Mahābhārata · Adhyāya 10.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.2.1
श्रुतं ते वचनं सर्वं हेतुयुक्तं मया विभो ।
ममापि तु वचः किञ्चिच्छृणुष्वाद्य महाभुज ॥ १०.२.१ ॥
Oh poderoso, has escuchado todas mis palabras, que estaban razonadas. Ahora escucha también algunas de mis palabras, oh de brazos poderosos.
10.2.2
आबद्धा मानुषाः सर्वे निबद्धाः कर्मणोर्द्वयोः ।
दैवे पुरुषकारे च परं ताभ्यां न विद्यते ॥ १०.२.२ ॥
Todos los seres humanos están atados, sujetos por dos clases de acción: el destino y el esfuerzo humano. Nada es superior a estos dos.
10.2.3
न हि दैवेन सिध्यन्ति कार्याण्येकेन सत्तम ।
न चापि कर्मणैकेन द्वाभ्यां सिद्धिस्तु योगतः ॥ १०.२.३ ॥
Oh mejor de los buenos, las tareas no se cumplen solo por el destino, ni solo por la acción; el éxito llega únicamente por la combinación de ambos.
10.2.4
ताभ्यामुभाभ्यां सर्वार्था निबद्धा अधमोत्तमाः ।
प्रवृत्ताश्चैव दृश्यन्ते निवृत्ताश्चैव सर्वशः ॥ १०.२.४ ॥
Todos los fines, tanto bajos como elevados, están atados por estos dos; unos se ven ocupados en la acción y otros, retirados en todos los sentidos.
10.2.5
पर्जन्यः पर्वते वर्षन्किन्नु साधयते फलम् ।
कृष्टे क्षेत्रे तथा वर्षन्किं न साधयते फलम् ॥ १०.२.५ ॥
¿Qué fruto produce una nube que llueve sobre una montaña? ¿Y por qué una nube que llueve sobre un campo labrado no produce fruto?
10.2.6
उत्थानं चापि दैवस्य ह्यनुत्थानं च दैवतम् ।
व्यर्थं भवति सर्वत्र पूर्वस्तत्र विनिश्चयः ॥ १०.२.६ ॥
Tanto el esfuerzo como la inacción del destino resultan vanos en todas partes; allí, la acción previa es la determinación.
10.2.7
सुवृष्टे च यथा देवे सम्यक् क्षेत्रे च कर्षिते ।
बीजं महागुणं भूयात्तथा सिद्धिर्हि मानुषी ॥ १०.२.७ ॥
Así como, cuando llueve bien y el campo ha sido bien arado, la semilla da gran fruto, así también es el éxito humano.
10.2.8
तयोर्दैवं तु दुश्चिन्त्यं स्ववशेनैव वर्तते ।
प्राज्ञाः पुरुषकारे तु वर्तन्ते देवमास्थिताः ॥ १०.२.८ ॥
De estos dos, el destino es difícil de concebir y actúa por su propio poder; pero los sabios, confiando en el destino, se mantienen en el esfuerzo humano.
10.2.9
ताभ्यां सर्वे हि कार्यार्था मनुष्याणां नरर्षभ ।
विचेष्टन्तः स्म दृश्यन्ते निवृत्तास्तु तथैव च ॥ १०.२.९ ॥
Oh toro entre los hombres, por estos dos se cumplen todos los fines de las acciones humanas; se ve a los hombres esforzarse, y también a algunos retirarse.
10.2.10
कृतः पुरुषकारश्च सोऽपि दैवेन सिध्यति ।
तथास्य कर्मणः कर्तुरभिनिर्वर्तते फलम् ॥ १०.२.१० ॥
El esfuerzo humano realizado también se consuma por el destino; y así el fruto de la acción se produce para quien actúa.
10.2.11
उत्थानं च मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम् ।
अभलं दृश्यते लोके सम्यगप्युपपादितम् ॥ १०.२.११ ॥
En el mundo se ve que el esfuerzo de los hombres, incluso el de los diestros, sin el destino resulta infructuoso, aunque se haya realizado bien.
10.2.12
तत्रालसा मनुष्याणां ये भवन्त्यमनस्विनः ।
उत्थानं ते विगर्हन्ति प्राज्ञानां तन्न रोचते ॥ १०.२.१२ ॥
Entre los hombres, quienes son perezosos y carecen de resolución censuran el esfuerzo; eso no agrada a los sabios.
10.2.13
प्रायशो हि कृतं कर्म नाफलं दृश्यते भुवि ।
अकृत्वा च पुनर्दुःखं कर्म पश्येन्महाफलम् ॥ १०.२.१३ ॥
Por lo general, la acción realizada no resulta estéril en la tierra; no actuar trae de nuevo el dolor, y por la acción se ve el gran fruto.
10.2.14
चष्टामकुर्वंल्लभते यदि किञ्चिद्यदृच्छया ।
यो वा न लभते कृत्वा दुर्दर्शौ तावुभावपि ॥ १०.२.१४ ॥
Si alguien obtiene algo por azar sin esfuerzo, o quien se esfuerza no lo obtiene — ambos casos son difíciles de ver.
10.2.15
शक्नोति जीवितुं दक्षो नालसः सुखमेधते ।
दृश्यन्ते जीवलोकेऽस्मिन्दक्षाः प्रायो हितैषिणः ॥ १०.२.१५ ॥
Solo el capaz puede vivir; el perezoso no prospera en la felicidad. En este mundo de los vivientes, los capaces suelen verse como buscadores del bien.
10.2.16
यदि दक्षः समारम्भात्कर्मणो नाश्नुते फलम् ।
नास्य वाच्यं भवेत्किञ्चिल्लब्धव्यं वाऽधिगच्छति ॥ १०.२.१६ ॥
Si el capaz, aunque emprende la acción, no obtiene su fruto, nada puede reprochársele; o bien obtiene lo que debe obtener.
10.2.17
नाकृत्वा कर्म लोके हि फलं विन्दति कर्हिचित् ।
स तु वक्तव्यतां याति द्वेष्यो भवति भूयशः ॥ १०.२.१७ ॥
En el mundo, nunca se obtiene fruto sin acción; pero él se vuelve digno de reproche y es odiado una y otra vez.
10.2.18
एवमेतदनादृत्य वर्तते यस्त्वतोऽन्यथा ।
स करोत्यात्मनोऽनर्थानेष बुद्धिमतां नयः ॥ १०.२.१८ ॥
Quien desatiende esto y se conduce de otro modo se acarrea desgracias a sí mismo; este es el camino de los sabios.
10.2.19
हीनं पुरुषकारेण यदि दैवेन वा पुनः ।
कारणाभ्यामथैताभ्यामुत्थानमफलं भवेत् ॥ १०.२.१९ ॥
Si algo falta por el esfuerzo humano o por el destino, entonces por estas dos causas el esfuerzo resultará infructuoso.
10.2.20
हीनं पुरुषकारेण कर्म त्विह न सिध्यति ॥ १०.२.२० ॥
Una acción carente de esfuerzo humano no se cumple aquí.
10.2.21
दैवतेभ्यो नमस्कृत्य यस्त्वर्थान्सम्यगीहते ।
दक्षो दाक्षिण्यसम्पन्नो न स मोघैर्विहन्यते ॥ १०.२.२१ ॥
El hombre hábil y cortés, que se inclina ante los dioses y persigue correctamente sus fines, no es frustrado por causas vanas.
10.2.22
सम्यगीहा पुनरियं या बृद्धानुपसेवते ।
आपृच्छति च यच्छ्रेयः करोति च हितं वचः ॥ १०.२.२२ ॥
Este es el esfuerzo correcto: quien sirve a los ancianos, pregunta qué es bueno y actúa según palabras beneficiosas.
10.2.23
उत्थायोत्थाय हि सदा प्रष्टव्या वृद्धसम्मताः ।
ते स्म योगे परं मूलं तन्मूला सिद्धिरुच्यते ॥ १०.२.२३ ॥
Siempre, levantándose una y otra vez, hay que consultar a quienes cuentan con la aprobación de los ancianos; en la planificación esa es la raíz suprema, y se dice que el éxito tiene en ella su raíz.
10.2.24
वृद्धानां वचनं श्रुत्वा योऽभ्युत्थानं प्रयोजयेत् ।
उत्थानस्य फलं सम्यक्तदा स लभतेऽचिरात् ॥ १०.२.२४ ॥
Quien, tras escuchar las palabras de los ancianos, se entrega al esfuerzo, pronto obtiene el fruto correcto de ese esfuerzo.
