మహాభారతం · అధ్యాయం 1.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.98.1
एवमुक्ता वरारोहा व्रीडितेव मनस्विनी ।
विसंज्ञेव च दुःखेन तस्थौ स्थूणेव निश्चला ॥ १.९८.१ ॥
ఇలా చెప్పబడిన ఆ సుందరాంగి, సిగ్గుపడిన, ఉదాత్త మనస్కురాలిలా, దుఃఖంతో స్పృహ తప్పినదానిలా, స్తంభంలా కదలక నిలిచింది.
1.98.2
संरम्भामर्षताम्राक्षी स्फुरमाणोष्ठसंपुटा ।
कटाक्षैर्निर्दहन्तीव तिर्यग्राजानमैक्षत ॥ १.९८.२ ॥
కోపంతో, అసహనంతో ఎర్రబారిన కళ్లతో, వణుకుతున్న పెదవులతో, ఓరచూపులతో దహించేస్తున్నట్లు ఆమె రాజును పక్కచూపుగా చూసింది.
1.98.3
आकारं गूहमाना च मन्युना च समीरितम् ।
तपसा संभृतं तेजो धारयामास वै तदा ॥ १.९८.३ ॥
తన ఆకారాన్ని దాచుకుంటూ, కోపంతో రగిలిన ఆమె, తపస్సుతో పోగుచేసిన తేజస్సును అప్పుడు నిగ్రహించి ఉంచింది.
1.98.4
सा मुहूर्तमिव ध्यात्वा दुःखामर्षसमन्विता ।
भर्तारमभिसंप्रेक्ष्य यथान्यायं वचोऽब्रवीत् ॥ १.९८.४ ॥
దుఃఖంతో, అసహనంతో నిండిన ఆమె, ఒక క్షణం ఆలోచించినట్లు, తన భర్తను చూసి, న్యాయమైన మాటలు పలికింది.
1.98.5
जानन्नपि महाराज कस्मादेवं प्रभाषसे ।
न जानामीति निःशङ्कं यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ १.९८.५ ॥
మహారాజా, తెలిసి ఉండీ ఎందుకు ఇలా మాట్లాడుతున్నారు? "నాకు తెలియదు" అని సామాన్య మనిషిలా సంకోచం లేకుండా చెబుతున్నారు.
1.98.6
तस्य ते हृदयं वेद सत्यस्यैवानृतस्य च ।
साक्षिणं बत कल्याणमात्मानमवमन्यसे ॥ १.९८.६ ॥
నీ హృదయమే దానిని ఎరుగును, సత్యానికి, అసత్యానికి సాక్షి. అయ్యో, ఓ కల్యాణుడా, నిన్ను నీవే అవమానించుకుంటున్నావు.
1.98.7
योऽन्यथा सन्तमात्मानन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ १.९८.७ ॥
తాను ఉన్నట్లు కాకుండా ఇతరంగా తనను చూపించుకునేవాడు ఏ పాపాన్ని చేయలేదు? అతడు ఆత్మను దొంగిలించే దొంగ.
1.98.8
एकोऽहमस्मीति च मन्यसे त्वं ।
न हृच्छयं वेत्सि मुनिं पुराणम्।
यो वेदिता कर्मणः पापकस्य ।
तस्यान्तिके त्वं वृजिनं करोषि ॥ १.९८.८ ॥
నేను ఒంటరివాడిని అని నీవు అనుకుంటావు. హృదయంలో నివసించే ఆ పురాతన మునిని నీవు తెలుసుకోలేదు. పాపకర్మను తెలిసినవాని సమక్షంలోనే నీవు దుష్కార్యం చేస్తున్నావు.
1.98.9
धर्म एव हि साधूनां सर्वेषां हितकारणम् ।
नित्यं मिथ्याविहीनानां न च दुःखावहो भवेत् ॥ १.९८.९ ॥
ధర్మమే సాధువులకు, సర్వులకు హితకారణం. అసత్యరహితులకు అది ఎప్పుడూ దుఃఖం కలిగించదు.
1.98.10
मन्यते पापकं कृत्वा न कश्चिद्वेत्ति मामिति ।
विदन्ति चैनं देवाश्च यश्चैवान्तरपूरुषः ॥ १.९८.१० ॥
పాపం చేసి, "నన్ను ఎవరూ తెలుసుకోరు" అని మనిషి భావిస్తాడు. కానీ దేవతలు అతనిని తెలుసుకుంటారు, అంతరాత్మ పురుషుడు కూడా తెలుసుకుంటాడు.
1.98.11
आदित्यचन्द्रावनिलोऽनलश्च ।
द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च।
अहश्च रात्रिश्च उभे च सन्ध्ये ।
धर्मश्च जानाति नरस्य वृत्तम् ॥ १.९८.११ ॥
సూర్యచంద్రులు, వాయువు, అగ్ని, ఆకాశం, భూమి, జలం, హృదయం, యముడు, పగలు రాత్రి, రెండు సంధ్యలు, ధర్మం — ఇవన్నీ మనిషి ప్రవర్తనను తెలుసుకుంటాయి.
1.98.12
यमो वैवस्वतस्तस्य निर्यातयति दुष्कृतम् ।
हृदि स्थितः कर्मसाक्षी क्षेत्रज्ञो यस्य तुष्यति ॥ १.९८.१२ ॥
వివస్వంతుని కుమారుడు యముడు అతని దుష్కార్యానికి ఫలం ఇప్పిస్తాడు. హృదయంలో ఉండే కర్మసాక్షి క్షేత్రజ్ఞుడు ఎవరిపట్ల సంతోషిస్తాడో వారిని ఆదుకుంటాడు.
1.98.13
न तुष्यति च यस्यैष पुरुषस्य दुरात्मनः ।
तं यमः पापकर्माणं निर्भर्त्सयति दुष्कृतम् ॥ १.९८.१३ ॥
ఈ (హృదయస్థ సాక్షి) ఏ దుష్టాత్ముని పట్ల సంతోషించడో, ఆ పాపకర్ముడైన దుష్కర్ముని యముడు నిందిస్తాడు.
1.98.14
योऽवमत्यात्मनात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
न तस्य देवाः श्रेयांसो यस्यात्मापि न कारणम् ॥ १.९८.१४ ॥
తనను తానే అవమానించి, వేరుగా ప్రవర్తించువానికి దేవతలు కూడా శ్రేష్ఠులు కారు; ఎవని ఆత్మయే కూడా కారణం కాదో.
1.98.15
स्वयं प्राप्तेति मामेवं मावमंस्था पतिव्रताम् ।
अर्चार्हां नार्चयसि मां स्वयं भार्यामुपस्थिताम् ॥ १.९८.१५ ॥
'స్వయంగా వచ్చినదని' ఇలా నన్ను, పతివ్రతను, అవమానించకు. పూజార్హురాలైన నన్ను నీవు గౌరవించడం లేదు; నేను స్వయంగా నీ భార్యగా నిలిచి ఉన్నాను.
1.98.16
किमर्थं मां प्राकृतवदुपप्रेक्षसि संसदि ।
नखल्वहमिदं शून्ये रौमि किं न शृणोषि मे ॥ १.९८.१६ ॥
సభలో నన్ను సాధారణ స్త్రీలా ఎందుకు చూస్తున్నావు? నిజంగానే నేను ఈ శూన్య ప్రదేశంలో మొరపెడుతున్నాను — నా మాట నీవు వినడం లేదా?
1.98.17
यदि मे याचमानाया वचनं न करिष्यसि ।
दुष्यन्त शतधा त्वद्य मूर्धा ते विफलिष्यति ॥ १.९८.१७ ॥
యాచిస్తున్న నా మాటను నీవు చేయకపోతే, ఓ దుష్యంతా, నేడే నీ తల వంద ముక్కలుగా పగిలిపోతుంది.
1.98.18
जायां पतिः संप्रविश्य यदस्यां जायते पुनः ।
जायायास्तद्धि जायात्वं पौराणाः कवयो विदुः ॥ १.९८.१८ ॥
భర్త భార్యలో ప్రవేశించి ఆమెలో మళ్ళీ జన్మిస్తాడు; అదే భార్య 'జాయాత్వం' అని పూర్వ కవులు తెలుసుకున్నారు.
1.98.19
यदागमवतः पुंसस्तदपत्यं प्रजायते ।
तत्तारयति संतत्या पूर्वप्रेतान्पितामहान् ॥ १.९८.१९ ॥
శాస్త్రజ్ఞుడైన పురుషునికి పుట్టిన సంతానం తన వంశపరంపరతో ముందు మరణించిన పితామహులను తరింపజేస్తుంది.
1.98.20
पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः ।
तस्मात्पुत्र इति प्रोक्तः पूर्वमेव स्वयंभुवा ॥ १.९८.२० ॥
పుత్ అనే నరకం నుండి కొడుకు తండ్రిని రక్షిస్తాడు కాబట్టి, స్వయంభువు పూర్వమే అతన్ని 'పుత్రుడు' అని పిలిచాడు.
1.98.21
पुत्रेण लोकाञ्जयन्ति पौत्रेणानन्त्यमश्नुते ।
अथ पौत्रस्य पुत्रेण मोदन्ते प्रपितामहाः ॥ १.९८.२१ ॥
కొడుకుతో లోకాలను జయిస్తారు; మనవడితో అనంతత్వం పొందుతారు; మనవడి కొడుకుతో ముత్తాతలు ఆనందిస్తారు.
1.98.22
सा भार्या या गृहे दक्षा सा भार्या या प्रजावती ।
सा भार्या या पतिप्राणा सा भार्या या पतिव्रता ॥ १.९८.२२ ॥
ఇంట్లో నేర్పరియైనదే భార్య; సంతానవతియైనదే భార్య; భర్తే ప్రాణమైనదే భార్య; పతివ్రతయైనదే భార్య.
1.98.23
अर्धं भार्या मनुष्यस्य भार्या श्रेष्ठतमः सखा ।
भार्या मूलं त्रिवर्गस्य यः सभार्यः स बन्धुमान् ॥ १.९८.२३ ॥
భార్య మనిషికి సగభాగం; భార్యే అత్యుత్తమ మిత్రుడు; భార్యే త్రివర్గానికి మూలం; భార్యతో ఉన్నవాడే బంధువులు కలవాడు.
1.98.24
भार्यावन्तः क्रियावन्तः सभार्या गृहमेधिनः ।
भार्यावन्तः प्रमोदन्ते भार्यावन्तः श्रियावृताः ॥ १.९८.२४ ॥
భార్యలు కలవారు, కర్మనిష్ఠులు, సభార్యులైన గృహస్థులు ఆనందిస్తారు; భార్యలు కలవారు శ్రీతో చుట్టబడి సంతోషిస్తారు.
1.98.25
सखायः प्रविविक्तेषु भवन्त्येताः प्रियंवदाः ।
पितरो धर्मकार्येषु भवन्त्यार्तस्य मातरः ॥ १.९८.२५ ॥
ఏకాంతంలో వీరు మిత్రులు, ప్రియంగా మాట్లాడేవారు అవుతారు; ధర్మకార్యాలలో తండ్రులుగా, దుఃఖితునికి తల్లులుగా ఉంటారు.
