର୍ଶ ସୁଖକର, ପୁତ୍ରର ସ୍ପର୍ଶ ସେପରି; ପୁତ୍ରସ୍ପର୍ଶଠାରୁ ପ୍ରିୟ ସ୍ପର୍ଶ ଜଗତରେ ନାହିଁ।
1.98.52
स्पृशतु त्वां समालिङ्ग्य पुत्रोऽयं प्रियदर्शनः ।
ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम् ॥ १.९८.५२ ॥
ଏହି ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ପୁତ୍ର ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସ୍ପର୍ଶ କରୁ; ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦମାନଙ୍କରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାଭୀ।
1.98.53
मुरुर्गरीयसां श्रेष्ठः पुत्रः स्पर्शवतां वरः ।
त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु प्रजातोऽयमरिन्दमः ॥ १.९८.५३ ॥
ଏହି ପୁତ୍ର ସମ୍ମାନାର୍ହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁରୁ ପରି, ସ୍ପର୍ଶକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତିନି ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଜନ୍ମିତ ଏହି ଶତ୍ରୁଦମନ।
1.98.54
अद्यायं मन्नियोगात्तु तवाह्वानं प्रतीक्षते ।
कुमारो राजशार्दूल तव शोकप्रणाशनः ॥ १.९८.५४ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି କୁମାର ମୋ ଆଦେଶରେ ତୁମର ଆହ୍ୱାନ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି; ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ, ସେ ତୁମ ଶୋକ ନାଶ କରେ।
1.98.55
आहर्ता वाजिमेधस्य शतसङ्ख्यस्य पौरवः ।
राजसूयादिकानन्यान्क्रतूनमितदक्षिणान् ॥ १.९८.५५ ॥
ଶହେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ପୌରବ; ଏବଂ ରାଜସୂୟ ଆଦି ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ, ଯେଉଁଥିରେ ଅସୀମ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯାଏ।
1.98.56
इति गौरन्तरिक्षे मां सूतके ह्यवदत्पुरा ।
हन्त स्वमङ्कमारोप्य स्नेहाद्ग्रामान्तरं गताः ॥ १.९८.५६ ॥
ପୂର୍ବେ ଜାତକର୍ମ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଏକ ଗାଈ ମୋତେ ଏହା କହିଥିଲା: 'ହାୟ! ନିଜ କୋଳରେ ରଖି ସ୍ନେହରେ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଗାଁକୁ ଚାଲିଗଲେ।'
1.98.57
मूर्ध्नि पुत्रानुपाघ्राय प्रतिनन्दन्ति मानवाः ।
वेदेष्वपि वदन्तीमं मन्त्रग्रामं द्विजातयः ॥ १.९८.५७ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମସ୍ତକ ଆଘ୍ରାଣ କରି ଚୁମ୍ବନ ଦେଇ ଆନନ୍ଦରେ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି; ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରସମୂହ ପାଠ କରନ୍ତି।
1.98.58
जातकर्मणि पुत्राणां तवापि विदितं ध्रुवम् ।
अङ्गादङ्गात्संभवसि हृदयादधिजायसे ॥ १.९८.५८ ॥
ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଜାତକର୍ମରେ ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଜଣା ଅଛି: ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମ ନିଅ; ହୃଦୟରୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନିଅ।
1.98.59
आत्मा वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतम् ।
उपजिघ्रन्ति पितरो मन्त्रेणानेन मूर्धनि ॥ १.९८.५९ ॥
ତୁମେ ନିଜେ ଆତ୍ମା, ପୁତ୍ର ନାମରେ ଖ୍ୟାତ; ତେଣୁ ଶହେ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପିତାମାନେ ପୁତ୍ରର ମସ୍ତକ ଆଘ୍ରାଣ କରନ୍ତି।
1.98.60
पोषणं त्वदधीनं मे सन्तानमपि चाक्षयम् ।
तस्मात्त्वं जीव मे पुत्र स सुखी शरदां शतम् ॥ १.९८.६० ॥
ମୋ ପାଳନ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅଧୀନରେ; ତେଣୁ ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ବଞ୍ଚ; ଶହେ ବର୍ଷ ସୁଖୀ ରୁହ।
1.98.61
एको भूत्वा द्विधा भूत इति वादः प्रवर्तते ।
