ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 10.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.9.1
ते हत्वा सर्वपाञ्चालान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः ।
आगच्छन्सहितास्तत्र यत्र दुर्योधनो हतः ॥ १०.९.१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਆਏ।
10.9.2
गत्वा चैनमपश्यन्त किञ्चित्प्राणं जनाधिपम् ।
ततो रथेभ्यः प्रस्कन्द्य परिवव्रुस्तवात्मजम् ॥ १०.९.२ ॥
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਜਨਾਧਿਪ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਾਣ ਬਾਕੀ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਰਥਾਂ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
10.9.3
तं भग्रसक्थं राजेन्द्र कृच्छ्रप्राणमचेतसम् ।
वमन्तं रुधिरं वक्त्रादपश्यन्वसुधातले ॥ १०.९.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਪੱਟਾਂ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਉਸਨੂੰ ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਉਗਲਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ।
10.9.4
वृतं समन्ताद्बहुभिः श्वापदैर्घोरदर्शनैः ।
सालावृकगणैश्चैव भक्षयिष्यद्भिरन्तिकात् ॥ १०.९.४ ॥
ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਗਿੱਦੜਾਂ ਅਤੇ ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ ਸਨ।
10.9.5
निरायन्तं कृच्छ्रात्ताञ्श्वापदांश्च चिखादिषून् ।
विवेष्टमानमुरुभ्यां सुभृशं गाढवेदनम् ॥ १०.९.५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਛੁੱਟਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ, ਪੱਟਾਂ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ, ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।
10.9.6
तं शयानं तथा दृष्ट्वा भूमौ सुरुधिरोक्षितम् ।
हतशिष्टास्त्रयो वीराः शोकार्ताः पर्यदेवयन्।
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः ॥ १०.९.६ ॥
ਉਸਨੂੰ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਿਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚੇ ਤਿੰਨ ਵੀਰ — ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ, ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਸਾਤਵਤ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ — ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
10.9.7
तैस्त्रिभिः शोणितादिग्धौर्निः श्वसद्भिर्महारथैः ।
शुशुभे स वृतो राजा वेदी त्रिभिरिवाग्निभिः ॥ १०.९.७ ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ, ਸਾਹ ਭਰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਰਾਜਾ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਵੇਦੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ।
10.9.8
ते तं शयानं सम्प्रेक्ष्य राजानमतथोचितम् ।
अविषह्येन दुःखेन ततस्ते रुरुदुस्त्रयः ॥ १०.९.८ ॥
ਅਣਉਚਿਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਅਸਹਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਦ ਰੋ ਪਏ।
10.9.9
ततस्तु रुधिरं हस्तैर्मुखान्निर्मृज्य तस्य हि ।
रणे राज्ञः शयानस्य कृपः सम्पर्यदेवयत् ॥ १०.९.९ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਲਹੂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਏ ਉਸ ਰਾਜੇ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
10.9.10
न दैवस्यातिभारोऽस्ति यदयं रुधिरोक्षितः ।
एकादशचमूभर्ता शेते दुर्योधनो हतः ॥ १०.९.१० ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ, ਗਿਆਰਾਂ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਦੁਰਯੋਧਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ — ਇਹ ਦੈਵ ਦਾ ਕੋਈ ਅਤਿ-ਭਾਰ ਨਹੀਂ।
10.9.11
पश्य चामीकराभस्य चामीकरविभूषिताम् ।
गदां गदाप्रियस्येमां समीपे पतितां भुवि ॥ १०.९.११ ॥
ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਗਦਾ-ਪ੍ਰੇਮੀ (ਦੁਰਯੋਧਨ) ਦੀ ਇਹ ਗਦਾ ਨੇੜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਪਈ ਵੇਖ।
10.9.12
इयमेनं गदा शूरं न जहाति रणेरणे ।
स्वर्गायापि व्रजन्तं हि न जहाति यशस्विनम् ॥ १०.९.१२ ॥
ਇਹ ਗਦਾ ਇਸ ਸੂਰਮੇ ਨੂੰ ਹਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ ਸੀ; ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਹ ਇਸ ਯਸ਼ਸਵੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ।
10.9.13
पश्येमां सह वीरेण जाम्बूनदविभूषिताम् ।
शयानां शयने हर्म्ये भार्यां प्रीतिमतीमिव ॥ १०.९.१३ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਵੀਰ ਨਾਲ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਵੇ।
