મહાભારત · અધ્યાય 10.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.12.1
तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे यदूनामृषभस्ततः ।
अब्रवीत्पुण्डरीकाक्षः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ १०.१२.१ ॥
તે દુર્ધર્ષ ચાલ્યા ગયા પછી યદુઓના વૃષભ, કમળનયન કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને બોલ્યા.
10.12.2
एष पाण्डवे ते भ्राता पुत्रशोकपरायणः ।
जिघांसुर्द्रौणिमाक्रन्दे एक एवाभिधावति ॥ १०.१२.२ ॥
હે પાંડવ, પુત્રશોકમાં લીન તારો આ ભાઈ દ્રૌણિને મારવાની ઇચ્છાથી, આક્રંદ વચ્ચે એકલો દોડી રહ્યો છે.
10.12.3
भीमः प्रियस्ते सर्वेभ्यो भ्रातृभ्यो भरतर्षभ ।
तं कृच्छ्रगतमद्य त्वं कस्मान्नाभ्युपपद्यसे ॥ १०.१२.३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ભીમ તને બધા ભાઈઓ કરતાં વધુ પ્રિય છે. આજે તે સંકટમાં છે, તો તું તેની પાસે કેમ જતો નથી?
10.12.4
यत्तदाचष्ट पुत्राय द्रोणः परपुरञ्जयः ।
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम दहेत पृथिवीमपि ॥ १०.१२.४ ॥
શત્રુનગરોને જીતનાર દ્રોણે પોતાના પુત્રને શીખવેલું, પૃથ્વીને પણ બાળી શકે એવું 'બ્રહ્મશિર' નામનું અસ્ત્ર તે છે.
10.12.5
तन्महात्मा महाभागः केतुः सर्वधनुष्मताम् ।
प्रत्यपायदाचार्यः प्रीयमाणो धनञ्जयम् ॥ १०.१२.५ ॥
સર્વ ધનુર્ધરોના ધ્વજ સમા મહાત્મા, મહાભાગ્યશાળી આચાર્યે પ્રસન્ન થઈને તે અસ્ત્ર ધનંજયને પાછું આપ્યું.
10.12.6
तं पुत्रोऽप्येक एवैनमन्वयाचदमर्षणः ।
ततः प्रोवाच पुत्राय नातिहृष्टमना इव ॥ १०.१२.६ ॥
ગુસ્સાળુ પુત્રે પણ એકલાએ તે અસ્ત્ર તેમની પાસે માંગ્યું. ત્યારે મનમાં બહુ પ્રસન્ન નહિ એવા દ્રોણે પુત્રને કહ્યું.
10.12.7
विदितं चापलं ह्यासीदात्मजस्य दुरात्मनः ।
सर्वधर्मविदाचार्यः सोऽन्वशासत्सुतं ततः ॥ १०.१२.७ ॥
પુત્રની ઉતાવળ અને દુષ્ટ મન જાણીતાં હતાં. સર્વ ધર્મોના જ્ઞાતા આચાર્યે ત્યારે પુત્રને ઉપદેશ આપ્યો.
10.12.8
परमापद्गतेनापि न स्म तात त्वया रणे ।
इदमस्त्रं प्रयोक्तव्यं मानुषेषु विशेषतः ॥ १०.१२.८ ॥
હે વત્સ, અતિ આપત્તિમાં પણ તારે યુદ્ધમાં આ અસ્ત્ર ચલાવવું નહીં, ખાસ કરીને મનુષ્યો પર.
10.12.9
इत्युक्त्वान्गुरुः पुत्रं द्रोणः पश्चाथोक्तवान् ।
न त्वं जातु सतां मार्गे स्थातेति पुरुषर्षभ ॥ १०.१२.९ ॥
આ કહીને ગુરુ દ્રોણ પછી પુત્રને બોલ્યા: 'હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તું કદી સજ્જનોના માર્ગે સ્થિર નહીં રહે.'
10.12.10
स तदाज्ञाय दुष्टात्मा पितुर्वचनमप्रियम् ।
निराशः सर्वकल्याणैः शोकात्पर्यचरन्महीम् ॥ १०.१२.१० ॥
તે દુષ્ટ મનવાળાએ પિતાનાં અપ્રિય વચનો સમજીને, સર્વ કલ્યાણની આશા છોડીને શોકથી પૃથ્વી પર ભટકવા લાગ્યો.