त्वदङ्गेभ्यः प्रसूतोऽयं पुरुषात्पुरुषः परः ॥ १.९८.६१ ॥
ଏକ ହୋଇ ଦୁଇ ହେଲା ବୋଲି କଥା ପ୍ରଚଳିତ। ତୁମ ଅଙ୍ଗରୁ ଏ ଜନ୍ମିଛି; ପୁରୁଷରୁ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମିଛି।
1.98.62
सरसीवामलेऽऽत्मानं द्वितीयं पश्य ते सुतम् ।
सरसीवामले सोमं प्रेक्षात्मानं त्वमात्मनि ॥ १.९८.६२ ॥
ନିର୍ମଳ ସରୋବରରେ ଯେପରି ନିଜକୁ ଦେଖ, ସେହିପରି ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖ। ନିର୍ମଳ ସରୋବରରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖ, ସେହିପରି ନିଜ ଭିତରେ ନିଜକୁ ଦେଖ।
1.98.63
यथाचाहवनीयोऽग्निर्वर्हपत्यात्प्रणीयते ।
एवं त्वत्तः प्रणीतोऽयं त्वमेकः सन्द्विधा कृतः ॥ १.९८.६३ ॥
ଗାର୍ହପତ୍ୟରୁ ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି ଯେପରି ନିଆଯାଏ, ସେହିପରି ତୁମଠାରୁ ଏ ପ୍ରଣୀତ ହୋଇଛି। ତୁମେ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ କରାଯାଇଛ।
1.98.64
मृगापकृष्टेन हि वै मृगयां परिधावता ।
अहमासादिता राजन्कुमारी पितुराश्रमे ॥ १.९८.६४ ॥
ହରିଣ ପଛରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଶିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କୁମାରୀ ଥିବାବେଳେ ପହଞ୍ଚି ହୋଇଗଲି।
1.98.65
उर्वशी पूर्वचित्तिश्च सहजन्या च मेनका ।
विश्वाची च घृताची च षडेवाप्सरसां वराः ॥ १.९८.६५ ॥
ଉର୍ବଶୀ, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି, ସହଜନ୍ୟା, ମେନକା, ବିଶ୍ୱାଚୀ ଓ ଘୃତାଚୀ—ଏ ଛଅ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
1.98.66
तासां वै मेनका नाम ब्रह्मयोनिर्वराप्सराः ।
दिवः संप्राप्य जगतीं विश्वामित्रादजीजनत् ॥ १.९८.६६ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେନକା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା ବ୍ରହ୍ମବଂଶୀୟା। ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କଠାରୁ (ମୋତେ) ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
1.98.67
श्रीमानृषिर्धर्मपरो वैश्वानर इवापरः ।
ब्रह्मयोनिः कुशो नाम विश्वामित्रपितामहः ॥ १.९८.६७ ॥
ଶ୍ରୀମାନ୍, ଧର୍ମପରାୟଣ ଋଷି, ଅନ୍ୟ ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ ପରି, ବ୍ରହ୍ମଯୋନି କୁଶ ନାମକ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପିତାମହ।
1.98.68
कुशस्य पुत्रो बलवान्कुशनाभश्च धार्मिकः ।
गाधिस्तस्य सुतो राजन्विश्वामित्रस्तु गाधिजः ॥ १.९८.६८ ॥
କୁଶଙ୍କ ବଳବାନ ପୁତ୍ର ଧାର୍ମିକ କୁଶନାଭ। ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗାଧି; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗାଧିଙ୍କ ପୁତ୍ର।
1.98.69
एवंविधो मम पिता मेनका जननी वरा ।
सा मां हिमवतः पृष्ठे सुषुवे मेनकाऽप्सराः ॥ १.९८.६९ ॥
ଏମିତି ଥିଲେ ମୋ ପିତା, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାତା ମେନକା। ସେହି ଅପ୍ସରା ମେନକା ହିମାଳୟର ଢାଲରେ ମୋତେ ପ୍ରସବ କଲେ।
1.98.70
परित्यज्य च मां याता परात्मजमिवासती ।
पक्षिणः पुम्यवन्तस्ते सहिता धर्मतस्तदा ॥ १.९८.७० ॥
ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଚାଲିଗଲା, ଯେପରି ଅସତୀ ପରର ପୁଅକୁ ଛାଡ଼େ। ସେତେବେଳେ ସେହି ପୁଣ୍ୟବାନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
1.98.71
पक्षैस्तैरभिगुप्ता च तस्मादस्मि शकुन्तला ।
ततोऽहमृषिणा दृष्टा काश्यपेन महात्मना ॥ १.९८.७१ ॥
ସେହି ପକ୍ଷମାନଙ୍କ ଡେଣାରେ ମୁଁ ରକ୍ଷିତ ହେଲି; ତେଣୁ ମୁଁ ଶକୁନ୍ତଳା। ସେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ଋଷି ମୋତେ ଦେଖିଲେ।
1.98.72
जलार्थमग्निहोत्रस्य गतं दृष्ट्वा तु पक्षिणः ।
न्यासभूतामिव मुनेः प्रददुर्मां दयावतः ॥ १.९८.७२ ॥
