Mahābhārata · Adhyāya 10.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.9.1
ते हत्वा सर्वपाञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः ।
आगच्छन्सहितास्तत्र यत्र दुर्योधनो हतः ॥ १०.९.१ ॥
Tras haber matado por completo a todos los Pāñcālas y a los hijos de Draupadī, llegaron juntos al lugar donde Duryodhana había caído.
10.9.2
गत्वा चैनमपश्यन्त किञ्चित्प्राणं जनाधिपम् ।
ततो रथेभ्यः प्रस्कन्द्य परिवव्रुस्तवात्मजम् ॥ १०.९.२ ॥
Al llegar allí, vieron que aún quedaba algo de aliento en aquel señor de hombres; entonces, saltando de sus carros, rodearon a tu hijo.
10.9.3
तं भग्रसक्थं राजेन्द्र कृच्छ्रप्राणमचेतसम् ।
वमन्तं रुधिरं वक्त्रादपश्यन्वसुधातले ॥ १०.९.३ ॥
Oh señor de reyes, lo vieron en la tierra, con los muslos rotos, la vida en peligro, inconsciente, vomitando sangre por la boca.
10.9.4
वृतं समन्ताद्बहुभिः श्वापदैर्घोरदर्शनैः ।
सालावृकगणैश्चैव भक्षयिष्यद्भिरन्तिकात् ॥ १०.९.४ ॥
Estaba rodeado por todas partes de muchas bestias feroces de aspecto terrible, y también por manadas de chacales y lobos que se acercaban para devorarlo.
10.9.5
निरायन्तं कृच्छ्रात्ताञ्श्वापदांश्च चिखादिषून् ।
विवेष्टमानमुरुभ्यां सुभृशं गाढवेदनम् ॥ १०.९.५ ॥
Luchando con dificultad por liberarse de aquellas bestias feroces ansiosas por devorarlo, revolcándose sobre sus muslos, estaba sumido en un dolor muy profundo.
10.9.6
तं शयानं तथा दृष्ट्वा भूमौ सुरुधिरोक्षितम् ।
हतशिष्टास्त्रयो वीराः शोकार्ताः पर्यदेवयन्।
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः ॥ १०.९.६ ॥
Al verlo así tendido en el suelo, empapado de sangre, los tres héroes que quedaban con vida, afligidos por el dolor, se lamentaron: Aśvatthāman, Kṛpa y Kṛtavarman el Sātvata.
10.9.7
तैस्त्रिभिः शोणितादिग्धौर्निः श्वसद्भिर्महारथैः ।
शुशुभे स वृतो राजा वेदी त्रिभिरिवाग्निभिः ॥ १०.९.७ ॥
Rodeado por aquellos tres grandes guerreros de carro, manchados de sangre y jadeando, el rey brillaba como un altar rodeado por tres fuegos.
10.9.8
ते तं शयानं सम्प्रेक्ष्य राजानमतथोचितम् ।
अविषह्येन दुःखेन ततस्ते रुरुदुस्त्रयः ॥ १०.९.८ ॥
Al ver al rey yacer en un estado indigno de él, los tres lloraron entonces con un dolor insoportable.
10.9.9
ततस्तु रुधिरं हस्तैर्मुखान्निर्मृज्य तस्य हि ।
रणे राज्ञः शयानस्य कृपः सम्पर्यदेवयत् ॥ १०.९.९ ॥
Entonces Kṛpa, limpiando con sus propias manos la sangre del rostro del rey, se lamentó por el rey tendido en el campo de batalla.
10.9.10
न दैवस्यातिभारोऽस्ति यदयं रुधिरोक्षितः ।
एकादशचमूभर्ता शेते दुर्योधनो हतः ॥ १०.९.१० ॥
No es una carga excesiva del destino que este hombre, empapado en sangre, señor de once ejércitos, Duryodhana, yazca muerto.
10.9.11
पश्य चामीकराभस्य चामीकरविभूषिताम् ।
गदां गदाप्रियस्येमां समीपे पतितां भुवि ॥ १०.९.११ ॥
Mira esta maza, brillante como el oro y adornada con oro, del que amaba la maza, caída en el suelo cerca.
10.9.12
इयमेनं गदा शूरं न जहाति रणेरणे ।
स्वर्गायापि व्रजन्तं हि न जहाति यशस्विनम् ॥ १०.९.१२ ॥
Esta maza nunca abandonó a este héroe en ninguna batalla, y ni siquiera mientras él se dirige al cielo lo abandona, este glorioso.
10.9.13
पश्येमां सह वीरेण जाम्बूनदविभूषिताम् ।
शयानां शयने हर्म्ये भार्यां प्रीतिमतीमिव ॥ १०.९.१३ ॥
Mira a esta, adornada con oro de Jāmbūnada, tendida en el lecho del palacio junto al héroe, como una esposa llena de afecto.
10.9.14
योऽयं मूर्धाभिषिक्तानामग्रे याति परन्तपः ।
स हतो ग्रसते पांसून्पश्य कालसय पर्ययम् ॥ १०.९.१४ ॥
Este que marchaba al frente de los reyes ungidos, abrasador de enemigos, muerto, traga el polvo. Mira la vuelta del tiempo.
10.9.15
येनाजौ निहता भूमौ शेरते क्षत्रियर्षभाः ।
स भूमौ निहतः शेते कुरुराजः परैरयम् ॥ १०.९.१५ ॥
Aquel por quien los toros entre guerreros yacían abatidos en el campo de batalla, este rey de los Kurus, muerto por enemigos, yace ahora en el suelo.
10.9.16
भयान्नमन्ति राजानो यस्य स्म शतसङ्घशः ।
स वीरशयने शेते क्रव्याद्भिः परिवारितः ॥ १०.९.१६ ॥
Aquel por temor a quien cientos de reyes se inclinaban, yace ahora en el lecho de los héroes, rodeado de criaturas carnívoras.
10.9.17
यमुपासन्नृपाः पूर्वमर्थहेतोर्महीपतिम् ।
उपात्पते च तं ह्यद्य क्रव्यादा मांसगृद्धिनः ॥ १०.९.१७ ॥
El señor de la tierra, a quien los reyes servían antes por riquezas, hoy los carnívoros ávidos de carne se abalanzan sobre él.
10.9.18
तं शयानं कुरुश्रेष्ठं ततो भरतसत्तमम् ।
अश्वत्थामा समालिङ्ग्य करुणं पर्यदेवयत् ॥ १०.९.१८ ॥
Entonces Aśvatthāman, abrazando a aquel mejor de los Kurus, el mejor de los Bharatas que yacía allí, lamentó con piedad.
10.9.19
आहुस्त्वां राजशार्दूल मुख्यं सर्वधनुष्मताम् ।
धनाध्यक्षोपमं युद्धे शिष्यं सङ्कर्षणस्य च ॥ १०.९.१९ ॥
Te llamaban tigre entre los reyes, el primero de todos los arqueros, igual que Kubera, señor de la riqueza en la batalla, y discípulo de Saṅkarṣaṇa.
10.9.20
कथं विवरमद्राक्षीद्भीमसेनस्तवानघ ।
बलिनं कृतिनो नित्यं सूदः पापात्मवान्नृप ॥ १०.९.२० ॥
Oh sin mancha, ¿cómo vio Bhīmasena una brecha en ti, que siempre fuiste fuerte y hábil? ¡Oh rey, él no es más que un cocinero de alma malvada!
10.9.21
कालो नूनं महाराज लोकेऽस्मिन्बलवत्तरः ।
पश्यामो निहतं त्वां च भीमसेनेन संयुगे ॥ १०.९.२१ ॥
Gran rey, sin duda el tiempo es el más poderoso en este mundo, pues vemos que Bhīmasena te ha dado muerte en combate.
10.9.22
कथं त्वां सर्वधर्मज्ञं क्षुद्रः पापो वृकोदरः ।
निकृत्या हतवान्मन्दो नून कालो दुरत्ययः ॥ १०.९.२२ ॥
¿Cómo mató Vṛkodara, vil, pecador y necio, por traición a ti, que conocías todo el dharma? Sin duda el tiempo es insuperable.
10.9.23
द्वन्द्वयुद्धे ह्यधर्मेण समाहूयौजसा मृधे ।
गदया भीमसेनेन निर्भग्ने सक्थिनी तव ॥ १०.९.२३ ॥
En combate singular, tras desafiarte injustamente con fuerza, Bhīmasena te rompió ambos muslos con su maza.
10.9.24
अधर्मेण हतस्याजौ मृद्यमानं पदा शिरः ।
य उपेक्षितवान्क्षुद्रं धिक्तमस्तु…युधिष्ठिरम् ॥ १०.९.२४ ॥
¡Vergüenza para aquel vil Yudhiṣṭhira, que contempló con indiferencia cómo tu cabeza, muerta injustamente en batalla, era pisoteada…!
10.9.25
युद्धेष्वपवदिष्यन्ति योधा नूनं वृकोदरम् ।
यावत्स्थास्यन्ति भूतानि निकृत्या ह्यसि पातितः ॥ १०.९.२५ ॥
En las batallas, los guerreros sin duda reprocharán a Vṛkodara (Bhīma) mientras existan los seres, pues por traición fue derribado con la espada.
10.9.26
ननु रामोऽब्रवीद्राजंस्त्वां सदा यदुनन्दनः ।
दुर्योधनसमो नास्ति गदायामिति वीर्यवान् ॥ १०.९.२६ ॥
Ciertamente Rāma (Balarāma) y el deleite de los Yadus (Kṛṣṇa) siempre hablaron de ti, oh rey, diciendo que nadie es igual a Duryodhana en el combate con maza.
10.9.27
श्लाघते त्वां हि वार्ष्णेयो राजन्संसत्सु भारत ।
स शिष्यो मम कौरव्यो गदायुद्ध इति प्रभो ॥ १०.९.२७ ॥
En verdad el descendiente de Vṛṣṇi te alaba en las asambleas, oh rey, oh descendiente de Bharata. Él, mi discípulo, el Kaurava, en el combate con maza, oh señor.
10.9.28
यां गतिं क्षत्रियस्याहुः प्रशस्तां परमर्षयः ।
हतस्याभिमुखस्याजौ प्राप्तस्त्वमसि तां गतिम् ॥ १०.९.२८ ॥
El destino alabado que los grandes sabios describen para el guerrero muerto en batalla, de frente, ese destino has alcanzado.
10.9.29
दुर्योधन न शोचामि त्वामहं पुरुषर्षभ ।
हतपुत्रौ तु शोचामि गान्धारीं पिरं च ते ॥ १०.९.२९ ॥
Oh Duryodhana, oh toro entre los hombres, no me lamento por ti; pero por Gāndhārī y tu padre, cuyos hijos han sido muertos, sí me lamento.
10.9.30
द्वावनाथौ कृतौ वीर त्वया नाथेन वर्धितौ ।
भिक्षुकौ विचरिष्येते शोचन्तौ पृथिवीमिमाम् ॥ १०.९.३० ॥
Oh héroe, has dejado huérfanos a los dos, a quienes criaste con tu protección; ambos vagarán como mendigos, lamentándose, por esta tierra.
10.9.31
घिगस्तु कृष्णं वार्ष्णेयमर्जुनं चापि दुर्मतिम् ।
धर्मज्ञमानिमौ यौ त्वां वध्यमानमुपेक्षताम् ॥ १०.९.३१ ॥
Maldición sobre Kṛṣṇa, el descendiente de Vṛṣṇi, y maldición también sobre Arjuna, de mente perversa, que se creen conocedores del dharma y desatendieron a ti, que estabas siendo muerto.
10.9.32
पाण्डवाश्चापि ते सर्वे किं वक्ष्यन्ति नराधिप ।
कथं दुर्योधनोऽस्माभिर्हत इत्यनपत्रपाः ॥ १०.९.३२ ॥
Oh señor de los hombres, ¿qué dirán todos los Pāṇḍavas? «¿Cómo fue Duryodhana muerto por nosotros?», así hablarán esos desvergonzados.
10.9.33
धन्यस्त्वमसि गान्धारे यस्वमायोधने हतः ।
प्रयातोऽभिमुखः शत्रून्धर्मेण पुरुषर्षभ ॥ १०.९.३३ ॥
Dichoso eres, hijo de Gāndhārī, que en la batalla, frente a los enemigos, fuiste muerto conforme al dharma, toro entre los hombres.
10.9.34
हतपुत्रा हि गान्धारी निहतज्ञातिबान्धवा ।
प्रज्ञाचक्षुश्च दुर्धर्षः कां दशां प्रतिपत्स्यते ॥ १०.९.३४ ॥
Los hijos de Gāndhārī han sido muertos, y sus parientes y allegados han sido muertos. ¿A qué condición llegará el de vista de sabiduría, el inexpugnable?
10.9.35
धिगस्तु कृतवर्माणं मां कृपं च महारथम् ।
ये वयं न गताः स्वर्गं त्वां पुरस्कृत्य पार्थिवम् ॥ १०.९.३५ ॥
Maldición sobre Kṛtavarman, maldición sobre mí, y maldición sobre Kṛpa, el gran guerrero, pues nosotros, que te pusimos a ti, el rey, al frente, no fuimos al cielo.
10.9.36
दातारं सर्वकामानां रक्षितारं प्रजाहितम् ।
यद्वयं नानुगच्छाम त्वां धिगस्मान्नराधमान् ॥ १०.९.३६ ॥
Porque no te seguimos a ti, dador de todos los deseos y protector del bienestar del pueblo, maldición sobre nosotros, los más viles de los hombres.
10.9.37
कृपस्य तव वीर्येण मम चैव पितुश्च मे ।
सभृत्यानां नरव्याघ्र रत्नवन्ति गृहाणि च ॥ १०.९.३७ ॥
¡Oh tigre entre los hombres! Por el valor de Kṛpa, de ti, de mí y de mi padre, nuestras casas, con sus sirvientes, están llenas de joyas.
10.9.38
तव प्रसादादस्माभिः समित्रैः सह बान्धवैः ।
अवाप्ताः क्रतवो मुख्या बहवो भूरिदक्षिणाः ॥ १०.९.३८ ॥
Por tu gracia, junto con nuestros aliados y parientes, realizamos muchos sacrificios principales con abundantes ofrendas.
10.9.39
कुतश्चापीदृशं पापाः प्रवर्तिष्यामहे वयम् ।
यादृशेन पुरस्कृत्य त्वं गतः सर्वपार्थिवान् ॥ १०.९.३९ ॥
¿De dónde, oh pecadores, obraríamos de tal manera como tú, que marchaste honrando a todos los reyes?
10.9.40
वयमेव त्रयो राजन्गच्छन्तं परमां गतिम् ।
यद्वै त्वां नानुगच्छाभस्तेन तप्स्यामहे वयम्। ॥ १०.९.४० ॥
Oh rey, solo quedamos nosotros tres, porque no te seguimos cuando ibas hacia la suprema senda; por eso sufriremos.
10.9.41
तत्स्वर्गहीना हीनार्थाः स्मरन्तः सुकृतस्य ते ।
किं नाम तद्भवेत्कर्म येन त्वां न व्रजाम वै ॥ १०.९.४१ ॥
Por tanto, privados del cielo y del propósito, recordando tus buenas obras, ¿qué acción sería aquella por la que no te acompañamos?
10.9.42
दुःखं नून कुरुश्रेष्ठ चरिष्याम महीमिमाम् ।
हीनानां नस्त्वया राजन्कुतः शान्तिः कुतः सुखं ॥ १०.९.४२ ॥
Oh mejor de los Kurus, ciertamente vagaremos por esta tierra con dolor. Oh rey, sin ti, privados como estamos, ¿dónde está la paz, dónde la felicidad?
10.9.43
गत्वैव तु महाराज समेत्य च महारथान् ।
यथाज्येष्ठं यथाश्रेष्ठं पूजयेर्वचनान्मम ॥ १०.९.४३ ॥
Gran rey, habiendo ido y encontrado a los grandes guerreros, honradlos según la antigüedad y el mérito, por mi palabra.
10.9.44
आचार्यं पूजयित्वा च केतुं सर्वधनुष्मताम् ।
हतं मयाऽद्य शंशेथा दृष्टद्युम्नं नराधिप ॥ १०.९.४४ ॥
Habiendo honrado al maestro, dile a aquel que es el estandarte de todos los arqueros, oh señor de los hombres, que hoy Dhṛṣṭadyumna fue muerto por mí.
10.9.45
परिष्वजेथा राजानं बाह्लिकं सुमहारथम् ।
सैन्धवं सोमदत्तं च भूरिश्रवसमेव च ॥ १०.९.४५ ॥
Abraza al rey Bāhlika, al gran guerrero Saindhava, a Somadatta y también a Bhūriśravas.
10.9.46
तथा पूर्वगतानन्यान्स्वर्गे पार्थिवसत्मान् ।
अस्मद्वाक्यात्परिष्वज्य सम्पृच्छेस्वमनामयम् ॥ १०.९.४६ ॥
Asimismo, abraza a los otros mejores reyes que han ido antes al cielo, y por nuestra palabra pregunta por su bienestar.
10.9.47
इत्येवमुक्वा राजानं भग्नसक्थमचेतसम् ।
अश्वत्थामा लघुप्राणं पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ १०.९.४७ ॥
Habiendo hablado así al rey, cuyo muslo estaba roto y que yacía inconsciente con el aliento débil, Aśvatthāman volvió a decir estas palabras.
10.9.48
दुर्योधन जीवसि चेद्वाक्यं श्रोत्रमुखं शृणु ।
सप् पाण्डवतः शिष्टा धार्तराष्ट्रास्त्रयो वयम् ॥ १०.९.४८ ॥
Oh Duryodhana, si aún vives, escucha estas palabras gratas al oído: de los Pāṇḍavas solo siete quedan, y de nosotros, los hijos de Dhṛtarāṣṭra, solo tres.
10.9.49
ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः ।
अहं च कृतवर्मा च कृपः शारद्वतस्तथा ॥ १०.९.४९ ॥
Esos cinco hermanos, Vāsudeva, Sātyaki, yo, Kṛtavarman y Kṛpa, hijo de Śāradvat, también.
10.9.50
द्रौपदेया हताः सर्वे धृष्टद्युम्नस्य चात्मजाः ।
पञ्चाला निहताः सर्वे मत्स्यशेषं च भारत ॥ १०.९.५० ॥
Todos los hijos de Draupadī fueron muertos, y los hijos de Dhṛṣṭadyumna; todos los Pañcālas fueron muertos, y los restos de los Matsyas también, oh Bhārata.
10.9.51
कृते प्रतिकृतं पश्य हतपुत्रा हि पाण्डवाः ।
सौप्तिके शिबिरं तेषां हतं सनरवाहनम् ॥ १०.९.५१ ॥
Mira la retribución por la acción: los Pāṇḍavas han perdido a sus hijos. En el ataque nocturno, su campamento fue destruido junto con sus hombres y monturas.
10.9.52
मया च पापकर्माऽसौ धृष्टद्युम्नो महीपते ।
प्रविश्य शिबिरं रात्रौ पशुमारेण मारितः ॥ १०.९.५२ ॥
Y por mi mano, oh señor de la tierra, aquel malhechor Dhṛṣṭadyumna fue muerto: entrando en el campamento de noche, fue matado como ganado.
10.9.53
दुर्योधनस्तु तां वाचं निशम्य मनसः प्रियाम् ।
प्रतिलभ्य पुनश्चेत इदं वचनमब्रवीत् ॥ १०.९.५३ ॥
Pero Duryodhana, habiendo oído aquel discurso grato a su mente y recobrado el ánimo, pronunció estas palabras.
10.9.54
न मेऽकरोत्द्गाङ्गेयो न कर्णो न च ते पिता ।
यत्त्वया कृपभोजाभ्यां सहितेनाद्य मे कृतम् ॥ १०.९.५४ ॥
El hijo de Gaṅgā no hizo por mí, ni Karṇa, ni tu padre; lo que tú, junto con Kṛpa y Kṛtavarman, has hecho hoy por mí.
10.9.55
स च सेनापतिः क्षुद्रो हतः सार्धं शिखण्डिना ।
तेन मन्ये मघवता सममात्मानमद्य वै ॥ १०.९.५५ ॥
Y aquel comandante, el vil, fue muerto junto con Śikhaṇḍin. Por ello hoy me considero igual a Maghavan, Indra.
10.9.56
स्वस्ति प्राप्नुत भद्रं वः स्वर्गे नः सङ्गमः पुनः ।
इत्येवमुक्त्वा पुत्रस्ते कुरुराजो महामनाः ॥ १०.९.५६ ॥
"Que alcancéis bienestar y buena fortuna; en el cielo nos volveremos a encontrar." Habiendo dicho así, vuestro hijo, el rey de los Kurus de gran ánimo,
10.9.57
प्राणानुपासृजद्वीरः सुहृदां दुःखमादधत् ।
अपाक्रामद्दिवं पुण्यां शरीरं क्षितिमाविशत् ॥ १०.९.५७ ॥
El héroe exhaló sus alientos, causando dolor a sus amigos. Partió hacia el cielo sagrado, y su cuerpo entró en la tierra.
10.9.58
एवं ते निधनं यातः पुत्रो दुर्योधनो नृप ।
अग्रे यात्वा रणे शूरः पश्राद्विनिहतः परैः ॥ १०.९.५८ ॥
Así, oh rey, vuestro hijo Duryodhana halló la muerte. El héroe, habiendo avanzado en la batalla, fue derribado por la espalda por los enemigos.
10.9.59
तथैव ते परिष्वक्ताः परिष्वज्य च ते नृपम् ।
पुनः पुनः प्रेक्षमाणाः स्वकानारुरुहू रथान् ॥ १०.९.५९ ॥
Igualmente, habiéndose abrazado y abrazado al rey, mirando una y otra vez, subieron a sus propios carros.
10.9.60
इत्येवं द्रोणपुत्रस्य निशम्य करुणां गिरम् ।
प्रत्यूषकाले शोकार्ताः प्राद्रवन्नगरं प्रति ॥ १०.९.६० ॥
Habiendo escuchado este lastimero discurso del hijo de Droṇa, afligidos por el dolor al amanecer, huyeron hacia la ciudad.
10.9.61
एवमेष क्षयो वृत्तः कुरुपाण्डवसेनयोः ।
घोरो विशसनो रौद्रो राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ १०.९.६१ ॥
Así se produjo esta terrible, sangrienta y espantosa destrucción de los ejércitos de los Kurus y los Pāṇḍavas, oh rey, por tu mal consejo.
10.9.62
तव पुत्रे गते स्वर्गं शोकार्स्य ममानघ ।
ऋषिदत्तं प्रनष्टं तद्दिव्यदर्शित्वमद्य वै ॥ १०.९.६२ ॥
Oh sin mácula, desde que tu hijo ha ido al cielo, la visión divina que me concedió el sabio, ahora que estoy afligido por el dolor, se ha perdido hoy, en verdad.
10.9.63
इति श्रुत्वा स नृपतिर्ज्ञातिपुत्रवधं तदा ।
निःश्वस्य दीर्घमुष्णं च ततश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ १०.९.६३ ॥
Al oír esto, el rey, al escuchar entonces la matanza de sus parientes y sus hijos, exhaló un suspiro largo y ardiente, y luego quedó absorto en la preocupación.