महाभारत · अध्याय 10.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.9.1
ते हत्वा सर्वपाञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः ।
आगच्छन्सहितास्तत्र यत्र दुर्योधनो हतः ॥ १०.९.१ ॥
त्यांनी सर्व पांचालांना आणि द्रौपदीच्या पुत्रांना पूर्णपणे मारून, जिथे दुर्योधन पडला होता तिथे एकत्र येऊन पोहोचले.
10.9.2
गत्वा चैनमपश्यन्त किञ्चित्प्राणं जनाधिपम् ।
ततो रथेभ्यः प्रस्कन्द्य परिवव्रुस्तवात्मजम् ॥ १०.९.२ ॥
तेथे जाऊन त्यांनी त्या जनाधिपामध्ये थोडा प्राण शिल्लक असल्याचे पाहिले; मग रथांतून उडी मारून तुमच्या पुत्राभोवती गर्दी केली.
10.9.3
तं भग्रसक्थं राजेन्द्र कृच्छ्रप्राणमचेतसम् ।
वमन्तं रुधिरं वक्त्रादपश्यन्वसुधातले ॥ १०.९.३ ॥
हे राजेंद्रा, तुटलेल्या मांड्या, कष्टी जीव आणि बेशुद्ध असलेल्या त्याला तोंडातून रक्त ओकताना त्यांनी भूमीवर पाहिले.
10.9.4
वृतं समन्ताद्बहुभिः श्वापदैर्घोरदर्शनैः ।
सालावृकगणैश्चैव भक्षयिष्यद्भिरन्तिकात् ॥ १०.९.४ ॥
भयंकर दिसणाऱ्या अनेक हिंस्र प्राण्यांनी त्याला सर्व बाजूंनी वेढले होते; जवळ येऊन त्याला खाण्यास सज्ज झालेले कोल्हे आणि लांडग्यांचे कळपही होते.
10.9.5
निरायन्तं कृच्छ्रात्ताञ्श्वापदांश्च चिखादिषून् ।
विवेष्टमानमुरुभ्यां सुभृशं गाढवेदनम् ॥ १०.९.५ ॥
त्याला खाण्यास उत्सुक असलेल्या त्या हिंस्र प्राण्यांपासून कष्टाने सुटण्याचा प्रयत्न करत, मांड्यांवर लोळत, अतिशय तीव्र वेदनेत तो होता.
10.9.6
तं शयानं तथा दृष्ट्वा भूमौ सुरुधिरोक्षितम् ।
हतशिष्टास्त्रयो वीराः शोकार्ताः पर्यदेवयन्।
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः ॥ १०.९.६ ॥
तो रक्ताने भिजलेला भूमीवर असा पडलेला पाहून, मारले न गेलेले तीन वीर — अश्वत्थामा, कृप आणि सात्वत कृतवर्मा — शोकाने पीडित होऊन विलाप करू लागले.
10.9.7
तैस्त्रिभिः शोणितादिग्धौर्निः श्वसद्भिर्महारथैः ।
शुशुभे स वृतो राजा वेदी त्रिभिरिवाग्निभिः ॥ १०.९.७ ॥
रक्ताने माखलेल्या, उसासे टाकणाऱ्या त्या तीन महारथींनी वेढलेला तो राजा तीन अग्नींनी वेढलेल्या वेदीप्रमाणे शोभला.
10.9.8
ते तं शयानं सम्प्रेक्ष्य राजानमतथोचितम् ।
अविषह्येन दुःखेन ततस्ते रुरुदुस्त्रयः ॥ १०.९.८ ॥
अयोग्य अवस्थेत पडलेल्या त्या राजाला पाहून ते तिघे असह्य दुःखाने तेव्हा रडू लागले.
10.9.9
ततस्तु रुधिरं हस्तैर्मुखान्निर्मृज्य तस्य हि ।
रणे राज्ञः शयानस्य कृपः सम्पर्यदेवयत् ॥ १०.९.९ ॥
मग कृपाने आपल्या हातांनी त्याच्या मुखावरील रक्त पुसून, रणभूमीवर पडलेल्या त्या राजासाठी विलाप केला.
10.9.10
न दैवस्यातिभारोऽस्ति यदयं रुधिरोक्षितः ।
एकादशचमूभर्ता शेते दुर्योधनो हतः ॥ १०.९.१० ॥
रक्ताने भिजलेला, अकरा सेनांचा स्वामी दुर्योधन मारला जाऊन पडला आहे, हा दैवाचा अतिभार नाही.