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଯାଇଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ପକ୍ଷୀମାନେ ମୁନିଙ୍କ ଗଚ୍ଛିତ ପରି ମୋତେ ଦୟାଳୁ ମୁନିଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ।
1.98.73
कण्वस्त्वालोक्य मां प्रीतो हसन्तीति हविर्भुजः ।
स माऽरणिमिवादाय स्वमाश्रममुपागमत् ॥ १.९८.७३ ॥
କଣ୍ୱ ମୋତେ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଯେପରି ହବିର୍ଭୁକ୍ ଅଗ୍ନି ହସୁଛନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ଅରଣି ପରି ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ।
1.98.74
सा वै संभाविता राजन्ननुक्रोशान्महर्षिणा ।
तेनैव स्वसुतेवाहं राजन्वै वरवर्णिनी ॥ १.९८.७४ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ସେ ମହର୍ଷି କରୁଣାବଶତଃ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ ଓ ନିଜ କନ୍ୟା ପରି ପାଳିଥିଲେ; ରାଜନ୍, ମୁଁ ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣର ଥିଲି।
1.98.75
विश्वामित्रसुता चाहं वर्धिता मुनिना नृप ।
यौवने वर्तमानां च दृष्टवानसि मां नृप ॥ १.९८.७५ ॥
ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା; ମୁନି ମୋତେ ପାଳିଲେ; ହେ ରାଜନ୍, ଯୌବନରେ ଥିବା ମୋତେ ଆପଣ ଦେଖିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜନ୍।
1.98.76
आश्रमे पर्णशालायां कुमारीं विजने तदा ।
धात्रा प्रचोदितां शून्ये पित्रा विरहितां मिथः ॥ १.९८.७६ ॥
ଆଶ୍ରମରେ, ପତ୍ରକୁଟୀରରେ, ସେତେବେଳେ ନିର୍ଜନରେ ମୁଁ ଏକ କୁମାରୀ ଥିଲି; ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଶୂନ୍ୟରେ, ପିତାଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ପରସ୍ପର।
1.98.77
वाग्भिस्त्वं सूनृताभिर्मामपत्यार्थमचूचुदः ।
अकार्षीस्त्वाश्रमे वासं धर्मकामार्थनिश्चितम् ॥ १.९८.७७ ॥
ମଧୁର ଓ ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟରେ ଆପଣ ମୋତେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇଲେ; ଆଶ୍ରମରେ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥରେ ନିଶ୍ଚିତ ବାସ ଆପଣ କଲେ।
1.98.78
गान्धर्वेण विवाहेन विधिना पाणिमग्रहीः ।
साऽहं कुलं च शीलं च सत्यवादित्वमात्मनः ॥ १.९८.७८ ॥
ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହର ବିଧିରେ ଆପଣ ମୋ ହାତ ଧରିଲେ; ମୁଁ ମୋ କୁଳ, ଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟବାଦିତା (ପ୍ରକାଶ କରୁଛି)।
1.98.79
स्वधर्मं च पुरस्कृत्य त्वामद्य शरणं गता ।
तस्मान्नर्हसि संश्रुत्य तथेति वितथं वचः ॥ १.९८.७९ ॥
ତୁମ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖି ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ଶରଣରେ ଆସିଛି। ତେଣୁ 'ସେହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଦେଇଥିବା ବଚନକୁ ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.98.80
स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा परित्यक्तुमुपस्थिताम् ।
त्वन्नाथां लोकनाथस्त्वं नार्हसि त्वमनागसम् ॥ १.९८.८० ॥
ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପଛରେ ରଖି ତ୍ୟାଗ ହେବା ପାଇଁ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ମୋତେ — ତୁମକୁ ହିଁ ନାଥ ମାନୁଥିବା, ନିର୍ଦୋଷ ମୋତେ — ଲୋକନାଥ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.98.81
किं नु कर्माशुभं पूर्वं कृतवत्यस्मि पार्थिव ।
यदहं बान्धवैस्त्यक्ता बाल्ये संप्रति वै त्वया ॥ १.९८.८१ ॥
ହେ ରାଜନ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ କେଉଁ ଅଶୁଭ କର୍ମ କରିଥିଲି ଯେ ବାଲ୍ୟରେ ମୋର ବନ୍ଧୁମାନେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କଲ?
