महाभारत · अध्याय 10.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.17.1
हतेषु सर्वसैन्येषु सौप्तिकै तै रथैस्त्रिभिः ।
शोचन्युधिष्ठिरो राजा दाशार्हमिदमब्रवीत् ॥ १०.१७.१ ॥
सर्व सैन्य मारले गेल्यावर, त्या तीन रथिकांनी झोपलेल्यांवर केलेल्या हत्येने शोकाकुल झालेला राजा युधिष्ठिर दाशार्हाला असे म्हणाला.
10.17.2
कथं नु कृष्ण पापेन क्षुद्रेण शठबुद्धिना ।
द्रौणिना निहताः सर्वे मम पुत्रा महारथाः ॥ १०.१७.२ ॥
कृष्णा, त्या पापी, क्षुद्र आणि कपटी बुद्धीच्या द्रोणपुत्राने माझ्या सर्व महारथी पुत्रांना कसे मारले?
10.17.3
तथा कृतास्रविक्रान्ताः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
द्रुपदस्यात्मजाश्चैव द्रोणपुत्रेण पातिताः ॥ १०.१७.३ ॥
तसेच, शस्त्रविद्येत निपुण आणि युद्धात पाठ न दाखवणारे द्रुपदाचे पुत्रही द्रोणपुत्राने पाडले.
10.17.4
यस्य द्रोणो महेष्वासो न प्रादादाहवे मुखम् ।
निजघ्ने रथिनां श्रेष्ठं धृष्टद्युम्नं कथं नु सः ॥ १०.१७.४ ॥
ज्या महान धनुर्धर द्रोणाने युद्धात पाठ दाखवली नाही, त्याने रथिकांत श्रेष्ठ धृष्टद्युम्नाला कसे मारले?
10.17.5
किन्नु तेन कृतं कर्म तथायुक्तं नरर्षभ ।
यदेकः समरे सर्वानवधीन्नो गुरोः सुतः ॥ १०.१७.५ ॥
हे नरश्रेष्ठा, गुरुपुत्राने युद्धात एकट्यानेच आपणा सर्वांना मारले, त्याने कोणते कर्म केले, ते किती योग्य होते?
10.17.6
नूनं स देवदेवानामीश्वरेश्वरमव्ययम् ।
जगाम शरणं द्रौणिरेकस्तेनावधीद्बहून् ॥ १०.१७.६ ॥
निश्चितच तो द्रोणपुत्र देवांचा देव, ईश्वरांचा ईश्वर, अव्यय (भगवंतांना) शरण गेला; त्या शरणाच्या बळावरच त्याने एकट्याने पुष्कळांना मारले.
10.17.7
प्रसन्नो हि महादेवो दद्यादमरतामपि ।
वीर्यं च गिरिशो दद्याद्येनेन्द्रमपि शातयेत् ॥ १०.१७.७ ॥
महादेव प्रसन्न झाल्यास अमरत्वही देऊ शकतात; गिरीश असे वीर्य देऊ शकतात की ज्याने इंद्रालाही वध करता येईल.
10.17.8
वेदाहं हि महादेवं तत्त्वेन भरतर्षभ ।
यानि चास्यपुराणानि कर्माणि विविधानि च ॥ १०.१७.८ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, मी महादेवाला तत्त्वतः जाणतो; त्यांची पुराणकर्मे आणि विविध कर्मेही जाणतो.
10.17.9
आदिरेष हि भूतानां मध्यमन्तश्च भारत ।
विचेष्टते जगच्चेदं सर्वमस्यैव कर्मणा ॥ १०.१७.९ ॥
हे भारता, हाच भूतांचा आदी, मध्य आणि अंत आहे; हे सारे जग केवळ त्याच्याच कर्मानेच चेष्टा करते.
10.17.10
एवं सिसृक्षुर्भूतानि ददर्श प्रथमं विभुः ।
पितामहोऽब्रवीच्चैनं भूतानि सृज माचिरम् ॥ १०.१७.१० ॥
अशा प्रकारे प्राण्यांची निर्मिती करू इच्छिणाऱ्या सर्वव्यापी पितामहांनी प्रथम त्याला पाहिले, आणि त्याला म्हणाले — "भूते निर्माण कर, विलंब करू नकोस."
10.17.11
हरिकेशस्तथेत्युक्वा दीर्घदर्शी तदा प्रभुः ।
दीर्घकालं तपस्तेपे मग्नोऽम्भसि महातपाः ॥ १०.१७.११ ॥
"तसेच होवो" असे म्हणून दूरदर्शी प्रभू हरिकेश तेव्हा दीर्घकाळ तप करीत राहिले; महातपस्वी ते पाण्यात मग्न राहिले.
10.17.12
सुमहान्तं ततः कालं प्रतीक्ष्यैनं पितामहः ।
स्रष्टारं सर्वभूतानां ससर्ज मनसाऽपरम् ॥ १०.१७.१२ ॥
बराच काळ त्याची वाट पाहून पितामहांनी सर्व भूतांचा स्रष्टा म्हणून दुसऱ्याची मनाने निर्मिती केली.
10.17.13
सोऽब्रवीद्वातरं दृष्ट्वा गिरिशं सुप्तमम्भसि ।
यदि मे नाग्रजोऽस्त्यन्यस्ततः स्रक्ष्याम्यहं प्रजाः ॥ १०.१७.१३ ॥
पाण्यात झोपलेल्या बंधू गिरीशाला (शिवाला) पाहून तो म्हणाला: माझा ज्येष्ठ बंधू दुसरा कोणी नसेल तर मी प्रजा निर्माण करीन.
10.17.14
तमब्रवीत्पिता नास्ति त्वदन्यः पुरुषोऽग्रजः ।
स्थाणुरेष जले मग्नो विस्रब्धः कुरु वै प्रजाः ॥ १०.१७.१४ ॥
तेव्हा पिता त्याला म्हणाला: तुझ्यापेक्षा ज्येष्ठ दुसरा पुरुष नाही. हा स्थाणू (शिव) पाण्यात बुडाला आहे; निर्धास्तपणे तू प्रजा निर्माण कर.
10.17.15
भूतान्यन्वसृजत्सप्त दक्षः क्षिप्रं प्रजापतिः ।
यैरिमं व्यकरोत्सर्वं भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ १०.१७.१५ ॥
दक्ष प्रजापतीने लगेच सात प्रकारचे प्राणी निर्माण केले; त्यांच्याद्वारे त्याने चार प्रकारच्या या संपूर्ण प्राणिसमूहाची रचना केली.
10.17.16
ताः सृष्टमात्राः क्षुधिताः प्रजाः सर्वाः प्रजापतिम् ।
बिभक्षयिवो राजन्सहसा प्राद्रवंस्तदा ॥ १०.१७.१६ ॥
हे राजा, निर्माण होताच भुकेले सर्व प्राणी प्रजापतीला खाण्याच्या इच्छेने अचानक त्याच्याकडे धावले.
10.17.17
स भक्ष्यमाणस्त्राणार्थी पितामहमुपाद्रवत् ।
आभ्यो मां भगवांस्त्रातु वृत्तिरासां विधीयताम् ॥ १०.१७.१७ ॥
भक्षिले जात असताना तो संरक्षण मागण्यासाठी पितामहाकडे (ब्रह्मदेवाकडे) धावला आणि म्हणाला: भगवन्, यांच्यापासून मला वाचवा; यांच्या उदरनिर्वाहाची व्यवस्था करा.
10.17.18
ततस्ताभ्यो ददावन्नमोषधीः स्थावराणि च ।
जङ्गमानि च भूतानि दुर्बलानि बलीयसाम् ॥ १०.१७.१८ ॥
तेव्हा त्याने त्यांना अन्न दिले: औषधी, स्थावर वस्तू आणि जंगम प्राणीही दिले; दुर्बलांना बलवानांचे भक्ष्य करून.
10.17.19
विहितान्नाः प्रजास्तास्तु जग्मुस्तुष्टा यथागतम् ।
ततो ववृधिरे राजन्प्रीतिमत्यः स्वयोनिषु ॥ १०.१७.१९ ॥
अन्न मिळालेली ती प्रजा समाधानाने जशी आली तशीच परत गेली. हे राजा, प्रेमाने भरलेली ती आपापल्या योनींमध्ये वाढू लागली.
10.17.20
भूतग्रामे विवृद्वे तु सृष्टे देवासुरे तदा ।
उदतिष्ठज्जलाज्ज्येष्ठः प्रजाश्चेमा ददर्श सः ॥ १०.१७.२० ॥
प्राणिसमूह वाढला आणि तेव्हा देव व असुर निर्माण झाले, तेव्हा ज्येष्ठ जलातून वर आले आणि त्यांनी ही प्रजा पाहिली.
10.17.21
बहुरूपाः प्रजाः सृष्टा विवृद्धाश्च स्वतेजसा ।
चुक्रोध बलवद्दृष्ट्वा लिङ्गं स्वं चाप्यविध्यत ॥ १०.१७.२१ ॥
स्वतेजाने बहुरूपी प्रजा निर्माण होऊन वाढलेली पाहून तो अत्यंत संतापला; त्याने आपले लिंगही भेदले.
10.17.22
तत्प्रविद्धं तथा भूमौ तथैव प्रत्यतिष्ठत ।
तमुवाचाव्ययो ब्रह्मा वचोभिः शमयन्निव ॥ १०.१७.२२ ॥
भूमीवर फेकलेले ते पुन्हा तसेच उभे राहिले. अव्यय ब्रह्मदेव जणू शांत करण्यासाठी शब्दांनी त्याला म्हणाले.
10.17.23
किं कृतं सलिले शर्व चिरकालस्थितेन ते ।
किमर्थं चेदमुत्पाद्य लिङ्गं भूमौ प्रवेशितम् ॥ १०.१७.२३ ॥
हे शर्वा, पाण्यात दीर्घकाळ राहून तू काय केलेस? हे लिंग निर्माण करून ते का भूमीत घातलेस?
10.17.24
सोऽब्रवीज्जातसंरम्भस्तथा लोकगुरुर्गुरुम् ।
प्रजाः सृष्टाः परेणेमाः किं करिष्याम्यनेन वै ॥ १०.१७.२४ ॥
तेव्हा संतापलेला तो लोकगुरू गुरूला म्हणाला: "या प्रजा दुसऱ्याने निर्माण केल्या आहेत; या लिंगाने मी काय करू?"
10.17.25
प्रजाः सृष्टाः परेणेमाः प्रजार्थं मे पितामह ।
ओषध्यः परिवर्तेरन्यथैवं सततं प्रजाः ॥ १०.१७.२५ ॥
परमेश्वराने निर्माण केलेल्या या प्रजा; हे पितामहा, माझ्या प्रजेसाठी या औषधी वेगळ्या प्रकारे बदलतील; अशा प्रकारे प्रजा सतत बदलत राहतील.
10.17.26
एवमुक्त्वा स सक्रोधो जगाम विमना भवः ।
गिरेर्मुञ्जवतः पादं तपस्तप्तुं महातपाः ॥ १०.१७.२६ ॥
असे बोलून, क्रोधाने भरलेले, व्यथित मनाचे भव (शिव) मुञ्जवान पर्वताच्या पायथ्याशी गेले; महान तपस्वी होऊन तप करण्यासाठी.