महाभारत · अध्याय 10.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.6.1
द्वारदेशे ततो द्रौणिमवस्थितमवेक्ष्य तौ ।
अकुर्वतां भोजकृपौ किं सञ्जय वदस्व मे ॥ १०.६.१ ॥
संजया, तेव्हा द्वारावर उभा असलेला द्रोणपुत्र पाहून भोज कृतवर्मा आणि कृप यांनी काय केले? मला सांग.
10.6.2
कृतवर्माणमामन्त्र्य कृपं च स महारथः ।
द्रौणिर्मन्युपरीतात्मा शिबिरद्वारमासदत् ॥ १०.६.२ ॥
कृतवर्मा आणि कृप यांना आमंत्रित करून क्रोधाने भरलेल्या मनाचा तो महारथी द्रोणपुत्र शिबिराच्या द्वाराकडे गेला.
10.6.3
तत्र भूतं महाकायं चन्द्रार्कसदृशद्युतिम् ।
सोऽपश्यद्द्वारमावृत्य तिष्ठन्तं रोमहर्षणम् ॥ १०.६.३ ॥
तेथे त्याने द्वार अडवून उभ्या असलेल्या, चंद्रसूर्यासारख्या तेजाच्या, प्रचंड देहाच्या, रोमांच उभे करणाऱ्या एका प्राण्याला पाहिले.
10.6.4
वसानं चर्म वैयाघ्रं वसारुधिरविस्रवम् ।
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं नागयज्ञोपवीतिनम् ॥ १०.६.४ ॥
त्याने वाघाचे कातडे नेसले होते, त्यातून चरबी व रक्त टपकत होते; वरचे वस्त्र काळ्या हरणाचे कातडे होते आणि यज्ञोपवीत म्हणून नाग धारण केला होता.
10.6.5
बाहुभिः स्वायतैर्भीमैर्नानाप्रहरणोद्यतैः ।
बद्धाङ्गदमहासर्पं ज्वालामालाकुलाननम् ॥ १०.६.५ ॥
त्याचे लांब आणि भयानक हात विविध शस्त्रे उंचावून धरलेले होते; बाजुबंद म्हणून एक मोठा नाग बांधलेला होता; तोंड ज्वालांच्या माळेने वेढलेले होते.
10.6.6
दंष्ट्राकरालवदनं व्यादितास्यं भयानकम् ।
नयनानां सहस्रैश्च विचित्रैरभिभूषितम् ॥ १०.६.६ ॥
त्याचे तोंड दाढांनी भयानक होते, तोंड उघडे होते; ते भयानक होते आणि हजारो विचित्र डोळ्यांनी शोभत होते.
10.6.7
नैव तस्य वपुः शक्यं प्रवक्तुं वेष एव च ।
सर्वथा तु तदालक्ष्य स्फुटेयुरपि पर्वताः ॥ १०.६.७ ॥
त्याचे शरीर आणि रूप वर्णन करणे शक्य नाही. ते पूर्णपणे पाहिल्यास पर्वतसुद्धा फुटून जातील.
10.6.8
तस्यास्यनासिकाभ्यां च श्रवणाभ्यां च सर्वशः ।
तेभ्यश्चाक्षिसहस्रेभ्यः प्रादुरासन्महार्चिषः ॥ १०.६.८ ॥
त्याच्या मुखातून, नाकातून, कानातून, सर्व बाजूंनी आणि त्या हजार डोळ्यांतून महान ज्वाला प्रकट झाल्या.
10.6.9
तथा तेजोमरीचिभ्यः शङ्खचक्रगदाधराः ।
प्रादुरासन्हृषीकेशाः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १०.६.९ ॥
तसेच तेजाच्या किरणांमधून शंख, चक्र, गदा धारण करणारे हृषीकेश शेकडो आणि हजारो संख्येने प्रकट झाले.
10.6.10
तदत्यद्भुतमालोक्य भूतं लोकभयङ्करम् ।
द्रौणिरव्यथितो दिव्यैरस्त्रवर्षैरवाकिरत् ॥ १०.६.१० ॥
त्या अत्यंत अद्भुत आणि लोकांना भयंकर वाटणाऱ्या भूताला पाहूनही द्रोणपुत्र विचलित न होता दिव्य अस्त्रांचा वर्षाव करू लागला.
10.6.11
द्रौणिमुक्ताञ्छरांस्तांस्तु तद्भूतं महदग्रसत् ।
उदधेरिव वार्योघान्पावको बडबामुखः ॥ १०.६.११ ॥
द्रोणपुत्राने सोडलेले ते बाण त्या महाभूताने गिळून टाकले, जसा समुद्राच्या जलप्रवाहांना बडवानल गिळतो.
10.6.12
अश्वत्थामा तु सम्प्रेक्ष्य शरौघांस्तान्निरर्थकान् ।
रथशक्तिं मुमोचास्मै दीप्तामग्निशिखामिव ॥ १०.६.१२ ॥
अश्वत्थाम्याने त्या निरर्थक बाणांच्या समूहांकडे पाहून प्रज्वलित अग्निज्वालेसारखी रथशक्ती त्यावर सोडली.
10.6.13
सा तमाहत्य दीप्ताग्रा रथशक्तिरदीर्यत ।
युगान्ते सूर्यमाहत्य महोल्केव दिवश्च्युता ॥ १०.६.१३ ॥
तेजस्वी टोक असलेली ती रथशक्ती त्याला आदळून फुटली; युगान्ती सूर्याला धडकून आकाशातून कोसळलेल्या महोल्केप्रमाणे.
10.6.14
अथ हेमत्सरुं दिव्यं खङ्गमाकाशवर्चसम् ।
कोशात्समुद्बबर्हाशु बिलाद्दीप्तमिवोरगम् ॥ १०.६.१४ ॥
मग त्याने तत्काळ म्यानातून सोन्याची मूठ असलेली, आकाशासारखी तेजस्वी दिव्य तलवार उपसली; बिळातून तेजस्वी साप बाहेर पडावा तसे.
10.6.15
ततः खङ्गवरं धीमान्भूताय प्राहिणोत्तदा ।
स तदासाद्य भूतं वै विलयं तूलवद्ययौ ॥ १०.६.१५ ॥
तेव्हा त्या धीमंताने ती श्रेष्ठ तलवार भूताच्या दिशेने फेकली; ती भूतापर्यंत पोहोचून कापसाप्रमाणे विरून गेली.
10.6.16
ततः स कुपितो द्रौणिरिन्द्रकेतुनिभां गदाम् ।
ज्वलन्तीं प्राहिणोत्तस्मै भूतं तामपि चाग्रसत् ॥ १०.६.१६ ॥
तेव्हा संतप्त द्रोणपुत्राने इंद्रध्वजासारखी प्रज्वलित गदा त्याच्यावर फेकली; भूताने तीही गिळून टाकली.
10.6.17
ततः सर्वायुधाभावे वीक्षमाणस्ततस्ततः ।
अपश्यत्कृतमाकाशमनाकाशं जनार्दनैः ॥ १०.६.१७ ॥
मग सर्व शस्त्रे संपल्यावर तो इकडे-तिकडे पाहत असता, जनार्दनाने निर्माण केलेले आकाश आकाश न राहिलेले त्याने पाहिले.
10.6.18
तदद्भुततमं दृष्ट्वा द्रोणपुत्रो निरायुधः ।
अचिन्तयत्सुसन्त्रस्तः कृपभोजवचः स्मरन् ॥ १०.६.१८ ॥
ती अत्यंत अद्भुत घटना पाहून निःशस्त्र द्रोणपुत्र अत्यंत घाबरला आणि कृप व भोज यांचे शब्द आठवून विचार करू लागला.
10.6.19
ब्रुवतामप्रियं पथ्यं सुहृदां न शृमोति यः ।
स शोचत्यापदं प्राप्य थाऽहमवमत्य तौ ॥ १०.६.१९ ॥
मित्रांचे अप्रिय पण हितकारक बोल जो ऐकत नाही, तो संकटात सापडल्यावर मी त्या दोघांचा अनादर करून जसा शोक केला तसा शोक करतो.
10.6.20
शास्त्रदृष्टानविद्वान्यः समतीत्य जिघांसति ।
स पथः प्रच्युतो धर्म्यात्कुपथे प्रतिहन्यते ॥ १०.६.२० ॥
शास्त्रविहित मार्ग ओलांडून जो अज्ञानी मारू इच्छितो, तो धर्ममार्गापासून ढळून कुमार्गावर मारला जातो.
10.6.21
गोब्राह्मणनृपस्त्रीषु सख्युर्मातुर्गुरोस्तथा ।
वृद्धबालजडान्धेषु सुप्तभीतोत्थितेषु च ॥ १०.६.२१ ॥
गाई, ब्राह्मण, राजे, स्त्रिया, मित्र, माता, गुरू, वृद्ध, बालके, मूर्ख, आंधळे, झोपलेले, भयभीत आणि उठलेले यांच्यावर.
10.6.22
मत्तोन्मत्तप्रमत्तेषु न शस्त्राणि च मातयेत् ।
इत्येवं गुरुभिः पूर्वमुपदिष्टं नृणां सदा ॥ १०.६.२२ ॥
मत्त, वेडे व बेसावध लोकांवर शस्त्रे चालवू नयेत; असा उपदेश गुरुजनांनी पूर्वी मनुष्यांना नेहमी दिला आहे.