1.98.82
कामं त्वया परित्यक्ता गमिष्याम्यहमाश्रमम् ।
इमं बालं तु संत्युक्तं नार्हस्यात्मजमात्मना ॥ १.९८.८२ ॥
ଠିକ୍ ଅଛି, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟକ୍ତା ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି। କିନ୍ତୁ ତ୍ୟକ୍ତ ଏହି ଶିଶୁକୁ — ତୁମ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ — ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.98.83
न पुत्रमभिजानामि त्वयि जातं शकुन्तले ।
असत्वचना नार्यः कस्ते श्रद्धास्यते वचः ॥ १.९८.८३ ॥
ହେ ଶକୁନ୍ତଳା, ତୁମଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ରକୁ ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ମିଥ୍ୟା କହୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ କଥାରେ କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ?
1.98.84
अश्रद्धेयमिदं वाक्यं कथयन्ती न लज्जसे ।
विशेषतो मत्सकाशे दुष्टतापसि गम्यताम् ॥ १.९८.८४ ॥
ଅବିଶ୍ୱାସନୀୟ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିବାରେ ତୁମର ଲଜ୍ଜା ହେଉନାହିଁ କି? ବିଶେଷତଃ ମୋ ସାମନାରେ, ହେ ଦୁଷ୍ଟ ତପସ୍ୱିନୀ! ଚାଲିଯାଅ।
1.98.85
क्व महर्षिस्तपस्युग्रः क्वाप्सराः सा च मेनका ।
क्व च त्वमेवं कृपणा तापसीवेषधारिणी ॥ १.९८.८५ ॥
ତପସ୍ୟାରେ ଉଗ୍ର ସେହି ମହର୍ଷି କେଉଁଠି, ଅପ୍ସରା ମେନକା କେଉଁଠି, ଆଉ ତପସ୍ବିନୀର ବେଶଧାରିଣୀ ଦୀନା ତୁମେ କେଉଁଠି!
1.98.86
अतिकायश्च पुत्रस्ते बालोऽतिबलवानयम् ।
कथमल्पेन कालेन सालस्कन्ध इवोद्गतः ॥ १.९८.८६ ॥
ତୁମ ଏହି ପୁଅ, ଏହି ବାଳକ, ଅତି ବିଶାଳକାୟ ଓ ଅତି ବଳବାନ। ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସାଲ ଗଛର ସ୍କନ୍ଧ ପରି ଏ କିପରି ବଢ଼ିଗଲା?