10.12.11
ततस्तदा कुरुश्रेष्ठ वनस्थे त्वयि भारत ।
अवसद्द्वारकामेत्य वृष्णिभिः परमार्चितः ॥ १०.१२.११ ॥
ત્યારે, હે કુરુશ્રેષ્ઠ ભારત, તું વનમાં હતો ત્યારે તે દ્વારકા જઈને વૃષ્ણિઓ દ્વારા અત્યંત સન્માનિત થઈને રહ્યો.
10.12.12
स कदाचित्समुद्रान्ते वसन्द्वारवतीमनु ।
एक एकं समागम्य मामुवाच हसन्निव ॥ १०.१२.१२ ॥
તે એક વાર સમુદ્રકિનારે દ્વારવતીમાં રહેતો હતો ત્યારે, એકલો મારી પાસે આવીને, જાણે હસતો હોય તેમ મને બોલ્યો.
10.12.13
यत्तदुग्रं तपः कृष्ण चरन्नमितविक्रमः ।
अगस्त्याद्भारताचार्यः प्रत्यपद्यत मे पिता ॥ १०.१२.१३ ॥
હે કૃષ્ણ, અમિત પરાક્રમી થઈને ઘોર તપ કરનાર ભારતાચાર્ય — મારા પિતા — એ અગસ્ત્ય પાસેથી તે મેળવ્યું.
10.12.14
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम देवगन्धर्वपूजितम् ।
तदद्य मयि दाशार्ह यथा पितरि मे तथा ॥ १०.१२.१४ ॥
હે દાશાર્હ, દેવ-ગંધર્વોએ પૂજેલું 'બ્રહ્મશિર' નામનું અસ્ત્ર આજે મારામાં છે — જેમ મારા પિતામાં હતું.
10.12.15
अस्मत्तस्दुपादाय दिव्यमस्त्रं यदूत्तम ।
ममाप्यस्रं प्रयच्छ त्वं चक्रं रिपुहणं रणे ॥ १०.१२.१५ ॥
હે યદુત્તમ, અમારી પાસેથી તે દિવ્ય અસ્ત્ર લઈને, યુદ્ધમાં શત્રુસંહારક તારું ચક્ર મને પણ આપ.
10.12.16
स राजन्प्रीयमाणेन मयाप्युक्तः कृताञ्जलिः ।
याचमानः प्रयत्नेन मत्तोऽस्त्रं भरतर्षभ ॥ १०.१२.१६ ॥
હે રાજન્, મેં પ્રસન્ન થઈને કહ્યું ત્યારે તે હાથ જોડીને, પ્રયત્નપૂર્વક મારી પાસેથી અસ્ત્ર માગતો બોલ્યો — હે ભરતર્ષભ!
10.12.17
देवदानवगन्धर्वमनुष्यपतगोरगाः ।
न समा मम वीर्यस्य शतांशेनापि पिण्डिताः ॥ १०.१२.१७ ॥
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, મનુષ્ય, પક્ષી અને નાગ — સૌ ભેગા થાય તોપણ મારા વીર્યના સોમા ભાગ જેટલા પણ સમાન નથી.
10.12.18
इदं धनुरियं शक्तिरिदं चक्रमियं गदा ।
यद्यदिच्छसि चेदस्रं मत्तस्तत्तद्ददामि ते ॥ १०.१२.१८ ॥
આ ધનુષ્ય, આ શક્તિ, આ ચક્ર, આ ગદા — તું મારી પાસેથી જે જે અસ્ત્ર ઇચ્છે તે તે હું તને આપીશ.
10.12.19
यच्छक्नोषि समुद्यन्तुं प्रयोक्तुमपि वा रणे ।
तद्गृहाण विनाऽस्त्रेण यन्मे दातुमभीप्ससि ॥ १०.१२.१९ ॥
રણમાં જે તું ઉપાડી શકે કે પ્રયોજી શકે, તે અસ્ત્ર વિના જ લઈ લે; મારી પાસેથી જે તું આપવા ઇચ્છે છે તે.
10.12.20
स सुनाभं सहस्रारं वज्रनाभमयस्मयम् ।
वव्रे चक्रं महाभागो मत्तः स्पर्धन्मया सह ॥ १०.१२.२० ॥
તે મહાભાગે મારી સાથે સ્પર્ધા કરતાં, સુંદર નાભિ, હજાર આરા અને વજ્રનાભિવાળું લોખંડનું ચક્ર મારી પાસેથી માગ્યું.
10.12.21
गृहाण चक्रमित्युक्तो मया तु तदनन्तरम् ।
जग्राहोत्पत्य सहसा चक्रं सव्येन पाणिना ॥ १०.१२.२१ ॥
'આ ચક્ર લઈ લે' એમ મેં કહ્યું કે તરત જ તેણે કૂદીને અચાનક ડાબા હાથથી ચક્ર પકડ્યું.