10.9.11
पश्य चामीकराभस्य चामीकरविभूषिताम् ।
गदां गदाप्रियस्येमां समीपे पतितां भुवि ॥ १०.९.११ ॥
सोन्याच्या कांतीची, सोन्याने सजवलेली, गदाप्रिय (दुर्योधना)ची ही गदा जवळ जमिनीवर पडलेली पाहा.
10.9.12
इयमेनं गदा शूरं न जहाति रणेरणे ।
स्वर्गायापि व्रजन्तं हि न जहाति यशस्विनम् ॥ १०.९.१२ ॥
ही गदा या शूराला प्रत्येक रणात सोडत नसे; स्वर्गाकडे जाताना देखील ती या यशस्वीला सोडत नाही.
10.9.13
पश्येमां सह वीरेण जाम्बूनदविभूषिताम् ।
शयानां शयने हर्म्ये भार्यां प्रीतिमतीमिव ॥ १०.९.१३ ॥
सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेली ही पाहा, वीरासह महालातील शय्येवर निजलेली पत्नी, जणू प्रेमाने भरलेली.
10.9.14
योऽयं मूर्धाभिषिक्तानामग्रे याति परन्तपः ।
स हतो ग्रसते पांसून्पश्य कालसय पर्ययम् ॥ १०.९.१४ ॥
मुकुटाभिषिक्त राजांच्या पुढे चालणारा हा शत्रुदमन, मारला जाऊन आता धूळ गिळत आहे. कालचक्राचा फेरा पाहा.
10.9.15
येनाजौ निहता भूमौ शेरते क्षत्रियर्षभाः ।
स भूमौ निहतः शेते कुरुराजः परैरयम् ॥ १०.९.१५ ॥
युद्धात ज्याने क्षत्रिय वृषभांना भूमीवर निजवले, तोच हा कुरुराज शत्रूंनी मारला जाऊन आज भूमीवर पडला आहे.
10.9.16
भयान्नमन्ति राजानो यस्य स्म शतसङ्घशः ।
स वीरशयने शेते क्रव्याद्भिः परिवारितः ॥ १०.९.१६ ॥
ज्याच्या भयाने शेकडो राजे नमत असत, तोच वीरशय्येवर मांसभक्षक प्राण्यांनी वेढलेला निजला आहे.
10.9.17
यमुपासन्नृपाः पूर्वमर्थहेतोर्महीपतिम् ।
उपात्पते च तं ह्यद्य क्रव्यादा मांसगृद्धिनः ॥ १०.९.१७ ॥
पूर्वी धनासाठी राजांनी ज्या महीपतीची सेवा केली, त्याच्यावरच आज मांसलोभी मांसभक्षक तुटून पडत आहेत.
10.9.18
तं शयानं कुरुश्रेष्ठं ततो भरतसत्तमम् ।
अश्वत्थामा समालिङ्ग्य करुणं पर्यदेवयत् ॥ १०.९.१८ ॥
तेव्हा निजलेल्या त्या कुरुश्रेष्ठ, भरतसत्तमाला अश्वत्थाम्याने आलिंगन देऊन करुणपणे विलाप केला.
10.9.19
आहुस्त्वां राजशार्दूल मुख्यं सर्वधनुष्मताम् ।
धनाध्यक्षोपमं युद्धे शिष्यं सङ्कर्षणस्य च ॥ १०.९.१९ ॥
हे राजशार्दूला, सर्व धनुर्धरांमध्ये तुम्ही श्रेष्ठ, युद्धात धनाध्यक्ष कुबेरासारखे, आणि संकर्षणाचे शिष्य, असे लोक तुम्हाला म्हणत.
10.9.20
कथं विवरमद्राक्षीद्भीमसेनस्तवानघ ।
बलिनं कृतिनो नित्यं सूदः पापात्मवान्नृप ॥ १०.९.२० ॥
हे निष्पाप, नेहमी बलवान आणि कुशल अशा तुमच्यातील दोष भीमसेनाने कसा पाहिला? राजा, तो तर पापी स्वयंपाकी आहे!
10.9.21
कालो नूनं महाराज लोकेऽस्मिन्बलवत्तरः ।
पश्यामो निहतं त्वां च भीमसेनेन संयुगे ॥ १०.९.२१ ॥
हे महाराजा, या जगात काळच निश्चितपणे सर्वात बलवान आहे; युद्धात भीमसेनाने तुम्हाला मारलेले आम्ही पाहत आहोत.