1.98.26
कान्तारेष्वपि विश्रामो जनस्याध्वनि कस्य वै ।
यः सदारः स विश्वास्यस्तस्माद्दाराः परा गतिः। ॥ १.९८.२६ ॥
అడవులలో, దారిలో కూడా ఎవరికి విశ్రాంతి లభిస్తుంది? భార్యతో ఉన్నవాడే నమ్మదగినవాడు; అందువల్ల భార్యలు పరమ ఆశ్రయం.
1.98.27
संसरन्तमभिप्रेतं विषमेष्वेकपातिनम् ।
भार्यैवान्वेति भर्तारं सततं या पतिव्रता ॥ १.९८.२७ ॥
కష్టమైన ప్రదేశాలలో ఒంటరిగా సంచరించే ప్రియమైన భర్తను, సదా పతివ్రత అయిన భార్య అనుసరిస్తుంది.
1.98.28
प्रथमं संस्थिता भार्या पतिं प्रेत्य प्रतीक्षते ।
पूर्वप्रेतं तु भर्तारं पश्चात्साप्यनुगच्छति ॥ १.९८.२८ ॥
భార్య ముందుగా నిలిచి ఉండి, భర్త మరణించాక ఎదురుచూస్తుంది; ముందే మరణించిన భర్తను ఆమె తర్వాత అనుసరిస్తుంది.
1.98.29
एतस्मात्कारणाद्राजन्पाणिग्रहणमिष्यते ।
यदाप्नोति पतिर्भार्यामिह लोके परत्र च ॥ १.९८.२९ ॥
ఈ కారణంగానే, ఓ రాజా, పాణిగ్రహణం విధించబడింది; ఎందుకంటే భర్త ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ భార్యను పొందుతాడు.
1.98.30
पोषणार्थं शरीरस्य पाथेयं स्वर्गतस्य वै ।
आत्माऽऽत्मनैव जनितः पुत्र इत्युच्यते बुधैः ॥ १.९८.३० ॥
శరీరాన్ని పోషించడానికి, స్వర్గానికి వెళ్లినవానికి పాథేయంగా ఉంటాడు; తనలోనుండే తానే జన్మించినవాడు — అతనిని జ్ఞానులు పుత్రుడు అంటారు.
1.98.31
तस्माद्भार्यां पतिः पश्येन्मातृवत्पुत्रमातरम् ।
अन्तरात्मैव सर्वस्य पुत्रो नामोच्यते सदा ॥ १.९८.३१ ॥
కాబట్టి భర్త తన భార్యను, కుమారుని తల్లిని, తల్లివలె చూడాలి. అందరి అంతరాత్మయే ఎల్లప్పుడూ 'పుత్రుడు' అని పిలువబడుతుంది.
1.98.32
गती रूपं च चेष्टा च आवर्ता लक्षणानि च ।
पितॄणां यानि दृश्यन्ते पुत्राणां सन्ति तानि च ॥ १.९८.३२ ॥
నడక, రూపం, ప్రవర్తన, సుడులు మరియు ఇతర లక్షణాలు — తండ్రులలో కనిపించేవి కుమారులలోనూ ఉంటాయి.
1.98.33
तेषां शीलगुणाचारास्तत्संपर्काच्छुभाशुभात् ।
भार्यायां जनितं पुत्रमादर्शे स्वमिवाननम् ॥ १.९८.३३ ॥
వారి శీలం, గుణం, ఆచారం — వారితో సంబంధం వల్ల, శుభమో అశుభమో — భార్యలో జన్మించిన కుమారునిలో అద్దంలో తన ముఖంలా ప్రతిబింబిస్తాయి.
1.98.34
जनिता मोदते प्रेक्ष्य स्वर्गं प्राप्येव पुण्यकृत् ।
पतिव्रतारूपधराः परबीजस्य संग्रहात् ॥ १.९८.३४ ॥
జనకుడు కుమారుని చూసి సంతోషిస్తాడు, పుణ్యం చేసినవాడు స్వర్గం పొందినట్లు. పతివ్రత రూపం ధరించిన స్త్రీలు పరబీజాన్ని స్వీకరించడంవల్ల (ఆ ఆనందం పొందరు).
1.98.35
कुलं विनाश्य भर्तॄणां नरकं यान्ति दारुणम् ।
परेण जनिताः पुत्राः स्वभार्यायां यथेष्टतः ॥ १.९८.३५ ॥
భర్తల కులాన్ని నాశనం చేసి వారు భయంకరమైన నరకానికి వెళ్తారు. ఇతరుని వలన తన భార్యలో ఇష్టానుసారం జన్మించిన కుమారులు (అలాగే).
1.98.36
मम पुत्रा इति मतास्ते पुत्रा अपि शत्रवः ।
द्विषन्ति प्रतिकुर्वन्ति न ते वचनंकारिणः ॥ १.९८.३६ ॥
'వీరు నా కుమారులు' అని భావించబడినా, ఆ కుమారులు శత్రువులే. వారు ద్వేషిస్తారు, ఎదురుతిరుగుతారు; వారు (తండ్రి) మాట వినరు.
1.98.37
द्वेष्टि तांश्च पिता चापि स्वबीजे न तथा नृप ।
न द्वेष्टि पितरं पुत्रो जनितारमथापि वा ॥ १.९८.३७ ॥
తండ్రి కూడా వారిని ద్వేషిస్తాడు; కానీ ఓ రాజా, తన స్వబీజంలో అలా ఉండదు. కుమారుడు తన తండ్రిని, జనకుడిని ద్వేషించడు.
