మహాభారతం · అధ్యాయం 10.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.2.1
श्रुतं ते वचनं सर्वं हेतुयुक्तं मया विभो ।
ममापि तु वचः किञ्चिच्छृणुष्वाद्य महाभुज ॥ १०.२.१ ॥
ఓ మహాబలుడా, నేను చెప్పిన హేతుయుక్తమైన మాటలన్నీ నీవు విన్నావు. ఇప్పుడు నా మాటలను కూడా కొంత వినుము, మహాబాహూ.
10.2.2
आबद्धा मानुषाः सर्वे निबद्धाः कर्मणोर्द्वयोः ।
दैवे पुरुषकारे च परं ताभ्यां न विद्यते ॥ १०.२.२ ॥
మానవులందరూ రెండు కర్మలతో బంధింపబడ్డారు — దైవంతోనూ పురుషకారంతోనూ. ఈ రెండింటికంటే ఉన్నతమైనది ఏదీ లేదు.
10.2.3
न हि दैवेन सिध्यन्ति कार्याण्येकेन सत्तम ।
न चापि कर्मणैकेन द्वाभ्यां सिद्धिस्तु योगतः ॥ १०.२.३ ॥
సత్తమా, కేవలం దైవంతో కార్యాలు సిద్ధించవు; కేవలం కర్మతోనూ సిద్ధించవు. రెండింటి కలయికతోనే సిద్ధి కలుగుతుంది.
10.2.4
ताभ्यामुभाभ्यां सर्वार्था निबद्धा अधमोत्तमाः ।
प्रवृत्ताश्चैव दृश्यन्ते निवृत्ताश्चैव सर्वशः ॥ १०.२.४ ॥
ఈ రెండింటితోనే సమస్త ప్రయోజనాలు బంధింపబడ్డాయి — అధములు, ఉత్తములు అందరూ. కొందరు కార్యాలలో నిమగ్నులుగా, కొందరు అన్ని విధాలుగా విరమించినవారిగా కనిపిస్తారు.
10.2.5
पर्जन्यः पर्वते वर्षन्किन्नु साधयते फलम् ।
कृष्टे क्षेत्रे तथा वर्षन्किं न साधयते फलम् ॥ १०.२.५ ॥
పర్వతంపై వర్షించే మేఘం ఏ ఫలాన్ని సాధిస్తుంది? దున్నిన పొలంపై వర్షించే మేఘం ఏ ఫలాన్ని సాధించదు?
10.2.6
उत्थानं चापि दैवस्य ह्यनुत्थानं च दैवतम् ।
व्यर्थं भवति सर्वत्र पूर्वस्तत्र विनिश्चयः ॥ १०.२.६ ॥
దైవానికి ఉత్థానమూ, అనుత్థానమూ రెండూ అన్ని చోట్లా వ్యర్థమవుతాయి; అక్కడ పూర్వకర్మయే నిశ్చయం.
10.2.7
सुवृष्टे च यथा देवे सम्यक् क्षेत्रे च कर्षिते ।
बीजं महागुणं भूयात्तथा सिद्धिर्हि मानुषी ॥ १०.२.७ ॥
మంచి వర్షం కురిసి, పొలం బాగా దున్నబడినప్పుడు విత్తనం గొప్ప ఫలితాన్ని ఇచ్చినట్లే, మానవ విజయమూ అలాగే ఉంటుంది.
10.2.8
तयोर्दैवं तु दुश्चिन्त्यं स्ववशेनैव वर्तते ।
प्राज्ञाः पुरुषकारे तु वर्तन्ते देवमास्थिताः ॥ १०.२.८ ॥
వీటిలో దైవం ఊహింపరానిది, తన స్వవశంలోనే నడుస్తుంది; కానీ జ్ఞానులు పురుషప్రయత్నంలో నిలిచి దైవాన్ని ఆశ్రయిస్తారు.
10.2.9
ताभ्यां सर्वे हि कार्यार्था मनुष्याणां नरर्षभ ।
विचेष्टन्तः स्म दृश्यन्ते निवृत्तास्तु तथैव च ॥ १०.२.९ ॥
నరశ్రేష్ఠా, ఈ రెంటి వల్లనే మనుషుల కార్యప్రయోజనాలన్నీ జరుగుతాయి; ప్రజలు ప్రయత్నిస్తూ కనిపిస్తారు, కొందరు వెనక్కి తగ్గుతారు కూడా.
10.2.10
कृतः पुरुषकारश्च सोऽपि दैवेन सिध्यति ।
तथास्य कर्मणः कर्तुरभिनिर्वर्तते फलम् ॥ १०.२.१० ॥
చేసిన పురుషప్రయత్నం కూడా దైవం వల్లనే సిద్ధిస్తుంది; అలాగే చేసేవాని కర్మఫలం పుడుతుంది.
10.2.11
उत्थानं च मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम् ।
अभलं दृश्यते लोके सम्यगप्युपपादितम् ॥ १०.२.११ ॥
దైవం లేనివారి, సమర్థులైనవారి ఉత్థానం కూడా లోకంలో ఫలించనిదిగా కనిపిస్తుంది; బాగా చేసినప్పటికీ.
10.2.12
तत्रालसा मनुष्याणां ये भवन्त्यमनस्विनः ।
उत्थानं ते विगर्हन्ति प्राज्ञानां तन्न रोचते ॥ १०.२.१२ ॥
మనుషులలో బద్ధకులు, సంకల్పం లేనివారు ప్రయత్నాన్ని నిందిస్తారు; అది జ్ఞానులకు నచ్చదు.
10.2.13
प्रायशो हि कृतं कर्म नाफलं दृश्यते भुवि ।
अकृत्वा च पुनर्दुःखं कर्म पश्येन्महाफलम् ॥ १०.२.१३ ॥
సాధారణంగా చేసిన కర్మ భూమిపై ఫలించకుండా కనిపించదు. కర్మ చేయకపోతే మళ్లీ దుఃఖమే; కర్మ చేసినవాడు గొప్ప ఫలాన్ని చూస్తాడు.
10.2.14
चष्टामकुर्वंल्लभते यदि किञ्चिद्यदृच्छया ।
यो वा न लभते कृत्वा दुर्दर्शौ तावुभावपि ॥ १०.२.१४ ॥
ప్రయత్నం చేయకుండానే యాదృచ్ఛికంగా ఏదైనా పొందితే, లేదా ప్రయత్నించినా పొందకపోతే — ఈ రెండూ అరుదుగా కనిపించేవే.
10.2.15
शक्नोति जीवितुं दक्षो नालसः सुखमेधते ।
दृश्यन्ते जीवलोकेऽस्मिन्दक्षाः प्रायो हितैषिणः ॥ १०.२.१५ ॥
సమర్థుడే జీవించగలడు; సోమరి సుఖాన్ని పొందడు. ఈ జీవలోకంలో సమర్థులు సాధారణంగా హితాన్ని కోరేవారుగా కనిపిస్తారు.
10.2.16
यदि दक्षः समारम्भात्कर्मणो नाश्नुते फलम् ।
नास्य वाच्यं भवेत्किञ्चिल्लब्धव्यं वाऽधिगच्छति ॥ १०.२.१६ ॥
సమర్థుడు కర్మను ప్రారంభించినా ఫలాన్ని పొందకపోతే, అతనిపై నిందించదగినది ఏమీ ఉండదు; లేదా తగినదాన్ని అతడు పొందుతాడు.
10.2.17
नाकृत्वा कर्म लोके हि फलं विन्दति कर्हिचित् ।
स तु वक्तव्यतां याति द्वेष्यो भवति भूयशः ॥ १०.२.१७ ॥
కర్మ చేయకుండా లోకంలో ఎప్పుడూ ఫలాన్ని పొందరు. కానీ అతడు నిందకు గురై, తరచూ ద్వేషింపబడేవాడవుతాడు.