10.12.22
न चैनमशकत्स्थानात्सञ्चालयितुमप्युत ।
अथैनं दक्षिणेनापि ग्रहीतुमुपचक्रमे ॥ १०.१२.२२ ॥
તે તેને પોતાની જગ્યાએથી હલાવી પણ ન શક્યો; પછી તેણે તેને જમણા હાથથી પણ પકડવાનો પ્રયત્ન શરૂ કર્યો.
10.12.23
सर्वयत्नेन तेनापि गृह्य नैनमकम्पयत् ॥ १०.१२.२३ ॥
સર્વ પ્રયત્નથી તેણે પણ, તેને પકડીને, તેને જરાય હલાવી ન શક્યો.
10.12.24
ततः सर्वबलेनापि यदैनं न शशाक ह ।
उद्यन्तुं वा चालयितुं द्रौणिः परमदुर्मनाः।
कृत्वा यत्नं परिश्रान्तः स न्यवर्तत भारत ॥ १०.१२.२४ ॥
પછી સર્વ બળથી પણ જ્યારે તે તેને ઉપાડી કે હલાવી ન શક્યો, ત્યારે દ્રોણપુત્ર અત્યંત ખિન્ન થઈ, પ્રયત્ન કરીને થાકીને, હે ભારત, પાછો ફર્યો.
10.12.25
निवृत्मनसं तस्मादभिप्रायाद्विचेतसम् ।
अहमामन्त्र्य संविग्नमश्वत्थामानमब्रुवम् ॥ १०.१२.२५ ॥
તે હેતુથી મન પાછું વળેલા, વિચલિત ચિત્તવાળા અશ્વત્થામાને હું ઉદ્વિગ્ન થઈને બોલ્યો.
10.12.26
यः स दैवमनुष्येषु प्रमाणं परमं गतः ।
गाण्डीवधन्वा श्वेताश्चः कपिप्रवरकेतनः ॥ १०.१२.२६ ॥
દેવો અને મનુષ્યોમાં જે પરમ પ્રમાણ બન્યો, ગાંડીવ ધનુષ્ય ધારણ કરનાર, શ્વેત અશ્વોવાળો, શ્રેષ્ઠ વાનરની ધજાવાળો.
10.12.27
यः साक्षाद्देवदेवेशं शितिकण्ठमुमापतिम् ।
द्वन्द्वयुद्धे पुरा जिष्णुस्तोषयामास शङ्करम् ॥ १०.१२.२७ ॥
પૂર્વે દ્વંદ્વ યુદ્ધમાં સાક્ષાત દેવોના દેવ, નીલકંઠ, ઉમાપતિ શંકરને જેણે પ્રસન્ન કર્યા હતા, તે વિજયી (અર્જુન).
10.12.28
यस्मात्प्रियतरो नास्ति ममान्यः पुरुषो भुवि ।
नादेयं यस्य मे किञ्चिदपि प्राणान्महात्मनः ॥ १०.१२.२८ ॥
પૃથ્વી પર તેના કરતાં મને પ્રિય બીજો કોઈ પુરુષ નથી; તે મહાત્માથી મારા પ્રાણ કરતાં પણ કંઈ છુપાવવા જેવું નથી.
10.12.29
तेनापि सुहृदा ब्रह्मन्पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
नोक्पूर्वमिदं वाक्यं यस्त्वं मामभिभाषसे ॥ १०.१२.२९ ॥
હે બ્રાહ્મણ, તે મિત્ર પાર્થે પણ, અથાક કર્મો કરનારે, તું મારી સાથે જે બોલે છે તેવું વચન પહેલાં ક્યારેય કહ્યું નહોતું.
10.12.30
ब्रह्मचर्यं महद्धोरं तीर्वा द्वादशवार्षिकम् ।
हिमवत्पार्श्वमास्थाय यो मया तपसाऽऽर्जितः ॥ १०.१२.३० ॥
બાર વર્ષનું મહાન અને કઠોર બ્રહ્મચર્ય પૂર્ણ કરીને, હિમાલયના પાર્શ્વમાં આશ્રય લઈને, મેં તપથી જે મેળવ્યું.
10.12.31
समानव्रतचारिण्यां रुक्मिण्यां योऽन्वजायत ।
सनत्कुमारस्तेजस्वी प्रद्युम्नो नाम मे सुतः ॥ १०.१२.३१ ॥
સમાન વ્રત પાળનારી રુક્મિણીથી જન્મેલો તેજસ્વી સનત્કુમાર, પ્રદ્યુમ્ન નામનો મારો પુત્ર.
10.12.32
तेनाप्येतन्महद्दिव्यं चक्रमप्रतिमं रणे ।
न प्रार्थितमभून्मूढ तदितं प्रार्थितं त्वया ॥ १०.१२.३२ ॥
યુદ્ધમાં તેણે પણ આ મહાન, દિવ્ય, અજોડ ચક્ર માગ્યું નહોતું, હે મૂર્ખ; પણ તેં એ જ માગ્યું.
10.12.33
रामेणातिबलेनैतन्नोक्तपूर्वं कदाचन ।
न गदेन साम्बेन यदिदं प्रार्थितं त्वया ॥ १०.१२.३३ ॥
અતિ બળવાન રામે ક્યારેય આ કહ્યું નહોતું, ગદ કે સાંબે પણ નહીં; તેં જે માગ્યું તે આ છે.
10.12.34
द्वारकावासिभिश्चान्यैर्वृष्ण्यन्धकमहारथैः ।
नोक्तपूर्वमिदं क्षुद्रं तदिदं प्रार्थितं त्वया ॥ १०.१२.३४ ॥
દ્વારકાના રહેવાસીઓએ અને વૃષ્ણિ-અંધક મહારથીઓએ પણ આ ક્ષુદ્ર વાત પહેલાં ક્યારેય કહી નહોતી; છતાં તેં આ જ માગ્યું.
10.12.35
भारताचार्यपुत्रस्त्वं मानितः सर्वयादवैः ।
चक्रेण रथिनां श्रेष्ठ कं नु तात युयुत्ससे ॥ १०.१२.३५ ॥
ભારતાચાર્યના પુત્ર, તું બધા યાદવોથી સન્માનિત છે; રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રિય, ચક્રથી તું કોની સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે?
10.12.36
एवमुक्तो मया द्रौणिर्मामिदं प्रत्युवाच ह ।
प्रयुज्य भवते पूजां योत्स्ये कृष्ण त्वया सह ॥ १०.१२.३६ ॥
મેં આમ કહ્યું ત્યારે દ્રૌણિએ મને આ ઉત્તર આપ્યો: "હે કૃષ્ણ, તારું સન્માન કરીને હું તારી સાથે યુદ્ધ કરીશ."
10.12.37
प्रार्थितं ते मया चक्रं देवदानवपूजितम् ।
अजेयः स्यामिति विभो सत्यमेद्ब्रवीमि ते ॥ १०.१२.३७ ॥
હે વિભો! દેવો અને દાનવો દ્વારા પૂજિત તે ચક્ર મેં તમારી પાસે માગ્યું હતું, જેથી હું અજેય બનું. આ સત્ય છે, હું તમને આ જ કહું છું.
10.12.38
सोऽहं तद्दुर्लभं चक्रमनवाप्यैव केशव ।
प्रतियास्यामि गोविन्द शिवेनाभिवदस्व माम् ॥ १०.१२.३८ ॥
હે કેશવ! તે દુર્લભ ચક્ર ન મેળવીને જ હું પાછો ફરું છું. હે ગોવિંદ! કલ્યાણ સાથે મને વિદાય આપો.
10.12.39
एतत्सुनाभं भोजानामृषभेण त्वया धृतम् ।
चक्रमप्रतिचक्रेण भुवि नान्योऽभिपद्यते ॥ १०.१२.३९ ॥
ભોજોના શ્રેષ્ઠ પુરુષ! તમે ધારણ કરેલા આ સુંદર નાભિવાળા ચક્રનું પૃથ્વી પર કોઈ પ્રતિચક્ર નથી; બીજો કોઈ તેને પામી શકતો નથી.
10.12.40
एतावदुक्त्वा द्रौणिर्मां युग्यानश्वान्धनानि च ।
आदायोपययौ काले रत्नानि वविधानि च ॥ १०.१२.४० ॥
આટલું કહીને દ્રોણપુત્રે મારી પાસેથી રથનાં ઝૂંસરાં, ઘોડા, ધન અને વિવિધ રત્નો લઈને યોગ્ય સમયે પ્રયાણ કર્યું.
10.12.41
स संरम्भी दुरात्मा च चपलः क्रूर एव च ।
वेद चास्रं ब्रह्मशिरस्तस्माद्रक्ष्यो वृकोदरः ॥ १०.१२.४१ ॥
તે ક્રોધી, દુરાત્મા, ચંચળ અને ક્રૂર છે; બ્રહ્મશિર નામનું અસ્ત્ર પણ તે જાણે છે; તેથી વૃકોદર (ભીમ)નું રક્ષણ કરવું જોઈએ.