1.98.38
न द्वेष्टि जनिता पुत्रं तस्मादात्मा सुतो भवेत् ।
दह्यमाना मनोदुःखैर्व्याधिभिस्तुमुलैर्जनः ॥ १.९८.३८ ॥
తండ్రి కుమారుని ద్వేషించడు; కాబట్టి కుమారుడు తన ఆత్మయే. మనోవేదనలతో, భయంకరమైన వ్యాధులతో దహించబడుతున్న ప్రజలు.
1.98.39
ह्लादन्ते स्वेषु दारेषु घर्मार्ताः सलिलेष्विव ।
विप्रवासकृशा दीना नरा मलिनवाससः ॥ १.९८.३९ ॥
వేడిమితో బాధపడేవారు నీటిలో సుఖం పొందినట్లు తమ భార్యలలో ఆనందిస్తారు. ప్రవాసంతో కృశించిన, దీనులైన, మలినమైన వస్త్రాలు ధరించిన మనుషులు.
1.98.40
तेऽपि स्वदारांस्तुष्यन्ति दरिद्रा धनलाभवत् ।
अप्रियोक्तोपि दाराणां न ब्रूयादप्रियं बुधः ॥ १.९८.४० ॥
వారు కూడా తమ భార్యలలో సంతృప్తి పొందుతారు, దరిద్రుడు ధనలాభం పొందినట్లు. భార్యలకు అప్రియమైన మాట చెప్పబడినా, బుద్ధిమంతుడు వారికి అప్రియమైన మాట చెప్పకూడదు.
1.98.41
रतिं प्रीतिं च धर्मं च तदायत्तमवेक्ष्य च ।
आत्मनोऽर्धमिति श्रौतं सा रक्षति धनं प्रजाः ॥ १.९८.४१ ॥
రతి, ప్రీతి, ధర్మం కూడా ఆమెపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయని చూసి, ఆమె ఆత్మలో సగం అని శ్రుతి చెబుతుంది; ఆమెయే ధనాన్ని, సంతానాన్ని రక్షిస్తుంది.
1.98.42
शरीरं लोकयात्रां वै धर्मं स्वर्गमृषीन्पितॄन् ।
आत्मनो जन्मनः क्षेत्रं पुण्या रामाः सनातनाः ॥ १.९८.४२ ॥
శరీరం, లోకయాత్ర, ధర్మం, స్వర్గం, ఋషులు, పితరులు, తన జన్మకు క్షేత్రం — పవిత్రులైన, శాశ్వతులైన స్త్రీలే ఇవన్నీ.
1.98.43
ऋषीणामपि का शक्तिः स्रष्टुं रामामृते प्रजा- ।
देवानामपि का शक्तिः कर्तुं संभवमात्मनः ॥ १.९८.४३ ॥
ఋషులకైనా స్త్రీలు లేకుండా ప్రజలను సృష్టించే శక్తి ఏముంది? దేవతలకైనా తమ జన్మను తామే కల్పించుకునే శక్తి ఏముంది?
1.98.44
पण्डितस्यापि लोकेषु स्त्रीषु सृष्टिः प्रतिष्ठिता ।
ऋषिभ्यो ह्यृषयः केचिच्चण्डालीष्वपि जज्ञिरे ॥ १.९८.४४ ॥
లోకంలో పండితుని సృష్టి కూడా స్త్రీలలోనే స్థిరపడి ఉంది. ఋషుల నుండే కొందరు ఋషులు చండాలస్త్రీలలో కూడా జన్మించారు.
1.98.45
परिसृत्य यथा सूनुर्धरणीरेणुकुण्ठितः ।
पितुरालिङ्गतेऽङ्गानि किमस्त्यभ्यधिकं ततः ॥ १.९८.४५ ॥
భూమి ధూళితో కప్పబడిన కొడుకు పాకుతూ వచ్చి తండ్రి అవయవాలను కౌగిలించుకునేదానికంటే అధికమైనది ఏముంది?
1.98.46
स त्वं सूनुमनुप्राप्तं साभिलाषं मनस्विनम् ।
प्रेक्षमाणं कटाक्षेण किमर्थमवमन्यसे ॥ १.९८.४६ ॥
నీ దగ్గరకు వచ్చిన, కోరికతో నిండిన, ఉదార హృదయుడైన నీ కొడుకును కటాక్షంతో చూస్తూ నువ్వు ఎందుకు అవమానిస్తున్నావు?
1.98.47
अण्डानि बिभ्रति स्वानि न त्यजन्ति पिपीलिकाः ।
किं पुनस्त्वं न मन्येथाः सर्वथा पुत्रमीदृशम् ॥ १.९८.४७ ॥
చీమలు తమ గుడ్లను మోస్తూ వాటిని విడిచిపెట్టవు. అలాంటప్పుడు ఇలాంటి కొడుకును నువ్వు ఏ విధంగానైనా ఎందుకు గౌరవించకూడదు?
1.98.48
न भरेथाः कथं नु त्वं मयि जातं स्वमात्मजम् ।
ममाण्डानीति वर्ध्ते कोकिलाण्डानि वायसाः ॥ १.९८.४८ ॥
నా నుండి పుట్టిన నీ సొంత కొడుకును నువ్వు ఎందుకు పోషించకూడదు? కాకులు కోకిల గుడ్లను కూడా 'నా గుడ్లు' అని భావించి పెంచుతాయి.
1.98.49
किं पुनस्त्वं न मन्येथाः सर्वज्ञः पुत्रमीदृशम् ।
मलयाच्चन्दनं जातमतिशीतं वदन्ति वै ॥ १.९८.४९ ॥
అలాంటప్పుడు సర్వజ్ఞుడైన ఈ కుమారుడిని నీవు ఎందుకు గౌరవించవు? మలయ పర్వతంలో పుట్టిన గంధం అత్యంత చల్లనిదని అంటారు.
1.98.50
शिशोरालिङ्गनं तस्माच्चन्दनादधिकं भवेत् ।
न वाससां न रामाणां नापां स्पर्शस्तथाविधः ॥ १.९८.५० ॥
శిశువు కౌగిలి ఆ గంధం కంటే కూడా అధికమైనది; వస్త్రాల స్పర్శ, స్త్రీల స్పర్శ, నీటి స్పర్శ అలాంటివి కావు.
1.98.51
शिशुनालिङ्ग्यमानस्य स्पर्शः सूनोर्यथा सुखः ।
पुत्रस्पर्शात्प्रियतरः स्पर्शो लोके न विद्यते ॥ १.९८.५१ ॥
శిశువు కౌగిలించినప్పుడు కలిగే స్పర్శ కుమారుని స్పర్శలాగే సుఖకరం; కుమారుని స్పర్శకంటే ప్రియమైన స్పర్శ లోకంలో లేదు.
1.98.52
स्पृशतु त्वां समालिङ्ग्य पुत्रोऽयं प्रियदर्शनः ।
ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम् ॥ १.९८.५२ ॥
ఈ ప్రియదర్శనుడైన కుమారుడు నిన్ను కౌగిలించుకుని స్పృశించుగాక; ద్విపాదులలో శ్రేష్ఠుడు బ్రాహ్మణుడు, చతుష్పాదులలో శ్రేష్ఠమైనది గోవు.
1.98.53
मुरुर्गरीयसां श्रेष्ठः पुत्रः स्पर्शवतां वरः ।
त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु प्रजातोऽयमरिन्दमः ॥ १.९८.५३ ॥
ఈ కుమారుడు గౌరవనీయులలో శ్రేష్ఠుడైన మురుని వంటివాడు, స్పర్శించేవారిలో శ్రేష్ఠుడు; మూడు సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక పుట్టిన ఈ శత్రుదమనుడు.
1.98.54
अद्यायं मन्नियोगात्तु तवाह्वानं प्रतीक्षते ।
कुमारो राजशार्दूल तव शोकप्रणाशनः ॥ १.९८.५४ ॥
ఇప్పుడు ఈ కుమారుడు నా ఆజ్ఞతో నీ పిలుపు కోసం వేచి ఉన్నాడు; రాజశార్దూలా, అతడు నీ శోకాన్ని పోగొట్టేవాడు.
1.98.55
आहर्ता वाजिमेधस्य शतसङ्ख्यस्य पौरवः ।
राजसूयादिकानन्यान्क्रतूनमितदक्षिणान् ॥ १.९८.५५ ॥
నూరు అశ్వమేధ యాగాలు చేసిన పౌరవుడు; రాజసూయం మొదలైన ఇతర యాగాలను అపరిమిత దక్షిణలతో చేసినవాడు.
1.98.56
इति गौरन्तरिक्षे मां सूतके ह्यवदत्पुरा ।
हन्त स्वमङ्कमारोप्य स्नेहाद्ग्रामान्तरं गताः ॥ १.९८.५६ ॥
పూర్వం జాతకర్మ సమయంలో ఆకాశంలో ఒక గోవు నాతో ఇలా అన్నది: 'అయ్యో! తమ ఒడిలో ఉంచుకుని, ప్రేమతో ఇతర గ్రామానికి వెళ్లిపోయారు.'
1.98.57
मूर्ध्नि पुत्रानुपाघ्राय प्रतिनन्दन्ति मानवाः ।
वेदेष्वपि वदन्तीमं मन्त्रग्रामं द्विजातयः ॥ १.९८.५७ ॥
మానవులు కుమారుల తలలను ముద్దాడి ఆనందంతో దీవిస్తారు; వేదాలలో కూడా ద్విజులు ఈ మంత్రసమూహాన్ని పఠిస్తారు.
1.98.58
जातकर्मणि पुत्राणां तवापि विदितं ध्रुवम् ।
अङ्गादङ्गात्संभवसि हृदयादधिजायसे ॥ १.९८.५८ ॥
కుమారుల జాతకర్మలో మీకు కూడా ఇది తప్పక తెలుసు: నువ్వు ప్రతి అవయవం నుండి పుడుతున్నావు; హృదయం నుండి మళ్లీ జన్మిస్తున్నావు.
1.98.59
आत्मा वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतम् ।
उपजिघ्रन्ति पितरो मन्त्रेणानेन मूर्धनि ॥ १.९८.५९ ॥
నువ్వు స్వయంగా ఆత్మవే, పుత్రుడనే పేరుతో ఉన్నావు; కాబట్టి నూరు సంవత్సరాలు జీవించు. ఈ మంత్రంతో తండ్రులు కుమారుని తల వాసన చూస్తారు.
1.98.60
पोषणं त्वदधीनं मे सन्तानमपि चाक्षयम् ।
तस्मात्त्वं जीव मे पुत्र स सुखी शरदां शतम् ॥ १.९८.६० ॥
నా పోషణ, నా అక్షయ సంతానం కూడా నీ మీదే ఆధారపడి ఉన్నాయి; కాబట్టి కుమారా, నువ్వు జీవించు; నూరు సంవత్సరాలు సుఖంగా ఉండు.
1.98.61
एको भूत्वा द्विधा भूत इति वादः प्रवर्तते ।
त्वदङ्गेभ्यः प्रसूतोऽयं पुरुषात्पुरुषः परः ॥ १.९८.६१ ॥
ఒకటిగా ఉండి రెండుగా అయ్యాడు అనే మాట వ్యాప్తిలో ఉంది. నీ అవయవాల నుండి ఇతడు జన్మించాడు; పురుషుని నుండి మరొక పురుషుడు పుట్టాడు.
1.98.62
सरसीवामलेऽऽत्मानं द्वितीयं पश्य ते सुतम् ।
सरसीवामले सोमं प्रेक्षात्मानं त्वमात्मनि ॥ १.९८.६२ ॥
స్వచ్ఛమైన సరస్సులో నిన్ను నీవు చూసుకున్నట్లు, నీ రెండవ రూపమైన కుమారుడిని చూడు. స్వచ్ఛమైన సరస్సులో చంద్రుణ్ణి చూసినట్లు, నీలో నిన్ను నీవే చూసుకో.
1.98.63
यथाचाहवनीयोऽग्निर्वर्हपत्यात्प्रणीयते ।
एवं त्वत्तः प्रणीतोऽयं त्वमेकः सन्द्विधा कृतः ॥ १.९८.६३ ॥
గార్హపత్య అగ్ని నుండి ఆహవనీయ అగ్ని తీసుకున్నట్లు, నీ నుండి ఇతడు వెలువడ్డాడు. నీవు ఒక్కడివైనా రెండుగా చేయబడ్డావు.
1.98.64
मृगापकृष्टेन हि वै मृगयां परिधावता ।
अहमासादिता राजन्कुमारी पितुराश्रमे ॥ १.९८.६४ ॥
జింక వెంట పరుగెడుతూ వేటాడుతున్నవాడి చేత నేను చేరుకోబడ్డాను; ఓ రాజా, నేను నా తండ్రి ఆశ్రమంలో కన్యగా ఉన్నాను.
1.98.65
उर्वशी पूर्वचित्तिश्च सहजन्या च मेनका ।
विश्वाची च घृताची च षडेवाप्सरसां वराः ॥ १.९८.६५ ॥
ఉర్వశి, పూర్వచిత్తి, సహజన్య, మేనక, విశ్వాచి, ఘృతాచి—ఈ ఆరుగురు అప్సరసలలో శ్రేష్ఠులు.
1.98.66
तासां वै मेनका नाम ब्रह्मयोनिर्वराप्सराः ।
दिवः संप्राप्य जगतीं विश्वामित्रादजीजनत् ॥ १.९८.६६ ॥
వారిలో మేనక అనే శ్రేష్ఠ అప్సర బ్రహ్మ వంశంలో జన్మించింది. ఆమె స్వర్గం నుండి భూమికి వచ్చి విశ్వామిత్రుని వల్ల (నన్ను) కన్నది.
1.98.67
श्रीमानृषिर्धर्मपरो वैश्वानर इवापरः ।
ब्रह्मयोनिः कुशो नाम विश्वामित्रपितामहः ॥ १.९८.६७ ॥
శ్రీమంతుడు, ధర్మపరాయణుడైన ఋషి, మరొక వైశ్వానరుని వంటివాడు, బ్రహ్మయోని అయిన కుశుడు అనే పేరు గలవాడు, విశ్వామిత్రుని పితామహుడు.
1.98.68
कुशस्य पुत्रो बलवान्कुशनाभश्च धार्मिकः ।
गाधिस्तस्य सुतो राजन्विश्वामित्रस्तु गाधिजः ॥ १.९८.६८ ॥
కుశుని బలవంతుడైన కుమారుడు ధార్మికుడైన కుశనాభుడు. ఓ రాజా, అతని కుమారుడు గాధి; విశ్వామిత్రుడు గాధి కుమారుడు.
1.98.69
एवंविधो मम पिता मेनका जननी वरा ।
सा मां हिमवतः पृष्ठे सुषुवे मेनकाऽप्सराः ॥ १.९८.६९ ॥
అటువంటివాడు నా తండ్రి; నా శ్రేష్ఠ మాత మేనక. ఆ అప్సరస మేనక హిమాలయ పర్వత ప్రదేశంలో నన్ను ప్రసవించింది.
1.98.70
परित्यज्य च मां याता परात्मजमिवासती ।
पक्षिणः पुम्यवन्तस्ते सहिता धर्मतस्तदा ॥ १.९८.७० ॥
నన్ను విడిచి ఆమె వెళ్ళిపోయింది, దుశ్చరిత స్త్రీ పరుల బిడ్డను వదిలినట్లు. అప్పుడు ఆ పుణ్యవంతమైన పక్షులు ధర్మప్రకారం కలిసి వచ్చాయి.
1.98.71
पक्षैस्तैरभिगुप्ता च तस्मादस्मि शकुन्तला ।
ततोऽहमृषिणा दृष्टा काश्यपेन महात्मना ॥ १.९८.७१ ॥
ఆ రెక్కలతో నేను రక్షించబడ్డాను; అందువల్లనే నేను శకుంతల అయ్యాను. అప్పుడు మహాత్ముడైన కాశ్యప ఋషి నన్ను చూశాడు.
1.98.72
जलार्थमग्निहोत्रस्य गतं दृष्ट्वा तु पक्षिणः ।
न्यासभूतामिव मुनेः प्रददुर्मां दयावतः ॥ १.९८.७२ ॥
అగ్నిహోత్రం కోసం నీళ్ళకు వెళ్ళిన ఋషిని చూసి, పక్షులు ముని ధరోహరంలా నన్ను దయాళువైన ఆయనకు అప్పగించాయి.