10.9.14
योऽयं मूर्धाभिषिक्तानामग्रे याति परन्तपः ।
स हतो ग्रसते पांसून्पश्य कालसय पर्ययम् ॥ १०.९.१४ ॥
ਮੁਕਟਧਾਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵੈਰੀ-ਨਾਸ਼ਕ, ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਹੁਣ ਧੂੜ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਦੇਖੋ।
10.9.15
येनाजौ निहता भूमौ शेरते क्षत्रियर्षभाः ।
स भूमौ निहतः शेते कुरुराजः परैरयम् ॥ १०.९.१५ ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁਲਾਇਆ, ਉਹੀ ਇਹ ਕੁਰੂਰਾਜ ਵੈਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
10.9.16
भयान्नमन्ति राजानो यस्य स्म शतसङ्घशः ।
स वीरशयने शेते क्रव्याद्भिः परिवारितः ॥ १०.९.१६ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਡਰੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਰਾਜੇ ਝੁਕਦੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਮਾਸਖੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।
10.9.17
यमुपासन्नृपाः पूर्वमर्थहेतोर्महीपतिम् ।
उपात्पते च तं ह्यद्य क्रव्यादा मांसगृद्धिनः ॥ १०.९.१७ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਧਨ ਲਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਜਿਸ ਮਹੀਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਮਾਸਖੋਰ ਝਪਟ ਰਹੇ ਹਨ।
10.9.18
तं शयानं कुरुश्रेष्ठं ततो भरतसत्तमम् ।
अश्वत्थामा समालिङ्ग्य करुणं पर्यदेवयत् ॥ १०.९.१८ ॥
ਫਿਰ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਉਸ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਭਰਤਸੱਤਮ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਨੇ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਵਿਰਲਾਪ ਕੀਤਾ।
10.9.19
आहुस्त्वां राजशार्दूल मुख्यं सर्वधनुष्मताम् ।
धनाध्यक्षोपमं युद्धे शिष्यं सङ्कर्षणस्य च ॥ १०.९.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਸਾਰੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੁਬੇਰ ਵਰਗੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਹੋ—ਲੋਕ ਇਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
10.9.20
कथं विवरमद्राक्षीद्भीमसेनस्तवानघ ।
बलिनं कृतिनो नित्यं सूदः पापात्मवान्नृप ॥ १०.९.२० ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸਦਾ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖੀ? ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਪਾਪੀ ਰਸੋਈਆ ਹੀ ਹੈ!
10.9.21
कालो नूनं महाराज लोकेऽस्मिन्बलवत्तरः ।
पश्यामो निहतं त्वां च भीमसेनेन संयुगे ॥ १०.९.२१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਹੱਥੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ।
10.9.22
कथं त्वां सर्वधर्मज्ञं क्षुद्रः पापो वृकोदरः ।
निकृत्या हतवान्मन्दो नून कालो दुरत्ययः ॥ १०.९.२२ ॥
ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੀਚ, ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੇ ਛਲ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ? ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਾਲ ਨੂੰ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
10.9.23
द्वन्द्वयुद्धे ह्यधर्मेण समाहूयौजसा मृधे ।
गदया भीमसेनेन निर्भग्ने सक्थिनी तव ॥ १०.९.२३ ॥
ਦ੍ਵੰਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਲਲਕਾਰ ਕੇ, ਬਲ ਨਾਲ, ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਟ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ।
10.9.24
अधर्मेण हतस्याजौ मृद्यमानं पदा शिरः ।
य उपेक्षितवान्क्षुद्रं धिक्तमस्तु…युधिष्ठिरम् ॥ १०.९.२४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੌਂਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਪੇਖਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੀਚ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੋਵੇ…
10.9.25
युद्धेष्वपवदिष्यन्ति योधा नूनं वृकोदरम् ।
यावत्स्थास्यन्ति भूतानि निकृत्या ह्यसि पातितः ॥ १०.९.२५ ॥
ਜੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਧੇ ਜ਼ਰੂਰ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਨਗੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਰਹਿਣਗੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
10.9.26
ननु रामोऽब्रवीद्राजंस्त्वां सदा यदुनन्दनः ।
दुर्योधनसमो नास्ति गदायामिति वीर्यवान् ॥ १०.९.२६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯਦੁਨੰਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਰਾਮ (ਬਲਰਾਮ) ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਆਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਗਦਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਬਲਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
10.9.27
श्लाघते त्वां हि वार्ष्णेयो राजन्संसत्सु भारत ।
स शिष्यो मम कौरव्यो गदायुद्ध इति प्रभो ॥ १०.९.२७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ੀ (ਬਲਰਾਮ) ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਕੌਰਵ, ਗਦਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ।
10.9.28
यां गतिं क्षत्रियस्याहुः प्रशस्तां परमर्षयः ।
हतस्याभिमुखस्याजौ प्राप्तस्त्वमसि तां गतिम् ॥ १०.९.२८ ॥
ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਗਤੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਦੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
10.9.29
दुर्योधन न शोचामि त्वामहं पुरुषर्षभ ।
हतपुत्रौ तु शोचामि गान्धारीं पिरं च ते ॥ १०.९.२९ ॥
ਹੇ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਪਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
10.9.30
द्वावनाथौ कृतौ वीर त्वया नाथेन वर्धितौ ।
भिक्षुकौ विचरिष्येते शोचन्तौ पृथिवीमिमाम् ॥ १०.९.३० ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਥ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਣਗੇ।
10.9.31
घिगस्तु कृष्णं वार्ष्णेयमर्जुनं चापि दुर्मतिम् ।
धर्मज्ञमानिमौ यौ त्वां वध्यमानमुपेक्षताम् ॥ १०.९.३१ ॥
ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ, ਦੁਰਮਤੀ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿੱਕਾਰ। ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਤੈਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ।
10.9.32
पाण्डवाश्चापि ते सर्वे किं वक्ष्यन्ति नराधिप ।
कथं दुर्योधनोऽस्माभिर्हत इत्यनपत्रपाः ॥ १०.९.३२ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਕੀ ਆਖਣਗੇ? 'ਅਸੀਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ' ਇਹ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਆਖਣਗੇ।
10.9.33
धन्यस्त्वमसि गान्धारे यस्वमायोधने हतः ।
प्रयातोऽभिमुखः शत्रून्धर्मेण पुरुषर्षभ ॥ १०.९.३३ ॥
ਹੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ।
10.9.34
हतपुत्रा हि गान्धारी निहतज्ञातिबान्धवा ।
प्रज्ञाचक्षुश्च दुर्धर्षः कां दशां प्रतिपत्स्यते ॥ १०.९.३४ ॥
ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਸ ਦੇ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਬੰਧੂ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਚਕਸ਼ੂ ਉਹ ਦੁਰਧਰਸ਼ ਕਿਹੜੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ?
10.9.35
धिगस्तु कृतवर्माणं मां कृपं च महारथम् ।
ये वयं न गताः स्वर्गं त्वां पुरस्कृत्य पार्थिवम् ॥ १०.९.३५ ॥
ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਧਿੱਕਾਰ, ਮਹਾਰਥੀ ਕ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿੱਕਾਰ। ਰਾਜਾ, ਤੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਗਏ।
10.9.36
दातारं सर्वकामानां रक्षितारं प्रजाहितम् ।
यद्वयं नानुगच्छाम त्वां धिगस्मान्नराधमान् ॥ १०.९.३६ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿੱਤ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਨੁਸਰਣ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਨਰਾਧਮਾਂ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ।
10.9.37
कृपस्य तव वीर्येण मम चैव पितुश्च मे ।
सभृत्यानां नरव्याघ्र रत्नवन्ति गृहाणि च ॥ १०.९.३७ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਕ੍ਰਿਪ ਦੇ, ਤੇਰੇ, ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਡੇ ਘਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
10.9.38
तव प्रसादादस्माभिः समित्रैः सह बान्धवैः ।
अवाप्ताः क्रतवो मुख्या बहवो भूरिदक्षिणाः ॥ १०.९.३८ ॥
ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਭਰਪੂਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਯਗ ਕੀਤੇ।
10.9.39
कुतश्चापीदृशं पापाः प्रवर्तिष्यामहे वयम् ।
यादृशेन पुरस्कृत्य त्वं गतः सर्वपार्थिवान् ॥ १०.९.३९ ॥
ਪਾਪੀ ਅਸੀਂ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਿੱਥੋਂ ਕਰਾਂਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗਿਆ?
