महाभारत · अध्याय 11.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.11.1
हतेषु सर्वेसैन्येषु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
शुश्रुवे पितरं वृद्धं निर्यान्तं गजसाह्वयात् ॥ ११.११.१ ॥
सर्व सैन्य मारले गेल्यावर धर्मराज युधिष्ठिराने ऐकले की त्याचे वृद्ध पिता गजसाह्वयातून निघत आहेत.
11.11.2
सोऽभ्ययात्पुत्रशोकार्तं पुत्रशोकपरिप्लुतः ।
शोचमानो महाराज भ्रातृभिः सहितस्तदा ॥ ११.११.२ ॥
पुत्रशोकाने पीडित आणि त्यात बुडालेला तो, हे महाराजा, तेव्हा बंधूंसह शोक करत त्याच्याकडे गेला.
11.11.3
अन्वीयमानो वीरेण दाशार्हेण महात्मना ।
युयुधानेन च तथा तथैव च युयुत्सुना ॥ ११.११.३ ॥
वीर दाशार्ह (कृष्ण), महात्मा युयुधान (सात्यकी) आणि तसेच युयुत्सु त्याच्या मागून चालत होते.
11.11.4
तमन्वगात्सुदुःखार्ता द्रौपदीशोककर्शिता ।
सह पाञ्चालयोषिद्भिर्यास्तत्रासन्समागताः ॥ ११.११.४ ॥
अत्यंत दुःखाने पीडित आणि शोकाने क्षीण झालेली द्रौपदी त्याच्या मागे गेली; तेथे जमलेल्या पांचाल स्त्रियाही तिच्यासोबत होत्या.
11.11.5
सङ्ग्राममनु बृन्दानि स्त्रीणां भरतसत्तम् ।
कुररीणामिवार्तानां क्रोशन्तीनां ददर्श ह ॥ ११.११.५ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, युद्धभूमीच्या बाजूने गटागटाने रडणाऱ्या स्त्रिया त्याने पाहिल्या; वेदनेने ओरडणाऱ्या कुररी पक्ष्यांसारख्या त्या ओरडत होत्या.
11.11.6
ताभिः परिवृतो राजा क्रोशन्तीभिः सहस्रशः ।
ऊर्ध्वबाहुभिरार्ताभी रुदतीभिः प्रियाप्रियैः ॥ ११.११.६ ॥
त्यांनी वेढलेला राजा — हजारो ओरडणाऱ्या, हात वर केलेल्या, दुःखी, प्रिय आणि अप्रिय सर्वांसाठी रडणाऱ्या स्त्रियांनी.
11.11.7
क नु धर्मज्ञता राज्ञः क्व नु साद्यानृशंसता ।
यच्चावधीत्पितॄन्भ्रातॄन्गुरुपुत्रान्सखीनपि ॥ ११.११.७ ॥
राजाचे धर्मज्ञान कुठे आहे? आता त्याची अनृशंसता कुठे आहे? ज्याने पितरांना, बंधूंना, गुरुपुत्रांना आणि मित्रांनाही मारले!
11.11.8
घातयित्वा कथं द्रोणं भीष्मं चापि पितामहम् ।
मनस्तेऽभून्महाबाहो हत्वा चापि जयद्रथम् ॥ ११.११.८ ॥
हे महाबाहो! द्रोण आणि पितामह भीष्म यांना मारवून, आणि जयद्रथालाही मारून तुझे मन कसे झाले?
11.11.9
किं नु राज्येन ते कार्यं पितॄन्भ्रातॄनपश्यतः ।
अभिमन्युं च दुर्धर्षं द्रौपदेयांश्च भारत ॥ ११.११.९ ॥
हे भारता! पितर आणि बंधूंना न पाहणाऱ्या तुला राज्याचे काय प्रयोजन? दुर्धर्ष अभिमन्यू आणि द्रौपदीच्या पुत्रांचेही?
11.11.10
अतीत्य ता महाबाहुः क्रोशन्तीः कुररीरिव ।
ववन्दे पितरं ज्येष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ११.११.१० ॥
कुररी पक्ष्यांप्रमाणे आक्रोश करणाऱ्या त्यांना ओलांडून महाबाहू धर्मराज युधिष्ठिराने ज्येष्ठ पित्यास वंदन केले.
