મહાભારત · અધ્યાય 10.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.5.1
शुश्रूषुरपि दुर्मेधाः पुरुषोऽनियतेन्द्रियः ।
नालं वेदयितुं कृत्स्नौ धर्मार्थाविति मे मतिः ॥ १०.५.१ ॥
સાંભળવાની ઇચ્છા હોય તોપણ, મંદ બુદ્ધિ અને અનિયંત્રિત ઇન્દ્રિયોવાળો માણસ ધર્મ અને અર્થ સંપૂર્ણપણે જાણી શકતો નથી, એવો મારો મત છે.
10.5.2
तथैव तावन्मेधावी विनयं यो न शिक्षते ।
न च किञ्चन जानाति सोऽपि धर्मार्थनिश्चयम् ॥ १०.५.२ ॥
એ જ રીતે, જે બુદ્ધિમાન હોવા છતાં વિનય શીખતો નથી અને કંઈ જાણતો નથી, તે પણ ધર્મ અને અર્થનો નિશ્ચય જાણતો નથી.
10.5.3
चिरं ह्यपि जडः शूरः पण्डितं पर्युपास्य ह ।
न स धर्मान्विजानाति दर्वी सूपरसानिव ॥ १०.५.३ ॥
મંદબુદ્ધિ શૂરવીર લાંબા સમય સુધી પંડિતની સેવા કરે તોપણ ધર્મો જાણતો નથી; જેમ ચમચો શાકના રસને નથી જાણતો.
10.5.4
मुहूर्तमपि तं प्राज्ञः पण्डितं पर्युपास्य हि ।
क्षिप्रं धर्मान्विजानाति जिह्वा सूपरसानिव ॥ १०.५.४ ॥
પ્રાજ્ઞ માણસ પંડિતની ક્ષણભર પણ સેવા કરે તોપણ જલદી ધર્મો જાણી લે છે; જીભ જેમ શાકના રસને તરત ઓળખી લે છે.
10.5.5
शुश्रूषुस्त्वेव मेधावी पुरुषो नियतेन्द्रियः ।
जानीयादागमान्सर्वान्ग्राह्यं च न विरोधयेत् ॥ १०.५.५ ॥
પરંતુ સાંભળવાની ઇચ્છાવાળો, બુદ્ધિમાન અને નિયંત્રિત ઇન્દ્રિયોવાળો માણસ બધા આગમો જાણે અને જે ગ્રહણ કરવા યોગ્ય છે તેનો વિરોધ ન કરે.
10.5.6
अनयस्त्ववमानी यो दुरात्मा पापपूरुषः ।
दिष्टमुत्सृज्य कल्याणं करोति बहुपातकम् ॥ १०.५.६ ॥
પરંતુ અપમાન કરનાર, દુરાત્મા, પાપી માણસ અનય, ભાગ્યથી મળેલું કલ્યાણ છોડીને ઘણા પાપ કરે છે.
10.5.7
नाथवन्तं तु सुहृदः प्रतिषेधन्ति पातकात् ।
निवर्तते तु लक्ष्मीवान्नालक्ष्मीवान्निवर्तते ॥ १०.५.७ ॥
જેને રક્ષક હોય તેને મિત્રો પાપથી રોકે છે. ભાગ્યવાન પાછો ફરે છે, અભાગી પાછો ફરતો નથી.
10.5.8
यथा ह्युच्चावचैर्वाक्यैः क्षिप्तचित्तो नियम्यते ।
तथैव सुहृदा शक्यो नशक्यस्त्ववसीदति ॥ १०.५.८ ॥
જેમ વિક્ષિપ્ત ચિત્ત ઊંચા-નીચા વચનોથી કાબૂમાં આવે છે, તેમ મિત્ર વડે જે કાબૂમાં આવી શકે તે આવે છે; જે ન આવે તે નબળો પડે છે.
10.5.9
तथैव सुहृदोऽप्राज्ञान्कुर्वाणान्कर्म पापकम् ।
प्राज्ञाः सम्प्रतिषेधन्ति यथाशक्ति पुनःपुनः ॥ १०.५.९ ॥
એ જ રીતે મિત્રો પાપકર્મ કરતા અજ્ઞાનીઓને રોકે છે; જ્ઞાનીઓ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે વારંવાર રોકે છે.
10.5.10
स कल्याणे मनः कृत्वा नियम्यात्मानमात्मना ।
कुरु मे वचनं तात येन पश्चान्न तप्स्यसे ॥ १०.५.१० ॥
તેણે મનને કલ્યાણમાં સ્થિર કરીને પોતે પોતાને કાબૂમાં રાખવો. હે તાત, મારું વચન કર, જેથી પછી તને પસ્તાવો ન થાય.
10.5.11
न वधः पूज्यते लोके सुप्तानामिह धर्मतः ।
तथैव न्यस्तशस्त्राणां विमुक्तरथवाजिनाम् ॥ १०.५.११ ॥
આ લોકમાં સૂતેલાઓનો વધ ધર્મ અનુસાર પૂજાતો નથી; એ જ રીતે શસ્ત્રો મૂકી દીધેલાઓનો અને રથ-ઘોડા છોડી દીધેલાઓનો વધ પણ પૂજાતો નથી.
10.5.12
ये व ब्रूयुस्तवास्मीति ये च स्युः शरणागताः ।
विमुक्तमूर्धजा ये च ये चापि हतवाहनाः ॥ १०.५.१२ ॥
જે કહે કે 'હું તારો છું', જે શરણે આવ્યા છે, જેમના વાળ છૂટા છે, જેમનાં વાહન હણાયાં છે—
10.5.13
अद्य स्वप्स्यन्ति पाञ्चाला विमुक्तकवचा विभो ।
विश्वस्ता रजनीं सर्वे प्रेता इव विचेतसः ॥ १०.५.१३ ॥
હે વિભો! આજે રાત્રે પાંચાલો કવચ ઉતારીને, વિશ્વાસથી, મૃતકોની જેમ બેભાન થઈને સૂઈ જશે.
10.5.14
यस्तेषां तदवस्थानां द्रुह्येत पुरुषोऽनृजुः ।
व्यक्तं स नरके मज्जेदगाधे विपुलेऽप्लुवे ॥ १०.५.१४ ॥
તે અવસ્થામાં રહેલા લોકો સાથે જે અપ્રામાણિક માણસ દ્રોહ કરશે, તે અગાધ, વિશાળ, નાવ વિનાના નરકમાં ચોક્કસ ડૂબશે.
10.5.15
सर्वास्त्रविदुषां लोके श्रेष्ठस्त्वमसि विश्रुतः ।
न च ते जातु लोकेऽस्मिन्सुसूक्ष्ममपि किल्बिषम् ॥ १०.५.१५ ॥
સર્વ અસ્ત્રોના જ્ઞાતાઓમાં તું જગતમાં શ્રેષ્ઠ અને પ્રસિદ્ધ છે; આ જગતમાં તારું અતિ સૂક્ષ્મ પાપ પણ ક્યારેય નથી થયું.
10.5.16
त्वं पुनः सूर्यसङ्काशः श्वोभूत उदिते रवौ ।
प्रकाशे सर्वभूतानां विजेता युधि शात्रवान् ॥ १०.५.१६ ॥
આવતી કાલે સૂર્ય ઊગતાં, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી થઈને, સર્વ પ્રાણીઓના પ્રકાશમાં યુદ્ધમાં તું શત્રુઓને જીતીશ.
10.5.17
असम्भावितरूपं हि त्वयि कर्म विगर्हितम् ।
शुक्ले रक्तमिव न्यस्तं भवेदिति मतिर्मम ॥ १०.५.१७ ॥
તારામાં આ નિંદનીય કર્મ અશક્ય લાગે છે; સફેદ વસ્ત્ર પર લાલ રંગની જેમ તે દેખાશે એવો મારો મત છે.
10.5.18
एवमेव यथाऽऽत्थ त्वमनुशाससि मातुल ।
तैस्तु पूर्वमयं सेतुः समन्ताद्विह्वलीकृतः ॥ १०.५.१८ ॥
મામા! તેં કહ્યું અને ઉપદેશ્યું તેમ જ છે; પણ પહેલાં તેમણે જ આ મર્યાદાને ચારેબાજુથી હચમચાવી નાખી હતી.
10.5.19
प्रत्यक्षं भूमिपालानां भवतां चापि सन्निधौ ।
न्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः ॥ १०.५.१९ ॥
રાજાઓની સામે, તમારા સૌની હાજરીમાં, શસ્ત્રો મૂકી દીધેલા મારા પિતાને ધૃષ્ટદ્યુમ્નએ પાડ્યા.
10.5.20
कर्णश्च पतिते चक्रे उत्थास्यन्रथिनां वरः ।
उत्तमे व्यसने मग्नो हतो गाण्डीवधन्वना ॥ १०.५.२० ॥
રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ કર્ણ, ચક્ર ખૂંપી જતાં ઊઠવાની તૈયારીમાં હતો ત્યારે, ઘોર સંકટમાં ડૂબેલો, ગાંડીવધારી દ્વારા માર્યો ગયો.
