મહાભારત · અધ્યાય 10.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.17.1
हतेषु सर्वसैन्येषु सौप्तिकै तै रथैस्त्रिभिः ।
शोचन्युधिष्ठिरो राजा दाशार्हमिदमब्रवीत् ॥ १०.१७.१ ॥
બધી સેનાઓ હણાયા પછી, તે ત્રણ રથીઓએ સૂતેલાઓ પર કરેલા સંહારથી શોકગ્રસ્ત રાજા યુધિષ્ઠિરે દાશાર્હને આ કહ્યું.
10.17.2
कथं नु कृष्ण पापेन क्षुद्रेण शठबुद्धिना ।
द्रौणिना निहताः सर्वे मम पुत्रा महारथाः ॥ १०.१७.२ ॥
હે કૃષ્ણ, તે પાપી, નીચ અને કપટી બુદ્ધિવાળા દ્રોણપુત્રે મારા બધા મહારથી પુત્રોને કેવી રીતે માર્યા?
10.17.3
तथा कृतास्रविक्रान्ताः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
द्रुपदस्यात्मजाश्चैव द्रोणपुत्रेण पातिताः ॥ १०.१७.३ ॥
એ જ રીતે, શસ્ત્રવિદ્યામાં કુશળ અને યુદ્ધમાં પીઠ ન બતાવનારા દ્રુપદના પુત્રો પણ દ્રોણપુત્રે પાડી દીધા.
10.17.4
यस्य द्रोणो महेष्वासो न प्रादादाहवे मुखम् ।
निजघ्ने रथिनां श्रेष्ठं धृष्टद्युम्नं कथं नु सः ॥ १०.१७.४ ॥
જે મહાધનુર્ધર દ્રોણે યુદ્ધમાં પીઠ બતાવી નહોતી, તેણે રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કેવી રીતે માર્યો?
10.17.5
किन्नु तेन कृतं कर्म तथायुक्तं नरर्षभ ।
यदेकः समरे सर्वानवधीन्नो गुरोः सुतः ॥ १०.१७.५ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, ગુરુપુત્રે યુદ્ધમાં એકલાએ આપણા બધાને માર્યા, તેણે શું કર્મ કર્યું, તે કેટલું યોગ્ય હતું?
10.17.6
नूनं स देवदेवानामीश्वरेश्वरमव्ययम् ।
जगाम शरणं द्रौणिरेकस्तेनावधीद्बहून् ॥ १०.१७.६ ॥
ચોક્કસ તે દ્રોણપુત્ર દેવોના દેવ, ઈશ્વરોના ઈશ્વર, અવ્યય (ભગવાન)ને શરણે ગયો; તે શરણના બળે જ તેણે એકલાએ ઘણાને માર્યા.
10.17.7
प्रसन्नो हि महादेवो दद्यादमरतामपि ।
वीर्यं च गिरिशो दद्याद्येनेन्द्रमपि शातयेत् ॥ १०.१७.७ ॥
મહાદેવ પ્રસન્ન થાય તો અમરત્વ પણ આપી શકે; ગિરીશ એવું વીર્ય આપી શકે કે જેથી ઇન્દ્રને પણ હણી શકાય.
10.17.8
वेदाहं हि महादेवं तत्त्वेन भरतर्षभ ।
यानि चास्यपुराणानि कर्माणि विविधानि च ॥ १०.१७.८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હું મહાદેવને તત્ત્વથી જાણું છું; તેમનાં પુરાતન કર્મો અને વિવિધ કર્મો પણ જાણું છું.
10.17.9
आदिरेष हि भूतानां मध्यमन्तश्च भारत ।
विचेष्टते जगच्चेदं सर्वमस्यैव कर्मणा ॥ १०.१७.९ ॥
હે ભારત, એ જ ભૂતોનો આદિ, મધ્ય અને અંત છે; આ સમસ્ત જગત તેમના જ કર્મથી ચેષ્ટા કરે છે.
10.17.10
एवं सिसृक्षुर्भूतानि ददर्श प्रथमं विभुः ।
पितामहोऽब्रवीच्चैनं भूतानि सृज माचिरम् ॥ १०.१७.१० ॥
આ રીતે જીવોનું સર્જન કરવા ઇચ્છતા વિભુ પિતામહે પ્રથમ તેમને જોયા, અને તેમને કહ્યું — "ભૂતોનું સર્જન કર, વિલંબ ન કર."
10.17.11
हरिकेशस्तथेत्युक्वा दीर्घदर्शी तदा प्रभुः ।
दीर्घकालं तपस्तेपे मग्नोऽम्भसि महातपाः ॥ १०.१७.११ ॥
"એમ જ થાઓ" એમ કહીને દૂરદર્શી પ્રભુ હરિકેશે ત્યારે દીર્ઘકાળ તપ કર્યું; મહાતપસ્વી તેઓ જળમાં મગ્ન રહ્યા.
10.17.12
सुमहान्तं ततः कालं प्रतीक्ष्यैनं पितामहः ।
स्रष्टारं सर्वभूतानां ससर्ज मनसाऽपरम् ॥ १०.१७.१२ ॥
ઘણા લાંબા સમય સુધી તેમની રાહ જોઈને પિતામહે સર્વ ભૂતોના સર્જક તરીકે બીજાને મનથી સર્જ્યા.
10.17.13
सोऽब्रवीद्वातरं दृष्ट्वा गिरिशं सुप्तमम्भसि ।
यदि मे नाग्रजोऽस्त्यन्यस्ततः स्रक्ष्याम्यहं प्रजाः ॥ १०.१७.१३ ॥
પાણીમાં સૂતેલા ભાઈ ગિરીશ (શિવ)ને જોઈને તે બોલ્યો: જો મારો મોટો ભાઈ બીજો કોઈ ન હોય, તો હું પ્રજાઓનું સર્જન કરીશ.
10.17.14
तमब्रवीत्पिता नास्ति त्वदन्यः पुरुषोऽग्रजः ।
स्थाणुरेष जले मग्नो विस्रब्धः कुरु वै प्रजाः ॥ १०.१७.१४ ॥
ત્યારે પિતાએ તેને કહ્યું: તારા કરતાં મોટો બીજો કોઈ પુરુષ નથી. આ સ્થાણુ (શિવ) પાણીમાં ડૂબેલા છે; નિશ્ચિંત થઈને તું પ્રજાઓનું સર્જન કર.
10.17.15
भूतान्यन्वसृजत्सप्त दक्षः क्षिप्रं प्रजापतिः ।
यैरिमं व्यकरोत्सर्वं भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ १०.१७.१५ ॥
દક્ષ પ્રજાપતિએ તરત જ સાત પ્રકારના જીવો સર્જ્યા; જેમના વડે તેમણે ચાર પ્રકારના આ સમગ્ર જીવસમૂહને ગોઠવ્યો.
10.17.16
ताः सृष्टमात्राः क्षुधिताः प्रजाः सर्वाः प्रजापतिम् ।
बिभक्षयिवो राजन्सहसा प्राद्रवंस्तदा ॥ १०.१७.१६ ॥
હે રાજન, ઉત્પન્ન થતાં જ ભૂખ્યા સર્વ પ્રજાઓ પ્રજાપતિને ખાવાની ઇચ્છાથી અચાનક તેમની તરફ દોડી.
10.17.17
स भक्ष्यमाणस्त्राणार्थी पितामहमुपाद्रवत् ।
आभ्यो मां भगवांस्त्रातु वृत्तिरासां विधीयताम् ॥ १०.१७.१७ ॥
ખવાઈ રહેલો તે રક્ષણ માટે પિતામહ (બ્રહ્મા) પાસે દોડી ગયો અને બોલ્યો: ભગવાન, આમનાથી મને બચાવો; આમના જીવનનિર્વાહની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે.
10.17.18
ततस्ताभ्यो ददावन्नमोषधीः स्थावराणि च ।
जङ्गमानि च भूतानि दुर्बलानि बलीयसाम् ॥ १०.१७.१८ ॥
ત્યારે તેમણે તેમને અન્ન આપ્યું: ઓષધિઓ, સ્થાવર વસ્તુઓ અને જંગમ જીવો પણ આપ્યા; નબળાઓને બળવાનોનો આહાર બનાવીને.
10.17.19
विहितान्नाः प्रजास्तास्तु जग्मुस्तुष्टा यथागतम् ।
ततो ववृधिरे राजन्प्रीतिमत्यः स्वयोनिषु ॥ १०.१७.१९ ॥
અન્ન મળતાં તે પ્રજાઓ સંતુષ્ટ થઈ જ્યાંથી આવી હતી ત્યાં પાછી ગઈ. હે રાજન, પ્રીતિથી ભરેલી તે પોતપોતાની યોનિઓમાં વધવા લાગી.
10.17.20
भूतग्रामे विवृद्वे तु सृष्टे देवासुरे तदा ।
उदतिष्ठज्जलाज्ज्येष्ठः प्रजाश्चेमा ददर्श सः ॥ १०.१७.२० ॥
પ્રાણીસમૂહ વધ્યો અને ત્યારે દેવ તથા અસુર સર્જાયા, ત્યારે જ્યેષ્ઠ પાણીમાંથી ઊભા થયા અને આ પ્રજાઓને જોઈ.
10.17.21
बहुरूपाः प्रजाः सृष्टा विवृद्धाश्च स्वतेजसा ।
चुक्रोध बलवद्दृष्ट्वा लिङ्गं स्वं चाप्यविध्यत ॥ १०.१७.२१ ॥
પોતાના તેજથી બહુરૂપી પ્રજાઓ સર્જાઈને વધેલી જોઈ તે અત્યંત ક્રોધિત થયો; પોતાનું લિંગ પણ વીંધ્યું.
10.17.22
तत्प्रविद्धं तथा भूमौ तथैव प्रत्यतिष्ठत ।
तमुवाचाव्ययो ब्रह्मा वचोभिः शमयन्निव ॥ १०.१७.२२ ॥
ભૂમિ પર ફેંકાયેલું તે ફરી એમ જ ઊભું થયું. અવ્યય બ્રહ્માએ જાણે શાંત કરતા હોય તેમ શબ્દોથી તેને કહ્યું.
10.17.23
किं कृतं सलिले शर्व चिरकालस्थितेन ते ।
किमर्थं चेदमुत्पाद्य लिङ्गं भूमौ प्रवेशितम् ॥ १०.१७.२३ ॥
હે શર્વ, પાણીમાં લાંબો સમય રહીને તેં શું કર્યું? આ લિંગ ઉત્પન્ન કરીને શા માટે તેને ભૂમિમાં પ્રવેશાવ્યું?
10.17.24
सोऽब्रवीज्जातसंरम्भस्तथा लोकगुरुर्गुरुम् ।
प्रजाः सृष्टाः परेणेमाः किं करिष्याम्यनेन वै ॥ १०.१७.२४ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા તે લોકગુરુએ ગુરુને કહ્યું: "આ પ્રજાઓ બીજા કોઈએ સર્જી છે; આ લિંગથી હું શું કરું?"
10.17.25
प्रजाः सृष्टाः परेणेमाः प्रजार्थं मे पितामह ।
ओषध्यः परिवर्तेरन्यथैवं सततं प्रजाः ॥ १०.१७.२५ ॥
પરમ દ્વારા સર્જાયેલી આ પ્રજાઓ; હે પિતામહ, મારી પ્રજા માટે આ ઔષધિઓ અન્યથા બદલાઈ જશે; એ રીતે પ્રજાઓ સતત બદલાતી રહેશે.
10.17.26
एवमुक्त्वा स सक्रोधो जगाम विमना भवः ।
गिरेर्मुञ्जवतः पादं तपस्तप्तुं महातपाः ॥ १०.१७.२६ ॥
આમ કહીને, ક્રોધિત અને વિમન એવા ભવ (શિવ) મુંજવત પર્વતની તળેટીએ ગયા; મહાતપસ્વી થઈને તપ કરવા.