ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 10.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.2.1
श्रुतं ते वचनं सर्वं हेतुयुक्तं मया विभो ।
ममापि तु वचः किञ्चिच्छृणुष्वाद्य महाभुज ॥ १०.२.१ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ମୋ ହେତୁଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ବଚନ ତୁମେ ଶୁଣିଛ। ଏବେ ମୋ କିଛି ବଚନ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
10.2.2
आबद्धा मानुषाः सर्वे निबद्धाः कर्मणोर्द्वयोः ।
दैवे पुरुषकारे च परं ताभ्यां न विद्यते ॥ १०.२.२ ॥
ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଇ କର୍ମରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଛନ୍ତି — ଦୈବ ଓ ପୁରୁଷକାର ଦ୍ୱାରା। ଏ ଦୁଇଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି ନାହିଁ।
10.2.3
न हि दैवेन सिध्यन्ति कार्याण्येकेन सत्तम ।
न चापि कर्मणैकेन द्वाभ्यां सिद्धिस्तु योगतः ॥ १०.२.३ ॥
ହେ ସତ୍ତମ, କେବଳ ଦୈବରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ଆଉ କେବଳ କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦୁଇଙ୍କ ଯୋଗରେ ହିଁ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
10.2.4
ताभ्यामुभाभ्यां सर्वार्था निबद्धा अधमोत्तमाः ।
प्रवृत्ताश्चैव दृश्यन्ते निवृत्ताश्चैव सर्वशः ॥ १०.२.४ ॥
ଏହି ଦୁଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବନ୍ଧା — ଅଧମ ଓ ଉତ୍ତମ ସମସ୍ତେ। କେହି କର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ, ଆଉ କେହି ସର୍ବପ୍ରକାରେ ନିବୃତ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
10.2.5
पर्जन्यः पर्वते वर्षन्किन्नु साधयते फलम् ।
कृष्टे क्षेत्रे तथा वर्षन्किं न साधयते फलम् ॥ १०.२.५ ॥
ପର୍ବତ ଉପରେ ବର୍ଷଣ କରୁଥିବା ମେଘ କେଉଁ ଫଳ ସାଧେ? ଆଉ କର୍ଷିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବର୍ଷଣ କରୁଥିବା ମେଘ କାହିଁକି ଫଳ ସାଧେ ନାହିଁ?
10.2.6
उत्थानं चापि दैवस्य ह्यनुत्थानं च दैवतम् ।
व्यर्थं भवति सर्वत्र पूर्वस्तत्र विनिश्चयः ॥ १०.२.६ ॥
ଦୈବର ଉତ୍ଥାନ ଓ ଅନୁତ୍ଥାନ ଉଭୟ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ; ସେଠାରେ ପୂର୍ବକର୍ମ ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ।
10.2.7
सुवृष्टे च यथा देवे सम्यक् क्षेत्रे च कर्षिते ।
बीजं महागुणं भूयात्तथा सिद्धिर्हि मानुषी ॥ १०.२.७ ॥
ଭଲ ବର୍ଷା ହେଲେ ଓ କ୍ଷେତ୍ର ଭଲରେ ଚଷାଯାଇଥିଲେ ବୀଜ ମହାଫଳ ଦିଏ; ସେହିପରି ମନୁଷ୍ୟର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
10.2.8
तयोर्दैवं तु दुश्चिन्त्यं स्ववशेनैव वर्तते ।
प्राज्ञाः पुरुषकारे तु वर्तन्ते देवमास्थिताः ॥ १०.२.८ ॥
ଏ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୈବ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ବଶରେ ଚଳେ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପୁରୁଷକାରରେ ଦୃଢ଼ ରହି ଦୈବକୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।
10.2.9
ताभ्यां सर्वे हि कार्यार्था मनुष्याणां नरर्षभ ।
विचेष्टन्तः स्म दृश्यन्ते निवृत्तास्तु तथैव च ॥ १०.२.९ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏ ଦୁହିଁଙ୍କ ଦ୍ୱାରାରେ ମଣିଷର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରୟୋଜନ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଲୋକମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ କେହି କେହି ପଛକୁ ହଟୁଥିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
10.2.10
कृतः पुरुषकारश्च सोऽपि दैवेन सिध्यति ।
तथास्य कर्मणः कर्तुरभिनिर्वर्तते फलम् ॥ १०.२.१० ॥
କରାଯାଇଥିବା ପୁରୁଷକାର ମଧ୍ୟ ଦୈବଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏହିପରି କର୍ମକର୍ତ୍ତାର କର୍ମର ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
10.2.11
उत्थानं च मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम् ।
अभलं दृश्यते लोके सम्यगप्युपपादितम् ॥ १०.२.११ ॥
ଦୈବବର୍ଜିତ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ ମଧ୍ୟ ଜଗତରେ ନିଷ୍ଫଳ ଦେଖାଯାଏ, ଭଲ ଭାବେ କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
10.2.12
तत्रालसा मनुष्याणां ये भवन्त्यमनस्विनः ।
उत्थानं ते विगर्हन्ति प्राज्ञानां तन्न रोचते ॥ १०.२.१२ ॥
ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଳସୁଆ ଓ ସଙ୍କଳ୍ପହୀନ, ସେମାନେ ଉଦ୍ୟମର ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି; ତାହା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
10.2.13
प्रायशो हि कृतं कर्म नाफलं दृश्यते भुवि ।
अकृत्वा च पुनर्दुःखं कर्म पश्येन्महाफलम् ॥ १०.२.१३ ॥
ସାଧାରଣତଃ କୃତ କର୍ମ ପୃଥିବୀରେ ନିଷ୍ଫଳ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। କର୍ମ ନ କଲେ ପୁନଶ୍ଚ ଦୁଃଖ ହୁଏ; କର୍ମରେ ହିଁ ମହାଫଳ ଦେଖାଯାଏ।
10.2.14
चष्टामकुर्वंल्लभते यदि किञ्चिद्यदृच्छया ।
यो वा न लभते कृत्वा दुर्दर्शौ तावुभावपि ॥ १०.२.१४ ॥
ଚେଷ୍ଟା ନ କରି ମଧ୍ୟ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ କିଛି ମିଳିଲେ, କିମ୍ବା ଚେଷ୍ଟା କରି ମଧ୍ୟ ନ ମିଳିଲେ — ଏ ଦୁଇଟି ଦୁର୍ଲଭ ଦେଖାଯାଏ।
10.2.15
शक्नोति जीवितुं दक्षो नालसः सुखमेधते ।
दृश्यन्ते जीवलोकेऽस्मिन्दक्षाः प्रायो हितैषिणः ॥ १०.२.१५ ॥
କୁଶଳୀ ହିଁ ବଞ୍ଚି ପାରେ; ଅଳସୁଆ ସୁଖ ପାଏ ନାହିଁ। ଏହି ଜୀବଲୋକରେ କୁଶଳୀମାନେ ସାଧାରଣତଃ ହିତୈଷୀ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
10.2.16
यदि दक्षः समारम्भात्कर्मणो नाश्नुते फलम् ।
नास्य वाच्यं भवेत्किञ्चिल्लब्धव्यं वाऽधिगच्छति ॥ १०.२.१६ ॥
କୁଶଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରି ମଧ୍ୟ ଫଳ ନ ପାଇଲେ, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦୋଷ କହିବାର କିଛି ନ ଥାଏ; କିମ୍ବା ଯାହା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ତାହା ସେ ପାଏ।
10.2.17
नाकृत्वा कर्म लोके हि फलं विन्दति कर्हिचित् ।
स तु वक्तव्यतां याति द्वेष्यो भवति भूयशः ॥ १०.२.१७ ॥
କର୍ମ ନ କରି ଜଗତରେ କେବେ ହେଁ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସେ ନିନ୍ଦାର ପାତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଘୃଣିତ ହୁଏ।
10.2.18
एवमेतदनादृत्य वर्तते यस्त्वतोऽन्यथा ।
स करोत्यात्मनोऽनर्थानेष बुद्धिमतां नयः ॥ १०.२.१८ ॥
ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରି ଏହାର ବିପରୀତ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ ହିଁ ଅନର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି କରେ — ଏହା ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପଥ।
10.2.19
हीनं पुरुषकारेण यदि दैवेन वा पुनः ।
कारणाभ्यामथैताभ्यामुत्थानमफलं भवेत् ॥ १०.२.१९ ॥
ପୁରୁଷକାର ବା ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଅଭାବ ଥିଲେ, ଏହି ଦୁଇ କାରଣରୁ ଉଦ୍ୟମ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।
10.2.20
हीनं पुरुषकारेण कर्म त्विह न सिध्यति ॥ १०.२.२० ॥
ଏଠାରେ ପୁରୁଷକାରରେ ଅଭାବ ଥିବା କର୍ମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
10.2.21
दैवतेभ्यो नमस्कृत्य यस्त्वर्थान्सम्यगीहते ।
दक्षो दाक्षिण्यसम्पन्नो न स मोघैर्विहन्यते ॥ १०.२.२१ ॥
ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଯିଏ ଦକ୍ଷ ଓ ସୌଜନ୍ୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମ୍ୟକ ଭାବରେ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ବ୍ୟର୍ଥ କାରଣରେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
10.2.22
सम्यगीहा पुनरियं या बृद्धानुपसेवते ।
आपृच्छति च यच्छ्रेयः करोति च हितं वचः ॥ १०.२.२२ ॥
ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଶ୍ରେୟ ପଚାରି, ହିତକର ବାକ୍ୟ ଅନୁସାରେ କରୁଥିବା ଏହି ଚେଷ୍ଟା ହିଁ ସମ୍ୟକ ଚେଷ୍ଟା।
10.2.23
उत्थायोत्थाय हि सदा प्रष्टव्या वृद्धसम्मताः ।
ते स्म योगे परं मूलं तन्मूला सिद्धिरुच्यते ॥ १०.२.२३ ॥
ସଦା ଉଠି ଉଠି ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସମ୍ମତ ଲୋକଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଉଚିତ। ଯୋଜନାରେ ତାହା ପରମ ମୂଳ; ସିଦ୍ଧି ସେହି ମୂଳରେ ଆଧାରିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
10.2.24
वृद्धानां वचनं श्रुत्वा योऽभ्युत्थानं प्रयोजयेत् ।
उत्थानस्य फलं सम्यक्तदा स लभतेऽचिरात् ॥ १०.२.२४ ॥
ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଯିଏ ଉଦ୍ୟମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ସେହି ଉଦ୍ୟମର ସମ୍ୟକ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ପାଏ।
10.2.25
रागात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्योऽर्थानीहेत मानवः ।
अनीशश्चावमानी च स शीघ्रं भ्रश्यते श्रियः ॥ १०.२.२५ ॥
ରାଗ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ କିମ୍ବା ଲୋଭରୁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଅର୍ଥ ଖୋଜେ, ସେ ଅସମର୍ଥ ଓ ଅପମାନିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ ।
10.2.26
सोयं दुर्योधनेनार्थो लुब्धेनादीर्घदर्शिना ।
असमर्थः समारब्धो मूढत्वादविचिनन्तितः ॥ १०.२.२६ ॥
ଲୋଭୀ ଓ ଅଦୂରଦର୍ଶୀ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲା; ତାହା ଅସମର୍ଥ ଥିଲା ଏବଂ ମୂର୍ଖତାରୁ ବିଚାର ନ କରି କରାଯାଇଥିଲା ।
10.2.27
हितबुद्धीननादृत्य सम्मन्त्र्यासाधुभिः सह ।
वार्यमाणोऽकरोद्वैरं पाण्डवैर्गुणवत्तरैः ॥ १०.२.२७ ॥
ହିତୈଷୀମାନଙ୍କ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରି, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ସହ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ନିବାରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଗୁଣବାନ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ବୈର କଲା ।
10.2.28
पूर्वमप्यतिदुःशीलो न धैर्यं कर्तुमर्हति ।
तपत्यर्थे विपन्ने हि मित्राणां न कृतं वचः ॥ १०.२.२८ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଅତି ଦୁଷ୍ଟସ୍ୱଭାବ ଥିବା ଲୋକ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖିପାରେ ନାହିଁ; କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହେଲେ ମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ନ ମାନିବାର ଅନୁତାପ ତାକୁ ଦହନ କରେ ।
10.2.29
अनुवर्तामहे यत्तु तं वयं पापपूरुषम् ।
अस्मानप्यनयस्तस्मात्प्राप्तोऽयं दारुणो महान् ॥ १०.२.२९ ॥
ଆମେ ସେହି ପାପୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ଅନୁସରଣ କଲୁ; ତେଣୁ ତା'ଠାରୁ ଆମ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ମହା ବିପଦ ଆସିଛି ।
10.2.30
अेन तु ममाद्यापि व्यसनेनोपतापिता ।
बुद्धिश्चिन्तयते किञ्चित्स्वं श्रेयो नावबुध्यते ॥ १०.२.३० ॥
ଏହି ବିପଦରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୋ ବୁଦ୍ଧି ପୀଡ଼ିତ; ତାହା କିଛି ଭାବେ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ମଙ୍ଗଳ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ ।
10.2.31
मुह्यता तु मनुष्येण प्रष्टव्याः सुहृदो जनाः ।
तत्रास्य बुद्धिर्विनयस्तत्र श्रेयश्च पश्यति ॥ १०.२.३१ ॥
ବିଭ୍ରାନ୍ତ ମଣିଷ ନିଜ ହିତୈଷୀ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ହିଁ ତାର ବୁଦ୍ଧି ଓ ବିନୟ, ଏବଂ ସେଠାରେ ହିଁ ଶ୍ରେୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
10.2.32
ततोऽस्य मूलं कार्याणां बुद्ध्या निश्चित्य वै बुधाः ।
तेऽत्र पृष्टा यथा ब्रूयुस्तत्कर्तव्यं तथा भवेत् ॥ १०.२.३२ ॥
ତା'ପରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ମୂଳକୁ ବୁଦ୍ଧିରେ ସ୍ଥିର କରି, ଏଠାରେ ପଚରାଗଲେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାହା କହିବେ, ତାହା ହିଁ କରାଯିବା ଉଚିତ।
10.2.33
ते वयं धृतराष्ट्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
उपपृच्छामहे गत्वा विदुरं च महामतिम् ॥ १०.२.३३ ॥
ତେଣୁ ଆମେ ଯାଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଯଶସ୍ୱିନୀ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମହାମତି ବିଦୁରଙ୍କୁ ପଚାରିବା।
10.2.34
ते पृष्टास्तु वदेयुर्यच्छ्रेयो नः समनन्तरम् ।
तदस्माभिः पुनः कार्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ १०.२.३४ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ପଚରାଗଲେ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ଶ୍ରେୟ କହିବେ, ତାହା ହିଁ ଆମକୁ ପୁନର୍ବାର କରିବାକୁ ହେବ—ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ମତ।
10.2.35
अनारम्भात्तु कार्याणां नार्थः सम्पद्यते क्वचित् ॥ १०.२.३५ ॥
କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ନ କଲେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
10.2.36
कृते पुरुषकारे तु येषां कार्यं न सिध्यति ।
दैवेनोपहतास्ते तु नात्र कार्या विचारणा ॥ १०.२.३६ ॥
ମାନବ ପ୍ରୟାସ କଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଆହତ; ଏଥିରେ ବିଚାର କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।