10.6.23
सोऽहमुत्क्रम्य पन्थानं शास्त्रदृष्टं सनातनम् ।
अमार्गेणैवमारभ्य घोरामापदमागतः ॥ १०.६.२३ ॥
शास्त्राने सांगितलेला सनातन मार्ग ओलांडून, अशा अयोग्य मार्गाने सुरुवात करून मी घोर संकटात आलो आहे.
10.6.24
तां चापदं घोरतरां प्रवदन्ति मनीषिणः ।
यदुद्यम्य महत्कृत्यं भयादपि निवर्तते ॥ १०.६.२४ ॥
ज्ञानी लोक त्या संकटाला अधिक घोर म्हणतात, ज्यात मोठे कार्य आरंभून भीतीने माघार घ्यावी लागते.
10.6.25
अशक्यं चैव कः कर्तुं शक्तः शक्तिबलादिह ।
न हि दैवाद्गरीयो वै मानुष्यं किञ्चिदिष्यते ॥ १०.६.२५ ॥
येथे शक्ती आणि बळाने अशक्य गोष्ट कोण करू शकेल? मानवी प्रयत्न दैवापेक्षा श्रेष्ठ मानला जात नाही.
10.6.26
मानुष्यं कुर्वतः कर्म यदि दैवान्न सिध्यति ।
स पथः प्रच्युतो धर्म्याद्विपदं प्रतिपद्यते ॥ १०.६.२६ ॥
माणूस पुरुषार्थाने कर्म करतो पण दैवामुळे ते सिद्ध होत नाही, तर तो धर्ममार्गापासून च्युत होऊन संकटात पडतो.
10.6.27
प्रतिज्ञानं ह्यविज्ञानं प्रवदन्ति मनीषिणः ।
यदारभ्य क्रियां काञ्चिद्भयादिह निवर्तते ॥ १०.६.२७ ॥
ज्ञानी लोक म्हणतात की प्रतिज्ञा करणे हे अज्ञान आहे, कारण येथे कोणी एखादे कार्य आरंभून भयाने माघार घेतो.
10.6.28
तदिदं दुष्प्रणीतेन भयं मा समुपस्थितम् ।
न हि द्रोणसुतः सङ्ख्ये निवर्तेत कथञ्चन ॥ १०.६.२८ ॥
हे भय दुष्ट आचरणामुळे उपस्थित झाले आहे. द्रोणपुत्र युद्धात कोणत्याही प्रकारे माघार घेणार नाही.
10.6.29
इदं च सुमहद्भूतं दैवदण्डमिवोद्यतम् ।
न चैतदभिजानामि चिन्तयन्नपि सर्वथा ॥ १०.६.२९ ॥
हे महान अपशकुन दैवाने उगारलेल्या दंडासारखे आहे. सर्व प्रकारे विचार करूनही मला ते उमगत नाही.
10.6.30
ध्रुवं येयमधर्मेण प्रहिता कलुषा मतिः ।
तस्याः फलमिदं घोरं प्रतिघाताय कल्पते ॥ १०.६.३० ॥
निश्चितच अधर्माने प्रेरित झालेल्या या कलुषित बुद्धीचेच हे फळ आहे; हे प्रतिघातासाठी योग्य ठरत आहे.
10.6.31
तदिदं दैवविहितं मम सङ्ख्ये निवर्तनम् ।
नान्यत्र दैवादुद्यन्तुमिह शक्यं कथञ्चन ॥ १०.६.३१ ॥
युद्धातील माझे हे माघारी फिरणे दैवाने विहित केले आहे. दैवावाचून येथे कोणत्याही प्रकारे उठणे शक्य नाही.
10.6.32
सोऽहमद्य महादेवं प्रपद्ये शरणं विभुम् ।
दैवदण्डमिमं घोरं स हि मे नाशयिष्यति ॥ १०.६.३२ ॥
म्हणून आज मी महादेव, सर्वसमर्थ प्रभूला शरण जातो. तोच माझा हा घोर दैवदंड नष्ट करील.
10.6.33
कपर्दिनं प्रपद्येऽहं देवदेवमुमापतिम् ।
कपालमालिनं रुद्रं भगनेत्रहरं हरम् ॥ १०.६.३३ ॥
जटाधारी, देवांचा देव, उमापती यांना मी शरण जातो — कपालमाला धारण करणारा रुद्र, भगाचे नेत्र हरण करणारा हर.
10.6.34
स हि देवोऽत्यगाद्देवांस्तपसा विक्रमेण च ।
तस्माच्छरणमभ्येष्ये गिरिशं शूलपाणिनम् ॥ १०.६.३४ ॥
तो देव तप आणि पराक्रमाने देवांनाही मागे टाकून गेला आहे. म्हणून गिरीश, शूलपाणी यांना मी शरण जाईन.