マハーバーラタ · 章 10.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.2.1
श्रुतं ते वचनं सर्वं हेतुयुक्तं मया विभो ।
ममापि तु वचः किञ्चिच्छृणुष्वाद्य महाभुज ॥ १०.२.१ ॥
ああ偉大な者よ、理にかなった私の言葉はすべて聞いたであろう。今は私の言葉も少し聞け、大腕の者よ。
10.2.2
आबद्धा मानुषाः सर्वे निबद्धाः कर्मणोर्द्वयोः ।
दैवे पुरुषकारे च परं ताभ्यां न विद्यते ॥ १०.२.२ ॥
すべての人間は二つの行為に縛られている――運命と人間の努力に。この二つを超えるものは存在しない。
10.2.3
न हि दैवेन सिध्यन्ति कार्याण्येकेन सत्तम ।
न चापि कर्मणैकेन द्वाभ्यां सिद्धिस्तु योगतः ॥ १०.२.३ ॥
善なる者の中で最も優れた者よ、事は運命だけでも、行為だけでも成就しない。両者の結合によってのみ成功が得られる。
10.2.4
ताभ्यामुभाभ्यां सर्वार्था निबद्धा अधमोत्तमाः ।
प्रवृत्ताश्चैव दृश्यन्ते निवृत्ताश्चैव सर्वशः ॥ १०.२.४ ॥
低いものも高いものも、すべての目的はこの二つに縛られている。ある者は行為に従事しているのが見え、ある者はあらゆる面で身を引いているのが見える。
10.2.5
पर्जन्यः पर्वते वर्षन्किन्नु साधयते फलम् ।
कृष्टे क्षेत्रे तथा वर्षन्किं न साधयते फलम् ॥ १०.२.५ ॥
山の上に雨を降らせる雲は、何の実りをもたらすのか。耕された畑に降らせる雲は、なぜ実りをもたらさないのか。
10.2.6
उत्थानं चापि दैवस्य ह्यनुत्थानं च दैवतम् ।
व्यर्थं भवति सर्वत्र पूर्वस्तत्र विनिश्चयः ॥ १०.२.६ ॥
運命の努力も無努力も、どこでも無益となる。そこでは前世の行為こそが決定である。
10.2.7
सुवृष्टे च यथा देवे सम्यक् क्षेत्रे च कर्षिते ।
बीजं महागुणं भूयात्तथा सिद्धिर्हि मानुषी ॥ १०.२.७ ॥
良い雨が降り、畑がよく耕されていれば、種は大きな実りをもたらす。人の成功もそのようなものである。
10.2.8
तयोर्दैवं तु दुश्चिन्त्यं स्ववशेनैव वर्तते ।
प्राज्ञाः पुरुषकारे तु वर्तन्ते देवमास्थिताः ॥ १०.२.८ ॥
この二つのうち、運命は考えがたく、自らの力で働く。しかし賢者は人の努力に留まり、運命にも頼る。
10.2.9
ताभ्यां सर्वे हि कार्यार्था मनुष्याणां नरर्षभ ।
विचेष्टन्तः स्म दृश्यन्ते निवृत्तास्तु तथैव च ॥ १०.२.९ ॥
人中の雄牛よ、この二つによって人の行為のすべての目的は成就する。人々が努力しているのも、退く者がいるのも見える。
10.2.10
कृतः पुरुषकारश्च सोऽपि दैवेन सिध्यति ।
तथास्य कर्मणः कर्तुरभिनिर्वर्तते फलम् ॥ १०.२.१० ॥
なされた人の努力もまた運命によって成就する。このように行為者の行為の果実が実る。
10.2.11
उत्थानं च मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम् ।
अभलं दृश्यते लोके सम्यगप्युपपादितम् ॥ १०.२.११ ॥
世では、運命に見放された人の、また巧みな人の努力も、たとえ十分になされたとしても、むなしく見える。
10.2.12
तत्रालसा मनुष्याणां ये भवन्त्यमनस्विनः ।
उत्थानं ते विगर्हन्ति प्राज्ञानां तन्न रोचते ॥ १०.२.१२ ॥
人々の中で怠惰で意志のない者は努力を非難する。それは賢者の気に入らない。
10.2.13
प्रायशो हि कृतं कर्म नाफलं दृश्यते भुवि ।
अकृत्वा च पुनर्दुःखं कर्म पश्येन्महाफलम् ॥ १०.२.१३ ॥
一般に、行われた行為は地上で無益とは見えない。行為しなければ再び苦しみが生じ、行為によって大いなる果を見るのである。
10.2.14
चष्टामकुर्वंल्लभते यदि किञ्चिद्यदृच्छया ।
यो वा न लभते कृत्वा दुर्दर्शौ तावुभावपि ॥ १०.२.१४ ॥
努力せずに偶然何かを得る者、または努力しても得られない者——この二つはまれに見られる。
10.2.15
शक्नोति जीवितुं दक्षो नालसः सुखमेधते ।
दृश्यन्ते जीवलोकेऽस्मिन्दक्षाः प्रायो हितैषिणः ॥ १०.२.१५ ॥
有能な者だけが生きられる。怠け者は幸福に栄えない。この生あるものの世界では、有能な人は多くの場合、人の利益を願う者として見られる。
10.2.16
यदि दक्षः समारम्भात्कर्मणो नाश्नुते फलम् ।
नास्य वाच्यं भवेत्किञ्चिल्लब्धव्यं वाऽधिगच्छति ॥ १०.२.१६ ॥
有能な人が行為を始めても果を得られないなら、その人に非難すべきことはない。あるいは、得るべきものを得るのである。
10.2.17
नाकृत्वा कर्म लोके हि फलं विन्दति कर्हिचित् ।
स तु वक्तव्यतां याति द्वेष्यो भवति भूयशः ॥ १०.२.१७ ॥
世では行為せずに果を得ることは決してない。しかし彼は非難に値する者となり、幾度も憎まれる者となる。
10.2.18
एवमेतदनादृत्य वर्तते यस्त्वतोऽन्यथा ।
स करोत्यात्मनोऽनर्थानेष बुद्धिमतां नयः ॥ १०.२.१८ ॥
これを軽んじて逆に振る舞う者は、自らに不幸を招く。これが賢者の道である。
10.2.19
हीनं पुरुषकारेण यदि दैवेन वा पुनः ।
कारणाभ्यामथैताभ्यामुत्थानमफलं भवेत् ॥ १०.२.१९ ॥
人の努力か天命によって欠けるなら、この二つの理由によって努力は実らないであろう。
10.2.20
हीनं पुरुषकारेण कर्म त्विह न सिध्यति ॥ १०.२.२० ॥
人の努力を欠く行いは、この世では成就しない。
10.2.21
दैवतेभ्यो नमस्कृत्य यस्त्वर्थान्सम्यगीहते ।
दक्षो दाक्षिण्यसम्पन्नो न स मोघैर्विहन्यते ॥ १०.२.२१ ॥
神々に礼拝し、目的を正しく求める巧みで礼儀正しい人は、むなしい原因によって妨げられることはない。
10.2.22
सम्यगीहा पुनरियं या बृद्धानुपसेवते ।
आपृच्छति च यच्छ्रेयः करोति च हितं वचः ॥ १०.२.२२ ॥
これこそ正しい努力である。年長者に仕え、善を尋ね、有益な言葉に従って行うこと。
10.2.23
उत्थायोत्थाय हि सदा प्रष्टव्या वृद्धसम्मताः ।
ते स्म योगे परं मूलं तन्मूला सिद्धिरुच्यते ॥ १०.२.२३ ॥
常に立ち上がっては、年長者に認められた人々に尋ねるべきである。計画においてそれこそ最高の根であり、成功はそこに根ざすと言われる。
10.2.24
वृद्धानां वचनं श्रुत्वा योऽभ्युत्थानं प्रयोजयेत् ।
उत्थानस्य फलं सम्यक्तदा स लभतेऽचिरात् ॥ १०.२.२४ ॥
年長者の言葉を聞いて努力に励む者は、その努力の正しい果実をまもなく得る。
10.2.25