10.5.21
तथा शान्तनवो भीष्मो न्यस्तशस्त्रो निरायुधः ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य हतो गाण्डीवधन्वना ॥ १०.५.२१ ॥
એ જ રીતે શંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ, શસ્ત્રો મૂકી નિઃશસ્ત્ર હતો ત્યારે, શિખંડીને આગળ રાખીને ગાંડીવધારી દ્વારા માર્યો ગયો.
10.5.22
भूरिश्रवा महेष्वासस्तथा प्रायगतो रणे ।
क्रोशतां बूमिपालानां युयुधानेन पातितः ॥ १०.५.२२ ॥
મહાધનુર્ધર ભૂરિશ્રવા પણ એ જ રીતે રણમાં પ્રાણ ત્યજી ચૂક્યો હતો, રાજાઓ કલ્પાંત કરતા હતા ત્યારે યુયુધાને તેને પાડ્યો.
10.5.23
दुर्योधनश्च भीमेन समेत्य गदया मृधे ।
पश्यतां भूमिपालानामधर्मेण निपातितः ॥ १०.५.२३ ॥
દુર્યોધન પણ ભીમ સાથે ગદાયુદ્ધમાં સામસામે આવીને, રાજાઓ જોતા હતા ત્યારે, અધર્મથી પાડવામાં આવ્યો.
10.5.24
एकाकी बहुभिस्तत्र परिवार्य महारथैः ।
अधर्मेण नरव्याघ्रो भीमसेनेन पातितः ॥ १०.५.२४ ॥
ત્યાં એકલો હોવા છતાં, ઘણા મહારથીઓ દ્વારા ઘેરાયેલો, નરવ્યાઘ્ર અધર્મથી ભીમસેન દ્વારા પાડવામાં આવ્યો.
10.5.25
विलापो भग्नसक्थस्य यो मे राज्ञः परिश्रुतः ।
वादिकानां कथयतां स मे मर्माणि कृन्तति ॥ १०.५.२५ ॥
ભગ્ન-સાથળવાળા રાજાનો જે વિલાપ મેં સાંભળ્યો, તે કહેનારાઓના કહેવાથી મારા મર્મોને કાપે છે.
10.5.26
एवं चाधार्मिकाः पापाः पाञ्चाला भिन्नसतवः ।
तानेवं भिन्नमर्यादान्किं भवान्न विगर्हति ॥ १०.५.२६ ॥
આ રીતે અધાર્મિક, પાપી પાંચાલો, જેમના બંધનો તૂટ્યા અને મર્યાદા તૂટી — તેમની તમે કેમ નિંદા કરતા નથી?
10.5.27
पितृहन्तॄनहं हत्वा पाञ्चालान्निशि सौप्तिके ।
कामं कीटः पतङ्गो वा जन्म प्राप्य भवामि वै ॥ १०.५.२७ ॥
પિતાના હત્યારા પાંચાલોને રાત્રે, ઊંઘમાં મારીને ઇચ્છાથી કીડો કે પતંગિયું બનીને પણ હું થઈશ.
10.5.28
त्वरे चाहमनेनाद्य यदिदं मे चिकीर्षितम् ।
तस्य मे त्वरमाणस्य कुतो निद्रा कुतः सुखम् ॥ १०.५.२८ ॥
આજે હું આ મારા ઇચ્છિત કાર્ય માટે ઉતાવળ કરું છું; એ ઉતાવળમાં રહેલા મને ઊંઘ ક્યાં, સુખ ક્યાં?
10.5.29
न स जातः पुमाँल्लोके कश्चिन्न स भविष्यति ।
यो मे व्यावर्तयेदेतां वधे तेषां कृतां मतिम् ॥ १०.५.२९ ॥
જગતમાં એવો કોઈ પુરુષ જન્મ્યો નથી અને જન્મશે પણ નહીં, જે તેમના વધ વિશેના મારા આ નિશ્ચયથી મને પાછો વાળી શકે.
10.5.30
एवमुक्त्वा महाराज द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ।
एकान्ते योजयित्वाऽश्वान्प्रायादभिमुखः परान् ॥ १०.५.३० ॥
મહારાજ, આમ કહીને પ્રતાપી દ્રોણપુત્ર એકાંતમાં ઘોડા જોડીને શત્રુઓ તરફ મુખ કરીને ચાલી નીકળ્યો.