11.11.11
ततोऽभिवाद्य पितरं क्रमेणामित्रकर्शनाः ।
न्यवेदयन्त नामानि पाण्डवास्तेऽपि सर्वशः ॥ ११.११.११ ॥
नंतर पित्यास वंदन करून, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या पांडवांनी क्रमाने आपापली नावे सांगितली, सर्वांनी.
11.11.12
तमात्मजान्तकरणं पिता पुत्रवधार्दितः ।
अप्रीयमाणः शोकार्तः पाण्डवं परिषस्वजे ॥ ११.११.१२ ॥
पुत्रवधाने पीडित, शोकाने व्याकुळ झालेल्या, आनंदी नसलेल्या पित्याने, आपल्या पुत्रांचा नाश करणाऱ्या त्या पांडवाला आलिंगन दिले.
11.11.13
धर्मराजं परिष्वज्य सान्त्वयित्वा च भारत ।
दुष्टात्मा भीममन्वैच्छद्दिधक्षुरिव पावकः ॥ ११.११.१३ ॥
धर्मराजाला आलिंगन देऊन व सांत्वन करून, हे भारता, त्या दुष्टात्म्याने भीमाचा शोध घेतला, जाळू इच्छिणाऱ्या अग्नीसारखा.
11.11.14
स कोपपावकस्तस्य शोकवायुसमीरितः ।
भीमसेनमयं दावं दिधक्षुरिव दृश्यते ॥ ११.११.१४ ॥
शोकवाऱ्याने चेतवलेला त्याचा क्रोधाग्नी भीमसेनाला जाळू इच्छिणाऱ्या वणव्यासारखा दिसतो.
11.11.15
तस्य संकल्पमाज्ञाय भीमं प्रत्यशुभं हरिः ।
भीममाक्षिप्य पाणिभ्यां प्रददौ भीममायसम् ॥ ११.११.१५ ॥
त्याचा संकल्प जाणून हरीने भीमाबद्दलचा त्याचा अशुभ हेतू ओळखला आणि भीमाला दोन्ही हातांनी ओढून लोखंडी भीम त्याला दिला.
11.11.16
प्रागेव तु महाबुद्धिर्बुद्ध्वा तस्येङ्गितं हरिः ।
संविधानं महाप्राज्ञस्तत्र चक्रे जनार्दनः ॥ ११.११.१६ ॥
महाबुद्धिमान हरीने त्याचा इशारा आधीच ओळखला, आणि महाप्राज्ञ जनार्दनाने तिथेच व्यवस्था केली.
11.11.17
उपगुह्यैव पाणिभ्यां भीमसेनमयस्मयम् ।
बभञ्ज बलवान्राजा मन्यमानो वृकोदरम् ॥ ११.११.१७ ॥
लोखंडी भीमसेनाला दोन्ही हातांनी आलिंगन देऊन, हाच वृकोदर आहे असे मानून बलवान राजाने तो मोडला.
11.11.18
नागायुतसमप्राणः स राजा भीममायसम् ।
भङ्क्तत्वा विमथितोरस्कः सुस्राव रुधिरं मुखात् ॥ ११.११.१८ ॥
दहा हजार हत्तींचे बळ असलेल्या त्या राजाने लोखंडी भीमाला मोडले; छाती चिरडली जाऊन तोंडातून रक्त वाहू लागले.
11.11.19
ततः पपात मेदिन्यां तथैव रुधिरोक्षितः ।
प्रपुष्पिताग्रशिखरः पारिजात इव द्रुमः ॥ ११.११.१९ ॥
तेव्हा रक्ताने माखलेला तो तसाच पृथ्वीवर कोसळला, जसा फुललेल्या शिखरांचा पारिजात वृक्ष कोसळतो.
11.11.20
प्रत्यगृह्णाच्च तं विद्वान्सूतो गावल्गणिस्तदा ।
मैवमित्यब्रवीच्चैनं शमयन्सान्त्वयन्निव ॥ ११.११.२० ॥
तेव्हा विद्वान सूत गावल्गणी त्याला सावरून घेऊन 'असे म्हणू नकोस' असे बोलला, त्याला शांत करीत आणि धीर देत.
11.11.21
हतो भीम इति ज्ञात्वा गतमन्युर्महामनाः ।
हाहाभीमेति चुक्रोश नृपः शोकसमन्वितः ॥ ११.११.२१ ॥
'भीम मारला गेला' हे जाणून महामनस्क राजाचा क्रोध शमला; शोकाने भरून तो 'हाहा भीमा!' असा आक्रोश करू लागला.
11.11.22
तं विदित्वा गतक्रोधं भीमसेनवधार्दितम् ।
वासुदेवो वरः पुंसामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.११.२२ ॥
तो क्रोधरहित आणि भीमसेनाच्या वधाने पीडित झाला आहे हे जाणून, पुरुषांमधील श्रेष्ठ वासुदेव हे वचन बोलला.
11.11.23
मा शुचो धृतराष्ट्र त्वं नैव भीमस्त्वया हतः ।
आयसी प्रतिमा ह्येषा त्वया निष्पातिता विभो ॥ ११.११.२३ ॥
धृतराष्ट्रा, शोक करू नकोस; तू भीमाला मारलेले नाहीस. हे विभो, तू हीच लोखंडी प्रतिमा फोडलीस.
11.11.24
त्वां क्रोधवशमापन्नं विदित्वा भरतर्षभ ।
मयाऽपकृष्टः कौन्तेयो मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतः ॥ ११.११.२४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तू क्रोधाच्या अधीन झाला आहेस हे जाणून मी कौन्तेयाला (मृत्यूच्या दाढांमधून) ओढून बाहेर काढले; तो मृत्यूच्या दाढांमध्ये गेला होता.
11.11.25
न हि ते राजशार्दूल बले तुल्योऽस्ति कश्चन ।
कः सहेत महाबाहो बाह्वोर्विग्रहणं नरः ॥ ११.११.२५ ॥
हे राजशार्दूला, बलात तुझ्या तोलामोलाचा कोणीही नाही. हे महाबाहो, तुझ्या बाहूंशी झुंज देण्यास कोणता मनुष्य समर्थ आहे?
11.11.26
यथान्तकमनुप्राप्य जीवन्कश्चिन्न मुच्यते ।
एवं बाह्वन्तरं प्राप्य तव जीवेन्न कश्चन ॥ ११.११.२६ ॥
मृत्यूजवळ पोहोचलेला जीव जसा सुटत नाही, तसेच तुझ्या बाहूंच्या मध्ये सापडलेला कोणीही जिवंत राहणार नाही.
11.11.27
तस्मात्पुत्रेण या तेऽसौ प्रतिमा कारिताऽऽयसी ।
भीमस्य सेयं कौरव्य तवैवोपहृता मया ॥ ११.११.२७ ॥
म्हणून, हे कौरव्या, तुझ्या पुत्राने बनवलेली भीमाची लोखंडी प्रतिमा हीच आहे; मी ती तुझ्यासाठी आणली आहे.
11.11.28
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं धर्मादपकृतं मनः ।
तव राजेन्द्र तेन त्वं भीमसेनं जिघांससि ॥ ११.११.२८ ॥
हे राजेन्द्रा, पुत्रशोकाने तप्त झालेले तुझे मन धर्मापासून ढळले आहे; म्हणूनच तू भीमसेनाला मारू इच्छितोस.
11.11.29
न त्वेतत्ते क्षमं राजन्हन्यास्त्वं यद्वृकोदरम् ।
न हि पुत्रा महाराज जीवेयुस्ते कथञ्चन ॥ ११.११.२९ ॥
हे राजन्, वृकोदराला मारणे तुला योग्य नाही; हे महाराजा, त्याने तुझे पुत्र काही प्रकारे जिवंत होणार नाहीत.
11.11.30
तस्माद्यत्कृतमस्माभिर्मन्यमानैः शमं प्रति ।
अनुमन्यस्व तत्सर्वं मा च शोके मनः कृथाः ॥ ११.११.३० ॥
म्हणून, शांततेच्या हेतूने आम्ही जे केले ते सर्व तू मान्य कर; मनाला शोकात गुंतवू नकोस.