مهابهاراتا · أدهيايا 10.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.2.1
श्रुतं ते वचनं सर्वं हेतुयुक्तं मया विभो ।
ममापि तु वचः किञ्चिच्छृणुष्वाद्य महाभुज ॥ १०.२.१ ॥
أيها القوي، لقد سمعت جميع كلماتي المبنية على الحجة. فاسمع الآن بعض كلماتي أيضا، أيها الذراعان القويان.
10.2.2
आबद्धा मानुषाः सर्वे निबद्धाः कर्मणोर्द्वयोः ।
दैवे पुरुषकारे च परं ताभ्यां न विद्यते ॥ १०.२.२ ॥
جميع البشر مقيدون، مربوطون بنوعين من الفعل: القدر والجهد البشري. ولا شيء أعلى من هذين.
10.2.3
न हि दैवेन सिध्यन्ति कार्याण्येकेन सत्तम ।
न चापि कर्मणैकेन द्वाभ्यां सिद्धिस्तु योगतः ॥ १०.२.३ ॥
يا أفضل الأخيار، لا تتم الأعمال بالقدر وحده، ولا بالفعل وحده؛ بل النجاح يأتي من اجتماع الاثنين معا.
10.2.4
ताभ्यामुभाभ्यां सर्वार्था निबद्धा अधमोत्तमाः ।
प्रवृत्ताश्चैव दृश्यन्ते निवृत्ताश्चैव सर्वशः ॥ १०.२.४ ॥
جميع الغايات، الدنيا منها والعليا، مقيدة بهذين؛ فيُرى بعض الناس منخرطين في الفعل، ويُرى آخرون منسحبين من كل وجه.
10.2.5
पर्जन्यः पर्वते वर्षन्किन्नु साधयते फलम् ।
कृष्टे क्षेत्रे तथा वर्षन्किं न साधयते फलम् ॥ १०.२.५ ॥
ما الثمرة التي يحققها السحاب الممطر على الجبل؟ ولماذا لا يحقق السحاب الممطر على الحقل المحروث ثمرة؟
10.2.6
उत्थानं चापि दैवस्य ह्यनुत्थानं च दैवतम् ।
व्यर्थं भवति सर्वत्र पूर्वस्तत्र विनिश्चयः ॥ १०.२.६ ॥
يصير سعي القدر وعدم سعيه باطلين في كل مكان؛ وهناك يكون العمل السابق هو الحكم.
10.2.7
सुवृष्टे च यथा देवे सम्यक् क्षेत्रे च कर्षिते ।
बीजं महागुणं भूयात्तथा सिद्धिर्हि मानुषी ॥ १०.२.७ ॥
كما أن البذر يثمر ثمرًا عظيمًا حين يهطل مطر جيد ويكون الحقل محروثًا جيدًا، كذلك يكون نجاح الإنسان.
10.2.8
तयोर्दैवं तु दुश्चिन्त्यं स्ववशेनैव वर्तते ।
प्राज्ञाः पुरुषकारे तु वर्तन्ते देवमास्थिताः ॥ १०.२.८ ॥
من بين هذين، القدر عسير الإدراك ويجري بسلطانه؛ أما الحكماء فيثبتون في الجهد البشري، معتمدين على القدر.
10.2.9
ताभ्यां सर्वे हि कार्यार्था मनुष्याणां नरर्षभ ।
विचेष्टन्तः स्म दृश्यन्ते निवृत्तास्तु तथैव च ॥ १०.२.९ ॥
يا ثور الرجال، بهذين الاثنين تتحقق جميع غايات أعمال الناس؛ يُرى الناس يسعون، ويُرى بعضهم ينكص.
10.2.10
कृतः पुरुषकारश्च सोऽपि दैवेन सिध्यति ।
तथास्य कर्मणः कर्तुरभिनिर्वर्तते फलम् ॥ १०.२.१० ॥
والجهد البشري الذي يُبذل يتحقق أيضًا بالقدر؛ وهكذا تنضج ثمرة الفعل لمن يعمل.
10.2.11
उत्थानं च मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम् ।
अभलं दृश्यते लोके सम्यगप्युपपादितम् ॥ १०.२.११ ॥
يُرى في العالم أن جهد البشر، حتى الماهرين منهم، بلا قدر يكون عقيمًا، وإن أُحسن إنجازه.
10.2.12
तत्रालसा मनुष्याणां ये भवन्त्यमनस्विनः ।
उत्थानं ते विगर्हन्ति प्राज्ञानां तन्न रोचते ॥ १०.२.१२ ॥
من بين الناس، الكسالى الذين لا عزيمة لهم يذمّون الجهد؛ وذلك لا يرضي الحكماء.
