มหาภารตะ · อัธยายะ 10.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.2.1
श्रुतं ते वचनं सर्वं हेतुयुक्तं मया विभो ।
ममापि तु वचः किञ्चिच्छृणुष्वाद्य महाभुज ॥ १०.२.१ ॥
ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ ท่านได้ฟังถ้อยคำทั้งหมดของข้าพเจ้าซึ่งมีเหตุผลแล้ว บัดนี้จงฟังถ้อยคำบางอย่างของข้าพเจ้าด้วยเถิด ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง
10.2.2
आबद्धा मानुषाः सर्वे निबद्धाः कर्मणोर्द्वयोः ।
दैवे पुरुषकारे च परं ताभ्यां न विद्यते ॥ १०.२.२ ॥
มนุษย์ทั้งปวงถูกผูกมัด ถูกล่ามด้วยกรรมสองประการ คือโชคชะตาและความเพียรของมนุษย์ ไม่มีสิ่งใดสูงกว่าสองสิ่งนี้
10.2.3
न हि दैवेन सिध्यन्ति कार्याण्येकेन सत्तम ।
न चापि कर्मणैकेन द्वाभ्यां सिद्धिस्तु योगतः ॥ १०.२.३ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี กิจการทั้งหลายย่อมไม่สำเร็จด้วยโชคชะตาเพียงอย่างเดียว และไม่สำเร็จด้วยการกระทำเพียงอย่างเดียว ความสำเร็จเกิดขึ้นได้ก็ด้วยการประสานกันของทั้งสองอย่าง
10.2.4
ताभ्यामुभाभ्यां सर्वार्था निबद्धा अधमोत्तमाः ।
प्रवृत्ताश्चैव दृश्यन्ते निवृत्ताश्चैव सर्वशः ॥ १०.२.४ ॥
จุดหมายทั้งปวง ทั้งต่ำและสูง ถูกผูกไว้ด้วยสองสิ่งนี้ บางคนเห็นได้ว่าลงมือทำ และบางคนเห็นได้ว่าถอยห่างออกไปโดยประการทั้งปวง
10.2.5
पर्जन्यः पर्वते वर्षन्किन्नु साधयते फलम् ।
कृष्टे क्षेत्रे तथा वर्षन्किं न साधयते फलम् ॥ १०.२.५ ॥
เมฆที่ตกลงบนภูเขาจะให้ผลอันใด และเหตุใดเมฆที่ตกลงบนทุ่งที่ไถพรวนแล้วจึงไม่ให้ผล
10.2.6
उत्थानं चापि दैवस्य ह्यनुत्थानं च दैवतम् ।
व्यर्थं भवति सर्वत्र पूर्वस्तत्र विनिश्चयः ॥ १०.२.६ ॥
ทั้งความพยายามและการไม่พยายามของโชคชะตาย่อมไร้ผลทุกหนทุกแห่ง ในกรณีนั้น การกระทำที่เกิดขึ้นก่อนเป็นตัวกำหนดผล
10.2.7
सुवृष्टे च यथा देवे सम्यक् क्षेत्रे च कर्षिते ।
बीजं महागुणं भूयात्तथा सिद्धिर्हि मानुषी ॥ १०.२.७ ॥
เช่นเดียวกับเมื่อฝนตกดีและทุ่งที่ไถพรวนดีแล้ว เมล็ดพืชย่อมให้ผลอันยิ่งใหญ่ ความสำเร็จของมนุษย์ก็เป็นฉันนั้น
10.2.8
तयोर्दैवं तु दुश्चिन्त्यं स्ववशेनैव वर्तते ।
प्राज्ञाः पुरुषकारे तु वर्तन्ते देवमास्थिताः ॥ १०.२.८ ॥
ในสองสิ่งนี้ โชคชะตาเป็นสิ่งที่คิดได้ยาก และดำเนินไปด้วยอำนาจของตนเอง ส่วนผู้มีปัญญาย่อมตั้งมั่นอยู่ในความเพียรของมนุษย์ โดยอาศัยโชคชะตา
10.2.9
ताभ्यां सर्वे हि कार्यार्था मनुष्याणां नरर्षभ ।