10.9.22
कथं त्वां सर्वधर्मज्ञं क्षुद्रः पापो वृकोदरः ।
निकृत्या हतवान्मन्दो नून कालो दुरत्ययः ॥ १०.९.२२ ॥
सर्व धर्म जाणणाऱ्या तुम्हाला क्षुद्र, पापी आणि मूर्ख वृकोदराने कपटाने कसे मारले? निश्चितच काळ अनिवार्य आहे.
10.9.23
द्वन्द्वयुद्धे ह्यधर्मेण समाहूयौजसा मृधे ।
गदया भीमसेनेन निर्भग्ने सक्थिनी तव ॥ १०.९.२३ ॥
द्वंद्वयुद्धात अधर्माने आव्हान देऊन, बलपूर्वक, भीमसेनाने गदेने तुमच्या दोन्ही मांड्या मोडल्या.
10.9.24
अधर्मेण हतस्याजौ मृद्यमानं पदा शिरः ।
य उपेक्षितवान्क्षुद्रं धिक्तमस्तु…युधिष्ठिरम् ॥ १०.९.२४ ॥
युद्धात अधर्माने मारल्या गेलेल्या तुमचे मस्तक पायाखाली तुडवले जात असताना ज्याने उपेक्षा केली, त्या क्षुद्र युधिष्ठिराचा धिक्कार असो…
10.9.25
युद्धेष्वपवदिष्यन्ति योधा नूनं वृकोदरम् ।
यावत्स्थास्यन्ति भूतानि निकृत्या ह्यसि पातितः ॥ १०.९.२५ ॥
युद्धांमध्ये योद्धे निश्चितपणे वृकोदराची (भीमाची) निंदा करतील, जोपर्यंत प्राणी राहतील; कारण कपटाने तलवारीने तो पाडला गेला.
10.9.26
ननु रामोऽब्रवीद्राजंस्त्वां सदा यदुनन्दनः ।
दुर्योधनसमो नास्ति गदायामिति वीर्यवान् ॥ १०.९.२६ ॥
राजा, यदुनंदन (कृष्ण) आणि राम (बलराम) नेहमी तुझ्याविषयी म्हणाले की गदायुद्धात दुर्योधनासारखा पराक्रमी कोणी नाही.
10.9.27
श्लाघते त्वां हि वार्ष्णेयो राजन्संसत्सु भारत ।
स शिष्यो मम कौरव्यो गदायुद्ध इति प्रभो ॥ १०.९.२७ ॥
राजा, वृष्णिवंशीय (बलराम) सभांमध्ये तुझी प्रशंसा करतो. हे भारता, हे प्रभो, तो माझा शिष्य, कौरव, गदायुद्धात.
10.9.28
यां गतिं क्षत्रियस्याहुः प्रशस्तां परमर्षयः ।
हतस्याभिमुखस्याजौ प्राप्तस्त्वमसि तां गतिम् ॥ १०.९.२८ ॥
परम ऋषी युद्धात समोर तोंड करून मरण पावलेल्या क्षत्रियाची जी प्रशस्त गती सांगतात, तीच गती तू प्राप्त केली आहेस.
10.9.29
दुर्योधन न शोचामि त्वामहं पुरुषर्षभ ।
हतपुत्रौ तु शोचामि गान्धारीं पिरं च ते ॥ १०.९.२९ ॥
दुर्योधना, हे पुरुषश्रेष्ठा, मी तुझ्यासाठी शोक करीत नाही; पण पुत्र मारले गेल्यामुळे गांधारी आणि तुझ्या वडिलांसाठी मी शोक करतो.
10.9.30
द्वावनाथौ कृतौ वीर त्वया नाथेन वर्धितौ ।
भिक्षुकौ विचरिष्येते शोचन्तौ पृथिवीमिमाम् ॥ १०.९.३० ॥
हे वीरा, तू ज्यांचे पालनपोषण व संरक्षण केलेस ते दोघे तू अनाथ केलेस; ते दोघे भिक्षुक होऊन शोक करीत या पृथ्वीवर भटकतील.
10.9.31
घिगस्तु कृष्णं वार्ष्णेयमर्जुनं चापि दुर्मतिम् ।
धर्मज्ञमानिमौ यौ त्वां वध्यमानमुपेक्षताम् ॥ १०.९.३१ ॥
वार्ष्णेय कृष्णाचा धिक्कार असो, दुर्मती अर्जुनाचाही धिक्कार असो. स्वतःला धर्मज्ञ मानणाऱ्या या दोघांनी मारल्या जाणाऱ्या तुझी उपेक्षा केली.
