महाभारत · अध्याय 10.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.11.1
स दृष्ट्वा निहतान्सङ्ख्ये पुत्रान्पात्रौन्सखींस्तथा ।
महादुःखपरीतात्मा बभूव जनमेजय ॥ १०.११.१ ॥
युद्धात मारले गेलेले पुत्र, पौत्र आणि मित्र पाहून, हे जनमेजया, त्याचे मन महादुःखाने व्यापून गेले.
10.11.2
ततस्तस्य महाञ्शोकः प्रादुरासीन्महात्मनः ।
स्मरतः पुत्रपौत्रांस्तान्भ्रातॄन्सुहृद एव च ॥ १०.११.२ ॥
तेव्हा त्या महात्म्याला मोठा शोक उत्पन्न झाला; पुत्र, पौत्र, बंधू आणि मित्र आठवत असताना.
10.11.3
तमश्रुपरिपूर्णाक्षं वेपमानमचेतसम् ।
सुहृदो भृशसंविग्नाः सांत्वयाञ्चक्रिरे तदा ॥ १०.११.३ ॥
अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांच्या, थरथरणाऱ्या, भानावर नसलेल्या त्याला तेव्हा अत्यंत व्याकूळ मित्रांनी धीर दिला.
10.11.4
कृत्वा तु विधिवत्तेषां पुत्राणाममितौजसाम् ।
प्रेतकार्याणि सर्वेषां बभूव भृशदुःखितः ॥ १०.११.४ ॥
अमित तेजस्वी त्या सर्व पुत्रांचे विधिवत प्रेतकार्य करून तो अत्यंत दुःखी झाला.
10.11.5
तस्मिन्मुहूर्ते जवनैर्वाजिभिर्हेममालिभिः ।
नकुलः कृष्णया सार्धमुपायात्परमार्तया ॥ १०.११.५ ॥
त्याच क्षणी सोन्याच्या माळांनी सजलेल्या वेगवान घोड्यांवरून नकुल अत्यंत व्यथित कृष्णेसह निघाला.
10.11.6
उपप्लाव्यं गता सा तु श्रुत्वा सुमहदप्रियम् ।
तदा विनाशं सर्वेषां पुत्राणां व्यथितेन्द्रिया ॥ १०.११.६ ॥
ती उपप्लाव्याकडे गेली होती; पण सर्व पुत्रांच्या विनाशाची अत्यंत अप्रिय वार्ता ऐकून तिच्या इंद्रियांना तेव्हा व्यथा झाली.
10.11.7
कम्पमानेव कदली वातेनाभिसमीरिता ।
कृष्णा राजानमासाद्य शोकार्ता न्यपतद्भुवि ॥ १०.११.७ ॥
वाऱ्याने हलवलेल्या केळीच्या झाडाप्रमाणे थरथरत कृष्णा राजाजवळ जाऊन शोकाने पीडित होऊन भूमीवर कोसळली.
10.11.8
न बभौ वदनं तस्या रुदन्त्याः शोककर्शितम् ।
फुल्लपद्मपलाशाक्ष्या मेघावृत इवोडुराट् ॥ १०.११.८ ॥
शोकाने कृश झालेले आणि रडणारे तिचे मुख मेघांनी झाकलेल्या चंद्राप्रमाणे शोभले नाही; तिचे डोळे उमललेल्या कमळपाकळ्यांसारखे होते.
10.11.9
ततस्तां पतितां दृष्ट्वा संरम्भी सत्यविक्रमः ।
वाहुभ्यां परिजग्राह समुत्पत्य वृकोदरः ॥ १०.११.९ ॥
तेव्हा तिला पडलेले पाहून संतप्त, सत्यपराक्रमी वृकोदराने झेप घेऊन दोन्ही बाहूंनी तिला धरले.
10.11.10
सा समाश्वासिता तेन भीमसेनेन भामिनी ।
रुदती पाण्डवज्येष्ठमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १०.११.१० ॥
भीमसेनाने सांत्वन दिलेली ती सुंदरी रडत पांडवांमध्ये ज्येष्ठ असलेल्या युधिष्ठिराला हे वचन म्हणाली.
10.11.11
दिष्ट्या राजन्नवाप्येमामखिलां भोक्ष्यसे महीम् ।
आत्मजान्क्षत्रधर्मेण सम्प्रदाय यमाय वै ॥ १०.११.११ ॥
हे राजा, भाग्याने तू ही संपूर्ण पृथ्वी मिळवून उपभोगशील; पण क्षात्रधर्मानुसार आपल्या पुत्रांना यमाला अर्पण करून.
