મહાભારત · અધ્યાય 11.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.11.1
हतेषु सर्वेसैन्येषु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
शुश्रुवे पितरं वृद्धं निर्यान्तं गजसाह्वयात् ॥ ११.११.१ ॥
બધી સેનાઓ હણાઈ ગયા પછી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે સાંભળ્યું કે તેમના વૃદ્ધ પિતા ગજસાહ્વયથી નીકળી રહ્યા છે.
11.11.2
सोऽभ्ययात्पुत्रशोकार्तं पुत्रशोकपरिप्लुतः ।
शोचमानो महाराज भ्रातृभिः सहितस्तदा ॥ ११.११.२ ॥
પુત્રશોકથી પીડિત અને તેમાં ડૂબેલા તેઓ, હે મહારાજ, ત્યારે ભાઈઓ સાથે શોક કરતા તેમની તરફ ગયા.
11.11.3
अन्वीयमानो वीरेण दाशार्हेण महात्मना ।
युयुधानेन च तथा तथैव च युयुत्सुना ॥ ११.११.३ ॥
વીર દાશાર્હ (કૃષ્ણ), મહાત્મા યુયુધાન (સાત્યકિ) અને તેવી જ રીતે યુયુત્સુ તેમની પાછળ ચાલતા હતા.
11.11.4
तमन्वगात्सुदुःखार्ता द्रौपदीशोककर्शिता ।
सह पाञ्चालयोषिद्भिर्यास्तत्रासन्समागताः ॥ ११.११.४ ॥
અતિ દુઃખથી પીડિત અને શોકથી કૃશ થયેલી દ્રૌપદી તેમની પાછળ ગઈ; ત્યાં એકઠી થયેલી પાંચાલ સ્ત્રીઓ પણ તેમની સાથે હતી.
11.11.5
सङ्ग्राममनु बृन्दानि स्त्रीणां भरतसत्तम् ।
कुररीणामिवार्तानां क्रोशन्तीनां ददर्श ह ॥ ११.११.५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધભૂમિ પાસે ટોળેટોળાં રડતી સ્ત્રીઓને તેમણે જોઈ; પીડાથી ચીસો પાડતા કુરરી પક્ષીઓની જેમ તેઓ ચીસો પાડતી હતી.
11.11.6
ताभिः परिवृतो राजा क्रोशन्तीभिः सहस्रशः ।
ऊर्ध्वबाहुभिरार्ताभी रुदतीभिः प्रियाप्रियैः ॥ ११.११.६ ॥
તેમનાથી ઘેરાયેલા રાજા — હજારો ચીસો પાડતી, હાથ ઊંચા કરેલી, પીડિત, પ્રિય અને અપ્રિય સૌ માટે રડતી સ્ત્રીઓથી.
11.11.7
क नु धर्मज्ञता राज्ञः क्व नु साद्यानृशंसता ।
यच्चावधीत्पितॄन्भ्रातॄन्गुरुपुत्रान्सखीनपि ॥ ११.११.७ ॥
રાજાનું ધર્મજ્ઞાન ક્યાં છે? હવે તેમની અનૃશંસતા ક્યાં છે? જેમણે પિતૃઓને, ભાઈઓને, ગુરુપુત્રોને અને મિત્રોને પણ માર્યા!
11.11.8
घातयित्वा कथं द्रोणं भीष्मं चापि पितामहम् ।
मनस्तेऽभून्महाबाहो हत्वा चापि जयद्रथम् ॥ ११.११.८ ॥
હે મહાબાહો! દ્રોણ અને પિતામહ ભીષ્મને મરાવીને, અને જયદ્રથને પણ મારીને તમારું મન કેવું થયું?
11.11.9
किं नु राज्येन ते कार्यं पितॄन्भ्रातॄनपश्यतः ।
अभिमन्युं च दुर्धर्षं द्रौपदेयांश्च भारत ॥ ११.११.९ ॥
હે ભારત! પિતૃઓ અને ભાઈઓને ન જોનારા તમારે રાજ્યથી શું પ્રયોજન? દુર્ધર્ષ અભિમન્યુ અને દ્રૌપદીના પુત્રોથી પણ શું?
11.11.10
अतीत्य ता महाबाहुः क्रोशन्तीः कुररीरिव ।
ववन्दे पितरं ज्येष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ११.११.१० ॥
કુરરી પક્ષીઓની જેમ રડતી તેમને ઓળંગી, મહાબાહુ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે જ્યેષ્ઠ પિતાને વંદન કર્યા.
11.11.11
ततोऽभिवाद्य पितरं क्रमेणामित्रकर्शनाः ।
न्यवेदयन्त नामानि पाण्डवास्तेऽपि सर्वशः ॥ ११.११.११ ॥
પછી પિતાને વંદન કરીને, શત્રુઓનું દમન કરનારા પાંડવોએ ક્રમ પ્રમાણે પોતાનાં નામ જણાવ્યાં, સૌએ.
11.11.12
तमात्मजान्तकरणं पिता पुत्रवधार्दितः ।
अप्रीयमाणः शोकार्तः पाण्डवं परिषस्वजे ॥ ११.११.१२ ॥
પુત્રોના વધથી પીડિત, શોકથી વ્યાકુળ, અપ્રસન્ન પિતાએ પોતાના પુત્રોનો અંત લાવનાર તે પાંડવને આલિંગન આપ્યું.
11.11.13
धर्मराजं परिष्वज्य सान्त्वयित्वा च भारत ।
दुष्टात्मा भीममन्वैच्छद्दिधक्षुरिव पावकः ॥ ११.११.१३ ॥
ધર્મરાજને આલિંગન આપી અને સાંત્વન આપીને, હે ભારત, તે દુષ્ટાત્માએ ભીમને શોધ્યો, બાળવા ઇચ્છતા અગ્નિની જેમ.
11.11.14
स कोपपावकस्तस्य शोकवायुसमीरितः ।
भीमसेनमयं दावं दिधक्षुरिव दृश्यते ॥ ११.११.१४ ॥
શોકના પવનથી પ્રજ્વલિત તેનો ક્રોધાગ્નિ ભીમસેનને બાળવા ઇચ્છતી વનની આગ જેવો દેખાય છે.
11.11.15
तस्य संकल्पमाज्ञाय भीमं प्रत्यशुभं हरिः ।
भीममाक्षिप्य पाणिभ्यां प्रददौ भीममायसम् ॥ ११.११.१५ ॥
તેનો સંકલ્પ જાણીને હરિએ ભીમ પ્રત્યેનો તેનો અશુભ ઇરાદો ઓળખ્યો, અને ભીમને બંને હાથે ખેંચીને લોખંડનો ભીમ તેને આપ્યો.
11.11.16
प्रागेव तु महाबुद्धिर्बुद्ध्वा तस्येङ्गितं हरिः ।
संविधानं महाप्राज्ञस्तत्र चक्रे जनार्दनः ॥ ११.११.१६ ॥
મહાબુદ્ધિશાળી હરિએ તેનો ઇશારો અગાઉથી જ સમજી લીધો, અને મહાપ્રાજ્ઞ જનાર્દને ત્યાં જ વ્યવસ્થા કરી.
11.11.17
उपगुह्यैव पाणिभ्यां भीमसेनमयस्मयम् ।
बभञ्ज बलवान्राजा मन्यमानो वृकोदरम् ॥ ११.११.१७ ॥
લોખંડના ભીમસેનને બંને હાથે આલિંગન આપી, આ વૃકોદર છે એમ માનીને બળવાન રાજાએ તેને તોડી નાખ્યો.
11.11.18
नागायुतसमप्राणः स राजा भीममायसम् ।
भङ्क्तत्वा विमथितोरस्कः सुस्राव रुधिरं मुखात् ॥ ११.११.१८ ॥
દસ હજાર હાથીઓનું બળ ધરાવતા તે રાજાએ લોખંડના ભીમને તોડ્યો; છાતી કચડાઈને મોઢામાંથી લોહી વહી નીકળ્યું.
11.11.19
ततः पपात मेदिन्यां तथैव रुधिरोक्षितः ।
प्रपुष्पिताग्रशिखरः पारिजात इव द्रुमः ॥ ११.११.१९ ॥
ત્યારે લોહીથી ભીંજાયેલો તે એ જ રીતે ધરતી પર પડી ગયો, જેમ ખીલેલા શિખરવાળું પારિજાત વૃક્ષ પડે.
11.11.20
प्रत्यगृह्णाच्च तं विद्वान्सूतो गावल्गणिस्तदा ।
मैवमित्यब्रवीच्चैनं शमयन्सान्त्वयन्निव ॥ ११.११.२० ॥
ત્યારે જ્ઞાની સૂત ગાવલ્ગણિએ તેને સંભાળી લીધો અને 'એવું ન કહો' એમ કહી, તેને શાંત કરતા અને આશ્વાસન આપતા બોલ્યા.
11.11.21
हतो भीम इति ज्ञात्वा गतमन्युर्महामनाः ।
हाहाभीमेति चुक्रोश नृपः शोकसमन्वितः ॥ ११.११.२१ ॥
'ભીમ હણાયો' એમ જાણીને મહામનસ્વી રાજાનો ક્રોધ શમી ગયો; શોકથી ભરાઈને તે 'હાય ભીમ!' એમ પોકારી ઊઠ્યો.
11.11.22
तं विदित्वा गतक्रोधं भीमसेनवधार्दितम् ।
वासुदेवो वरः पुंसामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.११.२२ ॥
તેને ક્રોધરહિત અને ભીમસેનના વધથી પીડિત જાણીને, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ વાસુદેવે આ વચન કહ્યું.
11.11.23
मा शुचो धृतराष्ट्र त्वं नैव भीमस्त्वया हतः ।
आयसी प्रतिमा ह्येषा त्वया निष्पातिता विभो ॥ ११.११.२३ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર, શોક ન કરો; તમે ભીમને હણ્યો નથી. હે વિભો, તમે તો આ લોખંડની પ્રતિમા જ તોડી છે.
11.11.24
त्वां क्रोधवशमापन्नं विदित्वा भरतर्षभ ।
मयाऽपकृष्टः कौन्तेयो मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतः ॥ ११.११.२४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તમે ક્રોધને વશ થયા છો એમ જાણીને મેં કૌન્તેયને (મૃત્યુની દાઢોમાંથી) ખેંચી કાઢ્યો; તે મૃત્યુની દાઢો વચ્ચે જઈ પહોંચ્યો હતો.
11.11.25
न हि ते राजशार्दूल बले तुल्योऽस्ति कश्चन ।
कः सहेत महाबाहो बाह्वोर्विग्रहणं नरः ॥ ११.११.२५ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, બળમાં તારી બરાબરી કોઈ નથી. હે મહાબાહો, તારા બાહુઓ સામે કયો માણસ ટકી શકે?
11.11.26
यथान्तकमनुप्राप्य जीवन्कश्चिन्न मुच्यते ।
एवं बाह्वन्तरं प्राप्य तव जीवेन्न कश्चन ॥ ११.११.२६ ॥
મૃત્યુ પાસે પહોંચેલો જીવ જેમ છૂટતો નથી, તેમ તારા બાહુઓની વચ્ચે પહોંચેલો કોઈ પણ જીવતો રહેતો નથી.
11.11.27
तस्मात्पुत्रेण या तेऽसौ प्रतिमा कारिताऽऽयसी ।
भीमस्य सेयं कौरव्य तवैवोपहृता मया ॥ ११.११.२७ ॥
તેથી, હે કૌરવ્ય, તારા પુત્રે બનાવડાવેલી ભીમની લોખંડી પ્રતિમા આ જ છે; મેં તે તારી સમક્ષ રજૂ કરી છે.
11.11.28
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं धर्मादपकृतं मनः ।
तव राजेन्द्र तेन त्वं भीमसेनं जिघांससि ॥ ११.११.२८ ॥
હે રાજેન્દ્ર, પુત્રશોકથી સંતપ્ત તારું મન ધર્મથી ચલિત થયું છે; તેથી તું ભીમસેનને મારવા ઇચ્છે છે.
11.11.29
न त्वेतत्ते क्षमं राजन्हन्यास्त्वं यद्वृकोदरम् ।
न हि पुत्रा महाराज जीवेयुस्ते कथञ्चन ॥ ११.११.२९ ॥
હે રાજન, વૃકોદરને મારવો તારા માટે યોગ્ય નથી; હે મહારાજ, તેથી તારા પુત્રો કોઈ રીતે જીવતા થશે નહીં.
11.11.30
तस्माद्यत्कृतमस्माभिर्मन्यमानैः शमं प्रति ।
अनुमन्यस्व तत्सर्वं मा च शोके मनः कृथाः ॥ ११.११.३० ॥
તેથી, શાંતિની ઇચ્છાથી અમે જે કર્યું છે તે બધું તું સ્વીકાર; અને મનને શોકમાં ન મૂક.