1.98.87
सुनिकृष्टा च योनिस्ते पुंश्चली प्रतिभासि मे ।
यदृच्छया कामरागाज्जाता मेनकया ह्यसि ॥ १.९८.८७ ॥
ତୁମ ଜନ୍ମ ଅତି ନୀଚ; ତୁମକୁ ମୋ ଆଗରେ ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ପରି ଲାଗୁଛି। କାମରାଗରୁ, ଦୈବାତ୍, ମେନକାଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ଜନ୍ମିଛ।
1.98.88
सर्वमेव परोक्षं मे यत्त्वं वदसि तापसि ।
सर्वा वामाः स्त्रियो लोके सर्वाः कामपरायणाः ॥ १.९८.८८ ॥
ହେ ତପସ୍ବିନୀ, ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ ତାହା ସବୁ ମୋ ପାଇଁ ଅଦୃଶ୍ୟ। ଜଗତର ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ବକ୍ର; ସମସ୍ତେ କାମପରାୟଣା।
1.98.89
सर्वाः स्त्रियः परवशाः सर्वाः क्रोधसमाकुलाः ।
असत्योक्ताः स्त्रियः सर्वा न कण्वं वक्तुमर्हसि ॥ १.९८.८९ ॥
ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ପରବଶ; ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳ। ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି। ତୁମେ କଣ୍ୱଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.98.90
मेनका निरनुक्रोशा वर्धकी जननी तव ।
यया हिमवतः पादे निर्माल्यवदुपेक्षिता ॥ १.९८.९० ॥
ନିର୍ଦ୍ଦୟା ମେନକା ତୁମର ଧାତ୍ରୀ ଓ ମାତା; ସେ ହିମାଳୟର ପାଦଦେଶରେ ନିର୍ମାଲ୍ୟ ପରି ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।
1.98.91
स चापि निरनुक्रोशः क्षत्रयोनिः पिता तव ।
विश्वामित्रो ब्राह्मणत्वे लुब्धः कामपरायणः ॥ १.९८.९१ ॥
ତୁମ ପିତା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୋନିରୁ ଜାତ ଥିଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱରେ ଲୋଭୀ ଓ କାମପରାୟଣ ଥିଲେ।
1.98.92
सुषाव सुरनारी मां विश्वामित्राद्यथेष्टतः ।
अहो जानामि ते जन्म कुत्सितं कुलटे जनैः ॥ १.९८.९२ ॥
ଦେବାଙ୍ଗନା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଠାରୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମୋତେ ପ୍ରସବ କଲା; ଅରେ କୁଳଟା, ତୁମ ଜନ୍ମ ଲୋକେ ନିନ୍ଦିତ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ।
1.98.93
मेनकाऽप्सरसां श्रेष्ठा महर्षिश्चापि ते पिता ।
तयोरपत्यं कस्मात्त्वं पुंश्चलीवाभिभाषसे ॥ १.९८.९३ ॥
ମେନକା ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ମହର୍ଷି ମଧ୍ୟ ତୁମ ପିତା; ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହୋଇ ତୁମେ କାହିଁକି ବେଶ୍ୟା ପରି କଥା କୁହ?
1.98.94
जातिश्चापि निकृष्टो ते कुलीनेति विजल्पसे ।
जनयित्वा त्वमुत्सृष्टा कोकिलेन परैर्भृता ॥ १.९८.९४ ॥
ତୁମ ଜାତି ମଧ୍ୟ ନୀଚ, ତଥାପି ତୁମେ ନିଜକୁ କୁଳୀନା କହି ଗର୍ବ କର; କୋକିଳର ଛୁଆ ପରି ତୁମେ ଜନ୍ମ ଦେଇ ପରିତ୍ୟକ୍ତା ହୋଇଥିଲ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଳନ କରିଥିଲେ।
1.98.95
अरिष्टैरिव दुर्बद्धिः कण्वो वर्धयिता पिता ।
अश्रद्धेयमिदं वाक्यं यत्त्वं जल्पसि तापसि ॥ १.९८.९५ ॥
ଅରିଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀ ପରି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି କଣ୍ବ ତୁମକୁ ପାଳିଥିବା ପିତା; ଅରେ ତାପସୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହୁଛ ତାହା ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ।
1.98.96
ब्रुवन्ती राजसान्निध्ये गम्यतां यत्र चेच्छसि ।
सुवर्णमणिमुक्तानि वस्त्राण्याभरणानि च ॥ १.९८.९६ ॥
ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏପରି କହୁଥିବା ତୁମେ, ଯେଉଁଠାକୁ ଇଚ୍ଛା ସେଠାକୁ ଯାଅ; ସୁନା, ମଣି, ମୋତି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ମଧ୍ୟ ନେଇ ଯାଅ।
1.98.97
यदिहेच्छसि भोगार्थं तापसि प्रतिगृह्यताम् ।
नाहं त्वां द्रष्टुमिच्छामि यथेष्टं गम्यतामितः ॥ १.९८.९७ ॥
ତୁମେ ଏଠାରେ ଭୋଗ ପାଇଁ କିଛି ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ହେ ତାପସୀ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ; ଯେଉଁଠାକୁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା, ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ।