ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.98.1
एवमुक्ता वरारोहा व्रीडितेव मनस्विनी ।
विसंज्ञेव च दुःखेन तस्थौ स्थूणेव निश्चला ॥ १.९८.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੀ ਗਈ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਰਮਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ, ਥੰਮ੍ਹ ਵਾਂਗ ਅਚੱਲ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ।
1.98.2
संरम्भामर्षताम्राक्षी स्फुरमाणोष्ठसंपुटा ।
कटाक्षैर्निर्दहन्तीव तिर्यग्राजानमैक्षत ॥ १.९८.२ ॥
ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਕੰਬਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ, ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ।
1.98.3
आकारं गूहमाना च मन्युना च समीरितम् ।
तपसा संभृतं तेजो धारयामास वै तदा ॥ १.९८.३ ॥
ਆਪਣਾ ਆਕਾਰ ਛੁਪਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕੀ ਹੋਈ, ਤਪ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਤੇਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੋਕ ਲਿਆ।
1.98.4
सा मुहूर्तमिव ध्यात्वा दुःखामर्षसमन्विता ।
भर्तारमभिसंप्रेक्ष्य यथान्यायं वचोऽब्रवीत् ॥ १.९८.४ ॥
ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਯੋਗ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।
1.98.5
जानन्नपि महाराज कस्मादेवं प्रभाषसे ।
न जानामीति निःशङ्कं यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ १.९८.५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋ? ਆਮ ਬੰਦੇ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ "ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ" ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ?
1.98.6
तस्य ते हृदयं वेद सत्यस्यैवानृतस्य च ।
साक्षिणं बत कल्याणमात्मानमवमन्यसे ॥ १.९८.६ ॥
ਤੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦਾ ਸਾਖੀ ਹੈ। ਹਾਏ, ਹੇ ਕਲਿਆਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
1.98.7
योऽन्यथा सन्तमात्मानन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ १.९८.७ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਆਤਮਾ ਦਾ ਚੋਰ ਹੈ।
1.98.8
एकोऽहमस्मीति च मन्यसे त्वं ।
न हृच्छयं वेत्सि मुनिं पुराणम्।
यो वेदिता कर्मणः पापकस्य ।
तस्यान्तिके त्वं वृजिनं करोषि ॥ १.९८.८ ॥
ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਾਪ ਕਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਤੂੰ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
1.98.9
धर्म एव हि साधूनां सर्वेषां हितकारणम् ।
नित्यं मिथ्याविहीनानां न च दुःखावहो भवेत् ॥ १.९८.९ ॥
ਧਰਮ ਹੀ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਲਈ ਭਲਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਝੂਠ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ।
1.98.10
मन्यते पापकं कृत्वा न कश्चिद्वेत्ति मामिति ।
विदन्ति चैनं देवाश्च यश्चैवान्तरपूरुषः ॥ १.९८.१० ॥
ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ ਦੇਵਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਪੁਰਖ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
1.98.11
आदित्यचन्द्रावनिलोऽनलश्च ।
द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च।
अहश्च रात्रिश्च उभे च सन्ध्ये ।
धर्मश्च जानाति नरस्य वृत्तम् ॥ १.९८.११ ॥
ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ, ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਿਰਦਾ, ਯਮ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ — ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਚਰਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
1.98.12
यमो वैवस्वतस्तस्य निर्यातयति दुष्कृतम् ।
हृदि स्थितः कर्मसाक्षी क्षेत्रज्ञो यस्य तुष्यति ॥ १.९८.१२ ॥
ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਮ ਉਸਦੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕਰਮਸਾਖੀ ਕਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
1.98.13
न तुष्यति च यस्यैष पुरुषस्य दुरात्मनः ।
तं यमः पापकर्माणं निर्भर्त्सयति दुष्कृतम् ॥ १.९८.१३ ॥
ਜਿਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਇਹ (ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਾਖੀ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਦੁਸ਼ਕਰਮੀ ਨੂੰ ਯਮ ਝਿੜਕਦਾ ਹੈ।
1.98.14
योऽवमत्यात्मनात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
न तस्य देवाः श्रेयांसो यस्यात्मापि न कारणम् ॥ १.९८.१४ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਕੇ ਉਲਟ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਹੀਂ; ਜਿਸਦਾ ਆਪਣਾ ਆਤਮਾ ਵੀ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
1.98.15
स्वयं प्राप्तेति मामेवं मावमंस्था पतिव्रताम् ।
अर्चार्हां नार्चयसि मां स्वयं भार्यामुपस्थिताम् ॥ १.९८.१५ ॥
'ਆਪ ਆਈ ਹੋਈ' ਸਮਝ ਕੇ ਮੇਰੀ, ਪਤਿਵਰਤਾ ਦਾ, ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰ। ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ।
1.98.16
किमर्थं मां प्राकृतवदुपप्रेक्षसि संसदि ।
नखल्वहमिदं शून्ये रौमि किं न शृणोषि मे ॥ १.९८.१६ ॥
ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਮ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈਂ? ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੈਂ ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਤੇ ਪੁਕਾਰ ਰਹੀ ਹਾਂ — ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ?
1.98.17
यदि मे याचमानाया वचनं न करिष्यसि ।
दुष्यन्त शतधा त्वद्य मूर्धा ते विफलिष्यति ॥ १.९८.१७ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇਂਗਾ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਸੌ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
1.98.18
जायां पतिः संप्रविश्य यदस्यां जायते पुनः ।
जायायास्तद्धि जायात्वं पौराणाः कवयो विदुः ॥ १.९८.१८ ॥
ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਪਤਨੀ ਦਾ 'ਜਾਯਾਤਵ' ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
1.98.19
यदागमवतः पुंसस्तदपत्यं प्रजायते ।
तत्तारयति संतत्या पूर्वप्रेतान्पितामहान् ॥ १.९८.१९ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਪੁਰਖ ਦੀ ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਜੰਮਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਏ ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਦੀ ਹੈ।
1.98.20
पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः ।
तस्मात्पुत्र इति प्रोक्तः पूर्वमेव स्वयंभुवा ॥ १.९८.२० ॥
ਪੁੱਤ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ 'ਪੁੱਤਰ' ਕਿਹਾ।
1.98.21
पुत्रेण लोकाञ्जयन्ति पौत्रेणानन्त्यमश्नुते ।
अथ पौत्रस्य पुत्रेण मोदन्ते प्रपितामहाः ॥ १.९८.२१ ॥
ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੋਤੇ ਨਾਲ ਅਨੰਤਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪੋਤੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪੜਦਾਦੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1.98.22
सा भार्या या गृहे दक्षा सा भार्या या प्रजावती ।
सा भार्या या पतिप्राणा सा भार्या या पतिव्रता ॥ १.९८.२२ ॥
ਜੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਪਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਜੋ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।
1.98.23
अर्धं भार्या मनुष्यस्य भार्या श्रेष्ठतमः सखा ।
भार्या मूलं त्रिवर्गस्य यः सभार्यः स बन्धुमान् ॥ १.९८.२३ ॥
ਪਤਨੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ; ਪਤਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਪਤਨੀ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ; ਜੋ ਪਤਨੀ ਸਹਿਤ ਹੈ ਉਹੀ ਬੰਧੂਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
1.98.24
भार्यावन्तः क्रियावन्तः सभार्या गृहमेधिनः ।
भार्यावन्तः प्रमोदन्ते भार्यावन्तः श्रियावृताः ॥ १.९८.२४ ॥
ਪਤਨੀ ਵਾਲੇ, ਕਰਮਨਿਸ਼ਠ, ਪਤਨੀ ਸਹਿਤ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਤਨੀ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1.98.25
सखायः प्रविविक्तेषु भवन्त्येताः प्रियंवदाः ।
पितरो धर्मकार्येषु भवन्त्यार्तस्य मातरः ॥ १.९८.२५ ॥
ਏਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਧਰਮ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਲਈ ਮਾਤਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
1.98.26
कान्तारेष्वपि विश्रामो जनस्याध्वनि कस्य वै ।
यः सदारः स विश्वास्यस्तस्माद्दाराः परा गतिः। ॥ १.९८.२६ ॥
ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਪਤਨੀ ਸਹਿਤ ਹੈ ਉਹੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪਤਨੀਆਂ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹਨ।
1.98.27
संसरन्तमभिप्रेतं विषमेष्वेकपातिनम् ।
भार्यैवान्वेति भर्तारं सततं या पतिव्रता ॥ १.९८.२७ ॥
ਵਿਖਮ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਫਿਰਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਹੈ ਉਹੀ ਪਤਨੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
1.98.28
प्रथमं संस्थिता भार्या पतिं प्रेत्य प्रतीक्षते ।
पूर्वप्रेतं तु भर्तारं पश्चात्साप्यनुगच्छति ॥ १.९८.२८ ॥
ਪਤਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਤੀ ਦੇ ਮਰਨ ਉੱਤੇ ਉਡੀਕਦੀ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਹ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
1.98.29
एतस्मात्कारणाद्राजन्पाणिग्रहणमिष्यते ।
यदाप्नोति पतिर्भार्यामिह लोके परत्र च ॥ १.९८.२९ ॥
ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਤੀ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.98.30
पोषणार्थं शरीरस्य पाथेयं स्वर्गतस्य वै ।
आत्माऽऽत्मनैव जनितः पुत्र इत्युच्यते बुधैः ॥ १.९८.३० ॥
ਸਰੀਰ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਰਾਹ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ — ਉਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
1.98.31
तस्माद्भार्यां पतिः पश्येन्मातृवत्पुत्रमातरम् ।
अन्तरात्मैव सर्वस्य पुत्रो नामोच्यते सदा ॥ १.९८.३१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ, ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਦੀ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੀ ਸਦਾ 'ਪੁੱਤਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
1.98.32
गती रूपं च चेष्टा च आवर्ता लक्षणानि च ।
पितॄणां यानि दृश्यन्ते पुत्राणां सन्ति तानि च ॥ १.९८.३२ ॥
ਚਾਲ, ਰੂਪ, ਆਚਰਣ, ਭੌਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ — ਜੋ ਪਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1.98.33
तेषां शीलगुणाचारास्तत्संपर्काच्छुभाशुभात् ।
भार्यायां जनितं पुत्रमादर्शे स्वमिवाननम् ॥ १.९८.३३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੀਲ, ਗੁਣ, ਆਚਾਰ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ, ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ — ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1.98.34
जनिता मोदते प्रेक्ष्य स्वर्गं प्राप्येव पुण्यकृत् ।
पतिव्रतारूपधराः परबीजस्य संग्रहात् ॥ १.९८.३४ ॥
ਜਨਮਦਾਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ। ਪਤਿਵਰਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪਰਬੀਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਕਾਰਨ (ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ)।
1.98.35
कुलं विनाश्य भर्तॄणां नरकं यान्ति दारुणम् ।
परेण जनिताः पुत्राः स्वभार्यायां यथेष्टतः ॥ १.९८.३५ ॥
ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ (ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ)।
1.98.36
मम पुत्रा इति मतास्ते पुत्रा अपि शत्रवः ।
द्विषन्ति प्रतिकुर्वन्ति न ते वचनंकारिणः ॥ १.९८.३६ ॥
'ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ' — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਵੈਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ (ਪਿਤਾ ਦੇ) ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
1.98.37
द्वेष्टि तांश्च पिता चापि स्वबीजे न तथा नृप ।
न द्वेष्टि पितरं पुत्रो जनितारमथापि वा ॥ १.९८.३७ ॥
ਪਿਤਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਜਨਕ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
1.98.38
न द्वेष्टि जनिता पुत्रं तस्मादात्मा सुतो भवेत् ।
दह्यमाना मनोदुःखैर्व्याधिभिस्तुमुलैर्जनः ॥ १.९८.३८ ॥
ਜਨਕ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਲੋਕ।
1.98.39
ह्लादन्ते स्वेषु दारेषु घर्मार्ताः सलिलेष्विव ।
विप्रवासकृशा दीना नरा मलिनवाससः ॥ १.९८.३९ ॥
ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੀਨ, ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਮਨੁੱਖ।
1.98.40
तेऽपि स्वदारांस्तुष्यन्ति दरिद्रा धनलाभवत् ।
अप्रियोक्तोपि दाराणां न ब्रूयादप्रियं बुधः ॥ १.९८.४० ॥
ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬ ਧਨ ਪਾ ਕੇ। ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਨਾ ਬੋਲੇ।
1.98.41
रतिं प्रीतिं च धर्मं च तदायत्तमवेक्ष्य च ।
आत्मनोऽर्धमिति श्रौतं सा रक्षति धनं प्रजाः ॥ १.९८.४१ ॥
ਰਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵੀ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਧਨ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।
1.98.42
शरीरं लोकयात्रां वै धर्मं स्वर्गमृषीन्पितॄन् ।
आत्मनो जन्मनः क्षेत्रं पुण्या रामाः सनातनाः ॥ १.९८.४२ ॥
ਸਰੀਰ, ਲੋਕ-ਯਾਤਰਾ, ਧਰਮ, ਸਵਰਗ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਿਤਰ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਾ ਖੇਤਰ — ਪੁੰਨਵਤੀ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਇਸਤਰੀਆਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਹਨ।
1.98.43
ऋषीणामपि का शक्तिः स्रष्टुं रामामृते प्रजा- ।
देवानामपि का शक्तिः कर्तुं संभवमात्मनः ॥ १.९८.४३ ॥
ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਤਾਨ ਰਚਣ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ? ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਆਪ ਰਚਣ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ?
1.98.44
पण्डितस्यापि लोकेषु स्त्रीषु सृष्टिः प्रतिष्ठिता ।
ऋषिभ्यो ह्यृषयः केचिच्चण्डालीष्वपि जज्ञिरे ॥ १.९८.४४ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ ਚੰਡਾਲ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਨਮੇ ਹਨ।
1.98.45
परिसृत्य यथा सूनुर्धरणीरेणुकुण्ठितः ।
पितुरालिङ्गतेऽङ्गानि किमस्त्यभ्यधिकं ततः ॥ १.९८.४५ ॥
ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟਿਆ ਪੁੱਤਰ ਰੀਂਗ ਕੇ ਆ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ?
1.98.46
स त्वं सूनुमनुप्राप्तं साभिलाषं मनस्विनम् ।
प्रेक्षमाणं कटाक्षेण किमर्थमवमन्यसे ॥ १.९८.४६ ॥
ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਚਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਉਦਾਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
1.98.47
अण्डानि बिभ्रति स्वानि न त्यजन्ति पिपीलिकाः ।
किं पुनस्त्वं न मन्येथाः सर्वथा पुत्रमीदृशम् ॥ १.९८.४७ ॥
ਕੀੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਅੰਡੇ ਚੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਅਜਿਹੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ?
1.98.48
न भरेथाः कथं नु त्वं मयि जातं स्वमात्मजम् ।
ममाण्डानीति वर्ध्ते कोकिलाण्डानि वायसाः ॥ १.९८.४८ ॥
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾਲਦਾ? ਕਾਂ ਕੋਇਲ ਦੇ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ 'ਮੇਰੇ ਅੰਡੇ' ਸਮਝ ਕੇ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।
1.98.49
किं पुनस्त्वं न मन्येथाः सर्वज्ञः पुत्रमीदृशम् ।
मलयाच्चन्दनं जातमतिशीतं वदन्ति वै ॥ १.९८.४९ ॥
ਫਿਰ ਸਰਵਗਿਆਨੀ ਅਜਿਹੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮੰਨੇਂਗੀ? ਮਲਯ ਪਰਬਤ ’ਤੇ ਜੰਮਿਆ ਚੰਦਨ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.98.50
शिशोरालिङ्गनं तस्माच्चन्दनादधिकं भवेत् ।
न वाससां न रामाणां नापां स्पर्शस्तथाविधः ॥ १.९८.५० ॥
ਬਾਲ ਦਾ ਆਲਿੰਗਨ ਉਸ ਚੰਦਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕੱਪੜਿਆਂ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਛੋਹ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
1.98.51
शिशुनालिङ्ग्यमानस्य स्पर्शः सूनोर्यथा सुखः ।
पुत्रस्पर्शात्प्रियतरः स्पर्शो लोके न विद्यते ॥ १.९८.५१ ॥
ਬਾਲ ਦੇ ਆਲਿੰਗਨ ਦਾ ਛੋਹ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਛੋਹ ਵਾਂਗ ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਛੋਹ ਨਾਲੋਂ ਪਿਆਰਾ ਛੋਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
1.98.52
स्पृशतु त्वां समालिङ्ग्य पुत्रोऽयं प्रियदर्शनः ।
ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम् ॥ १.९८.५२ ॥
ਇਹ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਪੁੱਤਰ ਤੈਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾ ਕੇ ਛੂਹੇ; ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਾਂ।
1.98.53
मुरुर्गरीयसां श्रेष्ठः पुत्रः स्पर्शवतां वरः ।
त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु प्रजातोऽयमरिन्दमः ॥ १.९८.५३ ॥
ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਮਾਣਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਰੂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਛੂਹਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਜੰਮਿਆ ਇਹ ਅਰਿੰਦਮ ਹੈ।
1.98.54
अद्यायं मन्नियोगात्तु तवाह्वानं प्रतीक्षते ।
कुमारो राजशार्दूल तव शोकप्रणाशनः ॥ १.९८.५४ ॥
ਹੁਣ ਇਹ ਕੁਮਾਰ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਬੁਲਾਵੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਸੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
1.98.55
आहर्ता वाजिमेधस्य शतसङ्ख्यस्य पौरवः ।
राजसूयादिकानन्यान्क्रतूनमितदक्षिणान् ॥ १.९८.५५ ॥
ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੌਰਵ; ਅਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਆਦਿ ਹੋਰ ਯੱਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
1.98.56
इति गौरन्तरिक्षे मां सूतके ह्यवदत्पुरा ।
हन्त स्वमङ्कमारोप्य स्नेहाद्ग्रामान्तरं गताः ॥ १.९८.५६ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਤਕਰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ: 'ਹਾਏ! ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਲੋਕ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਚਲੇ ਗਏ।'
1.98.57
मूर्ध्नि पुत्रानुपाघ्राय प्रतिनन्दन्ति मानवाः ।
वेदेष्वपि वदन्तीमं मन्त्रग्रामं द्विजातयः ॥ १.९८.५७ ॥
ਮਨੁੱਖ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਚੁੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਿਜ ਇਸ ਮੰਤਰ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।
1.98.58
जातकर्मणि पुत्राणां तवापि विदितं ध्रुवम् ।
अङ्गादङ्गात्संभवसि हृदयादधिजायसे ॥ १.९८.५८ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਤਕਰਮ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਹੈ: ਤੂੰ ਹਰ ਅੰਗ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ; ਦਿਲ ਤੋਂ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
1.98.59
आत्मा वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतम् ।
उपजिघ्रन्ति पितरो मन्त्रेणानेन मूर्धनि ॥ १.९८.५९ ॥
ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਪੁੱਤਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ; ਇਸ ਲਈ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਦੇ ਹਨ।
1.98.60
पोषणं त्वदधीनं मे सन्तानमपि चाक्षयम् ।
तस्मात्त्वं जीव मे पुत्र स सुखी शरदां शतम् ॥ १.९८.६० ॥
ਮੇਰਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੈ ਸੰਤਾਨ ਵੀ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਜੀ; ਸੌ ਸਾਲ ਸੁਖੀ ਰਹਿ।
1.98.61
एको भूत्वा द्विधा भूत इति वादः प्रवर्तते ।
त्वदङ्गेभ्यः प्रसूतोऽयं पुरुषात्पुरुषः परः ॥ १.९८.६१ ॥
ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਦੋ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਹ ਬਚਨ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜੰਮਿਆ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਪੁਰਖ ਜੰਮਿਆ ਹੈ।
1.98.62
सरसीवामलेऽऽत्मानं द्वितीयं पश्य ते सुतम् ।
सरसीवामले सोमं प्रेक्षात्मानं त्वमात्मनि ॥ १.९८.६२ ॥
ਸਾਫ਼ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਸਾਫ਼ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ।
1.98.63
यथाचाहवनीयोऽग्निर्वर्हपत्यात्प्रणीयते ।
एवं त्वत्तः प्रणीतोऽयं त्वमेकः सन्द्विधा कृतः ॥ १.९८.६३ ॥
ਗਾਰ੍ਹਪਤਯ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਆਹਵਨੀਯ ਅਗਨੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈਂ।
1.98.64
मृगापकृष्टेन हि वै मृगयां परिधावता ।
अहमासादिता राजन्कुमारी पितुराश्रमे ॥ १.९८.६४ ॥
ਹਿਰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਆਰੀ ਸੀ।
1.98.65
उर्वशी पूर्वचित्तिश्च सहजन्या च मेनका ।
विश्वाची च घृताची च षडेवाप्सरसां वराः ॥ १.९८.६५ ॥
ਉਰਵਸ਼ੀ, ਪੂਰਵਚਿੱਤੀ, ਸਹਜਨਯਾ, ਮੇਨਕਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ—ਇਹ ਛੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ।
1.98.66
तासां वै मेनका नाम ब्रह्मयोनिर्वराप्सराः ।
दिवः संप्राप्य जगतीं विश्वामित्रादजीजनत् ॥ १.९८.६६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੇਨਕਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਪਸਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਤੋਂ (ਮੈਨੂੰ) ਜਨਮ ਦੇਈ।
1.98.67
श्रीमानृषिर्धर्मपरो वैश्वानर इवापरः ।
ब्रह्मयोनिः कुशो नाम विश्वामित्रपितामहः ॥ १.९८.६७ ॥
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਧਰਮ ਪਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੂਜੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਵਾਂਗ, ਬ੍ਰਹਮਯੋਨੀ ਕੁਸ਼ ਨਾਮ ਦੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ।
1.98.68
कुशस्य पुत्रो बलवान्कुशनाभश्च धार्मिकः ।
गाधिस्तस्य सुतो राजन्विश्वामित्रस्तु गाधिजः ॥ १.९८.६८ ॥
ਕੁਸ਼ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕੁਸ਼ਨਾਭ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਾਧਿ ਸੀ; ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਗਾਧਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
1.98.69
एवंविधो मम पिता मेनका जननी वरा ।
सा मां हिमवतः पृष्ठे सुषुवे मेनकाऽप्सराः ॥ १.९८.६९ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਨ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਾਤਾ ਮੇਨਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਢਲਾਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
1.98.70
परित्यज्य च मां याता परात्मजमिवासती ।
पक्षिणः पुम्यवन्तस्ते सहिता धर्मतस्तदा ॥ १.९८.७० ॥
ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਸਤੀ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਉਹ ਪੁੰਨਵਾਨ ਪੰਛੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
1.98.71
पक्षैस्तैरभिगुप्ता च तस्मादस्मि शकुन्तला ।
ततोऽहमृषिणा दृष्टा काश्यपेन महात्मना ॥ १.९८.७१ ॥
ਉਹਨਾਂ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਹਾਂ। ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਕਸ਼ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
1.98.72
जलार्थमग्निहोत्रस्य गतं दृष्ट्वा तु पक्षिणः ।
न्यासभूतामिव मुनेः प्रददुर्मां दयावतः ॥ १.९८.७२ ॥
ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਗਏ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਦਿਆਲੂ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
1.98.73
कण्वस्त्वालोक्य मां प्रीतो हसन्तीति हविर्भुजः ।
स माऽरणिमिवादाय स्वमाश्रममुपागमत् ॥ १.९८.७३ ॥
ਕਣ੍ਵ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਜਿਵੇਂ ਹਵਿਰਭੁਜ ਅਗਨੀ ਹੱਸ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਰਣੀ ਵਾਂਗ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਰਤ ਆਏ।
1.98.74
सा वै संभाविता राजन्ननुक्रोशान्महर्षिणा ।
तेनैव स्वसुतेवाहं राजन्वै वरवर्णिनी ॥ १.९८.७४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦਇਆ ਵਸ ਮੇਰਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ; ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਸੀ।
1.98.75
विश्वामित्रसुता चाहं वर्धिता मुनिना नृप ।
यौवने वर्तमानां च दृष्टवानसि मां नृप ॥ १.९८.७५ ॥
ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ; ਮੁਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਲਿਆ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
1.98.76
आश्रमे पर्णशालायां कुमारीं विजने तदा ।
धात्रा प्रचोदितां शून्ये पित्रा विरहितां मिथः ॥ १.९८.७६ ॥
ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀ ਵਿੱਚ, ਉਦੋਂ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਸੀ; ਧਾਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ, ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ।
1.98.77
वाग्भिस्त्वं सूनृताभिर्मामपत्यार्थमचूचुदः ।
अकार्षीस्त्वाश्रमे वासं धर्मकामार्थनिश्चितम् ॥ १.९८.७७ ॥
ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ; ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਵਾਸ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤਾ।
1.98.78
गान्धर्वेण विवाहेन विधिना पाणिमग्रहीः ।
साऽहं कुलं च शीलं च सत्यवादित्वमात्मनः ॥ १.९८.७८ ॥
ਗੰਧਰਵ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੁਲ, ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੱਚਵਾਦਿਤਾ (ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ)।
1.98.79
स्वधर्मं च पुरस्कृत्य त्वामद्य शरणं गता ।
तस्मान्नर्हसि संश्रुत्य तथेति वितथं वचः ॥ १.९८.७९ ॥
ਤੇਰੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਈ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ 'ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਵਚਨ ਤੈਨੂੰ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
1.98.80
स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा परित्यक्तुमुपस्थिताम् ।
त्वन्नाथां लोकनाथस्त्वं नार्हसि त्वमनागसम् ॥ १.९८.८० ॥
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿਆਗੇ ਜਾਣ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਮੈਨੂੰ — ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਨਾਥ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੈਨੂੰ — ਲੋਕਨਾਥ ਤੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
1.98.81
किं नु कर्माशुभं पूर्वं कृतवत्यस्मि पार्थिव ।
यदहं बान्धवैस्त्यक्ता बाल्ये संप्रति वै त्वया ॥ १.९८.८१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?
1.98.82
कामं त्वया परित्यक्ता गमिष्याम्यहमाश्रमम् ।
इमं बालं तु संत्युक्तं नार्हस्यात्मजमात्मना ॥ १.९८.८२ ॥
ਠੀਕ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਗੀ ਗਈ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਪਰ ਤਿਆਗੇ ਗਏ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ — ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ — ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
1.98.83
न पुत्रमभिजानामि त्वयि जातं शकुन्तले ।
असत्वचना नार्यः कस्ते श्रद्धास्यते वचः ॥ १.९८.८३ ॥
ਹੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਕੌਣ ਭਰੋਸਾ ਕਰੇਗਾ?
1.98.84
अश्रद्धेयमिदं वाक्यं कथयन्ती न लज्जसे ।
विशेषतो मत्सकाशे दुष्टतापसि गम्यताम् ॥ १.९८.८४ ॥
ਇਹ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ? ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਤਪਸਵਿਨੀ! ਚਲੀ ਜਾ।
1.98.85
क्व महर्षिस्तपस्युग्रः क्वाप्सराः सा च मेनका ।
क्व च त्वमेवं कृपणा तापसीवेषधारिणी ॥ १.९८.८५ ॥
ਤਪ ਵਿੱਚ ਉਗਰ ਉਹ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕਿੱਥੇ, ਅਪਸਰਾ ਮੇਨਕਾ ਕਿੱਥੇ, ਅਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਦੀਨ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ!
1.98.86
अतिकायश्च पुत्रस्ते बालोऽतिबलवानयम् ।
कथमल्पेन कालेन सालस्कन्ध इवोद्गतः ॥ १.९८.८६ ॥
ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਬਾਲਕ, ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ ਵਾਂਗ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵੱਧ ਗਿਆ?
