ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 10.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.2.1
श्रुतं ते वचनं सर्वं हेतुयुक्तं मया विभो ।
ममापि तु वचः किञ्चिच्छृणुष्वाद्य महाभुज ॥ १०.२.१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਮੇਰੇ ਤਰਕ-ਭਰੇ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵੀ ਕੁਝ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।
10.2.2
आबद्धा मानुषाः सर्वे निबद्धाः कर्मणोर्द्वयोः ।
दैवे पुरुषकारे च परं ताभ्यां न विद्यते ॥ १०.२.२ ॥
ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੋ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ — ਦੈਵ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
10.2.3
न हि दैवेन सिध्यन्ति कार्याण्येकेन सत्तम ।
न चापि कर्मणैकेन द्वाभ्यां सिद्धिस्तु योगतः ॥ १०.२.३ ॥
ਹੇ ਸੱਤਮ, ਕੇਵਲ ਦੈਵ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
10.2.4
ताभ्यामुभाभ्यां सर्वार्था निबद्धा अधमोत्तमाः ।
प्रवृत्ताश्चैव दृश्यन्ते निवृत्ताश्चैव सर्वशः ॥ १०.२.४ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਬੱਝੇ ਹਨ — ਨੀਵੇਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਸਭ। ਕੁਝ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
10.2.5
पर्जन्यः पर्वते वर्षन्किन्नु साधयते फलम् ।
कृष्टे क्षेत्रे तथा वर्षन्किं न साधयते फलम् ॥ १०.२.५ ॥
ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵਰ੍ਹਦਾ ਬੱਦਲ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਸਾਧਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਵਾਹੀ ਹੋਏ ਖੇਤ ਉੱਤੇ ਵਰ੍ਹਦਾ ਬੱਦਲ ਕੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਸਾਧਦਾ?
10.2.6
उत्थानं चापि दैवस्य ह्यनुत्थानं च दैवतम् ।
व्यर्थं भवति सर्वत्र पूर्वस्तत्र विनिश्चयः ॥ १०.२.६ ॥
ਦੈਵ ਦਾ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਉੱਦਮਹੀਣਤਾ ਦੋਵੇਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਪੂਰਬਲਾ ਕਰਮ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੈ।
10.2.7
सुवृष्टे च यथा देवे सम्यक् क्षेत्रे च कर्षिते ।
बीजं महागुणं भूयात्तथा सिद्धिर्हि मानुषी ॥ १०.२.७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਖੇਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੀਜ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਫਲਤਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
10.2.8
तयोर्दैवं तु दुश्चिन्त्यं स्ववशेनैव वर्तते ।
प्राज्ञाः पुरुषकारे तु वर्तन्ते देवमास्थिताः ॥ १०.२.८ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੈਵ ਅਚਿੰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੈਵ ਦਾ ਵੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
10.2.9
ताभ्यां सर्वे हि कार्यार्था मनुष्याणां नरर्षभ ।
विचेष्टन्तः स्म दृश्यन्ते निवृत्तास्तु तथैव च ॥ १०.२.९ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਮਕਸਦ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਲੋਕ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਵੀ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।
10.2.10
कृतः पुरुषकारश्च सोऽपि दैवेन सिध्यति ।
तथास्य कर्मणः कर्तुरभिनिर्वर्तते फलम् ॥ १०.२.१० ॥
ਕੀਤਾ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਵੀ ਦੈਵ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
10.2.11
उत्थानं च मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम् ।
अभलं दृश्यते लोके सम्यगप्युपपादितम् ॥ १०.२.११ ॥
ਦੈਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉੱਦਮ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
10.2.12
तत्रालसा मनुष्याणां ये भवन्त्यमनस्विनः ।
उत्थानं ते विगर्हन्ति प्राज्ञानां तन्न रोचते ॥ १०.२.१२ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਆਲਸੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਦਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ।
10.2.13
प्रायशो हि कृतं कर्म नाफलं दृश्यते भुवि ।
अकृत्वा च पुनर्दुःखं कर्म पश्येन्महाफलम् ॥ १०.२.१३ ॥
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਰਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੇਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਹਾਨ ਫਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
10.2.14
चष्टामकुर्वंल्लभते यदि किञ्चिद्यदृच्छया ।
यो वा न लभते कृत्वा दुर्दर्शौ तावुभावपि ॥ १०.२.१४ ॥
ਯਤਨ ਨਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੇ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਰਲੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
10.2.15
शक्नोति जीवितुं दक्षो नालसः सुखमेधते ।
दृश्यन्ते जीवलोकेऽस्मिन्दक्षाः प्रायो हितैषिणः ॥ १०.२.१५ ॥
ਕੁਸ਼ਲ ਹੀ ਜੀਅ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਆਲਸੀ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਜੀਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
10.2.16
यदि दक्षः समारम्भात्कर्मणो नाश्नुते फलम् ।
नास्य वाच्यं भवेत्किञ्चिल्लब्धव्यं वाऽधिगच्छति ॥ १०.२.१६ ॥
ਕੁਸ਼ਲ ਬੰਦਾ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਫਲ ਨਾ ਪਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਜਾਂ ਜੋ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਉਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
10.2.17
नाकृत्वा कर्म लोके हि फलं विन्दति कर्हिचित् ।
स तु वक्तव्यतां याति द्वेष्यो भवति भूयशः ॥ १०.२.१७ ॥
ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਉਹ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
10.2.18
एवमेतदनादृत्य वर्तते यस्त्वतोऽन्यथा ।
स करोत्यात्मनोऽनर्थानेष बुद्धिमतां नयः ॥ १०.२.१८ ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਅਨਰਥ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।
10.2.19
हीनं पुरुषकारेण यदि दैवेन वा पुनः ।
कारणाभ्यामथैताभ्यामुत्थानमफलं भवेत् ॥ १०.२.१९ ॥
ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਜਾਂ ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉੱਦਮ ਵਿਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
10.2.20
हीनं पुरुषकारेण कर्म त्विह न सिध्यति ॥ १०.२.२० ॥
ਇੱਥੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
10.2.21
दैवतेभ्यो नमस्कृत्य यस्त्वर्थान्सम्यगीहते ।
दक्षो दाक्षिण्यसम्पन्नो न स मोघैर्विहन्यते ॥ १०.२.२१ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅਰਥਾਂ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹਾਰਦਾ।
10.2.22
सम्यगीहा पुनरियं या बृद्धानुपसेवते ।
आपृच्छति च यच्छ्रेयः करोति च हितं वचः ॥ १०.२.२२ ॥
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਭਲਾਈ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਯਤਨ ਹੀ ਠੀਕ ਯਤਨ ਹੈ।
10.2.23
उत्थायोत्थाय हि सदा प्रष्टव्या वृद्धसम्मताः ।
ते स्म योगे परं मूलं तन्मूला सिद्धिरुच्यते ॥ १०.२.२३ ॥
ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਠ-ਉੱਠ ਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਨੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਪਰਮ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਉਸੇ ਜੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
10.2.24
वृद्धानां वचनं श्रुत्वा योऽभ्युत्थानं प्रयोजयेत् ।
उत्थानस्य फलं सम्यक्तदा स लभतेऽचिरात् ॥ १०.२.२४ ॥
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜੋ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਯਤਨ ਦਾ ਠੀਕ ਫਲ ਛੇਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
10.2.25
रागात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्योऽर्थानीहेत मानवः ।
अनीशश्चावमानी च स शीघ्रं भ्रश्यते श्रियः ॥ १०.२.२५ ॥
ਰਾਗ, ਕ੍ਰੋਧ, ਭੈ ਜਾਂ ਲੋਭ ਤੋਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਨ-ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਵੱਸ ਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸੰਪਦਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
10.2.26
सोयं दुर्योधनेनार्थो लुब्धेनादीर्घदर्शिना ।
असमर्थः समारब्धो मूढत्वादविचिनन्तितः ॥ १०.२.२६ ॥
ਲੋਭੀ ਤੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਕਾਰਨ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
10.2.27
हितबुद्धीननादृत्य सम्मन्त्र्यासाधुभिः सह ।
वार्यमाणोऽकरोद्वैरं पाण्डवैर्गुणवत्तरैः ॥ १०.२.२७ ॥
ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਕੇ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਤਿ ਗੁਣਵਾਨ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕੀਤਾ।
10.2.28
पूर्वमप्यतिदुःशीलो न धैर्यं कर्तुमर्हति ।
तपत्यर्थे विपन्ने हि मित्राणां न कृतं वचः ॥ १०.२.२८ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਧੀਰਜ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ; ਕੰਮ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨਣ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ।
10.2.29
अनुवर्तामहे यत्तु तं वयं पापपूरुषम् ।
अस्मानप्यनयस्तस्मात्प्राप्तोऽयं दारुणो महान् ॥ १०.२.२९ ॥
ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਆ ਪਈ ਹੈ।
10.2.30
अेन तु ममाद्यापि व्यसनेनोपतापिता ।
बुद्धिश्चिन्तयते किञ्चित्स्वं श्रेयो नावबुध्यते ॥ १०.२.३० ॥
ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਪੀੜਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਕੁਝ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੀ।
10.2.31
मुह्यता तु मनुष्येण प्रष्टव्याः सुहृदो जनाः ।
तत्रास्य बुद्धिर्विनयस्तत्र श्रेयश्च पश्यति ॥ १०.२.३१ ॥
ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਵਿਨੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਯ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
10.2.32
ततोऽस्य मूलं कार्याणां बुद्ध्या निश्चित्य वै बुधाः ।
तेऽत्र पृष्टा यथा ब्रूयुस्तत्कर्तव्यं तथा भवेत् ॥ १०.२.३२ ॥
ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜੋ ਆਖਣ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
10.2.33
ते वयं धृतराष्ट्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
उपपृच्छामहे गत्वा विदुरं च महामतिम् ॥ १०.२.३३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾਮਤੀ ਵਿਦੁਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛਾਂਗੇ।
10.2.34
ते पृष्टास्तु वदेयुर्यच्छ्रेयो नः समनन्तरम् ।
तदस्माभिः पुनः कार्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ १०.२.३४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਯ ਆਖਣਗੇ, ਉਹੀ ਸਾਨੂੰ ਫਿਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਰਾਏ ਹੈ।
10.2.35
अनारम्भात्तु कार्याणां नार्थः सम्पद्यते क्वचित् ॥ १०.२.३५ ॥
ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
10.2.36
कृते पुरुषकारे तु येषां कार्यं न सिध्यति ।
दैवेनोपहतास्ते तु नात्र कार्या विचारणा ॥ १०.२.३६ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਉਹ ਦੈਵ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।