મહાભારત · અધ્યાય 10.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.6.1
द्वारदेशे ततो द्रौणिमवस्थितमवेक्ष्य तौ ।
अकुर्वतां भोजकृपौ किं सञ्जय वदस्व मे ॥ १०.६.१ ॥
સંજય, ત્યારે દ્વાર પર ઊભેલા દ્રોણપુત્રને જોઈને ભોજ કૃતવર્મા અને કૃપે શું કર્યું? મને કહે.
10.6.2
कृतवर्माणमामन्त्र्य कृपं च स महारथः ।
द्रौणिर्मन्युपरीतात्मा शिबिरद्वारमासदत् ॥ १०.६.२ ॥
કૃતવર્મા અને કૃપને આમંત્રીને, ક્રોધથી ભરેલા મનવાળો તે મહારથી દ્રોણપુત્ર છાવણીના દ્વાર તરફ ગયો.
10.6.3
तत्र भूतं महाकायं चन्द्रार्कसदृशद्युतिम् ।
सोऽपश्यद्द्वारमावृत्य तिष्ठन्तं रोमहर्षणम् ॥ १०.६.३ ॥
ત્યાં તેણે દ્વારને રોકીને ઊભેલા, ચંદ્ર-સૂર્ય સમાન તેજવાળા, વિશાળ કાયાવાળા, રૂંવાડાં ખડાં કરનારા એક પ્રાણીને જોયો.
10.6.4
वसानं चर्म वैयाघ्रं वसारुधिरविस्रवम् ।
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं नागयज्ञोपवीतिनम् ॥ १०.६.४ ॥
તેણે વાઘનું ચામડું પહેર્યું હતું, જેમાંથી ચરબી અને લોહી ટપકતાં હતાં; ઉપરનું વસ્ત્ર કાળા મૃગનું ચામડું હતું અને યજ્ઞોપવીત તરીકે સાપ હતો.
10.6.5
बाहुभिः स्वायतैर्भीमैर्नानाप्रहरणोद्यतैः ।
बद्धाङ्गदमहासर्पं ज्वालामालाकुलाननम् ॥ १०.६.५ ॥
તેના લાંબા અને ભયાનક હાથ વિવિધ શસ્ત્રો ઉપાડીને ઊભા હતા; બાજુબંધ તરીકે એક મોટો સર્પ બાંધેલો હતો; મુખ અગ્નિજ્વાળાઓની માળાથી ઘેરાયેલું હતું.
10.6.6
दंष्ट्राकरालवदनं व्यादितास्यं भयानकम् ।
नयनानां सहस्रैश्च विचित्रैरभिभूषितम् ॥ १०.६.६ ॥
તેનું મુખ દાઢોથી ભયાનક હતું, મોં ખુલ્લું હતું; તે ભયાનક હતું અને હજારો વિચિત્ર નેત્રોથી શોભતું હતું.
10.6.7
नैव तस्य वपुः शक्यं प्रवक्तुं वेष एव च ।
सर्वथा तु तदालक्ष्य स्फुटेयुरपि पर्वताः ॥ १०.६.७ ॥
તેનું શરીર અને રૂપ વર્ણવવું શક્ય નથી. તેને સંપૂર્ણપણે જોઈને પર્વતો પણ ફાટી જાય.
10.6.8
तस्यास्यनासिकाभ्यां च श्रवणाभ्यां च सर्वशः ।
तेभ्यश्चाक्षिसहस्रेभ्यः प्रादुरासन्महार्चिषः ॥ १०.६.८ ॥
તેના મુખ, નાક, કાનમાંથી, સર્વ બાજુએથી અને તે હજાર નેત્રોમાંથી મહાન જ્વાળાઓ પ્રગટ થઈ.
10.6.9
तथा तेजोमरीचिभ्यः शङ्खचक्रगदाधराः ।
प्रादुरासन्हृषीकेशाः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १०.६.९ ॥
તેવી જ રીતે તેજનાં કિરણોમાંથી શંખ, ચક્ર, ગદા ધારણ કરનારા હૃષીકેશો સેંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં પ્રગટ થયા.
10.6.10
तदत्यद्भुतमालोक्य भूतं लोकभयङ्करम् ।
द्रौणिरव्यथितो दिव्यैरस्त्रवर्षैरवाकिरत् ॥ १०.६.१० ॥
તે અત્યંત અદ્ભુત અને લોકોને ભયંકર ભૂતને જોઈને પણ દ્રોણપુત્ર અવિચલિત રહ્યો અને દિવ્ય અસ્ત્રોની વર્ષા કરી.
10.6.11
द्रौणिमुक्ताञ्छरांस्तांस्तु तद्भूतं महदग्रसत् ।
उदधेरिव वार्योघान्पावको बडबामुखः ॥ १०.६.११ ॥
દ્રોણપુત્રે છોડેલાં તે બાણોને તે મહાન ભૂતે ગળી લીધાં, જેમ સમુદ્રના જળપ્રવાહને બડબાનલ ગળી જાય.
10.6.12
अश्वत्थामा तु सम्प्रेक्ष्य शरौघांस्तान्निरर्थकान् ।
रथशक्तिं मुमोचास्मै दीप्तामग्निशिखामिव ॥ १०.६.१२ ॥
અશ્વત્થામાએ તે નિરર્થક બાણસમૂહને જોઈને સળગતી અગ્નિજ્વાળા સમાન રથશક્તિ તેના પર છોડી.
10.6.13
सा तमाहत्य दीप्ताग्रा रथशक्तिरदीर्यत ।
युगान्ते सूर्यमाहत्य महोल्केव दिवश्च्युता ॥ १०.६.१३ ॥
ચમકતા અગ્રભાગવાળી તે રથશક્તિ તેને અથડાઈ ફાટી ગઈ, યુગના અંતે સૂર્યને અથડાઈ આકાશથી પડેલી મહોલ્કા જેવી.
10.6.14
अथ हेमत्सरुं दिव्यं खङ्गमाकाशवर्चसम् ।
कोशात्समुद्बबर्हाशु बिलाद्दीप्तमिवोरगम् ॥ १०.६.१४ ॥
પછી તેણે તરત જ મ્યાનમાંથી સોનાની મૂઠવાળી, આકાશ જેવી તેજસ્વી દિવ્ય તલવાર ખેંચી કાઢી; દરમાંથી ચમકતો સાપ નીકળે તેમ.
10.6.15
ततः खङ्गवरं धीमान्भूताय प्राहिणोत्तदा ।
स तदासाद्य भूतं वै विलयं तूलवद्ययौ ॥ १०.६.१५ ॥
ત્યારે તે ધીમાને એ શ્રેષ્ઠ તલવાર ભૂત પર ફેંકી; તે ભૂત સુધી પહોંચીને રૂની જેમ વિલીન થઈ ગઈ.
10.6.16
ततः स कुपितो द्रौणिरिन्द्रकेतुनिभां गदाम् ।
ज्वलन्तीं प्राहिणोत्तस्मै भूतं तामपि चाग्रसत् ॥ १०.६.१६ ॥
ત્યારે ક્રોધિત દ્રોણપુત્રે ઇન્દ્રધ્વજ જેવી બળતી ગદા તેના પર ફેંકી; ભૂતે તેને પણ ગળી લીધી.
10.6.17
ततः सर्वायुधाभावे वीक्षमाणस्ततस्ततः ।
अपश्यत्कृतमाकाशमनाकाशं जनार्दनैः ॥ १०.६.१७ ॥
પછી બધાં શસ્ત્રો ખૂટી જતાં તે આમતેમ જોતાં, જનાર્દને બનાવેલું આકાશ આકાશ ન રહ્યું હોવાનું જોયું.
10.6.18
तदद्भुततमं दृष्ट्वा द्रोणपुत्रो निरायुधः ।
अचिन्तयत्सुसन्त्रस्तः कृपभोजवचः स्मरन् ॥ १०.६.१८ ॥
તે અત્યંત અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈ નિઃશસ્ત્ર દ્રોણપુત્ર અતિ ભયભીત થયો અને કૃપ તથા ભોજના વચનો યાદ કરીને વિચારવા લાગ્યો.
10.6.19
ब्रुवतामप्रियं पथ्यं सुहृदां न शृमोति यः ।
स शोचत्यापदं प्राप्य थाऽहमवमत्य तौ ॥ १०.६.१९ ॥
મિત્રોના અપ્રિય છતાં હિતકારી વચન જે સાંભળતો નથી, તે આપત્તિમાં પડીને શોક કરે છે, જેમ મેં તે બન્નેનો અનાદર કરીને કર્યો.
10.6.20
शास्त्रदृष्टानविद्वान्यः समतीत्य जिघांसति ।
स पथः प्रच्युतो धर्म्यात्कुपथे प्रतिहन्यते ॥ १०.६.२० ॥
શાસ્ત્ર-વિહિત માર્ગ ઓળંગીને મારવા ઇચ્છતો અજ્ઞાની ધર્મમાર્ગથી ચ્યુત થઈ કુમાર્ગે હણાય છે.
10.6.21
गोब्राह्मणनृपस्त्रीषु सख्युर्मातुर्गुरोस्तथा ।
वृद्धबालजडान्धेषु सुप्तभीतोत्थितेषु च ॥ १०.६.२१ ॥
ગાય, બ્રાહ્મણ, રાજા, સ્ત્રીઓ, મિત્ર, માતા, ગુરુ, વૃદ્ધ, બાળક, મૂઢ, અંધ, સૂતેલા, ભયભીત અને ઊઠેલા લોકો પર.
10.6.22
मत्तोन्मत्तप्रमत्तेषु न शस्त्राणि च मातयेत् ।
इत्येवं गुरुभिः पूर्वमुपदिष्टं नृणां सदा ॥ १०.६.२२ ॥
મત્ત, ઉન્મત્ત અને બેદરકાર લોકો પર શસ્ત્ર ન ચલાવવું; આ રીતે ગુરુઓએ પૂર્વે મનુષ્યોને સદા ઉપદેશ આપ્યો છે.
