ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 10.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.2.1
श्रुतं ते वचनं सर्वं हेतुयुक्तं मया विभो ।
ममापि तु वचः किञ्चिच्छृणुष्वाद्य महाभुज ॥ १०.२.१ ॥
ಓ ಮಹಾಬಲನೇ, ನಾನು ಹೇಳಿದ ಕಾರಣಯುಕ್ತ ಮಾತುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನೀನು ಕೇಳಿದೆ. ಈಗ ನನ್ನ ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಕೇಳು, ಮಹಾಬಾಹುವೇ.
10.2.2
आबद्धा मानुषाः सर्वे निबद्धाः कर्मणोर्द्वयोः ।
दैवे पुरुषकारे च परं ताभ्यां न विद्यते ॥ १०.२.२ ॥
ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರೂ ಎರಡು ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ — ದೈವದಿಂದ ಮತ್ತು ಪುರುಷಕಾರದಿಂದ. ಇವೆರಡಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದದ್ದು ಇಲ್ಲ.
10.2.3
न हि दैवेन सिध्यन्ति कार्याण्येकेन सत्तम ।
न चापि कर्मणैकेन द्वाभ्यां सिद्धिस्तु योगतः ॥ १०.२.३ ॥
ಸತ್ತಮನೇ, ಕೇವಲ ದೈವದಿಂದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಕರ್ಮದಿಂದಲೂ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡರ ಸಂಯೋಗದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
10.2.4
ताभ्यामुभाभ्यां सर्वार्था निबद्धा अधमोत्तमाः ।
प्रवृत्ताश्चैव दृश्यन्ते निवृत्ताश्चैव सर्वशः ॥ १०.२.४ ॥
ಈ ಎರಡರಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಉದ್ದೇಶಗಳೂ ಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ — ಕೀಳಾದವರು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮರು. ಕೆಲವರು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವರಾಗಿಯೂ, ಕೆಲವರು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಮಿಸಿದವರಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
10.2.5
पर्जन्यः पर्वते वर्षन्किन्नु साधयते फलम् ।
कृष्टे क्षेत्रे तथा वर्षन्किं न साधयते फलम् ॥ १०.२.५ ॥
ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯುವ ಮೋಡ ಯಾವ ಫಲವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ? ಉತ್ತ ಹೊಲದ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯುವ ಮೋಡ ಏಕೆ ಫಲ ಸಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ?
10.2.6
उत्थानं चापि दैवस्य ह्यनुत्थानं च दैवतम् ।
व्यर्थं भवति सर्वत्र पूर्वस्तत्र विनिश्चयः ॥ १०.२.६ ॥
ದೈವದ ಉತ್ಥಾನವೂ, ಅನುತ್ಥಾನವೂ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕರ್ಮವೇ ನಿಶ್ಚಯ.
10.2.7
सुवृष्टे च यथा देवे सम्यक् क्षेत्रे च कर्षिते ।
बीजं महागुणं भूयात्तथा सिद्धिर्हि मानुषी ॥ १०.२.७ ॥
ಉತ್ತಮ ಮಳೆ ಬಂದು ಹೊಲವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉತ್ತಿದರೆ ಬೀಜ ಮಹಾಫಲ ನೀಡುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಸಿದ್ಧಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ.
10.2.8
तयोर्दैवं तु दुश्चिन्त्यं स्ववशेनैव वर्तते ।
प्राज्ञाः पुरुषकारे तु वर्तन्ते देवमास्थिताः ॥ १०.२.८ ॥
ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ದೈವ ಊಹಿಸಲಾಗದದು, ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ದೈವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ.
10.2.9
ताभ्यां सर्वे हि कार्यार्था मनुष्याणां नरर्षभ ।
विचेष्टन्तः स्म दृश्यन्ते निवृत्तास्तु तथैव च ॥ १०.२.९ ॥
ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಈ ಎರಡರಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯರ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ; ಜನರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಕೆಲವರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
10.2.10
कृतः पुरुषकारश्च सोऽपि दैवेन सिध्यति ।
तथास्य कर्मणः कर्तुरभिनिर्वर्तते फलम् ॥ १०.२.१० ॥
ಮಾಡಿದ ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನವೂ ದೈವದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ; ಅಂತೆಯೇ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಫಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
10.2.11
उत्थानं च मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम् ।
अभलं दृश्यते लोके सम्यगप्युपपादितम् ॥ १०.२.११ ॥
ದೈವವಿಲ್ಲದವರ, ಚತುರರ ಉದ್ಯೋಗವೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೂ ಸಹ.
10.2.12
तत्रालसा मनुष्याणां ये भवन्त्यमनस्विनः ।
उत्थानं ते विगर्हन्ति प्राज्ञानां तन्न रोचते ॥ १०.२.१२ ॥
ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೋಮಾರಿಗಳೂ ಸಂಕಲ್ಪವಿಲ್ಲದವರೂ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
10.2.13
प्रायशो हि कृतं कर्म नाफलं दृश्यते भुवि ।
अकृत्वा च पुनर्दुःखं कर्म पश्येन्महाफलम् ॥ १०.२.१३ ॥
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಫಲರಹಿತವೆಂದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ದುಃಖ; ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಮಹಾಫಲವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
10.2.14
चष्टामकुर्वंल्लभते यदि किञ्चिद्यदृच्छया ।
यो वा न लभते कृत्वा दुर्दर्शौ तावुभावपि ॥ १०.२.१४ ॥
ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡದೆಯೂ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಪಡೆದರೆ, ಅಥವಾ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿಯೂ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ — ಈ ಎರಡೂ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣುವಂಥವು.
10.2.15
शक्नोति जीवितुं दक्षो नालसः सुखमेधते ।
दृश्यन्ते जीवलोकेऽस्मिन्दक्षाः प्रायो हितैषिणः ॥ १०.२.१५ ॥
ಚತುರನು ಮಾತ್ರ ಬದುಕಬಲ್ಲನು; ಸೋಮಾರಿ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಜೀವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿತಬಯಸುವವರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
10.2.16
यदि दक्षः समारम्भात्कर्मणो नाश्नुते फलम् ।
नास्य वाच्यं भवेत्किञ्चिल्लब्धव्यं वाऽधिगच्छति ॥ १०.२.१६ ॥
ಚತುರನು ಕರ್ಮ ಆರಂಭಿಸಿದರೂ ಫಲ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಮೇಲೆ ಆರೋಪಿಸುವಂಥದ್ದೇನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಅಥವಾ ಪಡೆಯಬೇಕಾದುದನ್ನು ಅವನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
10.2.17
नाकृत्वा कर्म लोके हि फलं विन्दति कर्हिचित् ।
स तु वक्तव्यतां याति द्वेष्यो भवति भूयशः ॥ १०.२.१७ ॥
ಕರ್ಮ ಮಾಡದೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವನು ನಿಂದೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಪದೇ ಪದೇ ದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.
10.2.18
एवमेतदनादृत्य वर्तते यस्त्वतोऽन्यथा ।
स करोत्यात्मनोऽनर्थानेष बुद्धिमतां नयः ॥ १०.२.१८ ॥
ಇದನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ತನಗೇ ಅನರ್ಥಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಬುದ್ಧಿವಂತರ ನೀತಿ.
10.2.19
हीनं पुरुषकारेण यदि दैवेन वा पुनः ।
कारणाभ्यामथैताभ्यामुत्थानमफलं भवेत् ॥ १०.२.१९ ॥
ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅಥವಾ ದೈವದಿಂದ ಕೊರತೆಯಾದರೆ, ಈ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನ ನಿಷ್ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.
10.2.20
हीनं पुरुषकारेण कर्म त्विह न सिध्यति ॥ १०.२.२० ॥
ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
10.2.21
दैवतेभ्यो नमस्कृत्य यस्त्वर्थान्सम्यगीहते ।
दक्षो दाक्षिण्यसम्पन्नो न स मोघैर्विहन्यते ॥ १०.२.२१ ॥
ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವ ದಕ್ಷ, ಸೌಜನ್ಯವುಳ್ಳವನು ವ್ಯರ್ಥ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹಾಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
10.2.22
सम्यगीहा पुनरियं या बृद्धानुपसेवते ।
आपृच्छति च यच्छ्रेयः करोति च हितं वचः ॥ १०.२.२२ ॥
ಹಿರಿಯರನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಕೇಳಿ, ಹಿತವಚನದಂತೆ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯತ್ನ.
10.2.23
उत्थायोत्थाय हि सदा प्रष्टव्या वृद्धसम्मताः ।
ते स्म योगे परं मूलं तन्मूला सिद्धिरुच्यते ॥ १०.२.२३ ॥
ಸದಾ ಏಳುತ್ತಾ ಹಿರಿಯರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿರುವವರನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಪರಮ ಮೂಲ; ಸಿದ್ಧಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
10.2.24
वृद्धानां वचनं श्रुत्वा योऽभ्युत्थानं प्रयोजयेत् ।
उत्थानस्य फलं सम्यक्तदा स लभतेऽचिरात् ॥ १०.२.२४ ॥
ಹಿರಿಯರ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವವನು, ಆ ಪ್ರಯತ್ನದ ಸಮ್ಯಕ್ ಫಲವನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
10.2.25
रागात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्योऽर्थानीहेत मानवः ।
अनीशश्चावमानी च स शीघ्रं भ्रश्यते श्रियः ॥ १०.२.२५ ॥
ರಾಗ, ಕ್ರೋಧ, ಭಯ, ಲೋಭದಿಂದ ಯಾರು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ, ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಅಶಕ್ತನೂ ಅವಮಾನಿತನೂ ಆಗಿ ಬೇಗನೆ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಜಾರುತ್ತಾನೆ.
10.2.26
सोयं दुर्योधनेनार्थो लुब्धेनादीर्घदर्शिना ।
असमर्थः समारब्धो मूढत्वादविचिनन्तितः ॥ १०.२.२६ ॥
ಲೋಭಿ ಮತ್ತು ಅದೂರದರ್ಶಿಯಾದ ದುರ್ಯೋಧನನು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು; ಇದು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿದ್ದು ಮೂರ್ಖತನದಿಂದ ಆಲೋಚಿಸದೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
10.2.27
हितबुद्धीननादृत्य सम्मन्त्र्यासाधुभिः सह ।
वार्यमाणोऽकरोद्वैरं पाण्डवैर्गुणवत्तरैः ॥ १०.२.२७ ॥
ಹಿತೈಷಿಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ, ದುಷ್ಟರೊಡನೆ ಮಸಲತ್ತು ಮಾಡಿ, ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅತಿ ಗುಣವಂತರಾದ ಪಾಂಡವರೊಡನೆ ವೈರ ಮಾಡಿದನು.
10.2.28
पूर्वमप्यतिदुःशीलो न धैर्यं कर्तुमर्हति ।
तपत्यर्थे विपन्ने हि मित्राणां न कृतं वचः ॥ १०.२.२८ ॥
ಮೊದಲಿನಿಂದಲೇ ಅತಿ ದುಷ್ಟಸ್ವಭಾವದವನು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಲಾರನು; ಕಾರ್ಯ ವಿಫಲವಾದಾಗ ಮಿತ್ರರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಅವನನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ.
10.2.29
अनुवर्तामहे यत्तु तं वयं पापपूरुषम् ।
अस्मानप्यनयस्तस्मात्प्राप्तोऽयं दारुणो महान् ॥ १०.२.२९ ॥
ನಾವು ಆ ಪಾಪಪುರುಷನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆವು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಂದಲೇ ನಮಗೂ ಈ ಭಯಂಕರ, ಮಹಾ ಅನರ್ಥ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು.
10.2.30
अेन तु ममाद्यापि व्यसनेनोपतापिता ।
बुद्धिश्चिन्तयते किञ्चित्स्वं श्रेयो नावबुध्यते ॥ १०.२.३० ॥
ಈ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಿದೆ; ಅದು ಏನನ್ನೋ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ತನಗೆ ಹಿತವಾದುದನ್ನು ಅರಿಯಲಾರದೆ ಇದೆ.
10.2.31
मुह्यता तु मनुष्येण प्रष्टव्याः सुहृदो जनाः ।
तत्रास्य बुद्धिर्विनयस्तत्र श्रेयश्च पश्यति ॥ १०.२.३१ ॥
ಗೊಂದಲಗೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಹಿತೈಷಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿನಯ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಸೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
10.2.32
ततोऽस्य मूलं कार्याणां बुद्ध्या निश्चित्य वै बुधाः ।
तेऽत्र पृष्टा यथा ब्रूयुस्तत्कर्तव्यं तथा भवेत् ॥ १०.२.३२ ॥
ನಂತರ ಈ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅದನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು.
10.2.33
ते वयं धृतराष्ट्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
उपपृच्छामहे गत्वा विदुरं च महामतिम् ॥ १०.२.३३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಹೋಗಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನೂ, ಯಶಸ್ವಿನಿ ಗಾಂಧಾರಿಯನ್ನೂ, ಮಹಾಮತಿ ವಿದುರನನ್ನೂ ಕೇಳುತ್ತೇವೆ.
10.2.34
ते पृष्टास्तु वदेयुर्यच्छ्रेयो नः समनन्तरम् ।
तदस्माभिः पुनः कार्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ १०.२.३४ ॥
ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರು ತಕ್ಷಣ ನಮಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಯಾವುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅದನ್ನೇ ನಾವು ಮತ್ತೆ ಮಾಡಬೇಕು—ಇದು ನನ್ನ ದೃಢವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
10.2.35
अनारम्भात्तु कार्याणां नार्थः सम्पद्यते क्वचित् ॥ १०.२.३५ ॥
ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
10.2.36
कृते पुरुषकारे तु येषां कार्यं न सिध्यति ।
दैवेनोपहतास्ते तु नात्र कार्या विचारणा ॥ १०.२.३६ ॥
ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರೂ ಯಾರ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರು ದೈವದಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟವರು; ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.