మహాభారతం · అధ్యాయం 11.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.11.1
हतेषु सर्वेसैन्येषु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
शुश्रुवे पितरं वृद्धं निर्यान्तं गजसाह्वयात् ॥ ११.११.१ ॥
సైన్యాలన్నీ హతమైనప్పుడు ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు తన వృద్ధ తండ్రి గజసాహ్వయం నుండి బయలుదేరుతున్నాడని విన్నాడు.
11.11.2
सोऽभ्ययात्पुत्रशोकार्तं पुत्रशोकपरिप्लुतः ।
शोचमानो महाराज भ्रातृभिः सहितस्तदा ॥ ११.११.२ ॥
కుమారుల శోకంతో బాధపడుతూ, దానిలో మునిగిపోయిన అతడు, ఓ మహారాజా, అప్పుడు సోదరులతో కలిసి శోకిస్తూ అతని వైపు వెళ్ళాడు.
11.11.3
अन्वीयमानो वीरेण दाशार्हेण महात्मना ।
युयुधानेन च तथा तथैव च युयुत्सुना ॥ ११.११.३ ॥
వీరుడు దాశార్హుడు (కృష్ణుడు), మహాత్ముడు యుయుధానుడు (సాత్యకి), అలాగే యుయుత్సువు అతన్ని అనుసరిస్తూ ఉన్నారు.
11.11.4
तमन्वगात्सुदुःखार्ता द्रौपदीशोककर्शिता ।
सह पाञ्चालयोषिद्भिर्यास्तत्रासन्समागताः ॥ ११.११.४ ॥
అతి దుఃఖంతో బాధపడుతూ, శోకంతో కృశించిన ద్రౌపది అతన్ని అనుసరించింది; అక్కడ సమావేశమైన పాంచాల స్త్రీలు ఆమెతో కలిసి వెళ్ళారు.
11.11.5
सङ्ग्राममनु बृन्दानि स्त्रीणां भरतसत्तम् ।
कुररीणामिवार्तानां क्रोशन्तीनां ददर्श ह ॥ ११.११.५ ॥
ఓ భరత శ్రేష్ఠుడా, యుద్ధభూమి వెంబడి గుంపులుగా ఏడుస్తున్న స్త్రీలను అతడు చూశాడు; బాధతో అరుస్తున్న కురరి పక్షుల్లా వారు కేకలు వేస్తున్నారు.
11.11.6
ताभिः परिवृतो राजा क्रोशन्तीभिः सहस्रशः ।
ऊर्ध्वबाहुभिरार्ताभी रुदतीभिः प्रियाप्रियैः ॥ ११.११.६ ॥
వారిచే చుట్టుముట్టబడిన రాజు — వేలాది కేకలు వేస్తున్న, చేతులెత్తి, బాధతో ఏడుస్తున్న, ప్రియులకు అప్రియులకూ రోదిస్తున్న స్త్రీలచే.
11.11.7
क नु धर्मज्ञता राज्ञः क्व नु साद्यानृशंसता ।
यच्चावधीत्पितॄन्भ्रातॄन्गुरुपुत्रान्सखीनपि ॥ ११.११.७ ॥
రాజుకు ధర్మజ్ఞానం ఎక్కడ? ఇప్పుడు అతని దయాగుణం ఎక్కడ? తండ్రులను, సోదరులను, గురుపుత్రులను, మిత్రులను కూడా అతడు చంపాడే!
11.11.8
घातयित्वा कथं द्रोणं भीष्मं चापि पितामहम् ।
मनस्तेऽभून्महाबाहो हत्वा चापि जयद्रथम् ॥ ११.११.८ ॥
ఓ మహాబాహూ! ద్రోణుడిని, పితామహుడైన భీష్ముడిని చంపించి, జయద్రథుడిని కూడా చంపిన తర్వాత నీ మనసు ఎలా ఉంది?
11.11.9
किं नु राज्येन ते कार्यं पितॄन्भ्रातॄनपश्यतः ।
अभिमन्युं च दुर्धर्षं द्रौपदेयांश्च भारत ॥ ११.११.९ ॥
ఓ భారతా! తండ్రులను, సోదరులను చూడని నీకు రాజ్యంతో ఏమి పని? దుర్ధర్షుడైన అభిమన్యునితో, ద్రౌపదీ పుత్రులతో కూడా ఏమి పని?
11.11.10
अतीत्य ता महाबाहुः क्रोशन्तीः कुररीरिव ।
ववन्दे पितरं ज्येष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ११.११.१० ॥
కురరి పక్షులవలె ఏడుస్తున్న వారిని దాటి, మహాబాహువైన ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు జ్యేష్ఠ పితను నమస్కరించాడు.
11.11.11
ततोऽभिवाद्य पितरं क्रमेणामित्रकर्शनाः ।
न्यवेदयन्त नामानि पाण्डवास्तेऽपि सर्वशः ॥ ११.११.११ ॥
అనంతరం తండ్రికి నమస్కరించి, శత్రుసంహారకులైన పాండవులు క్రమంగా తమ పేర్లను తెలియజేశారు, అందరూ.
11.11.12
तमात्मजान्तकरणं पिता पुत्रवधार्दितः ।
अप्रीयमाणः शोकार्तः पाण्डवं परिषस्वजे ॥ ११.११.१२ ॥
కుమారుల వధతో బాధపడి, శోకంతో కుంగిపోయి, సంతోషం లేకుండా, తన కుమారులను అంతం చేసిన ఆ పాండవుని తండ్రి కౌగిలించుకున్నాడు.
11.11.13
धर्मराजं परिष्वज्य सान्त्वयित्वा च भारत ।
दुष्टात्मा भीममन्वैच्छद्दिधक्षुरिव पावकः ॥ ११.११.१३ ॥
ధర్మరాజును కౌగిలించుకుని, ఓ భారతా, ఓదార్చి, ఆ దుష్టాత్ముడు భీముని వెదికాడు, దహించాలనుకునే అగ్నిలా.
11.11.14
स कोपपावकस्तस्य शोकवायुसमीरितः ।
भीमसेनमयं दावं दिधक्षुरिव दृश्यते ॥ ११.११.१४ ॥
దుఃఖవాయువుచే రగిలించబడిన అతని కోపాగ్ని, భీమసేనుని దహించాలనుకునే అడవి మంటలా కనిపిస్తోంది.
11.11.15
तस्य संकल्पमाज्ञाय भीमं प्रत्यशुभं हरिः ।
भीममाक्षिप्य पाणिभ्यां प्रददौ भीममायसम् ॥ ११.११.१५ ॥
అతని సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, భీమునిపై అతని అశుభ ఉద్దేశాన్ని గ్రహించిన హరి, భీముని రెండు చేతులతో లాగి, ఇనుప భీముని అతనికి ఇచ్చాడు.
11.11.16
प्रागेव तु महाबुद्धिर्बुद्ध्वा तस्येङ्गितं हरिः ।
संविधानं महाप्राज्ञस्तत्र चक्रे जनार्दनः ॥ ११.११.१६ ॥
మహాబుద్ధిమంతుడైన హరి అతని సంకేతాన్ని ముందుగానే గ్రహించి, మహాప్రాజ్ఞుడైన జనార్దనుడు అక్కడే ఏర్పాటు చేశాడు.
11.11.17
उपगुह्यैव पाणिभ्यां भीमसेनमयस्मयम् ।
बभञ्ज बलवान्राजा मन्यमानो वृकोदरम् ॥ ११.११.१७ ॥
ఇనుప భీమసేనుని రెండు చేతులతో కౌగిలించుకుని, అది వృకోదరుడనుకుని బలవంతుడైన రాజు దానిని విరిచేశాడు.
11.11.18
नागायुतसमप्राणः स राजा भीममायसम् ।
भङ्क्तत्वा विमथितोरस्कः सुस्राव रुधिरं मुखात् ॥ ११.११.१८ ॥
పదివేల ఏనుగుల బలమున్న ఆ రాజు ఇనుప భీమును విరిచాడు, అతని రొమ్ము నలిగిపోయి నోటి నుండి రక్తం స్రవించింది.
11.11.19
ततः पपात मेदिन्यां तथैव रुधिरोक्षितः ।
प्रपुष्पिताग्रशिखरः पारिजात इव द्रुमः ॥ ११.११.१९ ॥
అప్పుడు రక్తంతో తడిసినవాడై అతడు నేలపై పడిపోయాడు, పూలు పూసిన శిఖరం కలిగిన పారిజాత వృక్షం కూలినట్లుగా.
11.11.20
प्रत्यगृह्णाच्च तं विद्वान्सूतो गावल्गणिस्तदा ।
मैवमित्यब्रवीच्चैनं शमयन्सान्त्वयन्निव ॥ ११.११.२० ॥
అప్పుడు విజ్ఞుడైన సారథి గావల్గణి అతన్ని పట్టుకుని, 'అలా అనకు' అని అంటూ, అతన్ని శాంతింపజేస్తూ ఓదార్చినట్లుగా మాట్లాడాడు.
11.11.21
हतो भीम इति ज्ञात्वा गतमन्युर्महामनाः ।
हाहाभीमेति चुक्रोश नृपः शोकसमन्वितः ॥ ११.११.२१ ॥
'భీముడు చంపబడ్డాడు' అని తెలిసి, మహాత్ముడైన ఆ రాజు కోపం తగ్గింది; శోకంతో నిండినవాడై 'అయ్యో భీమా!' అని అరిచాడు.
11.11.22
तं विदित्वा गतक्रोधं भीमसेनवधार्दितम् ।
वासुदेवो वरः पुंसामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.११.२२ ॥
అతడు కోపం తగ్గి, భీమసేనుని వధతో బాధపడుతున్నాడని తెలుసుకుని, పురుషులలో శ్రేష్ఠుడైన వాసుదేవుడు ఈ మాట అన్నాడు.
11.11.23
मा शुचो धृतराष्ट्र त्वं नैव भीमस्त्वया हतः ।
आयसी प्रतिमा ह्येषा त्वया निष्पातिता विभो ॥ ११.११.२३ ॥
ధృతరాష్ట్రా, దుఃఖించకు; నీవు భీముని చంపలేదు. ఓ విభూ, నీవు ఇనుప ప్రతిమను మాత్రమే పడగొట్టావు.
11.11.24
त्वां क्रोधवशमापन्नं विदित्वा भरतर्षभ ।
मयाऽपकृष्टः कौन्तेयो मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतः ॥ ११.११.२४ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, నీవు కోపవశుడవైనావని తెలిసి, నేను కౌంతేయుని (మృత్యువు నోటి నుండి) లాగి తీశాను; అతడు మృత్యువు కోరల మధ్యకు వెళ్ళిపోయాడు.
11.11.25
न हि ते राजशार्दूल बले तुल्योऽस्ति कश्चन ।
कः सहेत महाबाहो बाह्वोर्विग्रहणं नरः ॥ ११.११.२५ ॥
రాజశార్దూలా, బలంలో నీతో సమానుడు ఎవ్వడూ లేడు. మహాబాహూ, నీ బాహువులతో పోరాడగల మనిషి ఎవరు?
11.11.26
यथान्तकमनुप्राप्य जीवन्कश्चिन्न मुच्यते ।
एवं बाह्वन्तरं प्राप्य तव जीवेन्न कश्चन ॥ ११.११.२६ ॥
మృత్యువును చేరిన ప్రాణి ఎలా తప్పించుకోలేదో, అలాగే నీ బాహువుల మధ్యకు చేరినవాడు ఎవ్వడూ బ్రతకడు.
11.11.27
तस्मात्पुत्रेण या तेऽसौ प्रतिमा कारिताऽऽयसी ।
भीमस्य सेयं कौरव्य तवैवोपहृता मया ॥ ११.११.२७ ॥
కాబట్టి, కౌరవ్యా, నీ కుమారుడు చేయించిన ఇనుప భీముని ప్రతిమ ఇదే; నేను దానిని నీ ముందుకు తెచ్చాను.
11.11.28
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं धर्मादपकृतं मनः ।
तव राजेन्द्र तेन त्वं भीमसेनं जिघांससि ॥ ११.११.२८ ॥
రాజేంద్రా, పుత్రశోకంతో తపించిన నీ మనసు ధర్మం నుండి తొలగిపోయింది; అందుకే నీవు భీమసేనుని చంపాలనుకుంటున్నావు.
11.11.29
न त्वेतत्ते क्षमं राजन्हन्यास्त्वं यद्वृकोदरम् ।
न हि पुत्रा महाराज जीवेयुस्ते कथञ्चन ॥ ११.११.२९ ॥
రాజా, వృకోదరుని నీవు చంపడం నీకు తగదు; మహారాజా, అలా చేసినంత మాత్రాన నీ కుమారులు ఏ విధంగానూ బ్రతకరు.
11.11.30
तस्माद्यत्कृतमस्माभिर्मन्यमानैः शमं प्रति ।
अनुमन्यस्व तत्सर्वं मा च शोके मनः कृथाः ॥ ११.११.३० ॥
కాబట్టి, శాంతిని కోరి మేము చేసినవన్నింటినీ నీవు అంగీకరించు; నీ మనసును శోకంలో ముంచవద్దు.