10.6.23
सोऽहमुत्क्रम्य पन्थानं शास्त्रदृष्टं सनातनम् ।
अमार्गेणैवमारभ्य घोरामापदमागतः ॥ १०.६.२३ ॥
શાસ્ત્રમાં કહેલા સનાતન માર્ગને ઓળંગીને, આ રીતે કુમાર્ગે આરંભ કરીને હું ઘોર આપત્તિમાં આવી પડ્યો છું.
10.6.24
तां चापदं घोरतरां प्रवदन्ति मनीषिणः ।
यदुद्यम्य महत्कृत्यं भयादपि निवर्तते ॥ १०.६.२४ ॥
બુદ્ધિમાનો તે આપત્તિને વધુ ઘોર કહે છે, જેમાં મોટું કાર્ય આરંભીને પણ ભયથી પાછા હટવું પડે.
10.6.25
अशक्यं चैव कः कर्तुं शक्तः शक्तिबलादिह ।
न हि दैवाद्गरीयो वै मानुष्यं किञ्चिदिष्यते ॥ १०.६.२५ ॥
અહીં શક્તિ અને બળથી અશક્ય શું કોણ કરી શકે? માનવ પુરુષાર્થ દૈવ કરતાં ચડિયાતો માનવામાં આવતો નથી.
10.6.26
मानुष्यं कुर्वतः कर्म यदि दैवान्न सिध्यति ।
स पथः प्रच्युतो धर्म्याद्विपदं प्रतिपद्यते ॥ १०.६.२६ ॥
માણસ પુરુષાર્થથી કર્મ કરે છતાં દૈવથી તે સિદ્ધ ન થાય, તો તે ધર્મમાર્ગથી ભ્રષ્ટ થઈ વિપત્તિ પામે છે.
10.6.27
प्रतिज्ञानं ह्यविज्ञानं प्रवदन्ति मनीषिणः ।
यदारभ्य क्रियां काञ्चिद्भयादिह निवर्तते ॥ १०.६.२७ ॥
જ્ઞાનીઓ કહે છે કે પ્રતિજ્ઞા કરવી એ અજ્ઞાન છે, કારણ કે અહીં કોઈ કાર્ય આરંભીને ભયથી પાછો હટી જાય છે.
10.6.28
तदिदं दुष्प्रणीतेन भयं मा समुपस्थितम् ।
न हि द्रोणसुतः सङ्ख्ये निवर्तेत कथञ्चन ॥ १०.६.२८ ॥
આ ભય દુષ્ટ આચરણથી ઉત્પન્ન થઈને ઉપસ્થિત થયો છે. દ્રોણપુત્ર યુદ્ધમાં કોઈ રીતે પાછો હટશે નહીં.
10.6.29
इदं च सुमहद्भूतं दैवदण्डमिवोद्यतम् ।
न चैतदभिजानामि चिन्तयन्नपि सर्वथा ॥ १०.६.२९ ॥
આ મહાન અપશુકન દૈવે ઉગામેલા દંડ જેવું છે. સર્વ રીતે વિચારવા છતાં હું તેને સમજી શકતો નથી.
10.6.30
ध्रुवं येयमधर्मेण प्रहिता कलुषा मतिः ।
तस्याः फलमिदं घोरं प्रतिघाताय कल्पते ॥ १०.६.३० ॥
ચોક્કસ અધર્મથી પ્રેરાયેલી આ કલુષિત બુદ્ધિનું જ આ ફળ છે; તે પ્રતિઘાતને યોગ્ય બની રહ્યું છે.
10.6.31
तदिदं दैवविहितं मम सङ्ख्ये निवर्तनम् ।
नान्यत्र दैवादुद्यन्तुमिह शक्यं कथञ्चन ॥ १०.६.३१ ॥
યુદ્ધમાં મારું આ પાછા ફરવું દૈવે વિહિત કર્યું છે. દૈવ વિના અહીં કોઈ પણ રીતે ઊભા થવું શક્ય નથી.
10.6.32
सोऽहमद्य महादेवं प्रपद्ये शरणं विभुम् ।
दैवदण्डमिमं घोरं स हि मे नाशयिष्यति ॥ १०.६.३२ ॥
તેથી આજે હું મહાદેવ, સર્વસમર્થ પ્રભુને શરણે જાઉં છું. તેઓ જ મારા આ ઘોર દૈવદંડનો નાશ કરશે.
10.6.33
कपर्दिनं प्रपद्येऽहं देवदेवमुमापतिम् ।
कपालमालिनं रुद्रं भगनेत्रहरं हरम् ॥ १०.६.३३ ॥
જટાધારી, દેવોના દેવ, ઉમાપતિને હું શરણે જાઉં છું — ખોપરીઓની માળા ધારણ કરનાર રુદ્ર, ભગના નેત્ર હરનાર હરને.
10.6.34
स हि देवोऽत्यगाद्देवांस्तपसा विक्रमेण च ।
तस्माच्छरणमभ्येष्ये गिरिशं शूलपाणिनम् ॥ १०.६.३४ ॥
તે દેવ તપ અને પરાક્રમથી દેવોને પણ ઓળંગી ગયા છે. તેથી ગિરીશ, શૂલપાણિને હું શરણે જઈશ.