10.2.25
रागात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्योऽर्थानीहेत मानवः ।
अनीशश्चावमानी च स शीघ्रं भ्रश्यते श्रियः ॥ १०.२.२५ ॥
El hombre que busca sus fines por pasión, ira, miedo o codicia, impotente y deshonrado, pronto cae de la prosperidad.
10.2.26
सोयं दुर्योधनेनार्थो लुब्धेनादीर्घदर्शिना ।
असमर्थः समारब्धो मूढत्वादविचिनन्तितः ॥ १०.२.२६ ॥
Este asunto fue emprendido por Duryodhana, codicioso y miope; estaba fuera de su alcance y, por necedad, se inició sin reflexión.
10.2.27
हितबुद्धीननादृत्य सम्मन्त्र्यासाधुभिः सह ।
वार्यमाणोऽकरोद्वैरं पाण्डवैर्गुणवत्तरैः ॥ १०.२.२७ ॥
Desdeñando a sus consejeros bienintencionados y deliberando con hombres malvados, provocó la enemistad con los pandavas, mucho más virtuosos, aunque se le aconsejaba que no lo hiciera.
10.2.28
पूर्वमप्यतिदुःशीलो न धैर्यं कर्तुमर्हति ।
तपत्यर्थे विपन्ने हि मित्राणां न कृतं वचः ॥ १०.२.२८ ॥
El de naturaleza muy perversa no puede mantener la firmeza; cuando su propósito fracasa, la palabra de los amigos no atendida le quema de remordimiento.
10.2.29
अनुवर्तामहे यत्तु तं वयं पापपूरुषम् ।
अस्मानप्यनयस्तस्मात्प्राप्तोऽयं दारुणो महान् ॥ १०.२.२९ ॥
Seguimos a aquel hombre pecador, y por eso esta terrible y gran calamidad ha caído también sobre nosotros, por medio de él.
10.2.30
अेन तु ममाद्यापि व्यसनेनोपतापिता ।
बुद्धिश्चिन्तयते किञ्चित्स्वं श्रेयो नावबुध्यते ॥ १०.२.३० ॥
Incluso ahora mi mente está atormentada por esta calamidad; piensa en algo, pero no percibe su propio bien.
10.2.31
मुह्यता तु मनुष्येण प्रष्टव्याः सुहृदो जनाः ।
तत्रास्य बुद्धिर्विनयस्तत्र श्रेयश्च पश्यति ॥ १०.२.३१ ॥
El hombre confundido debe consultar a sus bienquerientes, pues allí su juicio y su disciplina, y allí también el bien, se hacen visibles.
10.2.32
ततोऽस्य मूलं कार्याणां बुद्ध्या निश्चित्य वै बुधाः ।
तेऽत्र पृष्टा यथा ब्रूयुस्तत्कर्तव्यं तथा भवेत् ॥ १०.२.३२ ॥
Entonces, habiendo determinado con juicio la raíz de estos asuntos, lo que digan los sabios al ser consultados aquí, eso es lo que debe hacerse.
10.2.33
ते वयं धृतराष्ट्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
उपपृच्छामहे गत्वा विदुरं च महामतिम् ॥ १०.२.३३ ॥
Así pues, iremos a consultar a Dhṛtarāṣṭra, a la gloriosa Gāndhārī y a Vidura, de gran sabiduría.
10.2.34
ते पृष्टास्तु वदेयुर्यच्छ्रेयो नः समनन्तरम् ।
तदस्माभिः पुनः कार्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ १०.२.३४ ॥
Cuando les preguntemos, lo que nos digan de inmediato como bien, eso debemos hacer de nuevo; ésta es mi firme opinión.
10.2.35
अनारम्भात्तु कार्याणां नार्थः सम्पद्यते क्वचित् ॥ १०.२.३५ ॥
Sin emprender las tareas, ningún propósito se cumple en ninguna parte.
10.2.36
कृते पुरुषकारे तु येषां कार्यं न सिध्यति ।
दैवेनोपहतास्ते तु नात्र कार्या विचारणा ॥ १०.२.३६ ॥
Para quienes su empresa no se cumple aun después de hacer el esfuerzo humano, están heridos por el destino; aquí no cabe deliberación.