ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 10.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.17.1
हतेषु सर्वसैन्येषु सौप्तिकै तै रथैस्त्रिभिः ।
शोचन्युधिष्ठिरो राजा दाशार्हमिदमब्रवीत् ॥ १०.१७.१ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਦਾਸ਼ਾਰਹ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ।
10.17.2
कथं नु कृष्ण पापेन क्षुद्रेण शठबुद्धिना ।
द्रौणिना निहताः सर्वे मम पुत्रा महारथाः ॥ १०.१७.२ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਉਸ ਪਾਪੀ, ਨੀਚ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਦਰੋਣਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਥੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ?
10.17.3
तथा कृतास्रविक्रान्ताः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
द्रुपदस्यात्मजाश्चैव द्रोणपुत्रेण पातिताः ॥ १०.१७.३ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿੱਠ ਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਦਰੋਣਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗੇ।
10.17.4
यस्य द्रोणो महेष्वासो न प्रादादाहवे मुखम् ।
निजघ्ने रथिनां श्रेष्ठं धृष्टद्युम्नं कथं नु सः ॥ १०.१७.४ ॥
ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਧਨੁੱਖਧਾਰੀ ਦਰੋਣ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ?
10.17.5
किन्नु तेन कृतं कर्म तथायुक्तं नरर्षभ ।
यदेकः समरे सर्वानवधीन्नो गुरोः सुतः ॥ १०.१७.५ ॥
ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੇ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਸਮਰੱਥ ਸੀ?
10.17.6
नूनं स देवदेवानामीश्वरेश्वरमव्ययम् ।
जगाम शरणं द्रौणिरेकस्तेनावधीद्बहून् ॥ १०.१७.६ ॥
ਯਕੀਨਨ ਉਹ ਦਰੋਣਪੁੱਤਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ (ਭਗਵਾਨ) ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਉਸ ਸ਼ਰਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਇਕੱਲੇ ਨੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
10.17.7
प्रसन्नो हि महादेवो दद्यादमरतामपि ।
वीर्यं च गिरिशो दद्याद्येनेन्द्रमपि शातयेत् ॥ १०.१७.७ ॥
ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅਮਰਤਾ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਗਿਰੀਸ਼ ਐਸਾ ਬਲ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
10.17.8
वेदाहं हि महादेवं तत्त्वेन भरतर्षभ ।
यानि चास्यपुराणानि कर्माणि विविधानि च ॥ १०.१७.८ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਵਿਵਿਧ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।
10.17.9
आदिरेष हि भूतानां मध्यमन्तश्च भारत ।
विचेष्टते जगच्चेदं सर्वमस्यैव कर्मणा ॥ १०.१७.९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹੀ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
10.17.10
एवं सिसृक्षुर्भूतानि ददर्श प्रथमं विभुः ।
पितामहोऽब्रवीच्चैनं भूतानि सृज माचिरम् ॥ १०.१७.१० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵਿਭੂ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — "ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ।"
10.17.11
हरिकेशस्तथेत्युक्वा दीर्घदर्शी तदा प्रभुः ।
दीर्घकालं तपस्तेपे मग्नोऽम्भसि महातपाः ॥ १०.१७.११ ॥
"ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ" ਆਖ ਕੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਤਦ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹੇ।
10.17.12
सुमहान्तं ततः कालं प्रतीक्ष्यैनं पितामहः ।
स्रष्टारं सर्वभूतानां ससर्ज मनसाऽपरम् ॥ १०.१७.१२ ॥
ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵਜੋਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ।
10.17.13
सोऽब्रवीद्वातरं दृष्ट्वा गिरिशं सुप्तमम्भसि ।
यदि मे नाग्रजोऽस्त्यन्यस्ततः स्रक्ष्याम्यहं प्रजाः ॥ १०.१७.१३ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਭਰਾ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ: ਜੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਰਚਾਂਗਾ।
10.17.14
तमब्रवीत्पिता नास्ति त्वदन्यः पुरुषोऽग्रजः ।
स्थाणुरेष जले मग्नो विस्रब्धः कुरु वै प्रजाः ॥ १०.१७.१४ ॥