1.98.87
सुनिकृष्टा च योनिस्ते पुंश्चली प्रतिभासि मे ।
यदृच्छया कामरागाज्जाता मेनकया ह्यसि ॥ १.९८.८७ ॥
ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਨੀਚ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਭਚਾਰਿਣੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈਂ। ਕਾਮ-ਰਾਗ ਨਾਲ, ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ, ਮੇਨਕਾ ਤੋਂ ਤੂੰ ਜੰਮੀ ਹੈਂ।
1.98.88
सर्वमेव परोक्षं मे यत्त्वं वदसि तापसि ।
सर्वा वामाः स्त्रियो लोके सर्वाः कामपरायणाः ॥ १.९८.८८ ॥
ਹੇ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਂ ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਦਿੱਖ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਕਰ ਹਨ; ਸਭ ਕਾਮ-ਪਰਾਇਣ ਹਨ।
1.98.89
सर्वाः स्त्रियः परवशाः सर्वाः क्रोधसमाकुलाः ।
असत्योक्ताः स्त्रियः सर्वा न कण्वं वक्तुमर्हसि ॥ १.९८.८९ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪਰਵਸ਼ ਹਨ; ਸਾਰੀਆਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਤੈਨੂੰ ਕਣ੍ਵ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
1.98.90
मेनका निरनुक्रोशा वर्धकी जननी तव ।
यया हिमवतः पादे निर्माल्यवदुपेक्षिता ॥ १.९८.९० ॥
ਨਿਰਦਈ ਮੇਨਕਾ ਤੇਰੀ ਧਾਈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਲ ਵਾਂਗ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
1.98.91
स चापि निरनुक्रोशः क्षत्रयोनिः पिता तव ।
विश्वामित्रो ब्राह्मणत्वे लुब्धः कामपरायणः ॥ १.९८.९१ ॥
ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਨਿਰਦਈ, ਖੱਤਰੀ ਜੋਨੀ ਦਾ ਸੀ; ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਪਣ ਵਿੱਚ ਲੋਭੀ ਅਤੇ ਕਾਮਪਰਾਇਣ ਸਨ।
1.98.92
सुषाव सुरनारी मां विश्वामित्राद्यथेष्टतः ।
अहो जानामि ते जन्म कुत्सितं कुलटे जनैः ॥ १.९८.९२ ॥
ਦੇਵਾਂਗਨਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਹਾਏ ਕੁਲਟਾ, ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।
1.98.93
मेनकाऽप्सरसां श्रेष्ठा महर्षिश्चापि ते पिता ।
तयोरपत्यं कस्मात्त्वं पुंश्चलीवाभिभाषसे ॥ १.९८.९३ ॥
ਮੇਨਕਾ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਵੇਸਵਾ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ?
1.98.94
जातिश्चापि निकृष्टो ते कुलीनेति विजल्पसे ।
जनयित्वा त्वमुत्सृष्टा कोकिलेन परैर्भृता ॥ १.९८.९४ ॥
ਤੇਰੀ ਜਾਤ ਵੀ ਨੀਵੀਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਲੀਨ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਮਾਰਦੀ ਹੈਂ; ਕੋਇਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਤੂੰ ਛੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੇ ਪਾਲੀ।
1.98.95
अरिष्टैरिव दुर्बद्धिः कण्वो वर्धयिता पिता ।
अश्रद्धेयमिदं वाक्यं यत्त्वं जल्पसि तापसि ॥ १.९८.९५ ॥
ਅਰਿਸ਼ਟ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਕਣਵ ਤੇਰਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਹੇ ਤਪਸਵਣੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਦੀ ਹੈਂ ਉਹ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹੈ।
1.98.96
ब्रुवन्ती राजसान्निध्ये गम्यतां यत्र चेच्छसि ।
सुवर्णमणिमुक्तानि वस्त्राण्याभरणानि च ॥ १.९८.९६ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇਂ ਉੱਥੇ ਚਲੀ ਜਾ; ਸੋਨਾ, ਮਣੀਆਂ, ਮੋਤੀ, ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਲੈ ਜਾ।
1.98.97
यदिहेच्छसि भोगार्थं तापसि प्रतिगृह्यताम् ।
नाहं त्वां द्रष्टुमिच्छामि यथेष्टं गम्यतामितः ॥ १.९८.९७ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਭੋਗ ਲਈ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਇੱਥੋਂ ਚਲੀ ਜਾ।