10.9.32
पाण्डवाश्चापि ते सर्वे किं वक्ष्यन्ति नराधिप ।
कथं दुर्योधनोऽस्माभिर्हत इत्यनपत्रपाः ॥ १०.९.३२ ॥
हे नराधिपा, ते सर्व पाण्डव काय म्हणतील? 'आम्ही दुर्योधनाला कसा मारला' असे निर्लज्जपणे ते म्हणतील.
10.9.33
धन्यस्त्वमसि गान्धारे यस्वमायोधने हतः ।
प्रयातोऽभिमुखः शत्रून्धर्मेण पुरुषर्षभ ॥ १०.९.३३ ॥
हे गांधारीपुत्रा, तू धन्य आहेस, जो युद्धात शत्रूंसमोर उभा राहून धर्माने मारला गेलास, हे पुरुषश्रेष्ठा.
10.9.34
हतपुत्रा हि गान्धारी निहतज्ञातिबान्धवा ।
प्रज्ञाचक्षुश्च दुर्धर्षः कां दशां प्रतिपत्स्यते ॥ १०.९.३४ ॥
गांधारीचे पुत्र मारले गेले, तिचे ज्ञाती आणि बांधवही मारले गेले. प्रज्ञाचक्षू तो दुर्धर्ष कोणत्या दशेला पोहोचेल?
10.9.35
धिगस्तु कृतवर्माणं मां कृपं च महारथम् ।
ये वयं न गताः स्वर्गं त्वां पुरस्कृत्य पार्थिवम् ॥ १०.९.३५ ॥
कृतवर्म्याचा धिक्कार असो, मलाही धिक्कार असो, महारथी कृपाचाही धिक्कार असो. राजा, तुला पुढे करूनही आपण स्वर्गाला गेलो नाही.
10.9.36
दातारं सर्वकामानां रक्षितारं प्रजाहितम् ।
यद्वयं नानुगच्छाम त्वां धिगस्मान्नराधमान् ॥ १०.९.३६ ॥
सर्व इच्छांचा दाता आणि प्रजेच्या हिताचा रक्षक अशा तुझे आम्ही अनुसरण केले नाही. म्हणून आम्हा नराधमांना धिक्कार असो.
10.9.37
कृपस्य तव वीर्येण मम चैव पितुश्च मे ।
सभृत्यानां नरव्याघ्र रत्नवन्ति गृहाणि च ॥ १०.९.३७ ॥
हे नरव्याघ्रा, कृपाच्या, तुझ्या, माझ्या आणि माझ्या पित्याच्या पराक्रमाने, सेवकांसह आमची घरे रत्नांनी भरलेली आहेत.
10.9.38
तव प्रसादादस्माभिः समित्रैः सह बान्धवैः ।
अवाप्ताः क्रतवो मुख्या बहवो भूरिदक्षिणाः ॥ १०.९.३८ ॥
तुझ्या कृपेने आम्ही मित्र आणि बांधवांसह भरपूर दक्षिणा देऊन अनेक मुख्य यज्ञ पूर्ण केले.
10.9.39
कुतश्चापीदृशं पापाः प्रवर्तिष्यामहे वयम् ।
यादृशेन पुरस्कृत्य त्वं गतः सर्वपार्थिवान् ॥ १०.९.३९ ॥
पापी आम्ही असे कर्म कुठून करू, ज्याप्रमाणे तू सर्व राजांना पुढे करून गेलास?
10.9.40
वयमेव त्रयो राजन्गच्छन्तं परमां गतिम् ।
यद्वै त्वां नानुगच्छाभस्तेन तप्स्यामहे वयम्। ॥ १०.९.४० ॥
हे राजा, परम गतीकडे जाणाऱ्या तुला आम्ही अनुसरले नाही, म्हणून आम्ही तिघेच उरलो; त्यामुळे आम्ही संतप्त होऊ.
10.9.41
तत्स्वर्गहीना हीनार्थाः स्मरन्तः सुकृतस्य ते ।
किं नाम तद्भवेत्कर्म येन त्वां न व्रजाम वै ॥ १०.९.४१ ॥
म्हणून स्वर्गहीन आणि निरर्थक होऊन, तुझ्या सत्कर्मांचे स्मरण करीत, आम्ही तुझ्याबरोबर गेलो नाही असे कोणते कर्म असेल?
10.9.42
दुःखं नून कुरुश्रेष्ठ चरिष्याम महीमिमाम् ।
हीनानां नस्त्वया राजन्कुतः शान्तिः कुतः सुखं ॥ १०.९.४२ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, आम्ही खरोखर दुःखात या पृथ्वीवर भटकू. हे राजा, तुझ्याशिवाय हीन झालेल्या आम्हाला शांती कुठे आणि सुख कुठे?
10.9.43
गत्वैव तु महाराज समेत्य च महारथान् ।
यथाज्येष्ठं यथाश्रेष्ठं पूजयेर्वचनान्मम ॥ १०.९.४३ ॥
हे महाराज, जाऊन महारथींना भेटून, ज्येष्ठता आणि श्रेष्ठतेनुसार माझ्या सांगण्यावरून त्यांचा सन्मान करा.
10.9.44
आचार्यं पूजयित्वा च केतुं सर्वधनुष्मताम् ।
हतं मयाऽद्य शंशेथा दृष्टद्युम्नं नराधिप ॥ १०.९.४४ ॥
आचार्यांना वंदन करून, सर्व धनुर्धरांचा ध्वज असलेल्या त्यांना, हे नराधिपा, आज माझ्याकडून धृष्टद्युम्न मारला गेला असे सांगा.
10.9.45
परिष्वजेथा राजानं बाह्लिकं सुमहारथम् ।
सैन्धवं सोमदत्तं च भूरिश्रवसमेव च ॥ १०.९.४५ ॥
राजा बाह्लिक, महारथी सैंधव, सोमदत्त आणि भूरिश्रवसाला आलिंगन द्या.
10.9.46
तथा पूर्वगतानन्यान्स्वर्गे पार्थिवसत्मान् ।
अस्मद्वाक्यात्परिष्वज्य सम्पृच्छेस्वमनामयम् ॥ १०.९.४६ ॥
तसेच, स्वर्गात आधी गेलेल्या इतर श्रेष्ठ राजांनाही आमच्या सांगण्यावरून आलिंगन देऊन त्यांची खुशाली विचारा.
10.9.47
इत्येवमुक्वा राजानं भग्नसक्थमचेतसम् ।
अश्वत्थामा लघुप्राणं पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ १०.९.४७ ॥
राजाला असे सांगून, तुटलेल्या मांडीच्या, बेशुद्ध आणि क्षीण प्राणाच्या राजाला अश्वत्थाम्याने पुन्हा हे वचन सांगितले.
10.9.48
दुर्योधन जीवसि चेद्वाक्यं श्रोत्रमुखं शृणु ।
सप् पाण्डवतः शिष्टा धार्तराष्ट्रास्त्रयो वयम् ॥ १०.९.४८ ॥
हे दुर्योधना, तू जिवंत असशील तर कानांना गोड वाटणारे हे वचन ऐक: पांडवांपैकी सातच उरले आहेत; आणि धृतराष्ट्राचे पुत्र असे आम्ही तिघेच उरलो आहोत.
10.9.49
ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः ।
अहं च कृतवर्मा च कृपः शारद्वतस्तथा ॥ १०.९.४९ ॥
ते पाच बंधू, वासुदेव, सात्यकी, मी, कृतवर्मा आणि शारद्वत कृपही.
10.9.50
द्रौपदेया हताः सर्वे धृष्टद्युम्नस्य चात्मजाः ।
पञ्चाला निहताः सर्वे मत्स्यशेषं च भारत ॥ १०.९.५० ॥
द्रौपदीचे सर्व पुत्र मारले गेले, धृष्टद्युम्नाचे पुत्रही; सर्व पांचाल मारले गेले, आणि मत्स्यांचे उरलेलेही, हे भारता.
10.9.51
कृते प्रतिकृतं पश्य हतपुत्रा हि पाण्डवाः ।
सौप्तिके शिबिरं तेषां हतं सनरवाहनम् ॥ १०.९.५१ ॥
केल्याचे प्रतिफळ पाहा; पांडव पुत्र गमावून बसले. सौप्तिक रात्रीच्या हल्ल्यात त्यांची छावणी, माणसे व वाहनांसह नष्ट झाली.
10.9.52
मया च पापकर्माऽसौ धृष्टद्युम्नो महीपते ।
प्रविश्य शिबिरं रात्रौ पशुमारेण मारितः ॥ १०.९.५२ ॥
आणि माझ्याकडून, हे महीपते, तो पापकर्मी धृष्टद्युम्न रात्री छावणीत घुसून पशूंप्रमाणे मारला गेला.
10.9.53
दुर्योधनस्तु तां वाचं निशम्य मनसः प्रियाम् ।
प्रतिलभ्य पुनश्चेत इदं वचनमब्रवीत् ॥ १०.९.५३ ॥
परंतु दुर्योधनाने मनाला प्रिय वाटणारे ते वचन ऐकून, पुन्हा चित्त सावरून हे वचन म्हटले.
10.9.54
न मेऽकरोत्द्गाङ्गेयो न कर्णो न च ते पिता ।
यत्त्वया कृपभोजाभ्यां सहितेनाद्य मे कृतम् ॥ १०.९.५४ ॥
गंगापुत्र भीष्मांनी माझ्यासाठी केले नाही, कर्णानेही केले नाही, तुझ्या पित्यानेही केले नाही; आज कृप आणि कृतवर्म्यासह तू माझ्यासाठी जे केलेस ते.
10.9.55
स च सेनापतिः क्षुद्रो हतः सार्धं शिखण्डिना ।
तेन मन्ये मघवता सममात्मानमद्य वै ॥ १०.९.५५ ॥
तो सेनापती, क्षुद्र, शिखंडीसह मारला गेला. त्यामुळे आज मी स्वतःला मघवान इंद्राच्या बरोबरीचा मानतो.
10.9.56
स्वस्ति प्राप्नुत भद्रं वः स्वर्गे नः सङ्गमः पुनः ।
इत्येवमुक्त्वा पुत्रस्ते कुरुराजो महामनाः ॥ १०.९.५६ ॥
"तुमचे कल्याण होवो, शुभ प्राप्त होवो; स्वर्गात आपली पुन्हा भेट होईल." असे बोलून तुमचा पुत्र, महामना कुरुराज (असे म्हणाला).
10.9.57
प्राणानुपासृजद्वीरः सुहृदां दुःखमादधत् ।
अपाक्रामद्दिवं पुण्यां शरीरं क्षितिमाविशत् ॥ १०.९.५७ ॥
वीराने प्राण सोडले, मित्रांना दुःख देत. तो पुण्य स्वर्गाकडे गेला; शरीर पृथ्वीत प्रवेशले.
10.9.58
एवं ते निधनं यातः पुत्रो दुर्योधनो नृप ।
अग्रे यात्वा रणे शूरः पश्राद्विनिहतः परैः ॥ १०.९.५८ ॥
हे राजा, तुमचा पुत्र दुर्योधन असा मृत्यू पावला. शूर रणांगणात पुढे जाऊन मागून शत्रूंकडून मारला गेला.
10.9.59
तथैव ते परिष्वक्ताः परिष्वज्य च ते नृपम् ।
पुनः पुनः प्रेक्षमाणाः स्वकानारुरुहू रथान् ॥ १०.९.५९ ॥
त्याचप्रमाणे त्यांनी राजाला आलिंगन दिले, पुन्हा पुन्हा पाहत, आपापल्या रथांवर चढले.
10.9.60
इत्येवं द्रोणपुत्रस्य निशम्य करुणां गिरम् ।
प्रत्यूषकाले शोकार्ताः प्राद्रवन्नगरं प्रति ॥ १०.९.६० ॥
द्रोणपुत्राचे हे करुण बोल ऐकून, पहाटेच्या वेळी शोकाने पीडित होऊन ते नगराकडे पळाले.
10.9.61
एवमेष क्षयो वृत्तः कुरुपाण्डवसेनयोः ।
घोरो विशसनो रौद्रो राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ १०.९.६१ ॥
अशाप्रकारे कौरव-पांडव सेनांचा हा घोर, संहारक, रौद्र नाश घडला, हे राजन्, तुमच्या दुर्मंत्रणेमुळे.
10.9.62
तव पुत्रे गते स्वर्गं शोकार्स्य ममानघ ।
ऋषिदत्तं प्रनष्टं तद्दिव्यदर्शित्वमद्य वै ॥ १०.९.६२ ॥
हे निष्पाप, तुमचा पुत्र स्वर्गाला गेल्याने, शोकपीडित माझी ऋषींनी दिलेली ती दिव्यदृष्टी आज खरोखरच नष्ट झाली आहे.
10.9.63
इति श्रुत्वा स नृपतिर्ज्ञातिपुत्रवधं तदा ।
निःश्वस्य दीर्घमुष्णं च ततश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ १०.९.६३ ॥
हे ऐकून तो राजा, तेव्हा नातेवाईक आणि पुत्रांच्या वधाचे ऐकून, दीर्घ व उष्ण उसासा टाकून चिंतेत मग्न झाला.