10.2.13
प्रायशो हि कृतं कर्म नाफलं दृश्यते भुवि ।
अकृत्वा च पुनर्दुःखं कर्म पश्येन्महाफलम् ॥ १०.२.१३ ॥
عادةً لا يُرى العمل المنجز بلا ثمر على الأرض؛ وعدم العمل يجلب الحزن من جديد، وبالعمل يُرى الثمر العظيم.
10.2.14
चष्टामकुर्वंल्लभते यदि किञ्चिद्यदृच्छया ।
यो वा न लभते कृत्वा दुर्दर्शौ तावुभावपि ॥ १०.२.१४ ॥
إن نال أحد شيئًا بالصدفة دون سعي، أو من سعى ولم ينل — فهاتان الحالتان نادرتا الرؤية.
10.2.15
शक्नोति जीवितुं दक्षो नालसः सुखमेधते ।
दृश्यन्ते जीवलोकेऽस्मिन्दक्षाः प्रायो हितैषिणः ॥ १०.२.१५ ॥
لا يستطيع العيش إلا الماهر؛ والكسول لا ينعم بالسعادة. وفي هذا العالم الحي يُرى الماهرون غالبًا طالبين للخير.
10.2.16
यदि दक्षः समारम्भात्कर्मणो नाश्नुते फलम् ।
नास्य वाच्यं भवेत्किञ्चिल्लब्धव्यं वाऽधिगच्छति ॥ १०.२.१६ ॥
إن لم ينل الماهر ثمرة العمل مع أنه شرع فيه، فلا عيب فيه يُلام عليه؛ أو ينال ما ينبغي أن يناله.
10.2.17
नाकृत्वा कर्म लोके हि फलं विन्दति कर्हिचित् ।
स तु वक्तव्यतां याति द्वेष्यो भवति भूयशः ॥ १०.२.१७ ॥
لا يُنال الثمر في الدنيا أبدًا دون عمل؛ لكنه يصبح جديرًا باللوم ويغدو مكروهًا مرارًا.
10.2.18
एवमेतदनादृत्य वर्तते यस्त्वतोऽन्यथा ।
स करोत्यात्मनोऽनर्थानेष बुद्धिमतां नयः ॥ १०.२.१८ ॥
من يتجاهل هذا ويسلك خلافه يجلب الشرور على نفسه؛ وهذا هو سبيل الحكماء.
10.2.19
हीनं पुरुषकारेण यदि दैवेन वा पुनः ।
कारणाभ्यामथैताभ्यामुत्थानमफलं भवेत् ॥ १०.२.१९ ॥
إذا نقص شيء بالجهد البشري أو بالقدر، فإن الجهد يصبح بلا ثمر بهذين السببين.
10.2.20
हीनं पुरुषकारेण कर्म त्विह न सिध्यति ॥ १०.२.२० ॥
العمل الخالي من الجهد البشري لا يتحقق هنا.
10.2.21
दैवतेभ्यो नमस्कृत्य यस्त्वर्थान्सम्यगीहते ।
दक्षो दाक्षिण्यसम्पन्नो न स मोघैर्विहन्यते ॥ १०.२.२१ ॥
الرجل الماهر المهذب الذي ينحني للآلهة ويسعى إلى أهدافه على وجهه الصحيح لا يُحبط بأسباب باطلة.
10.2.22
सम्यगीहा पुनरियं या बृद्धानुपसेवते ।
आपृच्छति च यच्छ्रेयः करोति च हितं वचः ॥ १०.२.२२ ॥
هذا هو السعي الصحيح: أن يخدم المرء كبار السن، ويسأل عن الخير، ويعمل بالقول النافع.
10.2.23
उत्थायोत्थाय हि सदा प्रष्टव्या वृद्धसम्मताः ।
ते स्म योगे परं मूलं तन्मूला सिद्धिरुच्यते ॥ १०.२.२३ ॥
ينبغي دائمًا، بالنهوض مرة بعد أخرى، استشارة من يحظون بقبول الكبار؛ فهذا في التدبير أعظم الأصول، ويُقال إن النجاح يستند إليه.
10.2.24
वृद्धानां वचनं श्रुत्वा योऽभ्युत्थानं प्रयोजयेत् ।
उत्थानस्य फलं सम्यक्तदा स लभतेऽचिरात् ॥ १०.२.२४ ॥
من يسمع أقوال الكبار ثم يقبل على السعي، ينال قريبًا الثمرة الصحيحة لذلك السعي.
10.2.25
रागात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्योऽर्थानीहेत मानवः ।
अनीशश्चावमानी च स शीघ्रं भ्रश्यते श्रियः ॥ १०.२.२५ ॥
الإنسان الذي يسعى إلى مقاصده من الشهوة أو الغضب أو الخوف أو الطمع، يصير عاجزاً مُهاناً، ويسقط سريعاً من الازدهار.
10.2.26
सोयं दुर्योधनेनार्थो लुब्धेनादीर्घदर्शिना ।
असमर्थः समारब्धो मूढत्वादविचिनन्तितः ॥ १०.२.२६ ॥
بدأ دُرْيودهنا، الطامع القصير النظر، هذا الأمر؛ وكان فوق طاقته، وقد بُدئ به من غير تدبّر لحماقته.
10.2.27
हितबुद्धीननादृत्य सम्मन्त्र्यासाधुभिः सह ।
वार्यमाणोऽकरोद्वैरं पाण्डवैर्गुणवत्तरैः ॥ १०.२.२७ ॥
أهمل مستشاريه المخلصين، وتشاور مع الأشرار، فعادى البانداڤا الأكثر فضيلة مع أنه نُهي عن ذلك.
10.2.28
पूर्वमप्यतिदुःशीलो न धैर्यं कर्तुमर्हति ।
तपत्यर्थे विपन्ने हि मित्राणां न कृतं वचः ॥ १०.२.२८ ॥
صاحب الطبع الشرير لا يقدر على الصبر؛ فإذا أخفق مقصده أحرقته حسرة الندم على ما أهمل من نصح الأصدقاء.
10.2.29
अनुवर्तामहे यत्तु तं वयं पापपूरुषम् ।
अस्मानप्यनयस्तस्मात्प्राप्तोऽयं दारुणो महान् ॥ १०.२.२९ ॥
لقد اتبعنا ذلك الرجل الآثم، فلهذا أصابنا منه أيضاً هذا البلاء الهائل العظيم.
10.2.30
अेन तु ममाद्यापि व्यसनेनोपतापिता ।
बुद्धिश्चिन्तयते किञ्चित्स्वं श्रेयो नावबुध्यते ॥ १०.२.३० ॥
ولا يزال عقلي اليوم مُعذَّباً بهذه النكبة؛ يفكّر في شيء، لكنه لا يدرك خيره الخاص.
10.2.31
मुह्यता तु मनुष्येण प्रष्टव्याः सुहृदो जनाः ।
तत्रास्य बुद्धिर्विनयस्तत्र श्रेयश्च पश्यति ॥ १०.२.३१ ॥
يجب على الإنسان الحائر أن يسأل أصدقاءه المخلصين، فهناك يتجلى عقله وأدبه، وهناك يرى الخير أيضًا.
10.2.32
ततोऽस्य मूलं कार्याणां बुद्ध्या निश्चित्य वै बुधाः ।
तेऽत्र पृष्टा यथा ब्रूयुस्तत्कर्तव्यं तथा भवेत् ॥ १०.२.३२ ॥
ثم بعد أن يحدد بالعقل جذر هذه الأمور، فما يقوله الحكماء إذا سُئلوا هنا، فذلك ما ينبغي فعله.
10.2.33
ते वयं धृतराष्ट्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
उपपृच्छामहे गत्वा विदुरं च महामतिम् ॥ १०.२.३३ ॥
فلنذهب إذن ونستشر دهريتاراشترا، وغاندهاري المجيدة، وفيدورا ذا الحكمة العظيمة.
10.2.34
ते पृष्टास्तु वदेयुर्यच्छ्रेयो नः समनन्तरम् ।
तदस्माभिः पुनः कार्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ १०.२.३४ ॥
وما يخبروننا به فورًا أنه الخير، فذلك ما ينبغي أن نفعله ثانيةً—هذا رأيي الراسخ.
10.2.35
अनारम्भात्तु कार्याणां नार्थः सम्पद्यते क्वचित् ॥ १०.२.३५ ॥
بدون البدء في الأعمال، لا يتحقق أي هدف في أي مكان.
10.2.36
कृते पुरुषकारे तु येषां कार्यं न सिध्यति ।
दैवेनोपहतास्ते तु नात्र कार्या विचारणा ॥ १०.२.३६ ॥
أما الذين لا يتحقق أمرهم رغم بذل الجهد البشري، فقد أصابتهم المقادير؛ ولا حاجة هنا إلى تأمل.