महाभारत · अध्याय 10.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.15.1
दृष्टैव मुनिशार्दूलौ तावग्निसमतेजसौ ।
गाण्डीवधन्वा सञ्चिन्त्य प्राप्तकालं महारथः।
सञ्जहार शरं दिव्यं त्वरमाणो धनञ्जयः ॥ १०.१५.१ ॥
अग्नीसमान तेजस्वी त्या दोन मुनिश्रेष्ठांना पाहून, वेळ आली आहे हे जाणून गाण्डीवधन्वा महारथी धनंजयाने त्वरेने ते दिव्य बाण मागे घेतले.
10.15.2
उवाच वचनं श्रेष्ठस्तावृषी प्राञ्जलिस्तदा ।
प्रमुक्तमस्त्रमस्त्रेण शाम्यतामिति वै मया ॥ १०.१५.२ ॥
तेव्हा त्या दोन श्रेष्ठ ऋषींनी हात जोडून म्हटले — "माझ्याकडून सोडलेले हे अस्त्र दुसऱ्या अस्त्रानेच शांत होवो."
10.15.3
संहृते परमास्त्रेऽस्मिन्सर्वानस्मानशेषतः ।
पापकर्मा ध्रुवं द्रौणिः प्रधक्ष्यत्यस्त्रतेजसा ॥ १०.१५.३ ॥
हे परम अस्त्र परत घेतले गेले तरी पापकर्मी द्रोणपुत्र निश्चितपणे अस्त्राच्या तेजाने आपणा सर्वांना पूर्णपणे जाळून टाकील.
10.15.4
यदत्र हितमस्माकं लोकानां चैव सर्वथा ।
भवन्तौ देवसङ्काशौ तथा सम्मन्तुमर्हतः ॥ १०.१५.४ ॥
येथे आपल्यासाठी आणि सर्व लोकांसाठी जे सर्वथा हितकारक आहे, त्याला देवतुल्य तुम्ही दोघांनी संमती द्यावी.
10.15.5
इत्युक्त्वा सञ्जहारास्त्रं पुनरेव धनञ्जयः ।
संहारो दुष्करस्स्य देवैरपि हि संयुगे ॥ १०.१५.५ ॥
असे म्हणून धनंजयाने पुन्हा ते अस्त्र मागे घेतले. युद्धात या अस्त्राचे संहरण देवांनाही कठीण आहे.
10.15.6
विसृष्टस्य रणे तस्य परमास्त्रस्य सङ्ग्रहे ।
अशक्तः पाण्डवादन्यः साक्षादपि शतक्रतुः ॥ १०.१५.६ ॥
युद्धात सोडलेले ते परम अस्त्र परत घेण्यास पांडवावाचून दुसरा कोणीही समर्थ नाही — साक्षात् शतक्रतू इंद्रसुद्धा नाही.
10.15.7
ब्रह्मतेजोद्भवं तद्धि विसृष्टमकृतात्मना ।
न शक्यमावर्तयितुं ब्रह्मचर्यव्रतादृते ॥ १०.१५.७ ॥
ब्रह्मतेजातून उत्पन्न झालेले ते अस्त्र, अनियंत्रित आत्म्याने सोडलेले; ब्रह्मचर्यव्रताशिवाय ते परत बोलावता येत नाही.
10.15.8
अचीर्णब्रह्मचर्यो यः सृष्ट्वाऽऽवर्यते पुनः ।
तदस्त्रं सानुबन्धस्य मूर्धानं तस्य कृन्तति ॥ १०.१५.८ ॥
ब्रह्मचर्य न पाळलेला जो माणूस सोडलेले ते अस्त्र पुन्हा परत बोलावतो, ते अस्त्र त्याच्याच मस्तकाला छेदते.
10.15.9
ब्रह्मचारी व्रती चापि दुरवापमवाप्य तत् ।
परमव्यसनार्तोऽपि नार्जुनोऽस्त्रं व्यमुञ्चत ॥ १०.१५.९ ॥
ब्रह्मचारी आणि व्रतधारी असल्याने ते अस्त्र मिळवणे दुर्लभ; अत्यंत संकटाने व्याकुळ असतानाही अर्जुनाने ते अस्त्र सोडले नाही.
10.15.10
सत्यव्रतधरः शूरो ब्रह्मचारी च पाण्डवः ।
गुरुवर्ती च तेनास्त्रं सञ्जहारार्जुनः पुनः ॥ १०.१५.१० ॥
सत्यव्रत पाळणारा, शूर, ब्रह्मचारी, पांडव आणि गुरुसेवेत तत्पर असलेल्या अर्जुनाने त्यामुळेच ते अस्त्र पुन्हा परत घेतले.
10.15.11
द्रौणिरप्यथ सम्प्रेभ्य सोऽन्तरा तावृषी स्थितौ ।
न शशाक पुनर्घोरमस्त्रं संहर्तुमोजसा ॥ १०.१५.११ ॥
द्रोणपुत्रानेही त्या दोन ऋषींच्या मध्ये उभा राहून आपल्या सामर्थ्याने ते भयंकर अस्त्र पुन्हा परत घेऊ शकला नाही.
10.15.12
अशक्तः प्रतिसंहारे परमास्त्रस्य संयुगे ।
द्रौणिर्दीनमना राजन्द्वैपायनमभाषत ॥ १०.१५.१२ ॥
युद्धात त्या परम अस्त्राला परत घेण्यास असमर्थ असलेला, खिन्न मनाचा द्रोणपुत्र, हे राजन्, द्वैपायनांशी बोलला.
10.15.13
उत्तमव्यसनार्तेन प्राणत्राणमभीप्सुना ।
मयैतदस्त्रमुत्सृष्टं भीमसेनभयान्मुने ॥ १०.१५.१३ ॥
उत्तम संकटाने पीडित होऊन, प्राणरक्षणाची इच्छा धरून, भीमसेनाच्या भयाने मी हे अस्त्र सोडले, हे मुने.
10.15.14
अधर्मश्च कृतोऽनेन धार्तराष्ट्रं जिघांसता ।
मिथ्याचारेण भगवन्भीमसेनेन संयुगे ॥ १०.१५.१४ ॥
हे भगवन्, युद्धात धृतराष्ट्रपुत्राला मारण्याच्या इच्छेने भीमसेनाने मिथ्या आचाराने अधर्म केला आहे.
10.15.15
अतः सृष्टमिदं ब्रह्मन्मयाऽस्त्रमकृतात्मना ।
तस्य भूयोऽपि संहारं कर्तुं नाहमिहोत्सहे ॥ १०.१५.१५ ॥
म्हणून, हे ब्राह्मणा, अनिग्रहित मनाच्या मी हे अस्त्र सोडले आहे; ते परत घेण्यास मी येथे समर्थ नाही.
10.15.16
निसृष्टं हि मया दिव्यमेतदस्त्रं दुरासदम् ।
अपाण्डवायेति मुने वह्नितेजोऽनुमन्त्र्य वै ॥ १०.१५.१६ ॥
हे मुने, अग्नितेजाला मंत्राने अभिमंत्रित करून 'पांडवांविरुद्ध' असे म्हणत मी हे दुर्धर्ष दिव्य अस्त्र सोडले आहे.
10.15.17
तदिदं पाण्डवेयानामन्तायैवाभिसंहितम् ।
अद्य पाण्डुसुतान्सर्वाञ्जीविताद्वंशयिष्यति ॥ १०.१५.१७ ॥
हे अस्त्र पांडवपुत्रांच्या विनाशासाठीच योजलेले आहे; आज ते पांडुपुत्र सर्वांना जीवनातून वंशहीन करील.
10.15.18
कृतं पापमिदं ब्रह्मन्रोषाविष्टेन चेतसा ।
वधमाशास्य पार्थानां मयास्त्रं सृजता रणे ॥ १०.१५.१८ ॥
हे ब्राह्मणा, रागाने भरलेल्या मनाने, पृथेच्या पुत्रांच्या वधाची इच्छा धरून, रणांगणात अस्त्र सोडून मी हे पाप केले आहे.
10.15.19
व्यास उवाच ।
अस्त्रं ब्रह्मशिरस्तात विद्वान्पार्थो धनञ्जयः।
उत्सृष्टवानहिंसार्थं न रोषेण तवाहवे ॥ १०.१५.१९ ॥
व्यास म्हणाले: हे तात, जाणता पार्थ धनंजयाने अहिंसेसाठी ब्रह्मशिर अस्त्र सोडले होते, युद्धात तुझ्यावरील रागाने नव्हे.
10.15.20
अस्त्रमस्त्रेण तु रमे तव संशमयिष्यता ।
विसृष्टमर्जुनेनेदं पुनश्च प्रतिसंहृतम् ॥ १०.१५.२० ॥
अस्त्राला अस्त्रानेच शांत करू इच्छिणाऱ्या तुझ्यासाठी मला आनंद झाला; अर्जुनाने हे सोडले आणि पुन्हा परत घेतले.
10.15.21
ब्रह्मास्त्रमप्यवाप्यैतदुपदेशात्पितुस्तव ।
क्षत्रधर्मान्महाबाहुर्नाकम्पत धनञ्जयः ॥ १०.१५.२१ ॥
तुझ्या पित्याच्या उपदेशाने हे ब्रह्मास्त्र मिळवूनही महाबाहू धनंजय क्षात्रधर्मापासून डगमगले नाहीत.
10.15.22
एवं धृतिमतः साधोः सर्वास्त्रविदुषः सतः ।
सभ्रातृबन्धोः कस्मात्त्वं वधमस्य चिकीर्षसि ॥ १०.१५.२२ ॥
असा धैर्यवान, साधू, सर्व अस्त्रे जाणणारा, सज्जन आणि बंधू-भावांसह असलेल्या माणसाला तू का मारू इच्छितोस?
10.15.23
अस्त्रं ब्रह्मशिरो यत्र परमास्त्रेण वध्यते ।
समा द्वादश पर्जन्यस्तद्राष्ट्रं नाभिवर्षति ॥ १०.१५.२३ ॥
ब्रह्मशिर अस्त्र परम अस्त्राने रोखले जाते, तेथे बारा वर्षे मेघ त्या राष्ट्रावर पाऊस पाडत नाही.
10.15.24
एतदर्थं महाबाहुः शक्तिमानपि पाण्डवः ।
न विहन्यात्तदस्त्रं तु प्रजाहितचिकीर्षया ॥ १०.१५.२४ ॥
याच कारणास्तव शक्तिमान असूनही महाबाहू पाण्डव प्रजेच्या हिताच्या इच्छेने त्या अस्त्राचा प्रहार करणार नाही.
10.15.25
पाण्डवास्त्वं च राष्ट्रं च सदा संरक्ष्यमेव नः ।
तस्मात्संहर दिव्यं त्वमस्त्रमेन्महाभुज ॥ १०.१५.२५ ॥
पाण्डव आणि हे राष्ट्र सदैव आमच्याकडून संरक्षण करण्यायोग्य आहेत. म्हणून, हे महाबाहो, तू आपले दिव्य अस्त्र परत घे.
10.15.26
अरोषस्तव चैवास्तु पार्थाः सन्तु निरामयाः ।
न ह्यधर्मेण राजर्षिः पाण्डवो जेतुमिच्छति। ॥ १०.१५.२६ ॥
तुझा राग शांत होवो, पृथेचे पुत्र सुखरूप राहोत. राजर्षी पाण्डव अधर्माने जिंकू इच्छित नाही.
10.15.27
मणिं चैव प्रयच्छाद्य यस्ते शिरसि तिष्ठति ।
एतदादाय ते प्रामान्प्रतिदास्यन्ति पाण्डवाः ॥ १०.१५.२७ ॥
आता तुझ्या मस्तकावरील ती मणी दे. ती घेऊन पाण्डव तुला गावे परत देतील.
10.15.28
पाण्डवैर्यानि रत्नानि यच्चान्यत्कौरवैर्धनम् ।
अवाप्तमिह तेभ्योऽयं मणिर्मम विशिष्यते ॥ १०.१५.२८ ॥
पाण्डवांकडून आणि कौरवांकडून येथे मिळालेली रत्ने व धन आहे; त्या सर्वांपेक्षा माझी ही मणी श्रेष्ठ आहे.
10.15.29
यमाबध्य भयं नास्ति शस्त्रव्याधिक्षुधाश्रयम् ।
देवेभ्यो दानवेभ्यो वा नागेभ्यो वा कथञ्चन ॥ १०.१५.२९ ॥
ज्याला बांधल्यावर शस्त्र, रोग व भूक यांचे भय राहत नाही, देव, दानव किंवा नाग यांच्यापासूनही कोणत्याही प्रकारे भय राहत नाही.
10.15.30
न च रक्षोगणभयं न तस्करभयं तथा ।
एवंवीर्यो मणिरयं न मे त्याज्यः कथञ्चन ॥ १०.१५.३० ॥
राक्षसांच्या टोळ्यांचे भय नाही, चोरांचेही भय नाही. अशा सामर्थ्याची ही मणी मी कोणत्याही प्रकारे सोडू नये.
10.15.31
यत्तु मे भगवानाह तन्मे कार्यमनन्तरम् ।
अयं मणिरयं चाहमिषीका तु पतिष्यति।
गर्भेषु पाण्डुपुत्राणामुत्रायास्तथोदरे ॥ १०.१५.३१ ॥
भगवान जे म्हणाले, तेच आता माझे कर्तव्य आहे. हे मणिरत्न आणि माझा बाण पांडुपुत्रांच्या गर्भांत, आणि उत्तरेच्या उदरातही पडतील.
10.15.32
प्राह द्रोणसुतं तत्र व्यासः परमदुर्मनाः ॥ १०.१५.३२ ॥
तेथे अत्यंत खिन्न झालेले व्यास द्रोणपुत्राला म्हणाले.
10.15.33
एवं कुरु न चान्यत्र बुद्धिः कार्या कथञ्चन ।
गर्भेषु पाण्डवेयानां विसृज्यैतदुपारम ॥ १०.१५.३३ ॥
असेच कर, दुसऱ्या कशातही बुद्धी लावू नकोस. पांडवांच्या गर्भांवरील हे त्यागून विरम.
10.15.34
तमुवाच हृषीकेशः पाण्डवानां हिते मतः ।
भविष्यमेकमुत्सृज्य गर्भेष्वस्त्रं निपात्यताम् ॥ १०.१५.३४ ॥
पांडवांच्या हितात असलेले हृषीकेश त्याला म्हणाले: भविष्यातील एक सोडून गर्भांवर अस्त्र सोडले जावे.
10.15.35
अहमेनं ददाम्येषां पिण्डदं कीर्तिवर्धनम् ।
राजर्षिं पुण्यकर्माणमनेकक्रतुयाजिनम् ॥ १०.१५.३५ ॥
मी याला यांचा पिंडदाता, कीर्ती वाढवणारा, पुण्यकर्मी, अनेक यज्ञ करणारा राजर्षी म्हणून देतो.
10.15.36
एवं कुरु न चान्या ते बुद्धिः कार्या कथञ्चन ।
आगर्भात्पाण्डवेयानां कृत्वा पातं विनङ्क्ष्यति ॥ १०.१५.३६ ॥
असेच कर, तुझी दुसरी बुद्धी कधीही नसावी. पांडवांच्या गर्भापासूनच पाडून तो नष्ट होईल.
10.15.37
एवं ब्रुवाणं गोविन्दं वृषभं सर्वसात्वताम् ।
द्रौणिः परमसङ्क्रुद्धः प्रत्युवाचेदमुत्तरम् ॥ १०.१५.३७ ॥
असे बोलणाऱ्या सात्वतांमधील वृषभ अशा गोविंदाला द्रोणपुत्र अत्यंत संतप्त होऊन हे उत्तर देऊ लागला.
10.15.38
नैतदेवं यदात्थ त्वं पक्षपातेन केशव ।
वचनात्पुण्डरीकाक्ष तव मद्वाक्यमन्यथा ॥ १०.१५.३८ ॥
हे केशवा, तू पक्षपातामुळे म्हणतोस तसे हे नाही. हे कमलनेत्रा, तुझ्या बोलण्याने माझे वचन बदलणार नाही.
10.15.39
पतिष्यत्येतदस्त्रं वै गर्भे तस्या मयोद्यतम् ।
विराटदुहितुः कृष्ण यं त्वं रक्षितुमर्हसि ॥ १०.१५.३९ ॥
माझे सोडलेले हे अस्त्र विराटकन्येच्या गर्भावर पडेलच. हे कृष्णा, त्याचे रक्षण तू करावेस.
10.15.40
अमोघः परमास्त्रस्य पातस्त्वद्य भविष्यति ।
अभिमन्योः सृजैषीकां गर्भस्थः शाम्यतां शिशुः ॥ १०.१५.४० ॥
आज परम अस्त्राचे पतन तुझ्याकडून व्यर्थ होणार नाही. अभिमन्यूसाठी बाण सोड; गर्भातील बालक शांत होवो.
10.15.41
अहमेनं मृतं जातं जीवयिष्यामि बालकम् ।
स तु गर्भो मृतो जातो दीर्घमायुरवाप्स्यति ॥ १०.१५.४१ ॥
मृत जन्मलेल्या या बालकाला मी जिवंत करीन. तो गर्भ मृत होऊन जन्मला तरी दीर्घायुष्य मिळवील.
10.15.42
इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं द्रोणपुत्रः स्मयन्निव ।
यद्यस्त्रदग्धं गोविन्द जीवयस्येवमस्त्विति ॥ १०.१५.४२ ॥
असे सांगितल्यावर द्रोणपुत्र हसल्यासारखा त्याला उत्तरला: 'हे गोविंदा, अस्त्राने दग्ध झालेल्याला तू जिवंत केलेस तर तसेच होवो.'
10.15.43
ततः परममस्त्रं तु द्रौणिरुद्यतमाहवे ।
द्वैपायनमनादृत्य गर्भेषु प्रमुमोच ह ॥ १०.१५.४३ ॥
तेव्हा द्रोणपुत्राने युद्धात उगारलेले परम अस्त्र, द्वैपायनाकडे (व्यासांकडे) दुर्लक्ष करून, गर्भांवर सोडले.