10.2.18
एवमेतदनादृत्य वर्तते यस्त्वतोऽन्यथा ।
स करोत्यात्मनोऽनर्थानेष बुद्धिमतां नयः ॥ १०.२.१८ ॥
దీన్ని నిర్లక్ష్యం చేసి దీనికి భిన్నంగా ప్రవర్తించేవాడు తనకే అనర్థాలను తెచ్చుకుంటాడు. ఇది బుద్ధిమంతుల మార్గం.
10.2.19
हीनं पुरुषकारेण यदि दैवेन वा पुनः ।
कारणाभ्यामथैताभ्यामुत्थानमफलं भवेत् ॥ १०.२.१९ ॥
పురుషకారంతో గానీ దైవంతో గానీ లోపమైతే, ఈ రెండు కారణాల వల్ల ప్రయత్నం ఫలించక పోవచ్చు.
10.2.20
हीनं पुरुषकारेण कर्म त्विह न सिध्यति ॥ १०.२.२० ॥
ఇక్కడ పురుషకారంలో లోపమున్న కర్మ సిద్ధించదు.
10.2.21
दैवतेभ्यो नमस्कृत्य यस्त्वर्थान्सम्यगीहते ।
दक्षो दाक्षिण्यसम्पन्नो न स मोघैर्विहन्यते ॥ १०.२.२१ ॥
దేవతలకు నమస్కరించి, తన ప్రయోజనాలను సరిగా సాధించే దక్షుడు, సౌజన్యం కలవాడు వ్యర్థ కారణాలతో చెడిపోడు.
10.2.22
सम्यगीहा पुनरियं या बृद्धानुपसेवते ।
आपृच्छति च यच्छ्रेयः करोति च हितं वचः ॥ १०.२.२२ ॥
పెద్దలను సేవించి, శ్రేయస్సును అడిగి, హితమైన మాట ప్రకారం చేసే ఈ ప్రయత్నమే సరైన ప్రయత్నం.
10.2.23
उत्थायोत्थाय हि सदा प्रष्टव्या वृद्धसम्मताः ।
ते स्म योगे परं मूलं तन्मूला सिद्धिरुच्यते ॥ १०.२.२३ ॥
ఎప్పుడూ లేచి లేచి పెద్దలతో సమ్మతితో సంప్రదించాలి. ఉపాయంలో అదే పరమ మూలం; సిద్ధి ఆ మూలంపైనే ఆధారపడుతుందని చెబుతారు.
10.2.24
वृद्धानां वचनं श्रुत्वा योऽभ्युत्थानं प्रयोजयेत् ।
उत्थानस्य फलं सम्यक्तदा स लभतेऽचिरात् ॥ १०.२.२४ ॥
పెద్దల మాటలు విని ప్రయత్నంలో నిమగ్నమయ్యేవాడు, ఆ ప్రయత్నం యొక్క సరైన ఫలాన్ని త్వరలో పొందుతాడు.
10.2.25
रागात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्योऽर्थानीहेत मानवः ।
अनीशश्चावमानी च स शीघ्रं भ्रश्यते श्रियः ॥ १०.२.२५ ॥
రాగం, క్రోధం, భయం, లోభం వల్ల ఎవరు సంపదలను కోరుతారో, ఆ మనిషి శక్తిహీనుడై అవమానం పొంది త్వరలోనే శ్రేయస్సు నుండి పడిపోతాడు.
10.2.26
सोयं दुर्योधनेनार्थो लुब्धेनादीर्घदर्शिना ।
असमर्थः समारब्धो मूढत्वादविचिनन्तितः ॥ १०.२.२६ ॥
లోభి, దూరదృష్టి లేని దుర్యోధనుడు ఈ పనిని ప్రారంభించాడు; ఇది అసాధ్యమైనది, మూర్ఖత్వం వల్ల ఆలోచించకుండా చేసినది.