1.98.73
कण्वस्त्वालोक्य मां प्रीतो हसन्तीति हविर्भुजः ।
स माऽरणिमिवादाय स्वमाश्रममुपागमत् ॥ १.९८.७३ ॥
కణ్వుడు నన్ను చూసి సంతోషించి, హవిర్భుగ్ (అగ్ని) నవ్వుతున్నట్లుగా, నన్ను అరణిలా తీసుకుని తన ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
1.98.74
सा वै संभाविता राजन्ननुक्रोशान्महर्षिणा ।
तेनैव स्वसुतेवाहं राजन्वै वरवर्णिनी ॥ १.९८.७४ ॥
ఓ రాజా, ఆ మహర్షి దయతో నన్ను గౌరవించి, తన కుమార్తెలా పోషించాడు; రాజా, నేను అందమైన వర్ణంగల దాన్ని.
1.98.75
विश्वामित्रसुता चाहं वर्धिता मुनिना नृप ।
यौवने वर्तमानां च दृष्टवानसि मां नृप ॥ १.९८.७५ ॥
నేను విశ్వామిత్రుని కుమార్తెను; ముని నన్ను పెంచాడు; రాజా, యౌవనంలో ఉన్న నన్ను నువ్వు చూశావు, రాజా.
1.98.76
आश्रमे पर्णशालायां कुमारीं विजने तदा ।
धात्रा प्रचोदितां शून्ये पित्रा विरहितां मिथः ॥ १.९८.७६ ॥
ఆశ్రమంలో, ఆకుల పర్ణశాలలో, అప్పుడు ఏకాంతంలో నేను ఒక కన్యను; ధాత్రి ప్రేరేపించగా, శూన్యంలో, తండ్రి లేకుండా, పరస్పరం.
1.98.77
वाग्भिस्त्वं सूनृताभिर्मामपत्यार्थमचूचुदः ।
अकार्षीस्त्वाश्रमे वासं धर्मकामार्थनिश्चितम् ॥ १.९८.७७ ॥
మధురమైన, సత్యమైన మాటలతో నువ్వు నన్ను సంతానం కోసం ప్రేరేపించావు; ఆశ్రమంలో ధర్మం, కామం, అర్థాలతో నిశ్చయమైన నివాసం చేశావు.
1.98.78
गान्धर्वेण विवाहेन विधिना पाणिमग्रहीः ।
साऽहं कुलं च शीलं च सत्यवादित्वमात्मनः ॥ १.९८.७८ ॥
గాంధర్వ వివాహ విధానంతో నువ్వు నా పాణిని గ్రహించావు; నేను నా కులాన్ని, శీలాన్ని, నా సత్యవాదిత్వాన్ని (తెలియజేస్తున్నాను).
1.98.79
स्वधर्मं च पुरस्कृत्य त्वामद्य शरणं गता ।
तस्मान्नर्हसि संश्रुत्य तथेति वितथं वचः ॥ १.९८.७९ ॥
నీ ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని నేడు నీ శరణు కోరి వచ్చాను. కాబట్టి 'అలాగే' అని ఇచ్చిన మాటను నువ్వు అసత్యం చేయకూడదు.
1.98.80
स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा परित्यक्तुमुपस्थिताम् ।
त्वन्नाथां लोकनाथस्त्वं नार्हसि त्वमनागसम् ॥ १.९८.८० ॥
తన ధర్మాన్ని వెనుక ఉంచి, విడిచిపెట్టబడటానికి ఉన్న నన్ను — నీనే నాథుడిగా కలిగిన, నిర్దోషినైన నన్ను — లోకనాథుడవైన నువ్వు విడువకూడదు.
1.98.81
किं नु कर्माशुभं पूर्वं कृतवत्यस्मि पार्थिव ।
यदहं बान्धवैस्त्यक्ता बाल्ये संप्रति वै त्वया ॥ १.९८.८१ ॥
ఓ రాజా, పూర్వం నేను ఏ అశుభ కర్మ చేశానో? బాల్యంలో నా బంధువులు నన్ను విడిచిపెట్టారు; ఇప్పుడు నువ్వూ నన్ను విడిచిపెట్టావు.
1.98.82
कामं त्वया परित्यक्ता गमिष्याम्यहमाश्रमम् ।
इमं बालं तु संत्युक्तं नार्हस्यात्मजमात्मना ॥ १.९८.८२ ॥
సరే, నీచేత విడిచిపెట్టబడిన నేను ఆశ్రమానికి వెళ్తాను. కానీ విడిచిపెట్టబడిన ఈ బిడ్డను — నీ స్వంత కుమారుడైన వీడిని — నువ్వు విడువకూడదు.
1.98.83
न पुत्रमभिजानामि त्वयि जातं शकुन्तले ।
असत्वचना नार्यः कस्ते श्रद्धास्यते वचः ॥ १.९८.८३ ॥
ఓ శకుంతలా, నీ ద్వారా జన్మించిన కుమారుని నేను గుర్తించను. అసత్యం పలికే స్త్రీల మాటను ఎవరు నమ్ముతారు?
1.98.84
अश्रद्धेयमिदं वाक्यं कथयन्ती न लज्जसे ।
विशेषतो मत्सकाशे दुष्टतापसि गम्यताम् ॥ १.९८.८४ ॥
నమ్మశక్యం కాని ఈ మాటను చెబుతూ నీకు సిగ్గు లేదా? ముఖ్యంగా నా ముందే, దుష్ట తాపసీ! వెళ్ళిపో.
1.98.85
क्व महर्षिस्तपस्युग्रः क्वाप्सराः सा च मेनका ।
क्व च त्वमेवं कृपणा तापसीवेषधारिणी ॥ १.९८.८५ ॥
తపస్సులో ఉగ్రుడైన ఆ మహర్షి ఎక్కడ, అప్సరస మేనక ఎక్కడ, తపస్విని వేషం ధరించిన దీనురాలివైన నీవు ఎక్కడ!