ਤਦ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਣੂ (ਸ਼ਿਵ) ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਰਚ।
10.17.15
भूतान्यन्वसृजत्सप्त दक्षः क्षिप्रं प्रजापतिः ।
यैरिमं व्यकरोत्सर्वं भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ १०.१७.१५ ॥
ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਰਚੇ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ।
10.17.16
ताः सृष्टमात्राः क्षुधिताः प्रजाः सर्वाः प्रजापतिम् ।
बिभक्षयिवो राजन्सहसा प्राद्रवंस्तदा ॥ १०.१७.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਸਾਰ ਹੀ ਭੁੱਖੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਈਆਂ।
10.17.17
स भक्ष्यमाणस्त्राणार्थी पितामहमुपाद्रवत् ।
आभ्यो मां भगवांस्त्रातु वृत्तिरासां विधीयताम् ॥ १०.१७.१७ ॥
ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਿਤਾਮਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ: ਭਗਵਾਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
10.17.18
ततस्ताभ्यो ददावन्नमोषधीः स्थावराणि च ।
जङ्गमानि च भूतानि दुर्बलानि बलीयसाम् ॥ १०.१७.१८ ॥
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅੰਨ ਦਿੱਤਾ: ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਸਥਾਵਰ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਜੀਵ ਵੀ ਦਿੱਤੇ; ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨਾਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ।
10.17.19
विहितान्नाः प्रजास्तास्तु जग्मुस्तुष्टा यथागतम् ।
ततो ववृधिरे राजन्प्रीतिमत्यः स्वयोनिषु ॥ १०.१७.१९ ॥
ਭੋਜਨ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਿੱਥੋਂ ਆਈਆਂ ਸਨ ਉੱਥੇ ਮੁੜ ਗਈਆਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜੂਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਲੱਗੀਆਂ।
10.17.20
भूतग्रामे विवृद्वे तु सृष्टे देवासुरे तदा ।
उदतिष्ठज्जलाज्ज्येष्ठः प्रजाश्चेमा ददर्श सः ॥ १०.१७.२० ॥
ਜਦੋਂ ਜੀਵ-ਸਮੂਹ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਦੇਵ ਤੇ ਦੈਂਤ ਰਚੇ ਗਏ, ਤਦ ਜੇਠ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
10.17.21
बहुरूपाः प्रजाः सृष्टा विवृद्धाश्च स्वतेजसा ।
चुक्रोध बलवद्दृष्ट्वा लिङ्गं स्वं चाप्यविध्यत ॥ १०.१७.२१ ॥
ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਹੁਰੂਪ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਤੇ ਵਧੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ; ਆਪਣਾ ਲਿੰਗ ਵੀ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
10.17.22
तत्प्रविद्धं तथा भूमौ तथैव प्रत्यतिष्ठत ।
तमुवाचाव्ययो ब्रह्मा वचोभिः शमयन्निव ॥ १०.१७.२२ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਫੇਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
10.17.23
किं कृतं सलिले शर्व चिरकालस्थितेन ते ।
किमर्थं चेदमुत्पाद्य लिङ्गं भूमौ प्रवेशितम् ॥ १०.१७.२३ ॥
ਹੇ ਸ਼ਰਵ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਲਿੰਗ ਰਚ ਕੇ ਕਿਉਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਗੱਡਿਆ?
10.17.24
सोऽब्रवीज्जातसंरम्भस्तथा लोकगुरुर्गुरुम् ।
प्रजाः सृष्टाः परेणेमाः किं करिष्याम्यनेन वै ॥ १०.१७.२४ ॥
ਤਦ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਲੋਕਗੁਰੂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਰਚੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ?"
10.17.25
प्रजाः सृष्टाः परेणेमाः प्रजार्थं मे पितामह ।
ओषध्यः परिवर्तेरन्यथैवं सततं प्रजाः ॥ १०.१७.२५ ॥
ਪਰਮ ਦੁਆਰਾ ਸਾਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ; ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਇਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਜਾਣਗੀਆਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।
10.17.26
एवमुक्त्वा स सक्रोधो जगाम विमना भवः ।
गिरेर्मुञ्जवतः पादं तपस्तप्तुं महातपाः ॥ १०.१७.२६ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕੁਲ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਮੁੰਜਵਤ ਪਰਬਤ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਗਏ; ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ।