મહાભારત · અધ્યાય 10.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.15.1
दृष्टैव मुनिशार्दूलौ तावग्निसमतेजसौ ।
गाण्डीवधन्वा सञ्चिन्त्य प्राप्तकालं महारथः।
सञ्जहार शरं दिव्यं त्वरमाणो धनञ्जयः ॥ १०.१५.१ ॥
અગ્નિ સમાન તેજસ્વી તે બંને મુનિશ્રેષ્ઠોને જોઈને, સમય આવી ગયો છે એમ વિચારીને ગાંડીવધન્વા મહારથી ધનંજયે ઉતાવળે તે દિવ્ય બાણ પાછું ખેંચ્યું.
10.15.2
उवाच वचनं श्रेष्ठस्तावृषी प्राञ्जलिस्तदा ।
प्रमुक्तमस्त्रमस्त्रेण शाम्यतामिति वै मया ॥ १०.१५.२ ॥
ત્યારે તે બે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ હાથ જોડીને કહ્યું — "મારા વડે છોડાયેલું આ અસ્ત્ર અસ્ત્રથી જ શાંત થાઓ."
10.15.3
संहृते परमास्त्रेऽस्मिन्सर्वानस्मानशेषतः ।
पापकर्मा ध्रुवं द्रौणिः प्रधक्ष्यत्यस्त्रतेजसा ॥ १०.१५.३ ॥
આ પરમ અસ્ત્ર પાછું ખેંચાયું હોવા છતાં, પાપકર્મી દ્રોણપુત્ર ચોક્કસ અસ્ત્રના તેજથી આપણને સૌને સંપૂર્ણપણે બાળી નાખશે.
10.15.4
यदत्र हितमस्माकं लोकानां चैव सर्वथा ।
भवन्तौ देवसङ्काशौ तथा सम्मन्तुमर्हतः ॥ १०.१५.४ ॥
અહીં આપણા માટે અને સર્વ લોકો માટે જે સર્વથા હિતકારી છે, દેવ સમાન તમે બંને તેને સંમતિ આપવી યોગ્ય છો.
10.15.5
इत्युक्त्वा सञ्जहारास्त्रं पुनरेव धनञ्जयः ।
संहारो दुष्करस्स्य देवैरपि हि संयुगे ॥ १०.१५.५ ॥
આમ કહીને ધનંજયે ફરી તે અસ્ત્ર પાછું ખેંચ્યું. યુદ્ધમાં આ અસ્ત્રનો સંહાર દેવતાઓ માટે પણ દુષ્કર છે.
10.15.6
विसृष्टस्य रणे तस्य परमास्त्रस्य सङ्ग्रहे ।
अशक्तः पाण्डवादन्यः साक्षादपि शतक्रतुः ॥ १०.१५.६ ॥
યુદ્ધમાં છોડાયેલા તે પરમ અસ્ત્રને પાછું ખેંચવા પાંડવ સિવાય બીજો કોઈ સમર્થ નથી — સાક્ષાત્ શતક્રતુ ઇન્દ્ર પણ નહીં.
10.15.7
ब्रह्मतेजोद्भवं तद्धि विसृष्टमकृतात्मना ।
न शक्यमावर्तयितुं ब्रह्मचर्यव्रतादृते ॥ १०.१५.७ ॥
બ્રહ્મતેજથી ઉત્પન્ન થયેલું તે અસ્ત્ર, અસંયમી આત્માવાળાએ છોડેલું છે; બ્રહ્મચર્યવ્રત વિના તે પાછું ખેંચી શકાતું નથી.
10.15.8
अचीर्णब्रह्मचर्यो यः सृष्ट्वाऽऽवर्यते पुनः ।
तदस्त्रं सानुबन्धस्य मूर्धानं तस्य कृन्तति ॥ १०.१५.८ ॥
બ્રહ્મચર્ય ન પાળનાર જે છોડેલું તે અસ્ત્ર ફરી પાછું બોલાવે છે, તે અસ્ત્ર તેનું જ મસ્તક કાપી નાખે છે.