10.9.40
वयमेव त्रयो राजन्गच्छन्तं परमां गतिम् ।
यद्वै त्वां नानुगच्छाभस्तेन तप्स्यामहे वयम्। ॥ १०.९.४० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਰਮ ਗਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਅਨੁਸਰਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਬਚੇ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸੰਤਾਪ ਸਹਾਂਗੇ।
10.9.41
तत्स्वर्गहीना हीनार्थाः स्मरन्तः सुकृतस्य ते ।
किं नाम तद्भवेत्कर्म येन त्वां न व्रजाम वै ॥ १०.९.४१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਅਤੇ ਬੇਮਤਲਬ ਹੋਏ, ਤੇਰੇ ਸੁਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾ ਗਏ?
10.9.42
दुःखं नून कुरुश्रेष्ठ चरिष्याम महीमिमाम् ।
हीनानां नस्त्वया राजन्कुतः शान्तिः कुतः सुखं ॥ १०.९.४२ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਸੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਾਂਗੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀਣੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਸੁਖ ਕਿੱਥੇ?
10.9.43
गत्वैव तु महाराज समेत्य च महारथान् ।
यथाज्येष्ठं यथाश्रेष्ठं पूजयेर्वचनान्मम ॥ १०.९.४३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੇਠਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ।
10.9.44
आचार्यं पूजयित्वा च केतुं सर्वधनुष्मताम् ।
हतं मयाऽद्य शंशेथा दृष्टद्युम्नं नराधिप ॥ १०.९.४४ ॥
ਆਚਾਰੀਆ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਰਗੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਦੱਸਣਾ।
10.9.45
परिष्वजेथा राजानं बाह्लिकं सुमहारथम् ।
सैन्धवं सोमदत्तं च भूरिश्रवसमेव च ॥ १०.९.४५ ॥
ਰਾਜਾ ਬਾਹਲੀਕ, ਮਹਾਰਥੀ ਸੈਂਧਵ, ਸੋਮਦੱਤ ਅਤੇ ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣਾ।
10.9.46
तथा पूर्वगतानन्यान्स्वर्गे पार्थिवसत्मान् ।
अस्मद्वाक्यात्परिष्वज्य सम्पृच्छेस्वमनामयम् ॥ १०.९.४६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਗਏ ਹੋਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛਣੀ।
10.9.47
इत्येवमुक्वा राजानं भग्नसक्थमचेतसम् ।
अश्वत्थामा लघुप्राणं पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ १०.९.४७ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਟੁੱਟੀ ਪੱਟ ਵਾਲੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਸਾਹ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
10.9.48
दुर्योधन जीवसि चेद्वाक्यं श्रोत्रमुखं शृणु ।
सप् पाण्डवतः शिष्टा धार्तराष्ट्रास्त्रयो वयम् ॥ १०.९.४८ ॥
ਹੇ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਜੇ ਤੂੰ ਜੀਂਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ: ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਬਚੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ ਹੀ ਬਚੇ ਹਾਂ।
10.9.49
ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः ।
अहं च कृतवर्मा च कृपः शारद्वतस्तथा ॥ १०.९.४९ ॥
ਉਹ ਪੰਜ ਭਰਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਾਤਿਅਕੀ, ਮੈਂ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦ੍ਵਤ ਕ੍ਰਿਪ ਵੀ।
10.9.50
द्रौपदेया हताः सर्वे धृष्टद्युम्नस्य चात्मजाः ।
पञ्चाला निहताः सर्वे मत्स्यशेषं च भारत ॥ १०.९.५० ॥
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ; ਸਾਰੇ ਪਾਂਚਾਲ ਅਤੇ ਮੱਤਸਿਆਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
10.9.51
कृते प्रतिकृतं पश्य हतपुत्रा हि पाण्डवाः ।
सौप्तिके शिबिरं तेषां हतं सनरवाहनम् ॥ १०.९.५१ ॥
ਕੀਤੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਵੇਖੋ; ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਆ ਲਏ। ਸੌਪਤਿਕ ਰਾਤ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡੇਰਾ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ।
10.9.52
मया च पापकर्माऽसौ धृष्टद्युम्नो महीपते ।
प्रविश्य शिबिरं रात्रौ पशुमारेण मारितः ॥ १०.९.५२ ॥
ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ, ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
10.9.53
दुर्योधनस्तु तां वाचं निशम्य मनसः प्रियाम् ।
प्रतिलभ्य पुनश्चेत इदं वचनमब्रवीत् ॥ १०.९.५३ ॥
ਪਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁੜ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
10.9.54
न मेऽकरोत्द्गाङ्गेयो न कर्णो न च ते पिता ।
यत्त्वया कृपभोजाभ्यां सहितेनाद्य मे कृतम् ॥ १०.९.५४ ॥
ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਕਰਨ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਅੱਜ ਕ੍ਰਿਪ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਸਮੇਤ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਕੀਤਾ।
10.9.55
स च सेनापतिः क्षुद्रो हतः सार्धं शिखण्डिना ।
तेन मन्ये मघवता सममात्मानमद्य वै ॥ १०.९.५५ ॥
ਉਹ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਕਮੀਨਾ, ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਘਵਾਨ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
10.9.56
स्वस्ति प्राप्नुत भद्रं वः स्वर्गे नः सङ्गमः पुनः ।
इत्येवमुक्त्वा पुत्रस्ते कुरुराजो महामनाः ॥ १०.९.५६ ॥
"ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ; ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਫਿਰ ਮੇਲ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਮਨਾ ਕੁਰੂਰਾਜ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ)।
10.9.57
प्राणानुपासृजद्वीरः सुहृदां दुःखमादधत् ।
अपाक्रामद्दिवं पुण्यां शरीरं क्षितिमाविशत् ॥ १०.९.५७ ॥
ਵੀਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪੁੰਨ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ।
10.9.58
एवं ते निधनं यातः पुत्रो दुर्योधनो नृप ।
अग्रे यात्वा रणे शूरः पश्राद्विनिहतः परैः ॥ १०.९.५८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸੂਰਮਾ ਰਣ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਪਿੱਛੋਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
10.9.59
तथैव ते परिष्वक्ताः परिष्वज्य च ते नृपम् ।
पुनः पुनः प्रेक्षमाणाः स्वकानारुरुहू रथान् ॥ १०.९.५९ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾਈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਰੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
10.9.60
इत्येवं द्रोणपुत्रस्य निशम्य करुणां गिरम् ।
प्रत्यूषकाले शोकार्ताः प्राद्रवन्नगरं प्रति ॥ १०.९.६० ॥
ਦ੍ਰੋਣ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਹ ਕਰੁਣਾਮਈ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਹੁੰਫਟਣ ਵੇਲੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਗਰ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।
10.9.61
एवमेष क्षयो वृत्तः कुरुपाण्डवसेनयोः ।
घोरो विशसनो रौद्रो राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ १०.९.६१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਰਵ-ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਭਿਆਨਕ, ਸੰਹਾਰਕ, ਰੌਦ੍ਰ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਦੁਰਮੰਤ੍ਰਣਾ ਕਾਰਨ।
10.9.62
तव पुत्रे गते स्वर्गं शोकार्स्य ममानघ ।
ऋषिदत्तं प्रनष्टं तद्दिव्यदर्शित्वमद्य वै ॥ १०.९.६२ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਮੇਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅੱਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
10.9.63
इति श्रुत्वा स नृपतिर्ज्ञातिपुत्रवधं तदा ।
निःश्वस्य दीर्घमुष्णं च ततश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ १०.९.६३ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਉਦੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਫਿਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।