1.98.86
अतिकायश्च पुत्रस्ते बालोऽतिबलवानयम् ।
कथमल्पेन कालेन सालस्कन्ध इवोद्गतः ॥ १.९८.८६ ॥
నీ ఈ బాలుడు అతి పెద్ద శరీరంతో, మిక్కిలి బలవంతుడుగా ఉన్నాడు. తక్కువ కాలంలోనే సాల వృక్షపు మొదలులా ఇతడు ఎలా పెరిగాడు?
1.98.87
सुनिकृष्टा च योनिस्ते पुंश्चली प्रतिभासि मे ।
यदृच्छया कामरागाज्जाता मेनकया ह्यसि ॥ १.९८.८७ ॥
నీ పుట్టుక మిక్కిలి నీచమైనది; నీవు వ్యభిచారిణిలా నాకు కనిపిస్తున్నావు. కామరాగం వల్ల, యాదృచ్ఛికంగా, మేనక నుండి నీవు జన్మించావు.
1.98.88
सर्वमेव परोक्षं मे यत्त्वं वदसि तापसि ।
सर्वा वामाः स्त्रियो लोके सर्वाः कामपरायणाः ॥ १.९८.८८ ॥
తపస్విని, నీవు చెప్పేదంతా నాకు అగోచరమే. లోకంలోని స్త్రీలందరూ వక్రబుద్ధి గలవారు; అందరూ కామపరులు.
1.98.89
सर्वाः स्त्रियः परवशाः सर्वाः क्रोधसमाकुलाः ।
असत्योक्ताः स्त्रियः सर्वा न कण्वं वक्तुमर्हसि ॥ १.९८.८९ ॥
స్త్రీలందరూ పరాధీనులు; అందరూ కోపంతో కలతచెందినవారు. స్త్రీలందరూ అసత్యం పలికేవారు. నీవు కణ్వుని గురించి మాట్లాడకూడదు.
1.98.90
मेनका निरनुक्रोशा वर्धकी जननी तव ।
यया हिमवतः पादे निर्माल्यवदुपेक्षिता ॥ १.९८.९० ॥
కరుణ లేని మేనక, నిన్ను పెంచిన దాయి, తల్లి; ఆమె హిమవంతపు పాదభాగంలో నిర్మాల్యంలా నిన్ను విడిచిపెట్టింది.
1.98.91
स चापि निरनुक्रोशः क्षत्रयोनिः पिता तव ।
विश्वामित्रो ब्राह्मणत्वे लुब्धः कामपरायणः ॥ १.९८.९१ ॥
నీ తండ్రి కూడా దయలేనివాడు, క్షత్రియ వంశంలో జన్మించినవాడు; విశ్వామిత్రుడు బ్రాహ్మణత్వంలో లోభి, కామపరాయణుడు.
1.98.92
सुषाव सुरनारी मां विश्वामित्राद्यथेष्टतः ।
अहो जानामि ते जन्म कुत्सितं कुलटे जनैः ॥ १.९८.९२ ॥
దేవకాంత విశ్వామిత్రుని వల్ల యథేచ్ఛగా నన్ను కన్నది; అయ్యో కులటా, నీ జన్మం ప్రజలచే నిందితమని నాకు తెలుసు.
1.98.93
मेनकाऽप्सरसां श्रेष्ठा महर्षिश्चापि ते पिता ।
तयोरपत्यं कस्मात्त्वं पुंश्चलीवाभिभाषसे ॥ १.९८.९३ ॥
మేనక అప్సరసలలో శ్రేష్ఠురాలు, మహర్షి కూడా నీ తండ్రి; వారిద్దరి సంతానమైన నీవు ఎందుకు వేశ్యలా మాట్లాడుతున్నావు?
1.98.94
जातिश्चापि निकृष्टो ते कुलीनेति विजल्पसे ।
जनयित्वा त्वमुत्सृष्टा कोकिलेन परैर्भृता ॥ १.९८.९४ ॥
నీ జాతి కూడా నికృష్టమే, అయినా నీవు కులీనురాలినని గొప్పలు చెబుతున్నావు; కోకిల పిల్లను ఇతరులు పెంచినట్లు, నిన్ను కన్న తర్వాత విడిచిపెట్టారు.
1.98.95
अरिष्टैरिव दुर्बद्धिः कण्वो वर्धयिता पिता ।
अश्रद्धेयमिदं वाक्यं यत्त्वं जल्पसि तापसि ॥ १.९८.९५ ॥
అరిష్ట పక్షుల వలె దుర్బుద్ధి కలవాడు కణ్వుడు నిన్ను పెంచిన తండ్రి; ఓ తాపసీ, నీవు చెబుతున్న ఈ మాట నమ్మశక్యం కానిది.
1.98.96
ब्रुवन्ती राजसान्निध्ये गम्यतां यत्र चेच्छसि ।
सुवर्णमणिमुक्तानि वस्त्राण्याभरणानि च ॥ १.९८.९६ ॥
రాజు సమక్షంలో ఇలా మాట్లాడుతున్న నీవు, నీకు ఇష్టమైన చోటికి వెళ్ళు; బంగారం, మణులు, ముత్యాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు కూడా తీసుకెళ్ళు.
1.98.97
यदिहेच्छसि भोगार्थं तापसि प्रतिगृह्यताम् ।
नाहं त्वां द्रष्टुमिच्छामि यथेष्टं गम्यतामितः ॥ १.९८.९७ ॥
నీవు ఇక్కడ భోగం కోసం ఏదైనా కోరుకుంటే, ఓ తపస్విని, దానిని స్వీకరించు. నేను నిన్ను చూడాలనుకోవడం లేదు; నీకు ఇష్టమైన చోటికి ఇక్కడి నుండి వెళ్ళు.