10.11.12
दिष्ट्या सर्वास्त्रकुशलं मत्तमातङ्गामिनम् ।
अवाप्य पृथिवीं कृत्स्नां सौभद्रं न स्मरिष्यसि ॥ १०.११.१२ ॥
भाग्याने संपूर्ण पृथ्वी मिळवून, सर्व अस्त्रांत निपुण आणि मत्त हत्तीसारखे चालणाऱ्या सौभद्राला (अभिमन्यूला) तू आठवणार नाहीस.
10.11.13
आत्मजान्क्षत्रधर्मेण श्रुत्वा शूरान्निपातितान् ।
स्थितो राज्ये मया सार्धं विहरन्न स्मरिष्यसि ॥ १०.११.१३ ॥
क्षत्रधर्मानुसार वीर पुत्र मारले गेल्याचे ऐकून, माझ्यासोबत राज्यात विहार करताना तू त्यांची आठवण ठेवणार नाहीस.
10.11.14
प्रसुप्तानां वधं श्रुत्वा द्रौणिना पापकर्मणा ।
शोको मां दहते गाढो हुताशन इवाश्रयम् ॥ १०.११.१४ ॥
द्रोणपुत्राने पापकर्म करून झोपलेल्यांचा वध केला हे ऐकून, अग्नी आपल्या आश्रयाला जाळतो तसा तीव्र शोक मला जाळत आहे.
10.11.15
तस्य पापकृतो द्रौणेर्न चेदद्य दुरात्मनः ।
हियते सानुबन्धस्य युधि विक्रम्य जीवितम् ॥ १०.११.१५ ॥
आज युद्धात पराक्रमाने त्या पापी, दुरात्म्या द्रोणपुत्राचे प्राण त्याच्या अनुयायांसह हरण केले गेले नाहीत तर,
10.11.16
इहैव प्रायमासिष्ये तन्निबोधत पाण्डवाः ।
न चेत्फलमवाप्नोति द्रौणिः पापस्य कर्मणः ॥ १०.११.१६ ॥
हे पांडवांनो, ऐका: द्रोणपुत्राला त्याच्या पापकर्माचे फळ मिळाले नाही तर मी येथेच प्रायोपवेशन करून बसेन.
10.11.17
एवमक्त्वा ततः कृष्णा पाण्डवं प्रत्युपाविशत् ।
युधिष्ठिरं याज्ञसेनी धर्मराजं यशस्विनी ॥ १०.११.१७ ॥
असे बोलून मग यशस्विनी याज्ञसेनी कृष्णा धर्मराज युधिष्ठिरासमोर बसली.
10.11.18
दृष्ट्वोपविष्टां राजा तु पाण्डवो महिषीं प्रियाम् ।
प्रत्युवाच स धर्मात्मा द्रौपदीं चारुदर्शनाम् ॥ १०.११.१८ ॥
राजा तो धर्मात्मा पांडव बसलेल्या आपल्या प्रिय राणी, सुंदर रूपाच्या द्रौपदीला पाहून तिला उत्तर देता झाला.
10.11.19
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञे प्राप्तास्ते निधनं शुभे ।
पुत्रास्ते भ्रातरश्चैव तान्न शोचितुमर्हसि ॥ १०.११.१९ ॥
हे धर्मज्ञे, हे शुभे, क्षात्रधर्मानुसार तुझे पुत्र आणि बंधू मृत्यू पावले आहेत; त्यांच्यासाठी तू शोक करू नयेस.
10.11.20
स कल्याणि वनं दुर्गं दूरं द्रौणिरितो गतः ।
तस्य त्वं पातनं सङ्ख्ये कथं ज्ञास्यसि शोभने ॥ १०.११.२० ॥
हे कल्याणी, द्रोणपुत्र येथून दुर्गम दूरच्या अरण्यात गेला आहे; हे शोभने, युद्धात त्याचे पतन तू कसे जाणशील?
10.11.21
द्रोणपुत्रस्य सहजो मणिः शिरसि मे श्रुतः ।
निहत्य सङ्ख्ये तं पापं पश्येयं मणिमाहृतम्।
द्रौणेः शिरस उत्कृत्य जीवेयमिति मे मतिः ॥ १०.११.२१ ॥
द्रोणपुत्राच्या मस्तकावर त्याच्यासोबत जन्मलेला मणी आहे असे मी ऐकले आहे. युद्धात त्या पाप्याला मारून, हरण करून आणलेला तो मणी मी पाहीन. द्रौणीचे मस्तक छाटून मी जगावे असा माझा निश्चय आहे.
10.11.22
इत्युक्त्वा पाण्डवं कृष्णा राजानं चारुदर्शना ।
भीमसेनकरे स्पृष्ट्वा कुपिता वाक्यमब्रवीत् ॥ १०.११.२२ ॥
असे बोलून, सुंदर दिसणारी कृष्णा पांडव राजाशी बोलली; भीमसेनाच्या हाताला स्पर्श करून, संतापाने ती हे वचन बोलली.
10.11.23
त्रातुमर्हसि मां भीम क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ।
जहि तं पापकर्माणं शम्बरं सघवानिव ॥ १०.११.२३ ॥
हे भीमा, क्षात्रधर्माचे स्मरण करून माझे रक्षण करणे तुला योग्य आहे; त्या पापकर्म्याला मार, जसे इंद्राने शंबराला मारले.
10.11.24
न हि ते विक्रमे तुल्यः पुमानस्तीह कश्चन ।
श्रुतं तत्सर्वलोकेषु परमव्यसने तथा ॥ १०.११.२४ ॥
तुझ्या पराक्रमाच्या बरोबरीचा पुरुष येथे कोणीही नाही; हे सर्व लोकांमध्ये ऐकले गेले आहे, आणि अत्यंत संकटातही असेच.
10.11.25
द्वीपोऽभूस्त्वं हि पार्थानां नगरे वारणावते ।
हिडिम्बदर्शने चैव तथां त्वमभवो गतिः ॥ १०.११.२५ ॥
वारणावत नगरात आणि हिडिंबदर्शनाच्या वेळीही तूच पार्थांचा आधार (द्वीप) होतास.
10.11.26
तथा विराटनगरे कीचकेन भृशार्दिताम् ।
मामप्युद्वृतवान्कृच्छ्रात्पौलोमीं मघवानिव ॥ १०.११.२६ ॥
तसेच विराट नगरात कीचकाकडून अत्यंत पीडित झालेल्या मलाही तू संकटातून वर काढलेस, जसा इंद्राने पौलोमीला काढले.
10.11.27
यथैतान्यकृथाः पार्थ महाकर्माणि वै पुरा ।
तथा द्रौणिममित्रघ्न विनिहत्य सुखी भव ॥ १०.११.२७ ॥
हे पार्था, पूर्वी जसे हे महान कर्म तू केलेस, तसेच हे शत्रुघ्ना, द्रोणपुत्राला ठार करून सुखी हो.
10.11.28
तस्या बहुविधं दुःखं निशम्य परिदेवितम् ।
न चामर्षत कौन्तेयो भीमसेनो महाबलः ॥ १०.११.२८ ॥
तिचे अनेक प्रकारचे दुःख व विलाप ऐकून महाबली कौंतेय भीमसेनाला राग आवरला नाही.
10.11.29
स काञ्चनविचित्राङ्गमारुरोह महारथम् ।
आदाय रुचिरं चित्रं समार्गणगुणं धनुः ॥ १०.११.२९ ॥
तो सोन्याने विचित्र सजवलेल्या महारथावर चढला; बाण आणि प्रत्यंचेसह सुंदर, अद्भुत धनुष्य घेतले.
10.11.30
नकुलं सारथिं कृत्वा द्रोणपुत्रवधे धृतः ।
विस्फार्य सशरं चापं तूर्णमश्वानचोदयत् ॥ १०.११.३० ॥
नकुलाला सारथी करून, द्रोणपुत्राच्या वधासाठी निश्चय करून, बाणासह धनुष्य ताणून त्याने वेगाने घोडे हाकले.
10.11.31
ते हयाः पुरुषव्याघ्र दीप्यमानाः स्वतेजसा ।
वहन्तः सहसा जग्मुर्हरयः शीघ्रगामिनः ॥ १०.११.३१ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा! आपल्या तेजाने चमकणारे ते घोडे रथ वाहून अचानक धावू लागले; ते वेगाने जाणारे हरी होते.
10.11.32
शिबिरात्स्वाद्गृहीत्वा स रथस्य पदमच्युतः ।
द्रोणपुत्रगतेनाशु ययौ मार्गेण भारत ॥ १०.११.३२ ॥
छावणीतून त्या अच्युताने रथाचे स्थान घेऊन द्रोणपुत्र गेलेल्या मार्गाने लवकर गमन केले, हे भारता.