रागात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्योऽर्थानीहेत मानवः ।
अनीशश्चावमानी च स शीघ्रं भ्रश्यते श्रियः ॥ १०.२.२५ ॥
情欲、怒り、恐れ、貪欲から目的を求める人は、無力となり辱めを受け、やがて繁栄から速やかに落ちる。
10.2.26
सोयं दुर्योधनेनार्थो लुब्धेनादीर्घदर्शिना ।
असमर्थः समारब्धो मूढत्वादविचिनन्तितः ॥ १०.२.२६ ॥
この事は貪欲で近視眼のドゥルヨーダナが始めたものであり、力に余り、愚かさゆえに熟慮なく着手された。
10.2.27
हितबुद्धीननादृत्य सम्मन्त्र्यासाधुभिः सह ।
वार्यमाणोऽकरोद्वैरं पाण्डवैर्गुणवत्तरैः ॥ १०.२.२७ ॥
善意の助言者を顧みず、悪人たちと謀り、制止されたにもかかわらず、はるかに徳ある般度の子らと敵対した。
10.2.28
पूर्वमप्यतिदुःशीलो न धैर्यं कर्तुमर्हति ।
तपत्यर्थे विपन्ने हि मित्राणां न कृतं वचः ॥ १०.२.२८ ॥
もとより極めて悪しき性質の者は忍耐することができず、事が挫折すると、友の言葉を聞かなかった悔いが彼を焼く。
10.2.29
अनुवर्तामहे यत्तु तं वयं पापपूरुषम् ।
अस्मानप्यनयस्तस्मात्प्राप्तोऽयं दारुणो महान् ॥ १०.२.२९ ॥
我々はあの罪深い男に従った。それゆえ、彼を通じて、この恐ろしく大きな災厄が我々にも降りかかったのだ。
10.2.30
अेन तु ममाद्यापि व्यसनेनोपतापिता ।
बुद्धिश्चिन्तयते किञ्चित्स्वं श्रेयो नावबुध्यते ॥ १०.२.३० ॥
この災厄によって、今もなお私の思慮は苦しめられている。何かを考えはするが、自らの善を悟ることができない。
10.2.31
मुह्यता तु मनुष्येण प्रष्टव्याः सुहृदो जनाः ।
तत्रास्य बुद्धिर्विनयस्तत्र श्रेयश्च पश्यति ॥ १०.२.३१ ॥
迷った人は善き友人たちに尋ねるべきである。そこにこそ彼の知恵と節度があり、そこにこそ善も見えるのだから。
10.2.32
ततोऽस्य मूलं कार्याणां बुद्ध्या निश्चित्य वै बुधाः ।
तेऽत्र पृष्टा यथा ब्रूयुस्तत्कर्तव्यं तथा भवेत् ॥ १०.२.३२ ॥
その後、知恵によってこれらの事柄の根本を定め、ここで尋ねられた賢者たちが言うことを行うべきである。
10.2.33
ते वयं धृतराष्ट्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
उपपृच्छामहे गत्वा विदुरं च महामतिम् ॥ १०.२.३३ ॥
それゆえ、我々は行って、ドリタラーシュトラと栄光ある ガーンダーリー、そして大いなる知恵のヴィドゥラに尋ねよう。
10.2.34
ते पृष्टास्तु वदेयुर्यच्छ्रेयो नः समनन्तरम् ।
तदस्माभिः पुनः कार्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ १०.२.३४ ॥
尋ねられたとき、彼らがすぐに我々にとっての善と告げることを、我々は再び行うべきである——これが私の確かな考えである。
10.2.35
अनारम्भात्तु कार्याणां नार्थः सम्पद्यते क्वचित् ॥ १०.२.३५ ॥
仕事を始めなければ、どこにおいても目的は成就しない。
10.2.36
कृते पुरुषकारे तु येषां कार्यं न सिध्यति ।
दैवेनोपहतास्ते तु नात्र कार्या विचारणा ॥ १०.२.३६ ॥
人間の努力を尽くしてもなお仕事が成就しない者は、運命に打ちのめされている。ここで考察する必要はない。