มหาภารตะ · อัธยายะ 1.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.98.1
एवमुक्ता वरारोहा व्रीडितेव मनस्विनी ।
विसंज्ञेव च दुःखेन तस्थौ स्थूणेव निश्चला ॥ १.९८.१ ॥
เมื่อนางถูกกล่าวเช่นนั้น นางผู้มีสะโพกงาม มีจิตใจสูงส่ง ยืนนิ่งเหมือนเสาหลัก ดูประหนึ่งอับอายและมึนงงด้วยความโศก
1.98.2
संरम्भामर्षताम्राक्षी स्फुरमाणोष्ठसंपुटा ।
कटाक्षैर्निर्दहन्तीव तिर्यग्राजानमैक्षत ॥ १.९८.२ ॥
ด้วยความโกรธและความไม่พอใจ ดวงตาของนางแดงก่ำ ริมฝีปากสั่นระริก นางเหลือบมองพระราชาอย่างเฉียง ราวกับจะเผาผลาญท่านด้วยสายตาที่ปรายข้าง
1.98.3
आकारं गूहमाना च मन्युना च समीरितम् ।
तपसा संभृतं तेजो धारयामास वै तदा ॥ १.९८.३ ॥
นางปกปิดท่าทางภายนอก แม้ถูกความโกรธกระตุ้น นางยังกดข่มเดชที่สะสมมาด้วยการบำเพ็ญตบะไว้ได้
1.98.4
सा मुहूर्तमिव ध्यात्वा दुःखामर्षसमन्विता ।
भर्तारमभिसंप्रेक्ष्य यथान्यायं वचोऽब्रवीत् ॥ १.९८.४ ॥
เมื่อนางครุ่นคิดอยู่ชั่วขณะ ด้วยความโศกและความไม่พอใจเจือปนกัน นางมองสามีแล้วกล่าวถ้อยคำที่เหมาะสมแก่เหตุการณ์
1.98.5
जानन्नपि महाराज कस्मादेवं प्रभाषसे ।
न जानामीति निःशङ्कं यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ १.९८.५ ॥
ข้าแต่มหาราชา ทั้งที่ท่านรู้อยู่ เหตุใดท่านจึงกล่าวเช่นนี้ ท่านกล่าวว่า "ข้าไม่รู้" อย่างไม่ลังเล เหมือนคนสามัญทั่วไป
1.98.6
तस्य ते हृदयं वेद सत्यस्यैवानृतस्य च ।
साक्षिणं बत कल्याणमात्मानमवमन्यसे ॥ १.९८.६ ॥
หัวใจของท่านเองย่อมรู้ทั้งความจริงและความเท็จ เป็นพยานอยู่ในตัว อนิจจา ข้าแต่ผู้เป็นมงคล ท่านกลับดูหมิ่นตนเอง
1.98.7
योऽन्यथा सन्तमात्मानन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ १.९८.७ ॥
ผู้ที่นำเสนอตนเองต่างไปจากที่ตนเป็นอยู่ เขาได้ทำบาปอะไรบ้างหรือไม่ เขาเป็นขโมยที่ลักขโมยตัวตนของตน
1.98.8
एकोऽहमस्मीति च मन्यसे त्वं ।
न हृच्छयं वेत्सि मुनिं पुराणम्।
यो वेदिता कर्मणः पापकस्य ।
तस्यान्तिके त्वं वृजिनं करोषि ॥ १.९८.८ ॥
ท่านคิดว่า "ข้าเพียงผู้เดียว" ท่านไม่รู้จักฤๅษีโบราณผู้สถิตอยู่ในหัวใจ ต่อหน้าผู้ที่รู้การกระทำชั่วร้าย ท่านกลับประพฤติความชั่ว
1.98.9
धर्म एव हि साधूनां सर्वेषां हितकारणम् ।
नित्यं मिथ्याविहीनानां न च दुःखावहो भवेत् ॥ १.९८.९ ॥
ธรรมนั่นแลเป็นเหตุแห่งความเกื้อกูลของคนดีและของทุกคน สำหรับผู้ปราศจากการพูดเท็จ ธรรมย่อมไม่นำความทุกข์มาให้เลย
1.98.10
मन्यते पापकं कृत्वा न कश्चिद्वेत्ति मामिति ।
विदन्ति चैनं देवाश्च यश्चैवान्तरपूरुषः ॥ १.९८.१० ॥
เมื่อทำบาปแล้ว คนย่อมคิดว่า "ไม่มีใครรู้จักข้า" แต่เทวดาย่อมรู้ และผู้เป็นบุรุษภายในที่สถิตอยู่ในตัวก็รู้เช่นกัน
1.98.11
आदित्यचन्द्रावनिलोऽनलश्च ।
द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च।
अहश्च रात्रिश्च उभे च सन्ध्ये ।
धर्मश्च जानाति नरस्य वृत्तम् ॥ १.९८.११ ॥
พระอาทิตย์ พระจันทร์ วายุ และอัคนี ท้องฟ้า แผ่นดิน น้ำ หัวใจ พระยม กลางวันและกลางคืน ทั้งสองสนธยา และธรรม ย่อมรู้การประพฤติของมนุษย์
1.98.12
यमो वैवस्वतस्तस्य निर्यातयति दुष्कृतम् ।
हृदि स्थितः कर्मसाक्षी क्षेत्रज्ञो यस्य तुष्यति ॥ १.९८.१२ ॥
พระยมบุตรของพระวิวัสวัต ย่อมทำให้เขาต้องชดใช้ผลของการทำชั่ว ผู้เป็นพยานแห่งการกระทำที่สถิตอยู่ในหัวใจ ผู้รู้ในเขตแดน ย่อมพอพระทัยในผู้ที่ท่านพอพระทัย