विचेष्टन्तः स्म दृश्यन्ते निवृत्तास्तु तथैव च ॥ १०.२.९ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ด้วยสองสิ่งนี้ จุดหมายทั้งปวงของการกระทำของมนุษย์ย่อมสำเร็จ ผู้คนปรากฏว่าขวนขวาย และบางคนปรากฏว่าถอยกลับเช่นกัน
10.2.10
कृतः पुरुषकारश्च सोऽपि दैवेन सिध्यति ।
तथास्य कर्मणः कर्तुरभिनिर्वर्तते फलम् ॥ १०.२.१० ॥
ความพยายามของมนุษย์เมื่อได้ลงมือทำแล้ว ก็ย่อมสำเร็จได้ด้วยโชคชะตาเช่นกัน ผลของการกระทำจึงสุกงอมแก่ผู้กระทำนั้นฉันนั้น
10.2.11
उत्थानं च मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम् ।
अभलं दृश्यते लोके सम्यगप्युपपादितम् ॥ १०.२.११ ॥
ความพยายามของมนุษย์ แม้ของผู้ชำนาญ หากปราศจากโชคชะตาย่อมเห็นได้ในโลกว่าไร้ผล แม้จะได้ลงมือทำอย่างดีแล้วก็ตาม
10.2.12
तत्रालसा मनुष्याणां ये भवन्त्यमनस्विनः ।
उत्थानं ते विगर्हन्ति प्राज्ञानां तन्न रोचते ॥ १०.२.१२ ॥
ในหมู่มนุษย์ ผู้ที่เกียจคร้านและขาดความมุ่งมั่นย่อมตำหนิความพยายาม สิ่งนั้นไม่เป็นที่พอใจของผู้มีปัญญา
10.2.13
प्रायशो हि कृतं कर्म नाफलं दृश्यते भुवि ।
अकृत्वा च पुनर्दुःखं कर्म पश्येन्महाफलम् ॥ १०.२.१३ ॥
โดยทั่วไป การกระทำที่ได้ทำแล้วย่อมไม่เห็นว่าไร้ผลในโลก การไม่กระทำนำความทุกข์มาอีก และด้วยการกระทำจะเห็นผลอันยิ่งใหญ่
10.2.14
चष्टामकुर्वंल्लभते यदि किञ्चिद्यदृच्छया ।
यो वा न लभते कृत्वा दुर्दर्शौ तावुभावपि ॥ १०.२.१४ ॥
หากผู้หนึ่งได้บางอย่างโดยบังเอิญโดยไม่ได้พยายาม หรือผู้ที่พยายามแล้วกลับไม่ได้ สิ่งทั้งสองนี้ล้วนเป็นสิ่งที่เห็นได้ยาก
10.2.15
शक्नोति जीवितुं दक्षो नालसः सुखमेधते ।
दृश्यन्ते जीवलोकेऽस्मिन्दक्षाः प्रायो हितैषिणः ॥ १०.२.१५ ॥
ผู้ที่มีความสามารถย่อมดำรงชีวิตอยู่ได้ ผู้เกียจคร้านย่อมไม่เจริญด้วยความสุข ในโลกแห่งสิ่งมีชีวิตนี้ ผู้มีความสามารถมักปรากฏว่าเป็นผู้แสวงหาประโยชน์สุข
10.2.16
यदि दक्षः समारम्भात्कर्मणो नाश्नुते फलम् ।
नास्य वाच्यं भवेत्किञ्चिल्लब्धव्यं वाऽधिगच्छति ॥ १०.२.१६ ॥
หากผู้มีความสามารถ แม้จะลงมือทำการงาน แต่ไม่ได้รับผลของการกระทำ ก็ไม่มีสิ่งใดที่ควรตำหนิในตัวเขา หรือเขาจะได้รับสิ่งที่พึงได้รับ
10.2.17
नाकृत्वा कर्म लोके हि फलं विन्दति कर्हिचित् ।
स तु वक्तव्यतां याति द्वेष्यो भवति भूयशः ॥ १०.२.१७ ॥
ในโลกนี้ ไม่มีใครได้รับผลโดยไม่กระทำการเลยแม้สักครั้ง แต่ผู้ที่ไม่กระทำย่อมกลายเป็นผู้ควรถูกตำหนิ และถูกเกลียดชังซ้ำแล้วซ้ำเล่า
10.2.18
एवमेतदनादृत्य वर्तते यस्त्वतोऽन्यथा ।