10.5.31
तमब्रूतां महात्मानौ भोजशारद्वतावुभौ ।
किमयं स्यन्दनो युक्तः किं च कार्यं चिकीर्षितम् ॥ १०.५.३१ ॥
મહાત્મા ભોજ અને શારદ્વત બંનેએ તેને કહ્યું, "આ રથ કેમ જોડાયો છે, અને કયું કાર્ય કરવા ઇચ્છે છે?"
10.5.32
एकसामर्थप्रयातौ स्वस्त्वया सह नरर्षभ ।
समदुःखसुखौ चापि तस्माच्छंसितुमर्हसि ॥ १०.५.३२ ॥
"હે નરશ્રેષ્ઠ, એક જ હેતુથી અમે તારી સાથે આવ્યા છીએ; સુખદુઃખ સરખા ભાગે વહેંચનારા છીએ. તેથી તારો સંકલ્પ તું અમને કહેવો જોઈએ."
10.5.33
अश्वत्थामा तुं सङ्क्रुद्धः पितुर्वधमनुस्मरन् ।
ताभ्यां तथ्यं तथाऽऽचख्यौ यदस्यात्मचिकीर्षितम् ॥ १०.५.३३ ॥
અશ્વત્થામા ક્રોધે ભરાયો, પિતાના વધને યાદ કરતો, તેણે પોતાના મનની ઇચ્છા તે બંનેને સાચે જ કહી સંભળાવી.
10.5.34
हत्वा शतसहस्राणि योधानां निशितैः शरैः ।
न्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः ॥ १०.५.३४ ॥
"સેંકડો હજારો યોદ્ધાઓને તીક્ષ્ણ બાણોથી મારીને, શસ્ત્ર નીચે મૂકી દીધા છતાં, મારા પિતા ધૃષ્ટદ્યુમ્ન વડે પાડી દેવાયા."
10.5.35
तं तथैव वधिष्यामि न्यस्तवर्माणमद्य वै ।
पुत्रं पाञ्चालराजस्य पापं पापेन कर्मणा ॥ १०.५.३५ ॥
"આજે હું તેને પણ એ જ રીતે મારીશ—કવચ ઉતારી મૂકનાર, પાંચાલ રાજાના એ પાપી પુત્રને, પાપકર્મથી."
10.5.36
तथा विनिहतः पापः पाञ्चाल्यः पशुवन्मया ।
शस्त्रेण विजिताँल्लोकान्नाप्नुयादिति मे मतिः ॥ १०.५.३६ ॥
"એ રીતે મારા વડે પશુની જેમ મરાયેલો એ પાપી પાંચાલ-પુત્ર શસ્ત્રથી જિતાયેલા લોકો પામશે નહીં—એવો મારો મત છે."
10.5.37
क्षिप्रं सन्नद्वकवचौ सखङ्गावात्तकार्मुकौ ।
मामेवाद्य प्रतीक्षेतां रथवर्यौ परन्तपौ ॥ १०.५.३७ ॥
ઝડપથી બખ્તર પહેરીને, તલવાર સાથે, ધનુષ્ય ઉપાડીને, આજે મારી જ રાહ જુએ તે બે શ્રેષ્ઠ રથીઓ, શત્રુઓને તપાવનારા.
10.5.38
इत्युक्त्वा रथमास्थाय प्रायादभिमुखः परान् ।
तमन्वगात्कृपो राजन्कृतवर्मा च सात्वतः ॥ १०.५.३८ ॥
એમ કહીને, રથ પર ચડીને તે શત્રુઓ તરફ સામે ચાલ્યો. હે રાજન, તેની પાછળ કૃપ અને સાત્વત કૃતવર્મા પણ ગયા.
10.5.39
ते प्रयाता व्यरोचन्त परानभिमुखास्त्रयः ।
हूयमाना यथा यज्ञे समिद्धा हव्यवाहनाः ॥ १०.५.३९ ॥
તે ત્રણે શત્રુઓ તરફ સામે જતા, યજ્ઞમાં આહુતિ અપાતા પ્રજ્વલિત હવ્યવાહન અગ્નિઓની જેમ ચમક્યા.
10.5.40
ययुश्च शिबिरं तेषां सम्प्रसुप्तजनं विभो ।
द्वारदेशमनुप्राप्य द्रौणिस्तस्थौ महारथः ॥ १०.५.४० ॥
તેઓ તેમના શિબિરમાં ગયા, જ્યાંના લોકો ગાઢ નિદ્રામાં સૂતા હતા, હે વિભો. દ્વારપ્રદેશે પહોંચીને દ્રોણપુત્ર મહારથી ઊભો રહ્યો.