1.98.13
न तुष्यति च यस्यैष पुरुषस्य दुरात्मनः ।
तं यमः पापकर्माणं निर्भर्त्सयति दुष्कृतम् ॥ १.९८.१३ ॥
ผู้ที่พยานนี้ (ผู้สถิตอยู่ในหัวใจ) ไม่พอใจ พระยมย่อมตำหนิบุรุษผู้มีจิตใจชั่วร้ายนั้น ผู้ทำบาปและผู้ทำความชั่วนั้น
1.98.14
योऽवमत्यात्मनात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
न तस्य देवाः श्रेयांसो यस्यात्मापि न कारणम् ॥ १.९८.१४ ॥
ผู้ที่ดูหมิ่นตนเองและประพฤติต่างไป เทวดาย่อมไม่ประเสริฐกว่าเขา และแม้ตัวตนของเขาเองก็ไม่เป็นที่พึ่งแก่เขา
1.98.15
स्वयं प्राप्तेति मामेवं मावमंस्था पतिव्रताम् ।
अर्चार्हां नार्चयसि मां स्वयं भार्यामुपस्थिताम् ॥ १.९८.१५ ॥
อย่าดูหมิ่นข้าผู้เป็นภรรยาผู้ซื่อสัตย์ด้วยการคิดว่า "นางมาเอง" ท่านไม่เคารพข้าผู้ควรแก่การเคารพ ผู้มาอยู่ต่อหน้าท่านด้วยตนเองในฐานะภรรยา
1.98.16
किमर्थं मां प्राकृतवदुपप्रेक्षसि संसदि ।
नखल्वहमिदं शून्ये रौमि किं न शृणोषि मे ॥ १.९८.१६ ॥
เหตุใดท่านจึงมองข้าเหมือนหญิงสามัญในที่ประชุม แท้จริงข้ากำลังร้องเรียกสิ่งนี้ในที่เปล่าเปลี่ยว ท่านไม่ได้ยินเสียงของข้าหรือ
1.98.17
यदि मे याचमानाया वचनं न करिष्यसि ।
दुष्यन्त शतधा त्वद्य मूर्धा ते विफलिष्यति ॥ १.९८.१७ ॥
ข้าแต่ทุษยันตะ หากท่านไม่ทำตามคำขอของข้าผู้กำลังวิงวอนอยู่ วันนี้ศีรษะของท่านจะแตกเป็นร้อยชิ้น
1.98.18
जायां पतिः संप्रविश्य यदस्यां जायते पुनः ।
जायायास्तद्धि जायात्वं पौराणाः कवयो विदुः ॥ १.९८.१८ ॥
สามีเข้าไปในภรรยาแล้วย่อมเกิดขึ้นอีกในนาง นั่นแหละคือความเป็นภรรยาของภรรยา ดังที่บรรดากวีโบราณทราบกัน
1.98.19
यदागमवतः पुंसस्तदपत्यं प्रजायते ।
तत्तारयति संतत्या पूर्वप्रेतान्पितामहान् ॥ १.९८.१९ ॥
บุตรที่เกิดแก่บุรุษผู้รู้พระคัมภีร์ ย่อมนำบรรพบุรุษผู้ล่วงลับไปก่อนให้พ้นข้ามไปได้ด้วยความต่อเนื่องของสายสกุล
1.98.20
पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः ।
तस्मात्पुत्र इति प्रोक्तः पूर्वमेव स्वयंभुवा ॥ १.९८.२० ॥
เพราะบุตรช่วยบิดาให้พ้นจากนรกที่เรียกว่าปุต เหตุนั้นพระสวยัมภูจึงทรงเรียกว่า "บุตร" ตั้งแต่เริ่มแรกเลยทีเดียว
1.98.21
पुत्रेण लोकाञ्जयन्ति पौत्रेणानन्त्यमश्नुते ।
अथ पौत्रस्य पुत्रेण मोदन्ते प्रपितामहाः ॥ १.९८.२१ ॥
ด้วยบุตรชาย ย่อมชนะโลกทั้งหลาย ด้วยหลานชาย ย่อมได้รับความไม่มีที่สิ้นสุด และด้วยบุตรชายของหลานชาย บรรพบุรุษชั้นปู่ทวดย่อมปีติยินดี
1.98.22
सा भार्या या गृहे दक्षा सा भार्या या प्रजावती ।
सा भार्या या पतिप्राणा सा भार्या या पतिव्रता ॥ १.९८.२२ ॥
ผู้ใดเป็นเรือนที่ชำนาญในการบ้าน ผู้นั้นเป็นภรรยา ผู้ใดมีบุตร ผู้นั้นเป็นภรรยา ผู้ใดมีสามีเป็นชีวิต ผู้นั้นเป็นภรรยา ผู้ใดซื่อสัตย์ต่อสามี ผู้นั้นเป็นภรรยา
1.98.23
अर्धं भार्या मनुष्यस्य भार्या श्रेष्ठतमः सखा ।
भार्या मूलं त्रिवर्गस्य यः सभार्यः स बन्धुमान् ॥ १.९८.२३ ॥
ภรรยาคือครึ่งหนึ่งของมนุษย์ ภรรยาคือมิตรที่ประเสริฐที่สุด ภรรยาคือรากของไตรวรรค (ธรรม ทรัพย์ และกาม) ผู้ใดมีภรรยา ผู้นั้นมีญาติมิตร
1.98.24
भार्यावन्तः क्रियावन्तः सभार्या गृहमेधिनः ।
भार्यावन्तः प्रमोदन्ते भार्यावन्तः श्रियावृताः ॥ १.९८.२४ ॥
ผู้มีภรรยา ผู้ปฏิบัติหน้าที่ คฤหัสถ์ผู้มีภรรยาอยู่ร่วม ย่อมปีติยินดี ผู้มีภรรยา ผู้ถูกห้อมล้อมด้วยสิริมงคล ย่อมปีติยินดี
1.98.25
सखायः प्रविविक्तेषु भवन्त्येताः प्रियंवदाः ।