स करोत्यात्मनोऽनर्थानेष बुद्धिमतां नयः ॥ १०.२.१८ ॥
ผู้ใดละเลยสิ่งนี้แล้วประพฤติเป็นอย่างอื่น ผู้นั้นย่อมนำความหายนะมาสู่ตนเอง นี่คือแนวทางของผู้มีปัญญา
10.2.19
हीनं पुरुषकारेण यदि दैवेन वा पुनः ।
कारणाभ्यामथैताभ्यामुत्थानमफलं भवेत् ॥ १०.२.१९ ॥
หากมีสิ่งขาดพร่องไป ไม่ว่าเพราะความพยายามของมนุษย์หรือเพราะโชคชะตา ความพยายามก็จะไร้ผลด้วยเหตุทั้งสองนี้
10.2.20
हीनं पुरुषकारेण कर्म त्विह न सिध्यति ॥ १०.२.२० ॥
การกระทำที่ขาดความพยายามของมนุษย์ ย่อมไม่สำเร็จในที่นี้
10.2.21
दैवतेभ्यो नमस्कृत्य यस्त्वर्थान्सम्यगीहते ।
दक्षो दाक्षिण्यसम्पन्नो न स मोघैर्विहन्यते ॥ १०.२.२१ ॥
ผู้ที่ไหว้เทพเจ้าก่อนแล้วจึงแสวงหาสิ่งที่ตนปรารถนาโดยถูกต้อง ผู้ฉลาด มีมารยาทอ่อนน้อม ผู้นั้นย่อมไม่ถูกขัดขวางด้วยเหตุที่ไร้ผล
10.2.22
सम्यगीहा पुनरियं या बृद्धानुपसेवते ।
आपृच्छति च यच्छ्रेयः करोति च हितं वचः ॥ १०.२.२२ ॥
ความพยายามที่ถูกต้องคือ ผู้ที่คอยปรนนิบัติผู้ใหญ่ ถามถึงสิ่งที่เป็นความเจริญ และปฏิบัติตามถ้อยคำที่เป็นประโยชน์
10.2.23
उत्थायोत्थाय हि सदा प्रष्टव्या वृद्धसम्मताः ।
ते स्म योगे परं मूलं तन्मूला सिद्धिरुच्यते ॥ १०.२.२३ ॥
ควรลุกขึ้นแล้วลุกขึ้นอีกเสมอ ไปถามผู้ที่ผู้ใหญ่เห็นชอบ เพราะในการวางแผนนั่นคือรากฐานอันสูงสุด และความสำเร็จกล่าวกันว่ามีรากอยู่ในสิ่งนั้น
10.2.24
वृद्धानां वचनं श्रुत्वा योऽभ्युत्थानं प्रयोजयेत् ।
उत्थानस्य फलं सम्यक्तदा स लभतेऽचिरात् ॥ १०.२.२४ ॥
ผู้ใดฟังถ้อยคำของผู้ใหญ่แล้วขวนขวายลงมือทำ ผู้นั้นย่อมได้ผลของความพยายามนั้นโดยถูกต้องในไม่ช้า
10.2.25
रागात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्योऽर्थानीहेत मानवः ।
अनीशश्चावमानी च स शीघ्रं भ्रश्यते श्रियः ॥ १०.२.२५ ॥
ผู้ใดแสวงหาสิ่งที่ตนต้องการด้วยราคะ ความโกรธ ความกลัว หรือความโลภ ผู้นั้นไร้อำนาจและถูกดูหมิ่น ย่อมตกจากความรุ่งเรืองโดยรวดเร็ว
10.2.26
सोयं दुर्योधनेनार्थो लुब्धेनादीर्घदर्शिना ।
असमर्थः समारब्धो मूढत्वादविचिनन्तितः ॥ १०.२.२६ ॥
กิจการนี้ถูกลงมือโดยทุรโยธน์ผู้โลภและมองการณ์ไกลไม่ได้ เป็นกิจที่เกินกำลังของเขา และด้วยความโง่เขลา จึงเริ่มขึ้นโดยไม่ได้ไตร่ตรอง
10.2.27
हितबुद्धीननादृत्य सम्मन्त्र्यासाधुभिः सह ।
वार्यमाणोऽकरोद्वैरं पाण्डवैर्गुणवत्तरैः ॥ १०.२.२७ ॥
ทุรโยธน์ไม่ใส่ใจต่อที่ปรึกษาผู้ปรารถนาดี กลับปรึกษากับคนชั่ว แม้จะถูกห้ามปราม ก็ยังก่อให้เกิดความเป็นศัตรูกับปาณฑพผู้มีคุณธรรมยิ่งกว่า
10.2.28
पूर्वमप्यतिदुःशीलो न धैर्यं कर्तुमर्हति ।
तपत्यर्थे विपन्ने हि मित्राणां न कृतं वचः ॥ १०.२.२८ ॥
ผู้ที่มีนิสัยชั่วร้ายยิ่งนักย่อมไม่อาจมีความอดทนมั่นคงได้ เมื่อจุดหมายล้มเหลว ถ้อยคำของมิตรที่ไม่ได้รับการใส่ใจย่อมเผาไหม้ใจให้เดือดร้อนด้วยความเสียใจ
10.2.29
अनुवर्तामहे यत्तु तं वयं पापपूरुषम् ।
अस्मानप्यनयस्तस्मात्प्राप्तोऽयं दारुणो महान् ॥ १०.२.२९ ॥
พวกเราได้ตามคนบาปผู้นั้นไป เพราะเหตุนั้น ความวิบัติอันร้ายแรงและใหญ่หลวงนี้จึงมาถึงพวกเราด้วยเช่นกัน โดยผ่านเขา
10.2.30
अेन तु ममाद्यापि व्यसनेनोपतापिता ।
बुद्धिश्चिन्तयते किञ्चित्स्वं श्रेयो नावबुध्यते ॥ १०.२.३० ॥
แม้บัดนี้ ใจของข้าพเจ้ายังถูกความวิบัตินี้เผาให้ร้อนรน ใจคิดถึงบางสิ่ง แต่กลับไม่รู้ว่าอะไรคือความเจริญของตนเอง
10.2.31
मुह्यता तु मनुष्येण प्रष्टव्याः सुहृदो जनाः ।
तत्रास्य बुद्धिर्विनयस्तत्र श्रेयश्च पश्यति ॥ १०.२.३१ ॥
ผู้ที่หลงงมงายควรไปถามผู้หวังดีต่อตน เพราะที่นั่นปัญญาและความมีระเบียบวินัยของเขาจะปรากฏ และที่นั่นความเจริญของเขาก็จะปรากฏให้เห็นด้วย
10.2.32
ततोऽस्य मूलं कार्याणां बुद्ध्या निश्चित्य वै बुधाः ।
तेऽत्र पृष्टा यथा ब्रूयुस्तत्कर्तव्यं तथा भवेत् ॥ १०.२.३२ ॥
แล้วเมื่อผู้มีปัญญาได้ตัดสินด้วยปัญญาถึงรากเหง้าของกิจการเหล่านี้แล้ว สิ่งที่ผู้รู้เหล่านั้นกล่าวเมื่อถูกถามที่นี่ นั่นแหละคือสิ่งที่ควรทำ
10.2.33
ते वयं धृतराष्ट्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
उपपृच्छामहे गत्वा विदुरं च महामतिम् ॥ १०.२.३३ ॥
ดังนั้น พวกเราจะไปปรึกษาท้าวธฤตราษฎร์ และนางคานธารีผู้มีเกียรติยศ รวมทั้งวิทุระผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่
10.2.34
ते पृष्टास्तु वदेयुर्यच्छ्रेयो नः समनन्तरम् ।
तदस्माभिः पुनः कार्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ १०.२.३४ ॥
เมื่อถูกถาม ท่านเหล่านั้นจะกล่าวสิ่งที่เป็นความเจริญของพวกเราในทันที สิ่งนั้นพวกเราควรลงมือทำอีกครั้ง นี่คือความเห็นที่มั่นคงของข้าพเจ้า
10.2.35
अनारम्भात्तु कार्याणां नार्थः सम्पद्यते क्वचित् ॥ १०.२.३५ ॥
หากไม่เริ่มลงมือทำกิจการ จุดหมายใดก็ไม่เคยสำเร็จได้ที่ใดเลย
10.2.36
कृते पुरुषकारे तु येषां कार्यं न सिध्यति ।
दैवेनोपहतास्ते तु नात्र कार्या विचारणा ॥ १०.२.३६ ॥
สำหรับผู้ที่กิจการไม่สำเร็จแม้ได้พยายามเต็มที่แล้ว พวกเขาถูกโชคชะตาทำลาย ไม่จำเป็นต้องไตร่ตรองถึงเรื่องนี้อีก