ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 10.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.18.1
ततो देवयुगेऽतीते देवा वै समकल्पयन् ।
यज्ञवेदप्रमाणेन विधिवद्यष्टुमीप्सवः
तस्यायमाद्यः श्लोकः ।
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः।
धृतराष्ट्रो महाराज श्रुत्वा किमकरोन्मुने ॥ १०.१८.१ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਯੁਗ ਬੀਤਣ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਲੋਕ ਇਹ ਹੈ: ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਭ ਪਾਸਿਓਂ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
10.18.2
कल्पयामासुरथ ते साधनानि हवींषि च ।
भागार्हा देवताश्चैव यज्ञियं द्रव्यमेव च ॥ १०.१८.२ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਹਵੀਆਂ ਦਾ, ਭਾਗ ਦੇ ਯੋਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਯੱਗ ਦੇ ਯੋਗ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।
10.18.3
ता वै रुद्रमजानन्त्यो याथातथ्येन देवताः ।
नाकल्पयन्त देवस्य स्थाणोर्भागं नराधिप ॥ १०.१८.३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਣਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਸਥਾਣੁ ਦੇਵ ਦਾ ਭਾਗ ਨਿਯਤ ਨਾ ਕੀਤਾ।
10.18.4
सोऽकल्प्यमाने भागे तु कृत्तिवासा मखेऽमरैः ।
तपसा यज्ञमन्विच्छन्धनुरादौ ससर्ज ह ॥ १०.१८.४ ॥
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਭਾਗ ਨਿਯਤ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਤ੍ਤਿਵਾਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪ ਨਾਲ ਯੱਗ ਨੂੰ ਭਾਲਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਰਚਿਆ।
10.18.5
लोकयज्ञः क्रियायज्ञो गृहयज्ञः सनातनः ।
पञ्चभूतनृयज्ञश्च जज्ञे सर्वमिदं जगत् ॥ १०.१८.५ ॥
ਲੋਕ-ਯੱਗ, ਕ੍ਰਿਆ-ਯੱਗ, ਸਨਾਤਨ ਗ੍ਰਿਹ-ਯੱਗ, ਪੰਜ-ਭੂਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਯੱਗ — ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਪਜਿਆ।
10.18.6
लोकयज्ञैर्नृयज्ञैश्च कपर्दी विदधे धनुः ।
धनुः सृष्टमभूत्तस्य षष्टिकिष्कुप्रमाणतः ॥ १०.१८.६ ॥
ਲੋਕ-ਯੱਗਾਂ ਅਤੇ ਨਰ-ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਜਟਾਧਾਰੀ ਕਪਰਦੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਰਚਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਜਿਆ ਧਨੁਸ਼ ਸੱਠ ਕਿਸ਼ਕੂ ਦੇ ਮਾਪ ਦਾ ਹੋਇਆ।
10.18.7
वषट्कारोऽभवज्ज्या तु धनुषस्तस्य भारत ।
यज्ञाङ्गानि च चत्वारि तस्य सन्नहनेऽभवन् ॥ १०.१८.७ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਦ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਬਣੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਦੇ ਚਾਰ ਅੰਗ ਹੋਏ।
10.18.8
ततः क्रुद्धो महादेवस्दुपादाय कार्मुकम् ।
आजगामाथ तत्रैव यत्र देवाः समीजिरे ॥ १०.१८.८ ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਹਾਦੇਵ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
10.18.9
तमात्कार्मुकं दृष्ट्वा ब्रह्मचारिणमव्ययम् ।
विव्यथे पृथिवी देवी पर्वताश्च चकम्पिरे ॥ १०.१८.९ ॥
ਉਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਈ; ਪਰਬਤ ਕੰਬ ਉੱਠੇ।
10.18.10
न ववौ पवनश्चैव नाग्निर्जज्वाल वैधितः ।
व्यभ्रमच्चापि संविग्नं दिवि नक्षत्रमण्डलम् ॥ १०.१८.१० ॥
ਨਾ ਹਵਾ ਵਗੀ, ਨਾ ਅੱਗ ਬਲੀ—ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਵੀ ਘਬਰਾ ਕੇ ਭਟਕਣ ਲੱਗਾ।
10.18.11
न बभौ भास्करश्चापि सोमः श्रीमुक्तमण्डलः ।
तिमिरेणाकुलं सर्वमाकाशं चाभवृद्वृतम् ॥ १०.१८.११ ॥
ਸੂਰਜ ਚਮਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤੇਜ-ਮੰਡਲ ਸਹਿਤ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ; ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰਾ ਅਸਮਾਨ ਢਕਿਆ ਗਿਆ।
10.18.12
अभिभूतास्ततो देवा विषयान्न प्रजज्ञिरे ।
न प्रत्यभाच्च यज्ञः स देवतास्त्रेसिरे तथा ॥ १०.१८.१२ ॥
ਤਦ ਦੇਵਤੇ ਅਭਿਭੂਤ ਹੋ ਗਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸੁਝੇ ਨਹੀਂ; ਯੱਗ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮ ਗਏ।
10.18.13
ततः स यज्ञं विव्याध रौद्रेण हृदि पत्रिणा ।
अपक्रान्स्ततो यज्ञो मृगो भूत्वा सपावकः ॥ १०.१८.१३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਯਗ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਤਦ ਯਗ ਹਿਰਨ ਬਣ ਕੇ ਅਗਨੀ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਗਿਆ।
10.18.14
स तु तेनैव रूपेण दिविस्थो वै व्यराजत ।
अन्वीयमानो रुद्रेण युधिष्ठिर नभस्तले ॥ १०.१८.१४ ॥
ਉਹ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਿਆ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਰੁਦਰ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
10.18.15
अपक्रान्ते ततो यज्ञे संज्ञा न प्रत्यभात्सुरान् ।
नष्टसंज्ञेषु देवेषु न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ १०.१८.१५ ॥
ਯਗ ਭੱਜ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਆਈ। ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ।
10.18.16
त्र्यम्बकः सवितुर्बाहू भगस्य नयने तथा ।
पूष्णश्च दशनान्क्रुद्धो धनुष्कोट्या व्यशातयत् ॥ १०.१८.१६ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਸਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ, ਭਗ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ।
10.18.17
प्राद्रवन् ततो देवा यज्ञाङ्गानि च सर्वशः ।
केचित्तत्रैव घूर्णन्तो गतासव इवाभवन् ॥ १०.१८.१७ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਯਗ ਦੇ ਅੰਗ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਕੁਝ ਉੱਥੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ।
10.18.18
स तु विद्राव्य तत्सर्वं शितिकम्ठोऽवहस्य च ।
अवष्टभ्य धनुष्कोटिं रुरोध विबुधांस्ततः ॥ १०.१८.१८ ॥
ਫਿਰ ਨੀਲਕੰਠ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖਿੰਡਾ ਕੇ, ਹੱਸਦਿਆਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਫੜ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।
10.18.19
ततो वागमरैरुक्ता ज्यां तस्य धनुषोऽच्छिनत् ।
अथ तत्सहसा राजंश्छिन्नज्यं विस्फुरद्धनुः ॥ १०.१८.१९ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀ ਗਈ ਵਾਣੀ ਸੁਣੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਂਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਾਂਤ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਅਚਾਨਕ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ।
10.18.20
ततो विधनुषं देवा देवश्रेष्ठमुपागमन् ।
शरणं सह यज्ञेन प्रसादं चाकरोत्प्रभुः ॥ १०.१८.२० ॥
ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦੇਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੋਲ ਦੇਵਤੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੱਗ ਸਮੇਤ ਸ਼ਰਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ।
10.18.21
ततः प्रसन्नो भगवान्प्रास्यत्कोपं जलाशये ।
स जलं पावको भूत्वा शोषयत्यनिशं प्रभो ॥ १०.१८.२१ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਅਗਨੀ ਬਣ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪਾਣੀ ਸੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
10.18.22
भगस्य नयने चैव बाहू च सवितुस्तथा ।
प्रादात्पूष्णश्च दशनान्पुनर्यज्ञांश्च पाण्डव ॥ १०.१८.२२ ॥
ਭਗ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਦੰਦ ਅਤੇ ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਯੱਗ ਵੀ ਫਿਰ ਦਿੱਤੇ।
10.18.23
ततः सुस्थमिदं सर्वं बभूव पुनरेव हि ।
सर्वाणि च हवींष्यस्य देवा भागमकल्पयन् ॥ १०.१८.२३ ॥
ਫਿਰ ਇਹ ਸਭ ਮੁੜ ਸੁਚੱਜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਹਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਭਾਗ ਠਹਿਰਾਇਆ।
10.18.24
तस्मिन्क्रुद्धेऽभवत्सर्वमसुस्थं भुवनं प्रभो ।
प्रसन्ने च पुनः सुस्थं जगद्भवति भारत ॥ १०.१८.२४ ॥
ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਜਗਤ ਫਿਰ ਸੁਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
10.18.25
ततस्ते निहताः सर्वे तव पुत्रा महारथाः ।
अन्ये च बहवः शूराः पाञ्चालस्य पदानुगाः ॥ १०.१८.२५ ॥
ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਥੀ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲ ਦੇ ਪੈਦਲ ਅਨੁਚਰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਮੇ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
10.18.26
न तन्मनसि कर्व्यं न च तद्द्रौणिना कृतम् ।
महादेवप्रसादः स कुरुकार्यमनन्तरम् ॥ १०.१८.२६ ॥
ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਦ੍ਰੌਣੀ ਨੇ ਉਹ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕੁਰੂ ਕਾਰਜ ਬਣਿਆ।