पितरो धर्मकार्येषु भवन्त्यार्तस्य मातरः ॥ १.९८.२५ ॥
ในที่สงัด ภรรยาทั้งหลายย่อมเป็นมิตรและกล่าวถ้อยคำอ่อนหวาน ในกิจแห่งธรรม ภรรยาย่อมเป็นดุจบิดา และแก่ผู้ทุกข์ยาก ภรรยาย่อมเป็นดุจมารดา
1.98.26
कान्तारेष्वपि विश्रामो जनस्याध्वनि कस्य वै ।
यः सदारः स विश्वास्यस्तस्माद्दाराः परा गतिः। ॥ १.९८.२६ ॥
ใครเล่าจะพบความพักผ่อนแม้ในป่าดงหรือบนทาง ผู้ใดอยู่กับภรรยา ผู้นั้นน่าไว้วางใจ เพราะเหตุนั้น ภรรยาจึงเป็นที่พึ่งอันสูงสุด
1.98.27
संसरन्तमभिप्रेतं विषमेष्वेकपातिनम् ।
भार्यैवान्वेति भर्तारं सततं या पतिव्रता ॥ १.९८.२७ ॥
ตามหลังสามีที่เป็นที่รัก ผู้เดินทางไปตามลำพังในที่ทุรกันดาร ภรรยาผู้ซื่อสัตย์ต่อสามีอยู่เป็นนิจ ย่อมติดตามไป
1.98.28
प्रथमं संस्थिता भार्या पतिं प्रेत्य प्रतीक्षते ।
पूर्वप्रेतं तु भर्तारं पश्चात्साप्यनुगच्छति ॥ १.९८.२८ ॥
ภรรยาผู้ตั้งอยู่ก่อนรอคอยสามีเมื่อสามีตายไป และเมื่อสามีตายก่อน ภรรยานั้นก็ตามไปภายหลัง
1.98.29
एतस्मात्कारणाद्राजन्पाणिग्रहणमिष्यते ।
यदाप्नोति पतिर्भार्यामिह लोके परत्र च ॥ १.९८.२९ ॥
ด้วยเหตุนี้เอง ข้าแต่พระราชา การจับมือ (การสมรส) จึงถูกกำหนดไว้ เพราะสามีย่อมได้ภรรยาทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
1.98.30
पोषणार्थं शरीरस्य पाथेयं स्वर्गतस्य वै ।
आत्माऽऽत्मनैव जनितः पुत्र इत्युच्यते बुधैः ॥ १.९८.३० ॥
เพื่อการบำรุงร่างกาย และเป็นเสบียงเดินทางสำหรับผู้ไปสู่สวรรค์ ผู้มีปัญญาเรียกบุตรว่า อาตมันที่เกิดจากอาตมันด้วยตนเอง
1.98.31
तस्माद्भार्यां पतिः पश्येन्मातृवत्पुत्रमातरम् ।
अन्तरात्मैव सर्वस्य पुत्रो नामोच्यते सदा ॥ १.९८.३१ ॥
เพราะเหตุนั้น สามีพึงมองภรรยา ผู้เป็นมารดาของบุตร ดุจมารดา และอาตมันภายในของทุกสิ่ง ย่อมถูกเรียกด้วยชื่อว่า บุตร อยู่เสมอ
1.98.32
गती रूपं च चेष्टा च आवर्ता लक्षणानि च ।
पितॄणां यानि दृश्यन्ते पुत्राणां सन्ति तानि च ॥ १.९८.३२ ॥
ท่าเดิน รูปร่าง และอากัปกิริยา ลักษณะวนผมและเครื่องหมายอื่น ๆ ที่เห็นได้ในบิดาทั้งหลาย ก็มีอยู่ในบุตรทั้งหลายเช่นกัน
1.98.33
तेषां शीलगुणाचारास्तत्संपर्काच्छुभाशुभात् ।
भार्यायां जनितं पुत्रमादर्शे स्वमिवाननम् ॥ १.९८.३३ ॥
ความประพฤติ คุณสมบัติ และการปฏิบัติของบิดาเหล่านั้น ทั้งดีและชั่ว อันเกิดจากการสัมพันธ์กับบิดา ย่อมปรากฏในบุตรที่เกิดจากภรรยา ดุจใบหน้าของตนที่ปรากฏในกระจก
1.98.34
जनिता मोदते प्रेक्ष्य स्वर्गं प्राप्येव पुण्यकृत् ।
पतिव्रतारूपधराः परबीजस्य संग्रहात् ॥ १.९८.३४ ॥
ผู้ให้กำเนิดย่อมปีติเมื่อเห็นบุตร ดุจผู้ทำบุญปีติเมื่อได้ไปสวรรค์ ส่วนสตรีผู้แสร้งทำตนเป็นภรรยาผู้ซื่อสัตย์ เพราะรับเชื้อของผู้อื่น (ย่อมไม่ได้ร่วมความปีติเช่นนั้น)
1.98.35
कुलं विनाश्य भर्तॄणां नरकं यान्ति दारुणम् ।
परेण जनिताः पुत्राः स्वभार्यायां यथेष्टतः ॥ १.९८.३५ ॥
เมื่อทำลายวงศ์ตระกูลของสามีแล้ว พวกนางย่อมไปสู่นรกอันน่าสะพรึงกลัว บุตรที่เกิดจากผู้อื่นในภรรยาของตนตามใจชอบ (ก็เป็นเช่นเดียวกัน)
1.98.36
मम पुत्रा इति मतास्ते पुत्रा अपि शत्रवः ।
द्विषन्ति प्रतिकुर्वन्ति न ते वचनंकारिणः ॥ १.९८.३६ ॥
แม้จะถือกันว่าเป็น บุตรของเรา บุตรเหล่านั้นก็เป็นศัตรู พวกเขาเกลียดชังและขัดขวาง พวกเขาไม่ปฏิบัติตามคำของบิดา
1.98.37
द्वेष्टि तांश्च पिता चापि स्वबीजे न तथा नृप ।
न द्वेष्टि पितरं पुत्रो जनितारमथापि वा ॥ १.९८.३७ ॥
บิดาก็เกลียดชังพวกเขาเช่นกัน แต่ไม่เป็นเช่นนั้นกับเชื้อของตน ข้าแต่พระราชา บุตรย่อมไม่เกลียดชังบิดาหรือผู้ให้กำเนิดตน
1.98.38
न द्वेष्टि जनिता पुत्रं तस्मादात्मा सुतो भवेत् ।
दह्यमाना मनोदुःखैर्व्याधिभिस्तुमुलैर्जनः ॥ १.९८.३८ ॥
ผู้ให้กำเนิดย่อมไม่เกลียดชังบุตร เพราะเหตุนั้น บุตรพึงเป็นดุจอาตมันของบิดา ผู้คนที่ถูกเผาด้วยความทุกข์ใจและโรคภัยอันรุนแรง
1.98.39
ह्लादन्ते स्वेषु दारेषु घर्मार्ताः सलिलेष्विव ।
विप्रवासकृशा दीना नरा मलिनवाससः ॥ १.९८.३९ ॥
ย่อมได้รับความสุขในภรรยาของตน ดุจผู้ถูกความร้อนแผดเผาได้รับความสุขในน้ำ ชายผู้ผอมโซเพราะพลัดพรากจากบ้านนาน ยากจน และสวมเครื่องนุ่งห่มมอมแมม
1.98.40
तेऽपि स्वदारांस्तुष्यन्ति दरिद्रा धनलाभवत् ।
अप्रियोक्तोपि दाराणां न ब्रूयादप्रियं बुधः ॥ १.९८.४० ॥
แม้เขาเหล่านั้นก็ยินดีในภรรยาของตน ดุจคนยากจนยินดีเมื่อได้ทรัพย์ แม้ภรรยาจะพูดถ้อยคำไม่น่าพอใจ ผู้มีปัญญาก็ไม่ควรพูดถ้อยคำไม่น่าพอใจต่อนาง
1.98.41
रतिं प्रीतिं च धर्मं च तदायत्तमवेक्ष्य च ।
आत्मनोऽर्धमिति श्रौतं सा रक्षति धनं प्रजाः ॥ १.९८.४१ ॥
ภรรยาย่อมปกป้องความยินดี ความรัก และธรรม รวมทั้งทรัพย์และลูกหลาน ดังที่เห็นได้ว่าสิ่งเหล่านี้ขึ้นอยู่กับนาง และดังที่คัมภีร์ประกาศว่านางคือครึ่งหนึ่งของตน
1.98.42
शरीरं लोकयात्रां वै धर्मं स्वर्गमृषीन्पितॄन् ।
आत्मनो जन्मनः क्षेत्रं पुण्या रामाः सनातनाः ॥ १.९८.४२ ॥
ร่างกาย การดำเนินชีวิตในโลก ธรรม สวรรค์ ฤๅษีและบรรพบุรุษ รวมทั้งทุ่งกำเนิดของตนเอง ล้วนเป็นสตรีผู้ประเสริฐและเป็นนิรันดร์
1.98.43
ऋषीणामपि का शक्तिः स्रष्टुं रामामृते प्रजा- ।
देवानामपि का शक्तिः कर्तुं संभवमात्मनः ॥ १.९८.४३ ॥
แม้แต่ฤๅษีจะมีอำนาจอะไรเล่าที่จะให้กำเนิดลูกหลานได้โดยปราศจากสตรี แม้แต่เทวดาจะมีอำนาจอะไรเล่าที่จะทำให้ตนเองกำเนิดขึ้นได้
1.98.44
पण्डितस्यापि लोकेषु स्त्रीषु सृष्टिः प्रतिष्ठिता ।
ऋषिभ्यो ह्यृषयः केचिच्चण्डालीष्वपि जज्ञिरे ॥ १.९८.४४ ॥
ในโลกทั้งหลาย แม้การให้กำเนิดของบัณฑิตก็ตั้งอยู่ในสตรี แท้จริงแล้ว ฤๅษีบางองค์ก็เกิดจากฤๅษีทั้งหลาย แม้จากหญิงจัณฑาลก็มี
1.98.45
परिसृत्य यथा सूनुर्धरणीरेणुकुण्ठितः ।
पितुरालिङ्गतेऽङ्गानि किमस्त्यभ्यधिकं ततः ॥ १.९८.४५ ॥
มีสิ่งใดยิ่งไปกว่านี้อีกเล่า เมื่อบุตรชายเอาฝุ่นดินปกคลุม คลานเข้ามาแล้วโอบกอดแขนขาของบิดา
1.98.46
स त्वं सूनुमनुप्राप्तं साभिलाषं मनस्विनम् ।
प्रेक्षमाणं कटाक्षेण किमर्थमवमन्यसे ॥ १.९८.४६ ॥
ท่านเหตุใดจึงดูแคลนบุตรชายของท่าน ผู้มาเข้าใกล้ท่านด้วยความปรารถนาและมีจิตใจประเสริฐ มองท่านด้วยหางตา
1.98.47
अण्डानि बिभ्रति स्वानि न त्यजन्ति पिपीलिकाः ।
किं पुनस्त्वं न मन्येथाः सर्वथा पुत्रमीदृशम् ॥ १.९८.४७ ॥
มดยังอุ้มไข่ของตนไว้และไม่ทอดทิ้ง แล้วท่านเล่าไฉนจึงไม่ใส่ใจบุตรชายเช่นนี้ทุกประการ
1.98.48
न भरेथाः कथं नु त्वं मयि जातं स्वमात्मजम् ।
ममाण्डानीति वर्ध्ते कोकिलाण्डानि वायसाः ॥ १.९८.४८ ॥
เหตุใดท่านจึงไม่เลี้ยงดูบุตรของตนเองที่เกิดจากข้า อีกาย่อมเลี้ยงไข่ของนกกาเหว่าไว้ด้วยคิดว่าเป็นไข่ของตน
1.98.49
किं पुनस्त्वं न मन्येथाः सर्वज्ञः पुत्रमीदृशम् ।
मलयाच्चन्दनं जातमतिशीतं वदन्ति वै ॥ १.९८.४९ ॥
แล้วท่านจะไม่ใส่ใจบุตรชายเช่นนี้ได้อย่างไร ผู้รอบรู้ทุกสิ่ง ดังที่กล่าวกันว่าจันทน์หอมที่เกิดบนเขามลัยนั้นเย็นยิ่งนัก
1.98.50
शिशोरालिङ्गनं तस्माच्चन्दनादधिकं भवेत् ।
न वाससां न रामाणां नापां स्पर्शस्तथाविधः ॥ १.९८.५० ॥
การโอบกอดของเด็กเล็กยิ่งกว่าจันทน์หอมนั้นเสียอีก การสัมผัสผ้า สตรี หรือน้ำ ไม่เป็นเช่นนั้น
1.98.51
शिशुनालिङ्ग्यमानस्य स्पर्शः सूनोर्यथा सुखः ।
पुत्रस्पर्शात्प्रियतरः स्पर्शो लोके न विद्यते ॥ १.९८.५१ ॥
การสัมผัสของบุตรชายที่ถูกเด็กโอบกอดนั้นน่ารื่นรมย์ฉันใด ในโลกนี้ไม่มีการสัมผัสใดที่เป็นที่รักยิ่งไปกว่าการสัมผัสของบุตรชาย
1.98.52
स्पृशतु त्वां समालिङ्ग्य पुत्रोऽयं प्रियदर्शनः ।
ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम् ॥ १.९८.५२ ॥
ขอให้บุตรชายผู้มีรูปโฉมน่ารักคนนี้โอบกอดและสัมผัสท่านเถิด ในบรรดาสัตว์สองเท้า พราหมณ์เป็นผู้ประเสริฐที่สุด และในบรรดาสัตว์สี่เท้า โคเป็นผู้เลิศ
1.98.53
मुरुर्गरीयसां श्रेष्ठः पुत्रः स्पर्शवतां वरः ।
त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु प्रजातोऽयमरिन्दमः ॥ १.९८.५३ ॥
บุตรชายผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ควรเคารพ ดุจมุรุ เป็นเลิศในบรรดาผู้ที่สัมผัส เกิดมาเมื่อครบสามปี ผู้ปราบศัตรูคนนี้
1.98.54
अद्यायं मन्नियोगात्तु तवाह्वानं प्रतीक्षते ।
कुमारो राजशार्दूल तव शोकप्रणाशनः ॥ १.९८.५४ ॥
บัดนี้เจ้าชายผู้นี้ตามบัญชาของข้า กำลังรอคอยการเรียกของท่าน ข้าแต่ราชสีห์ในหมู่กษัตริย์ ท่านเป็นผู้ขจัดความโศกของท่าน
1.98.55
आहर्ता वाजिमेधस्य शतसङ्ख्यस्य पौरवः ।
राजसूयादिकानन्यान्क्रतूनमितदक्षिणान् ॥ १.९८.५५ ॥
ปองพระเจ้าปูรุผู้ประกอบอัศวเมธร้อยครั้ง และยัญพิธีอื่นๆ เริ่มด้วยราชสูยะ โดยมีค่าตอบแทนมิอาจประมาณได้
1.98.56
इति गौरन्तरिक्षे मां सूतके ह्यवदत्पुरा ।
हन्त स्वमङ्कमारोप्य स्नेहाद्ग्रामान्तरं गताः ॥ १.९८.५६ ॥
ดังนั้นโคในอากาศเคยกล่าวกับข้าในพิธีการคลอดในกาลก่อนว่า โอ้ ครั้นวางพวกเขาไว้บนตักด้วยความรัก ผู้คนก็ไปยังอีกหมู่บ้านหนึ่ง
1.98.57
मूर्ध्नि पुत्रानुपाघ्राय प्रतिनन्दन्ति मानवाः ।
वेदेष्वपि वदन्तीमं मन्त्रग्रामं द्विजातयः ॥ १.९८.५७ ॥
มนุษย์จูบศีรษะของบุตรชาย ดมกลิ่น และยินดีตอบรับ แม้ในพระเวท ผู้เกิดสองครั้งก็ท่องกลุ่มมนตร์นี้
1.98.58
जातकर्मणि पुत्राणां तवापि विदितं ध्रुवम् ।
अङ्गादङ्गात्संभवसि हृदयादधिजायसे ॥ १.९८.५८ ॥
ในพิธีกรรมแรกเกิดของบุตรชาย สิ่งนี้แน่นอนว่าท่านก็ทราบดี ท่านเกิดจากอวัยวะแต่ละส่วน และเกิดซ้ำจากหัวใจ
1.98.59
आत्मा वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतम् ।
उपजिघ्रन्ति पितरो मन्त्रेणानेन मूर्धनि ॥ १.९८.५९ ॥
ท่านคืออาตมันนั่นเองที่มีชื่อว่าบุตร ขอให้ท่านมีชีวิตอยู่ร้อยฤดูสารท บิดาทั้งหลายดมศีรษะของบุตรด้วยมนตร์นี้
1.98.60
पोषणं त्वदधीनं मे सन्तानमपि चाक्षयम् ।
तस्मात्त्वं जीव मे पुत्र स सुखी शरदां शतम् ॥ १.९८.६० ॥
การเลี้ยงดูของข้าและลูกหลานอันไม่รู้สิ้นของข้าก็ขึ้นอยู่กับท่าน เพราะฉะนั้น บุตรเอ๋ย ขอให้ท่านมีชีวิตอยู่ และมีความสุขตลอดร้อยฤดูสารท
1.98.61
एको भूत्वा द्विधा भूत इति वादः प्रवर्तते ।
त्वदङ्गेभ्यः प्रसूतोऽयं पुरुषात्पुरुषः परः ॥ १.९८.६१ ॥
กล่าวกันว่า ผู้เคยเป็นหนึ่งได้กลายเป็นสอง ท่านได้ให้กำเนิดบุตรผู้นี้จากอวัยวะของท่าน บุรุษหนึ่งได้เกิดจากบุรุษอีกคนหนึ่ง
1.98.62
सरसीवामलेऽऽत्मानं द्वितीयं पश्य ते सुतम् ।
सरसीवामले सोमं प्रेक्षात्मानं त्वमात्मनि ॥ १.९८.६२ ॥
ดังที่คนเห็นเงาตนเองในทะเลสาบที่ใสสะอาด จงดูบุตรของท่าน ซึ่งเป็นตัวตนที่สองของท่าน ดังที่คนเห็นพระจันทร์ในทะเลสาบที่ใสสะอาด จงดูตนเองในตัวท่านเอง
1.98.63
यथाचाहवनीयोऽग्निर्वर्हपत्यात्प्रणीयते ।
एवं त्वत्तः प्रणीतोऽयं त्वमेकः सन्द्विधा कृतः ॥ १.९८.६३ ॥
เหมือนดังที่ไฟอาหวนียะถูกนำออกมาจากไฟคารหปัตยะ บุตรผู้นี้ก็ถูกนำออกมาจากท่าน ท่านซึ่งเคยเป็นหนึ่ง ได้ถูกทำให้เป็นสอง
1.98.64
मृगापकृष्टेन हि वै मृगयां परिधावता ।
अहमासादिता राजन्कुमारी पितुराश्रमे ॥ १.९८.६४ ॥
ข้าแต่พระราชา ขณะที่ข้าพเจ้าวิ่งไล่ล่าในการล่าสัตว์ ถูกกวางนำพาไป ข้าพเจ้าจึงถูกพบเป็นกุมารีในอาศรมของบิดา
1.98.65
उर्वशी पूर्वचित्तिश्च सहजन्या च मेनका ।
विश्वाची च घृताची च षडेवाप्सरसां वराः ॥ १.९८.६५ ॥
อุรวศี ปูรวจิตติ สหชันยา เมนกา วิศวาจี และฆฤตาจี หกนางนี้เป็นหญิงผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่อัปสร
1.98.66
तासां वै मेनका नाम ब्रह्मयोनिर्वराप्सराः ।
दिवः संप्राप्य जगतीं विश्वामित्रादजीजनत् ॥ १.९८.६६ ॥
ในหมู่นางเหล่านั้น อัปสรผู้ประเสริฐชื่อเมนกา มีกำเนิดจากเชื้อสายของพระพรหม ได้ลงมาจากสวรรค์สู่แผ่นดิน และให้กำเนิดข้าพเจ้ากับพระวิศวามิตร
1.98.67
श्रीमानृषिर्धर्मपरो वैश्वानर इवापरः ।
ब्रह्मयोनिः कुशो नाम विश्वामित्रपितामहः ॥ १.९८.६७ ॥
ฤๅษีผู้รุ่งเรือง มุ่งมั่นในธรรม ดุจดังไวศวานระอีกองค์หนึ่ง คือกุศ ผู้เกิดจากเชื้อสายพราหมณ์ เป็นปู่ของพระวิศวามิตร
1.98.68
कुशस्य पुत्रो बलवान्कुशनाभश्च धार्मिकः ।
गाधिस्तस्य सुतो राजन्विश्वामित्रस्तु गाधिजः ॥ १.९८.६८ ॥
บุตรของกุศคือกุศนาภะผู้กล้าหาญ และกุศนาภะผู้ธรรมิกะ ข้าแต่พระราชา บุตรของท่านคือคาธิ และพระวิศวามิตรเป็นบุตรของคาธิ
1.98.69
एवंविधो मम पिता मेनका जननी वरा ।
सा मां हिमवतः पृष्ठे सुषुवे मेनकाऽप्सराः ॥ १.९८.६९ ॥
บิดาของข้าพเจ้าเป็นเช่นนี้ และมารดาผู้ประเสริฐของข้าพเจ้าคือเมนกา อัปสรเมนกาให้กำเนิดข้าพเจ้าบนไหล่เขาหิมาลัย
1.98.70
परित्यज्य च मां याता परात्मजमिवासती ।
पक्षिणः पुम्यवन्तस्ते सहिता धर्मतस्तदा ॥ १.९८.७० ॥
นางทอดทิ้งข้าพเจ้าแล้วจากไป ดุจหญิงไม่ซื่อทอดทิ้งบุตรของผู้อื่น ครั้งนั้นนกผู้มีบุญเหล่านั้นได้มาชุมนุมกันตามธรรม
1.98.71
पक्षैस्तैरभिगुप्ता च तस्मादस्मि शकुन्तला ।
ततोऽहमृषिणा दृष्टा काश्यपेन महात्मना ॥ १.९८.७१ ॥
ข้าพเจ้าได้รับการคุ้มครองด้วยปีกของนกเหล่านั้น เพราะเหตุนั้นข้าพเจ้าจึงได้นามว่าศกุนตลา ต่อมา ฤๅษีกัศยปผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้เห็นข้าพเจ้า
1.98.72
जलार्थमग्निहोत्रस्य गतं दृष्ट्वा तु पक्षिणः ।
न्यासभूतामिव मुनेः प्रददुर्मां दयावतः ॥ १.९८.७२ ॥
เมื่อเห็นฤๅษีออกไปหาน้ำสำหรับการบูชาไฟ นกเหล่านั้นจึงมอบข้าพเจ้าให้แก่ท่าน ผู้มีเมตตา ดุจดังสิ่งที่ถูกฝากไว้กับฤๅษี
1.98.73
कण्वस्त्वालोक्य मां प्रीतो हसन्तीति हविर्भुजः ।
स माऽरणिमिवादाय स्वमाश्रममुपागमत् ॥ १.९८.७३ ॥
กัณวะเห็นข้าพเจ้าแล้วก็พอพระทัย ดุจไฟผู้กินเครื่องบูชาแย้มยิ้ม ท่านจึงหยิบข้าพเจ้าขึ้นมาดุจไม้ไฟ แล้วกลับไปยังอาศรมของตน
1.98.74
सा वै संभाविता राजन्ननुक्रोशान्महर्षिणा ।
तेनैव स्वसुतेवाहं राजन्वै वरवर्णिनी ॥ १.९८.७४ ॥
ข้าแต่พระราชา มหาฤๅษีนั้นด้วยความกรุณาได้ให้เกียรติข้าพเจ้า และเลี้ยงดูข้าพเจ้าดุจบุตรีของท่านเอง ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้ามีผิวพรรณงดงาม
1.98.75
विश्वामित्रसुता चाहं वर्धिता मुनिना नृप ।
यौवने वर्तमानां च दृष्टवानसि मां नृप ॥ १.९८.७५ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าเป็นบุตรีของพระวิศวามิตร และฤๅษีได้เลี้ยงดูข้าพเจ้า ข้าแต่พระราชา พระองค์ได้เห็นข้าพเจ้าเมื่อข้าพเจ้าอยู่ในวัยสาว
1.98.76
आश्रमे पर्णशालायां कुमारीं विजने तदा ।
धात्रा प्रचोदितां शून्ये पित्रा विरहितां मिथः ॥ १.९८.७६ ॥
ในอาศรม ในกระท่อมใบไม้ ตอนนั้นข้าพเจ้าเป็นกุมารีอยู่ในที่เปลี่ยว ถูกนางพี่เลี้ยงชักนำ ในที่ว่างเปล่า ห่างจากบิดา และได้อยู่กับพระองค์ตามลำพัง
1.98.77
वाग्भिस्त्वं सूनृताभिर्मामपत्यार्थमचूचुदः ।
अकार्षीस्त्वाश्रमे वासं धर्मकामार्थनिश्चितम् ॥ १.९८.७७ ॥
ด้วยถ้อยคำอันหวานและเป็นความจริง พระองค์ได้ชักชวนข้าพเจ้าให้มีบุตร พระองค์สร้างที่พำนักในอาศรม ตั้งมั่นอยู่บนธรรม กามะ และอรรถ
1.98.78
गान्धर्वेण विवाहेन विधिना पाणिमग्रहीः ।
साऽहं कुलं च शीलं च सत्यवादित्वमात्मनः ॥ १.९८.७८ ॥
ด้วยการแต่งงานแบบคันธรรพ์ ตามพิธี พระองค์ได้จับมือข้าพเจ้า ส่วนข้าพเจ้าขอประกาศตระกูล ความประพฤติ และความสัตย์ของตน
1.98.79
स्वधर्मं च पुरस्कृत्य त्वामद्य शरणं गता ।
तस्मान्नर्हसि संश्रुत्य तथेति वितथं वचः ॥ १.९८.७९ ॥
ข้าพเจ้าได้ยึดถือหน้าที่ของตนเป็นสำคัญ วันนี้จึงมาพึ่งพระองค์ ฉะนั้นพระองค์ไม่ควรทำถ้อยคำที่ได้รับปากไว้ด้วยคำว่า จงเป็นเช่นนั้น ให้เป็นเท็จ
1.98.80
स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा परित्यक्तुमुपस्थिताम् ।
त्वन्नाथां लोकनाथस्त्वं नार्हसि त्वमनागसम् ॥ १.९८.८० ॥
ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นเจ้าแห่งโลก พระองค์ซึ่งมีข้าพเจ้าเป็นผู้พึ่ง ไม่ควรละทิ้งข้าพเจ้าผู้ไม่มีความผิด ผู้พร้อมจะถูกทอดทิ้ง เพราะพระองค์ได้ละหน้าที่ของตนไว้เบื้องหลัง
1.98.81
किं नु कर्माशुभं पूर्वं कृतवत्यस्मि पार्थिव ।
यदहं बान्धवैस्त्यक्ता बाल्ये संप्रति वै त्वया ॥ १.९८.८१ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าได้กระทำกรรมอันเป็นอัปมงคลอะไรไว้ในชาติก่อน จึงถูกญาติพี่น้องทอดทิ้งตั้งแต่ยังเยาว์ และบัดนี้พระองค์ก็ทรงทอดทิ้งข้าอีก
1.98.82
कामं त्वया परित्यक्ता गमिष्याम्यहमाश्रमम् ।
इमं बालं तु संत्युक्तं नार्हस्यात्मजमात्मना ॥ १.९८.८२ ॥
ได้ ในเมื่อพระองค์ทรงทอดทิ้งข้า ข้าจะไปยังอาศรม แต่กุมารนี้ แม้จะถูกทอดทิ้ง ก็เป็นบุตรของพระองค์เอง พระองค์ไม่ควรทอดทิ้งเขา
1.98.83
न पुत्रमभिजानामि त्वयि जातं शकुन्तले ।
असत्वचना नार्यः कस्ते श्रद्धास्यते वचः ॥ १.९८.८३ ॥
ข้าแต่ศกุนตลา ข้าไม่รู้จักบุตรใดที่เกิดจากนางเลย ใครเล่าจะเชื่อถ้อยคำของสตรีผู้กล่าวเท็จ
1.98.84
अश्रद्धेयमिदं वाक्यं कथयन्ती न लज्जसे ।
विशेषतो मत्सकाशे दुष्टतापसि गम्यताम् ॥ १.९८.८४ ॥
นางกล่าวถ้อยคำที่ไม่น่าเชื่อเช่นนี้ ไม่รู้สึกละอายบ้างหรือ โดยเฉพาะในที่อยู่ต่อหน้าข้า ดูก่อนนักพรตหญิงผู้ชั่วร้าย จงไปเสียเถิด
1.98.85
क्व महर्षिस्तपस्युग्रः क्वाप्सराः सा च मेनका ।
क्व च त्वमेवं कृपणा तापसीवेषधारिणी ॥ १.९८.८५ ॥
มหาฤๅษีผู้เข้มงวดในการบำเพ็ญตบะอยู่ที่ไหน และนางอัปสรเมนกาอยู่ที่ไหน ส่วนเจ้าผู้น่าสงสาร แต่งกายเป็นนักพรตหญิงอยู่ที่ไหนเล่า
