મહાભારત · અધ્યાય 10.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.18.1
ततो देवयुगेऽतीते देवा वै समकल्पयन् ।
यज्ञवेदप्रमाणेन विधिवद्यष्टुमीप्सवः
तस्यायमाद्यः श्लोकः ।
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः।
धृतराष्ट्रो महाराज श्रुत्वा किमकरोन्मुने ॥ १०.१८.१ ॥
ત્યારે દેવયુગ વીત્યા પછી દેવોએ યજ્ઞવેદના પ્રમાણ અનુસાર વિધિપૂર્વક યજન કરવાની ઇચ્છાથી વ્યવસ્થા કરી. તે વિષયનો પહેલો શ્લોક આ છે: દુર્યોધન માર્યો ગયો અને સમગ્ર સેના સર્વત્ર નાશ પામી, ત્યારે હે મહારાજ, હે મુનિ, એ સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્રે શું કર્યું?
10.18.2
कल्पयामासुरथ ते साधनानि हवींषि च ।
भागार्हा देवताश्चैव यज्ञियं द्रव्यमेव च ॥ १०.१८.२ ॥
પછી તેમણે સાધનો અને હવિ, ભાગને યોગ્ય દેવતાઓ તથા યજ્ઞને યોગ્ય દ્રવ્યની પણ વ્યવસ્થા કરી.
10.18.3
ता वै रुद्रमजानन्त्यो याथातथ्येन देवताः ।
नाकल्पयन्त देवस्य स्थाणोर्भागं नराधिप ॥ १०.१८.३ ॥
તે દેવતાઓએ રુદ્રને યથાર્થ રીતે ન જાણ્યા હોવાથી, હે નરાધિપ, સ્થાણુ દેવનો ભાગ તેમણે નક્કી કર્યો નહીં.
10.18.4
सोऽकल्प्यमाने भागे तु कृत्तिवासा मखेऽमरैः ।
तपसा यज्ञमन्विच्छन्धनुरादौ ससर्ज ह ॥ १०.१८.४ ॥
તેને ભાગ નક્કી ન થયો ત્યારે કૃત્તિવાસે દેવતાઓના તે યજ્ઞમાં તપથી યજ્ઞની શોધ કરતાં પ્રથમ ધનુષ સર્જ્યું.
10.18.5
लोकयज्ञः क्रियायज्ञो गृहयज्ञः सनातनः ।
पञ्चभूतनृयज्ञश्च जज्ञे सर्वमिदं जगत् ॥ १०.१८.५ ॥
લોકયજ્ઞ, ક્રિયાયજ્ઞ, સનાતન ગૃહયજ્ઞ, પંચભૂત અને નૃયજ્ઞ — આ બધાથી આ સમગ્ર જગત ઉત્પન્ન થયું.
10.18.6
लोकयज्ञैर्नृयज्ञैश्च कपर्दी विदधे धनुः ।
धनुः सृष्टमभूत्तस्य षष्टिकिष्कुप्रमाणतः ॥ १०.१८.६ ॥
લોકયજ્ઞો અને નૃયજ્ઞોથી કપર્દી (શિવ) એ ધનુષ રચ્યું. તેમણે સર્જેલું તે ધનુષ સાઠ કિષ્કુ પ્રમાણનું થયું.
10.18.7
वषट्कारोऽभवज्ज्या तु धनुषस्तस्य भारत ।
यज्ञाङ्गानि च चत्वारि तस्य सन्नहनेऽभवन् ॥ १०.१८.७ ॥
હે ભારત, તે ધનુષ્યની દોરી વષટ્કાર બની; અને તેની સજાવટમાં યજ્ઞનાં ચાર અંગો થયાં.
10.18.8
ततः क्रुद्धो महादेवस्दुपादाय कार्मुकम् ।
आजगामाथ तत्रैव यत्र देवाः समीजिरे ॥ १०.१८.८ ॥
ત્યારે ક્રોધિત મહાદેવ તે ધનુષ્ય ઉઠાવીને ત્યાં જ આવ્યા, જ્યાં દેવો એકઠા થયા હતા.
10.18.9
तमात्कार्मुकं दृष्ट्वा ब्रह्मचारिणमव्ययम् ।
विव्यथे पृथिवी देवी पर्वताश्च चकम्पिरे ॥ १०.१८.९ ॥
તે અવ્યય બ્રહ્મચારીનું ધનુષ્ય જોઈને પૃથ્વીદેવી વ્યથિત થઈ; પર્વતો ધ્રૂજી ઊઠ્યા.
10.18.10
न ववौ पवनश्चैव नाग्निर्जज्वाल वैधितः ।
व्यभ्रमच्चापि संविग्नं दिवि नक्षत्रमण्डलम् ॥ १०.१८.१० ॥
પવન વાયો નહીં, અગ્નિ પ્રજ્વલ્યો નહીં—તે જાણે વીંધાઈ ગયો; અને આકાશમાં નક્ષત્રમંડળ પણ વ્યાકુળ થઈ ભટકવા લાગ્યું.
10.18.11
न बभौ भास्करश्चापि सोमः श्रीमुक्तमण्डलः ।
तिमिरेणाकुलं सर्वमाकाशं चाभवृद्वृतम् ॥ १०.१८.११ ॥
સૂર્ય ચમક્યો નહીં, ચંદ્ર પણ પોતાના તેજમંડલ સહિત દેખાયો નહીં; અંધકારથી વ્યાકુળ થઈ આખું આકાશ આવરાઈ ગયું.
10.18.12
अभिभूतास्ततो देवा विषयान्न प्रजज्ञिरे ।
न प्रत्यभाच्च यज्ञः स देवतास्त्रेसिरे तथा ॥ १०.१८.१२ ॥
ત્યારે દેવો અભિભૂત થયા; તેમને પોતાના વિષયો સમજાયા નહીં; યજ્ઞ પણ પ્રકાશ્યો નહીં; અને દેવતાઓ પણ એ રીતે ભયભીત થયા.
10.18.13
ततः स यज्ञं विव्याध रौद्रेण हृदि पत्रिणा ।
अपक्रान्स्ततो यज्ञो मृगो भूत्वा सपावकः ॥ १०.१८.१३ ॥
પછી તેણે ભયંકર બાણથી યજ્ઞના હૃદયને વીંધ્યું. ત્યારે યજ્ઞ હરણ બનીને અગ્નિ સાથે ભાગી ગયો.
10.18.14
स तु तेनैव रूपेण दिविस्थो वै व्यराजत ।
अन्वीयमानो रुद्रेण युधिष्ठिर नभस्तले ॥ १०.१८.१४ ॥
તે એ જ રૂપે આકાશમાં રહીને ચમક્યો. હે યુધિષ્ઠિર, રુદ્ર તેનો પીછો કરી રહ્યા હતા.
10.18.15
अपक्रान्ते ततो यज्ञे संज्ञा न प्रत्यभात्सुरान् ।
नष्टसंज्ञेषु देवेषु न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ १०.१८.१५ ॥
યજ્ઞ ભાગી જતાં દેવોને ચેતના પાછી ન આવી. ચેતના ખોઈ બેઠેલા દેવોને કંઈ પણ સમજાયું નહીં.
10.18.16
त्र्यम्बकः सवितुर्बाहू भगस्य नयने तथा ।
पूष्णश्च दशनान्क्रुद्धो धनुष्कोट्या व्यशातयत् ॥ १०.१८.१६ ॥
ક્રોધિત ત્ર્યંબકે ધનુષ્યના છેડાથી સવિતાના બે હાથ, ભગની બે આંખો અને પૂષાના દાંત તોડી નાખ્યા.
10.18.17
प्राद्रवन् ततो देवा यज्ञाङ्गानि च सर्वशः ।
केचित्तत्रैव घूर्णन्तो गतासव इवाभवन् ॥ १०.१८.१७ ॥
ત્યારે દેવો અને યજ્ઞના અંગો ચારે બાજુ ભાગ્યા. કેટલાક ત્યાં જ ફરતાં નિષ્પ્રાણ જેવા થઈ ગયા.