10.15.9
ब्रह्मचारी व्रती चापि दुरवापमवाप्य तत् ।
परमव्यसनार्तोऽपि नार्जुनोऽस्त्रं व्यमुञ्चत ॥ १०.१५.९ ॥
બ્રહ્મચારી અને વ્રતધારી હોવાથી તે અસ્ત્ર મેળવવું દુર્લભ છે; અત્યંત સંકટમાં હોવા છતાં અર્જુને તે અસ્ત્ર છોડ્યું નહીં.
10.15.10
सत्यव्रतधरः शूरो ब्रह्मचारी च पाण्डवः ।
गुरुवर्ती च तेनास्त्रं सञ्जहारार्जुनः पुनः ॥ १०.१५.१० ॥
સત્યવ્રત ધારણ કરનારા, શૂરવીર, બ્રહ્મચારી, પાંડવ અને ગુરુને આધીન અર્જુને તે કારણથી તે અસ્ત્ર ફરી પાછું ખેંચ્યું.
10.15.11
द्रौणिरप्यथ सम्प्रेभ्य सोऽन्तरा तावृषी स्थितौ ।
न शशाक पुनर्घोरमस्त्रं संहर्तुमोजसा ॥ १०.१५.११ ॥
દ્રોણપુત્રે પણ તે બે ઋષિઓની વચ્ચે ઊભા રહીને પોતાના બળથી તે ભયંકર અસ્ત્ર ફરી પાછું ખેંચી શક્યો નહીં.
10.15.12
अशक्तः प्रतिसंहारे परमास्त्रस्य संयुगे ।
द्रौणिर्दीनमना राजन्द्वैपायनमभाषत ॥ १०.१५.१२ ॥
યુદ્ધમાં તે પરમ અસ્ત્રને પાછું ખેંચવા અસમર્થ, દુઃખી મનવાળો દ્રોણપુત્ર, હે રાજન્, દ્વૈપાયન સાથે બોલ્યો.
10.15.13
उत्तमव्यसनार्तेन प्राणत्राणमभीप्सुना ।
मयैतदस्त्रमुत्सृष्टं भीमसेनभयान्मुने ॥ १०.१५.१३ ॥
ઉત્તમ સંકટથી પીડાતા, પ્રાણરક્ષણની ઇચ્છાથી, ભીમસેનના ભયથી મેં આ અસ્ત્ર છોડ્યું, હે મુનિ.
10.15.14
अधर्मश्च कृतोऽनेन धार्तराष्ट्रं जिघांसता ।
मिथ्याचारेण भगवन्भीमसेनेन संयुगे ॥ १०.१५.१४ ॥
હે ભગવન્, યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને મારવાની ઇચ્છાથી ભીમસેને અસત્ય આચારથી અધર્મ કર્યો છે.
10.15.15
अतः सृष्टमिदं ब्रह्मन्मयाऽस्त्रमकृतात्मना ।
तस्य भूयोऽपि संहारं कर्तुं नाहमिहोत्सहे ॥ १०.१५.१५ ॥
તેથી, હે બ્રાહ્મણ, અસંયમી મનવાળા મેં આ અસ્ત્ર છોડ્યું છે; તેને ફરી પાછું ખેંચવા હું અહીં સમર્થ નથી.
10.15.16
निसृष्टं हि मया दिव्यमेतदस्त्रं दुरासदम् ।
अपाण्डवायेति मुने वह्नितेजोऽनुमन्त्र्य वै ॥ १०.१५.१६ ॥
હે મુનિ, અગ્નિતેજને મંત્રથી અભિમંત્રિત કરી 'પાંડવો વિરુદ્ધ' એમ કહી મેં આ દુર્ધર્ષ દિવ્ય અસ્ત્ર છોડ્યું છે.
10.15.17
तदिदं पाण्डवेयानामन्तायैवाभिसंहितम् ।
अद्य पाण्डुसुतान्सर्वाञ्जीविताद्वंशयिष्यति ॥ १०.१५.१७ ॥
આ અસ્ત્ર પાંડવપુત્રોના વિનાશ માટે જ લક્ષ્ય બનાવાયું છે; આજે તે પાંડુના બધા પુત્રોને જીવનથી વંશવિહીન કરશે.
10.15.18
कृतं पापमिदं ब्रह्मन्रोषाविष्टेन चेतसा ।
वधमाशास्य पार्थानां मयास्त्रं सृजता रणे ॥ १०.१५.१८ ॥
હે બ્રાહ્મણ, ક્રોધથી ભરેલા ચિત્તથી, પૃથાના પુત્રોના વધની ઇચ્છાથી, યુદ્ધમાં અસ્ત્ર છોડીને મેં આ પાપ કર્યું છે.
10.15.19
व्यास उवाच ।
अस्त्रं ब्रह्मशिरस्तात विद्वान्पार्थो धनञ्जयः।
उत्सृष्टवानहिंसार्थं न रोषेण तवाहवे ॥ १०.१५.१९ ॥
વ્યાસ બોલ્યા: હે તાત, જાણકાર પાર્થ ધનંજયે અહિંસા માટે બ્રહ્મશિર અસ્ત્ર છોડ્યું હતું, યુદ્ધમાં તારા પર ક્રોધથી નહીં.
10.15.20
अस्त्रमस्त्रेण तु रमे तव संशमयिष्यता ।
विसृष्टमर्जुनेनेदं पुनश्च प्रतिसंहृतम् ॥ १०.१५.२० ॥
અસ્ત્રને અસ્ત્રથી જ શાંત કરવા ઇચ્છતા તારા માટે હું પ્રસન્ન થયો; અર્જુને આ છોડીને ફરી પાછું લઈ લીધું.
10.15.21
ब्रह्मास्त्रमप्यवाप्यैतदुपदेशात्पितुस्तव ।
क्षत्रधर्मान्महाबाहुर्नाकम्पत धनञ्जयः ॥ १०.१५.२१ ॥
તારા પિતાના ઉપદેશથી આ બ્રહ્માસ્ત્ર મેળવ્યા છતાં મહાબાહુ ધનંજય ક્ષાત્રધર્મથી ડગ્યા નહીં.
10.15.22
एवं धृतिमतः साधोः सर्वास्त्रविदुषः सतः ।
सभ्रातृबन्धोः कस्मात्त्वं वधमस्य चिकीर्षसि ॥ १०.१५.२२ ॥
આ રીતે ધીરજવાન, સાધુ, સર્વ અસ્ત્રોના જાણકાર, સજ્જન અને ભાઈ-બંધુઓ સહિત એવા પુરુષને તું શા માટે મારવા ઇચ્છે છે?
10.15.23
अस्त्रं ब्रह्मशिरो यत्र परमास्त्रेण वध्यते ।
समा द्वादश पर्जन्यस्तद्राष्ट्रं नाभिवर्षति ॥ १०.१५.२३ ॥
જ્યાં બ્રહ્મશિર અસ્ત્ર પરમાસ્ત્રથી રોકાય છે, ત્યાં બાર વર્ષ સુધી મેઘ તે રાષ્ટ્ર પર વરસતો નથી.
10.15.24
एतदर्थं महाबाहुः शक्तिमानपि पाण्डवः ।
न विहन्यात्तदस्त्रं तु प्रजाहितचिकीर्षया ॥ १०.१५.२४ ॥
આ કારણથી શક્તિમાન હોવા છતાં મહાબાહુ પાંડવ પ્રજાના હિતની ઇચ્છાથી એ અસ્ત્રનો પ્રહાર નહીં કરે.
10.15.25
पाण्डवास्त्वं च राष्ट्रं च सदा संरक्ष्यमेव नः ।
तस्मात्संहर दिव्यं त्वमस्त्रमेन्महाभुज ॥ १०.१५.२५ ॥
પાંડવો અને આ રાષ્ટ્ર સદા આપણા દ્વારા રક્ષણ કરવા યોગ્ય છે. તેથી, હે મહાબાહો, તું તારું દિવ્ય અસ્ત્ર પાછું ખેંચી લે.
10.15.26
अरोषस्तव चैवास्तु पार्थाः सन्तु निरामयाः ।
न ह्यधर्मेण राजर्षिः पाण्डवो जेतुमिच्छति। ॥ १०.१५.२६ ॥
તારો ક્રોધ શાંત થાઓ, પૃથાના પુત્રો કુશળ રહો. રાજર્ષિ પાંડવ અધર્મથી જીતવા ઇચ્છતો નથી.
10.15.27
मणिं चैव प्रयच्छाद्य यस्ते शिरसि तिष्ठति ।
एतदादाय ते प्रामान्प्रतिदास्यन्ति पाण्डवाः ॥ १०.१५.२७ ॥
હમણાં જ તારા મસ્તક પર રહેલો મણિ આપ. તે લઈને પાંડવો તને ગામો પાછા આપશે.
10.15.28
पाण्डवैर्यानि रत्नानि यच्चान्यत्कौरवैर्धनम् ।
अवाप्तमिह तेभ्योऽयं मणिर्मम विशिष्यते ॥ १०.१५.२८ ॥
પાંડવો અને કૌરવો પાસેથી અહીં જે રત્નો અને ધન મળ્યાં છે, તેના કરતાં મારો આ મણિ શ્રેષ્ઠ છે.
10.15.29
यमाबध्य भयं नास्ति शस्त्रव्याधिक्षुधाश्रयम् ।
देवेभ्यो दानवेभ्यो वा नागेभ्यो वा कथञ्चन ॥ १०.१५.२९ ॥
જેને બાંધવાથી શસ્ત્ર, રોગ અને ભૂખનો ભય રહેતો નથી, દેવો, દાનવો કે નાગોથી પણ કોઈ પણ રીતે ભય રહેતો નથી.
10.15.30
न च रक्षोगणभयं न तस्करभयं तथा ।
एवंवीर्यो मणिरयं न मे त्याज्यः कथञ्चन ॥ १०.१५.३० ॥
રાક્ષસોના ટોળાનો ભય નથી, ચોરોનો ભય પણ નથી. આવા પરાક્રમવાળો આ મણિ મારે કોઈ પણ રીતે ત્યજવો ન જોઈએ.
10.15.31
यत्तु मे भगवानाह तन्मे कार्यमनन्तरम् ।
अयं मणिरयं चाहमिषीका तु पतिष्यति।
गर्भेषु पाण्डुपुत्राणामुत्रायास्तथोदरे ॥ १०.१५.३१ ॥
ભગવાને જે કહ્યું તે જ હવે મારું કર્તવ્ય છે. આ મણિરત્ન અને મારું બાણ પાંડુપુત્રોના ગર્ભોમાં તથા ઉત્તરાના ઉદરમાં પડશે.
10.15.32
प्राह द्रोणसुतं तत्र व्यासः परमदुर्मनाः ॥ १०.१५.३२ ॥
ત્યાં અત્યંત દુઃખી થયેલા વ્યાસે દ્રોણપુત્રને કહ્યું.
10.15.33
एवं कुरु न चान्यत्र बुद्धिः कार्या कथञ्चन ।
गर्भेषु पाण्डवेयानां विसृज्यैतदुपारम ॥ १०.१५.३३ ॥
આ રીતે જ કર, બીજા કશામાં બુદ્ધિ ન લગાડ. પાંડવોના ગર્ભો પરનું આ છોડીને વિરામ લે.
10.15.34
तमुवाच हृषीकेशः पाण्डवानां हिते मतः ।
भविष्यमेकमुत्सृज्य गर्भेष्वस्त्रं निपात्यताम् ॥ १०.१५.३४ ॥
પાંડવોના હિતમાં સ્થિત હૃષીકેશે તેને કહ્યું: ભવિષ્યનો એક છોડીને ગર્ભો પર અસ્ત્ર છોડવામાં આવે.
10.15.35
अहमेनं ददाम्येषां पिण्डदं कीर्तिवर्धनम् ।
राजर्षिं पुण्यकर्माणमनेकक्रतुयाजिनम् ॥ १०.१५.३५ ॥
હું આને આમનો પિંડદાતા, કીર્તિ વધારનાર, પુણ્યકર્મી, અનેક યજ્ઞ કરનાર રાજર્ષિ તરીકે આપું છું.
10.15.36
एवं कुरु न चान्या ते बुद्धिः कार्या कथञ्चन ।
आगर्भात्पाण्डवेयानां कृत्वा पातं विनङ्क्ष्यति ॥ १०.१५.३६ ॥
આ રીતે જ કર, તારી બીજી બુદ્ધિ ક્યારેય ન થાય. પાંડવોના ગર્ભથી જ પાડીને તે નાશ પામશે.
10.15.37
एवं ब्रुवाणं गोविन्दं वृषभं सर्वसात्वताम् ।
द्रौणिः परमसङ्क्रुद्धः प्रत्युवाचेदमुत्तरम् ॥ १०.१५.३७ ॥
આ પ્રમાણે બોલતા સર્વ સાત્વતોમાં વૃષભ સમાન ગોવિંદને, દ્રોણપુત્રે અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને આ ઉત્તર આપ્યો.
10.15.38
नैतदेवं यदात्थ त्वं पक्षपातेन केशव ।
वचनात्पुण्डरीकाक्ष तव मद्वाक्यमन्यथा ॥ १०.१५.३८ ॥
હે કેશવ, તું પક્ષપાતથી કહે છે તેમ આ એવું નથી. હે પુંડરીકાક્ષ, તારા વચનથી મારું વચન બદલાશે નહીં.
10.15.39
पतिष्यत्येतदस्त्रं वै गर्भे तस्या मयोद्यतम् ।
विराटदुहितुः कृष्ण यं त्वं रक्षितुमर्हसि ॥ १०.१५.३९ ॥
મેં છોડેલું આ અસ્ત્ર વિરાટપુત્રીના ગર્ભ પર જ પડશે. હે કૃષ્ણ, જેનું રક્ષણ તારે કરવું જોઈએ.
10.15.40
अमोघः परमास्त्रस्य पातस्त्वद्य भविष्यति ।
अभिमन्योः सृजैषीकां गर्भस्थः शाम्यतां शिशुः ॥ १०.१५.४० ॥
આજે પરમ અસ્ત્રનું પતન તારા દ્વારા વ્યર્થ નહીં જાય. અભિમન્યુ માટે બાણ છોડ; ગર્ભસ્થ શિશુ શાંત થાઓ.
10.15.41
अहमेनं मृतं जातं जीवयिष्यामि बालकम् ।
स तु गर्भो मृतो जातो दीर्घमायुरवाप्स्यति ॥ १०.१५.४१ ॥
મૃત જન્મેલા આ બાળકને હું જીવિત કરીશ. તે ગર્ભ મૃત જન્મેલો હોવા છતાં દીર્ઘાયુ પામશે.
10.15.42
इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं द्रोणपुत्रः स्मयन्निव ।
यद्यस्त्रदग्धं गोविन्द जीवयस्येवमस्त्विति ॥ १०.१५.४२ ॥
આમ કહેવાતાં, દ્રોણપુત્ર હસતો હોય તેમ તેને ઉત્તર આપ્યો: 'હે ગોવિંદ, અસ્ત્રથી દગ્ધને જો તું જીવિત કરે, તો એમ જ થાઓ.'
10.15.43
ततः परममस्त्रं तु द्रौणिरुद्यतमाहवे ।
द्वैपायनमनादृत्य गर्भेषु प्रमुमोच ह ॥ १०.१५.४३ ॥
ત્યારે દ્રોણપુત્રે યુદ્ધમાં ઉગામેલું પરમ અસ્ત્ર, દ્વૈપાયન (વ્યાસ)ની અવગણના કરીને, ગર્ભો પર છોડ્યું.