1.98.86
अतिकायश्च पुत्रस्ते बालोऽतिबलवानयम् ।
कथमल्पेन कालेन सालस्कन्ध इवोद्गतः ॥ १.९८.८६ ॥
และบุตรของเจ้านี้ก็มีร่างกายใหญ่โต เป็นเด็กที่มีกำลังมหาศาล เขาเติบโตขึ้นได้อย่างไรในเวลาอันสั้น เหมือนลำต้นของต้นสาละ
1.98.87
सुनिकृष्टा च योनिस्ते पुंश्चली प्रतिभासि मे ।
यदृच्छया कामरागाज्जाता मेनकया ह्यसि ॥ १.९८.८७ ॥
กำเนิดของเจ้าต่ำต้อยยิ่งนัก และในสายตาข้าเจ้าดูเหมือนหญิงไม่บริสุทธิ์ เจ้าเกิดจากเมนกา โดยบังเอิญ ด้วยกามราคะอันเร่าร้อน
1.98.88
सर्वमेव परोक्षं मे यत्त्वं वदसि तापसि ।
सर्वा वामाः स्त्रियो लोके सर्वाः कामपरायणाः ॥ १.९८.८८ ॥
ดูก่อนนักพรตหญิง สิ่งที่เจ้ากล่าวทั้งหมดนั้น ข้ามองไม่เห็นด้วยตนเอง หญิงทั้งปวงในโลกล้วนคดโกง หญิงทั้งปวงล้วนมุ่งแต่กามารมณ์
1.98.89
सर्वाः स्त्रियः परवशाः सर्वाः क्रोधसमाकुलाः ।
असत्योक्ताः स्त्रियः सर्वा न कण्वं वक्तुमर्हसि ॥ १.९८.८९ ॥
หญิงทั้งปวงต่างขึ้นอยู่กับผู้อื่น หญิงทั้งปวงต่างถูกความโกรธครอบงำ หญิงทั้งปวงล้วนกล่าวคำเท็จ พระองค์ไม่ควรเอ่ยถึงพระกัณวะ
1.98.90
मेनका निरनुक्रोशा वर्धकी जननी तव ।
यया हिमवतः पादे निर्माल्यवदुपेक्षिता ॥ १.९८.९० ॥
เมนกาผู้ไร้ความเมตตานั้นเป็นผู้เลี้ยงดูและเป็นมารดาของเจ้า นางได้ทอดทิ้งเจ้าไว้ที่เชิงเขาหิมาลัย ดุจพวงมาลัยที่ถูกทิ้งแล้ว
1.98.91
स चापि निरनुक्रोशः क्षत्रयोनिः पिता तव ।
विश्वामित्रो ब्राह्मणत्वे लुब्धः कामपरायणः ॥ १.९८.९१ ॥
บิดาของเจ้าก็ไร้ความเมตตาเช่นกัน เขามีกำเนิดกษัตริย์ วิศวามิตรแม้จะเป็นพราหมณ์ ก็โลภมากและหมกมุ่นในกามารมณ์
1.98.92
सुषाव सुरनारी मां विश्वामित्राद्यथेष्टतः ।
अहो जानामि ते जन्म कुत्सितं कुलटे जनैः ॥ १.९८.९२ ॥
นางอัปสรแห่งเทวดาให้กำเนิดข้าแก่วิศวามิตร ตามที่นางปรารถนา อนิจจา หญิงทรามเอ๋ย ข้ารู้ว่ากำเนิดของเจ้าเป็นที่ผู้คนติเตียน
1.98.93
मेनकाऽप्सरसां श्रेष्ठा महर्षिश्चापि ते पिता ।
तयोरपत्यं कस्मात्त्वं पुंश्चलीवाभिभाषसे ॥ १.९८.९३ ॥
เมนกาเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่อัปสร และมหาฤๅษีก็เป็นบิดาของเจ้าด้วย เมื่อเจ้าเป็นบุตรของสองคนนั้น เหตุใดเจ้าจึงพูดจาเหมือนหญิงโสเภณีเล่า
1.98.94
जातिश्चापि निकृष्टो ते कुलीनेति विजल्पसे ।
जनयित्वा त्वमुत्सृष्टा कोकिलेन परैर्भृता ॥ १.९८.९४ ॥
เจ้ายังอวดอ้างว่าตนมีตระกูลสูงส่ง ทั้งที่กำเนิดของเจ้าต่ำต้อย เจ้าเกิดมาแล้วถูกทอดทิ้ง เหมือนลูกนกกาเหว่าที่คนอื่นเลี้ยงดูไว้
1.98.95
अरिष्टैरिव दुर्बद्धिः कण्वो वर्धयिता पिता ।
अश्रद्धेयमिदं वाक्यं यत्त्वं जल्पसि तापसि ॥ १.९८.९५ ॥
เหมือนนกอริษฏะ พระกัณวะผู้เป็นบิดาเลี้ยงดูเจ้านั้นมีปัญญาทราม ดูก่อนนักพรตหญิง ถ้อยคำที่เจ้าพร่ำพูดนี้ไม่น่าเชื่อถือเลย
1.98.96
ब्रुवन्ती राजसान्निध्ये गम्यतां यत्र चेच्छसि ।
सुवर्णमणिमुक्तानि वस्त्राण्याभरणानि च ॥ १.९८.९६ ॥
เมื่อพูดเช่นนี้ต่อหน้าพระราชา จงไปยังที่ที่เจ้าปรารถนาเถิด จงนำทองคำ อัญมณี ไข่มุก ผ้านุ่งห่ม และเครื่องประดับไปด้วย
1.98.97
यदिहेच्छसि भोगार्थं तापसि प्रतिगृह्यताम् ।
नाहं त्वां द्रष्टुमिच्छामि यथेष्टं गम्यतामितः ॥ १.९८.९७ ॥
หากเจ้าปรารถนาสิ่งใดที่นี่เพื่อความสุขสบาย ดูก่อนนักพรตหญิง ก็จงรับไปเถิด ข้าไม่ประสงค์จะพบเจ้า จงไปจากที่นี่ตามที่เจ้าปรารถนาเถิด