10.18.18
स तु विद्राव्य तत्सर्वं शितिकम्ठोऽवहस्य च ।
अवष्टभ्य धनुष्कोटिं रुरोध विबुधांस्ततः ॥ १०.१८.१८ ॥
ત્યારે નીલકંઠે બધું વિખેરી નાખ્યું, હસતાં હસતાં ધનુષ્યનો છેડો પકડીને દેવોને રોક્યા.
10.18.19
ततो वागमरैरुक्ता ज्यां तस्य धनुषोऽच्छिनत् ।
अथ तत्सहसा राजंश्छिन्नज्यं विस्फुरद्धनुः ॥ १०.१८.१९ ॥
ત્યારે દેવો દ્વારા કહેવાયેલી વાણી સંભળાઈ, અને તેમણે તેના ધનુષ્યની પણછ કાપી નાખી. હે રાજન, પણછ કપાયેલું એ ધનુષ્ય અચાનક ધ્રુજવા લાગ્યું.
10.18.20
ततो विधनुषं देवा देवश्रेष्ठमुपागमन् ।
शरणं सह यज्ञेन प्रसादं चाकरोत्प्रभुः ॥ १०.१८.२० ॥
ત્યારે ધનુષ્યરહિત તે દેવશ્રેષ્ઠ પાસે દેવો આવ્યા. તેમણે યજ્ઞ સહિત શરણ લીધું, અને પ્રભુએ કૃપા કરી.
10.18.21
ततः प्रसन्नो भगवान्प्रास्यत्कोपं जलाशये ।
स जलं पावको भूत्वा शोषयत्यनिशं प्रभो ॥ १०.१८.२१ ॥
પછી પ્રસન્ન થયેલા ભગવાને પોતાનો ક્રોધ જળાશયમાં ફેંક્યો. તે ક્રોધ અગ્નિ બનીને સતત પાણી સુકવે છે, હે પ્રભો.
10.18.22
भगस्य नयने चैव बाहू च सवितुस्तथा ।
प्रादात्पूष्णश्च दशनान्पुनर्यज्ञांश्च पाण्डव ॥ १०.१८.२२ ॥
ભગની બે આંખો અને સવિતાની બે ભુજાઓ એ જ રીતે આપી. પૂષનના દાંત અને હે પાંડવ, યજ્ઞો ફરી આપ્યા.
10.18.23
ततः सुस्थमिदं सर्वं बभूव पुनरेव हि ।
सर्वाणि च हवींष्यस्य देवा भागमकल्पयन् ॥ १०.१८.२३ ॥
પછી આ બધું ફરી સુવ્યવસ્થિત થયું. અને બધા હવિઓમાં દેવોએ તેમનો ભાગ નક્કી કર્યો.
10.18.24
तस्मिन्क्रुद्धेऽभवत्सर्वमसुस्थं भुवनं प्रभो ।
प्रसन्ने च पुनः सुस्थं जगद्भवति भारत ॥ १०.१८.२४ ॥
તે ક્રોધિત થાય ત્યારે આખું વિશ્વ અસ્વસ્થ થાય છે, હે પ્રભો. અને તે પ્રસન્ન થાય ત્યારે જગત ફરી સુસ્થિર થાય છે, હે ભારત.
10.18.25
ततस्ते निहताः सर्वे तव पुत्रा महारथाः ।
अन्ये च बहवः शूराः पाञ्चालस्य पदानुगाः ॥ १०.१८.२५ ॥
પછી તમારા બધા મહારથી પુત્રો માર્યા ગયા, અને પાંચાલના પગપાળા અનુચર એવા બીજા ઘણા શૂરવીરો પણ માર્યા ગયા.
10.18.26
न तन्मनसि कर्व्यं न च तद्द्रौणिना कृतम् ।
महादेवप्रसादः स कुरुकार्यमनन्तरम् ॥ १०.१८.२६ ॥
તે મનમાં નહોતું, અને દ્રૌણીએ પણ તે કર્યું નહોતું; તે પછી મહાદેવની કૃપાથી કુરુકાર્ય બન્યું.