10.2.27
हितबुद्धीननादृत्य सम्मन्त्र्यासाधुभिः सह ।
वार्यमाणोऽकरोद्वैरं पाण्डवैर्गुणवत्तरैः ॥ १०.२.२७ ॥
హితుల మాటలను లెక్కచేయక, దుష్టులతో ఆలోచించి, నివారింపబడినా అధిక గుణవంతులైన పాండవులతో వైరం చేశాడు.
10.2.28
पूर्वमप्यतिदुःशीलो न धैर्यं कर्तुमर्हति ।
तपत्यर्थे विपन्ने हि मित्राणां न कृतं वचः ॥ १०.२.२८ ॥
ముందే అతి దుష్టస్వభావుడు ధైర్యం పాటించలేడు; పని విఫలమైనప్పుడు మిత్రుల మాట పాటించనందుకు అతడు తపిస్తాడు.
10.2.29
अनुवर्तामहे यत्तु तं वयं पापपूरुषम् ।
अस्मानप्यनयस्तस्मात्प्राप्तोऽयं दारुणो महान् ॥ १०.२.२९ ॥
మనం ఆ పాపపురుషుని అనుసరించాము; అందువల్ల అతని వల్లనే మనకూ ఈ భయంకరమైన, గొప్ప ఆపద వచ్చింది.
10.2.30
अेन तु ममाद्यापि व्यसनेनोपतापिता ।
बुद्धिश्चिन्तयते किञ्चित्स्वं श्रेयो नावबुध्यते ॥ १०.२.३० ॥
ఈ విపత్తుతో ఇప్పటికీ నా బుద్ధి బాధపడుతోంది; అది ఏదో ఆలోచిస్తుంది, కానీ తనకు శ్రేయస్సు ఏమిటో తెలుసుకోలేకపోతోంది.
10.2.31
मुह्यता तु मनुष्येण प्रष्टव्याः सुहृदो जनाः ।
तत्रास्य बुद्धिर्विनयस्तत्र श्रेयश्च पश्यति ॥ १०.२.३१ ॥
గందరగోళంలో ఉన్న మనిషి తన హితులను అడగాలి; అక్కడే అతని బుద్ధి, వినయం, అక్కడే శ్రేయస్సు కూడా కనిపిస్తుంది.
10.2.32
ततोऽस्य मूलं कार्याणां बुद्ध्या निश्चित्य वै बुधाः ।
तेऽत्र पृष्टा यथा ब्रूयुस्तत्कर्तव्यं तथा भवेत् ॥ १०.२.३२ ॥
అప్పుడు ఈ కార్యాల మూలాన్ని బుద్ధితో నిశ్చయించి, ఇక్కడ అడిగినప్పుడు జ్ఞానులు ఏమి చెబుతారో, అదే చేయాలి.
10.2.33
ते वयं धृतराष्ट्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
उपपृच्छामहे गत्वा विदुरं च महामतिम् ॥ १०.२.३३ ॥
కాబట్టి మేము వెళ్లి ధృతరాష్ట్రుని, యశస్విని గాంధారిని, మహామతి విదురుని సంప్రదిస్తాము.
10.2.34
ते पृष्टास्तु वदेयुर्यच्छ्रेयो नः समनन्तरम् ।
तदस्माभिः पुनः कार्यमिति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ १०.२.३४ ॥
వారిని అడిగినప్పుడు వారు వెంటనే మాకు శ్రేయస్సు ఏదో చెబితే, దానినే మేము మళ్లీ చేయాలి—ఇది నా స్థిరమైన అభిప్రాయం.
10.2.35
अनारम्भात्तु कार्याणां नार्थः सम्पद्यते क्वचित् ॥ १०.२.३५ ॥
కార్యాన్ని ప్రారంభించకపోతే ఎక్కడా ఏ ప్రయోజనమూ సిద్ధించదు.
10.2.36
कृते पुरुषकारे तु येषां कार्यं न सिध्यति ।
दैवेनोपहतास्ते तु नात्र कार्या विचारणा ॥ १०.२.३६ ॥
మానవ ప్రయత్నం చేసినా ఎవరి కార్యం సిద్ధించదో, వారు దైవంచేత దెబ్బతిన్నవారు; ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు.