ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 11.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.11.1
हतेषु सर्वेसैन्येषु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
शुश्रुवे पितरं वृद्धं निर्यान्तं गजसाह्वयात् ॥ ११.११.१ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਣ ਤੇ, ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਬੁੱਢੇ ਪਿਤਾ ਗਜਸਾਹਵਯ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਹਨ।
11.11.2
सोऽभ्ययात्पुत्रशोकार्तं पुत्रशोकपरिप्लुतः ।
शोचमानो महाराज भ्रातृभिः सहितस्तदा ॥ ११.११.२ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤਦ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ ਉਸ ਵੱਲ ਗਿਆ।
11.11.3
अन्वीयमानो वीरेण दाशार्हेण महात्मना ।
युयुधानेन च तथा तथैव च युयुत्सुना ॥ ११.११.३ ॥
ਵੀਰ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ), ਮਹਾਤਮਾ ਯੁਯੁਧਾਨ (ਸਾਤਯਕੀ) ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਯੁਤਸੁ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ।
11.11.4
तमन्वगात्सुदुःखार्ता द्रौपदीशोककर्शिता ।
सह पाञ्चालयोषिद्भिर्यास्तत्रासन्समागताः ॥ ११.११.४ ॥
ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਈ; ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਾਂਚਾਲ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਨ।
11.11.5
सङ्ग्राममनु बृन्दानि स्त्रीणां भरतसत्तम् ।
कुररीणामिवार्तानां क्रोशन्तीनां ददर्श ह ॥ ११.११.५ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਣਭੂਮੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਂਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਚੀਕਦੇ ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਕੁਰਲਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
11.11.6
ताभिः परिवृतो राजा क्रोशन्तीभिः सहस्रशः ।
ऊर्ध्वबाहुभिरार्ताभी रुदतीभिः प्रियाप्रियैः ॥ ११.११.६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ — ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੀਖਦੀਆਂ, ਬਾਹਾਂ ਉਠਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੁਖੀ, ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੇ ਅਣਪਿਆਰਿਆਂ ਲਈ ਰੋਂਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ।
11.11.7
क नु धर्मज्ञता राज्ञः क्व नु साद्यानृशंसता ।
यच्चावधीत्पितॄन्भ्रातॄन्गुरुपुत्रान्सखीनपि ॥ ११.११.७ ॥
ਰਾਜੇ ਦਾ ਧਰਮਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ, ਭਰਾਵਾਂ, ਗੁਰੂਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ!
11.11.8
घातयित्वा कथं द्रोणं भीष्मं चापि पितामहम् ।
मनस्तेऽभून्महाबाहो हत्वा चापि जयद्रथम् ॥ ११.११.८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਕੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?
11.11.9
किं नु राज्येन ते कार्यं पितॄन्भ्रातॄनपश्यतः ।
अभिमन्युं च दुर्धर्षं द्रौपदेयांश्च भारत ॥ ११.११.९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਨਾਲ ਕੀ ਕੰਮ? ਦੁਰਧਰਸ਼ ਅਭਿਮਨਿਊ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ?
11.11.10
अतीत्य ता महाबाहुः क्रोशन्तीः कुररीरिव ।
ववन्दे पितरं ज्येष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ११.११.१० ॥
ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਜੇਠੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
11.11.11
ततोऽभिवाद्य पितरं क्रमेणामित्रकर्शनाः ।
न्यवेदयन्त नामानि पाण्डवास्तेऽपि सर्वशः ॥ ११.११.११ ॥
ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੱਸੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ।
11.11.12
तमात्मजान्तकरणं पिता पुत्रवधार्दितः ।
अप्रीयमाणः शोकार्तः पाण्डवं परिषस्वजे ॥ ११.११.१२ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ, ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
11.11.13
धर्मराजं परिष्वज्य सान्त्वयित्वा च भारत ।
दुष्टात्मा भीममन्वैच्छद्दिधक्षुरिव पावकः ॥ ११.११.१३ ॥
ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਨੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ, ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ।
11.11.14
स कोपपावकस्तस्य शोकवायुसमीरितः ।
भीमसेनमयं दावं दिधक्षुरिव दृश्यते ॥ ११.११.१४ ॥
ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭੜਕੀ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ-ਅੱਗ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਚਾਹੁੰਦੀ ਬਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
11.11.15
तस्य संकल्पमाज्ञाय भीमं प्रत्यशुभं हरिः ।
भीममाक्षिप्य पाणिभ्यां प्रददौ भीममायसम् ॥ ११.११.१५ ॥
ਉਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਜਾਣ ਕੇ ਹਰੀ ਨੇ ਭੀਮ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦਾ ਅਸ਼ੁਭ ਇਰਾਦਾ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਭੀਮ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
11.11.16
प्रागेव तु महाबुद्धिर्बुद्ध्वा तस्येङ्गितं हरिः ।
संविधानं महाप्राज्ञस्तत्र चक्रे जनार्दनः ॥ ११.११.१६ ॥
ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਯ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
11.11.17
उपगुह्यैव पाणिभ्यां भीमसेनमयस्मयम् ।
बभञ्ज बलवान्राजा मन्यमानो वृकोदरम् ॥ ११.११.१७ ॥
ਲੋਹੇ ਦੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਬਲਵਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
11.11.18
नागायुतसमप्राणः स राजा भीममायसम् ।
भङ्क्तत्वा विमथितोरस्कः सुस्राव रुधिरं मुखात् ॥ ११.११.१८ ॥
ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਛਾਤੀ ਕੁਚਲੀ ਜਾ ਕੇ ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ।
11.11.19
ततः पपात मेदिन्यां तथैव रुधिरोक्षितः ।
प्रपुष्पिताग्रशिखरः पारिजात इव द्रुमः ॥ ११.११.१९ ॥
ਤਦ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਿਆ ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਭਰੀ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਪਾਰਿਜਾਤ ਰੁੱਖ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
11.11.20
प्रत्यगृह्णाच्च तं विद्वान्सूतो गावल्गणिस्तदा ।
मैवमित्यब्रवीच्चैनं शमयन्सान्त्वयन्निव ॥ ११.११.२० ॥
ਤਦ ਗਿਆਨੀ ਸੂਤ ਗਾਵਲਗਣੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ 'ਐਸਾ ਨਾ ਕਹੋ' ਆਖਦਿਆਂ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਿਆ।
11.11.21
हतो भीम इति ज्ञात्वा गतमन्युर्महामनाः ।
हाहाभीमेति चुक्रोश नृपः शोकसमन्वितः ॥ ११.११.२१ ॥
'ਭੀਮ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ' ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਹਾਮਨਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ 'ਹਾਏ ਭੀਮ!' ਕਹਿ ਕੇ ਰੋ ਉੱਠਿਆ।
11.11.22
तं विदित्वा गतक्रोधं भीमसेनवधार्दितम् ।
वासुदेवो वरः पुंसामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.११.२२ ॥
ਉਸਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
11.11.23
मा शुचो धृतराष्ट्र त्वं नैव भीमस्त्वया हतः ।
आयसी प्रतिमा ह्येषा त्वया निष्पातिता विभो ॥ ११.११.२३ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਸੋਗ ਨਾ ਕਰ; ਤੂੰ ਭੀਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ। ਹੇ ਵਿਭੋ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੀ ਤੋੜੀ ਹੈ।
11.11.24
त्वां क्रोधवशमापन्नं विदित्वा भरतर्षभ ।
मयाऽपकृष्टः कौन्तेयो मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतः ॥ ११.११.२४ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਪਏ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਕੌਂਤੇਯ ਨੂੰ (ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ) ਖਿੱਚ ਕੱਢਿਆ; ਉਹ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।
11.11.25
न हि ते राजशार्दूल बले तुल्योऽस्ति कश्चन ।
कः सहेत महाबाहो बाह्वोर्विग्रहणं नरः ॥ ११.११.२५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਭਿੜ ਸਕਦਾ ਹੈ?
11.11.26
यथान्तकमनुप्राप्य जीवन्कश्चिन्न मुच्यते ।
एवं बाह्वन्तरं प्राप्य तव जीवेन्न कश्चन ॥ ११.११.२६ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਕੋਈ ਜੀਵ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੀਵੇਗਾ।
11.11.27
तस्मात्पुत्रेण या तेऽसौ प्रतिमा कारिताऽऽयसी ।
भीमस्य सेयं कौरव्य तवैवोपहृता मया ॥ ११.११.२७ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਣਵਾਈ ਭੀਮ ਦੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੂਰਤ ਇਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
11.11.28
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं धर्मादपकृतं मनः ।
तव राजेन्द्र तेन त्वं भीमसेनं जिघांससि ॥ ११.११.२८ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
11.11.29
न त्वेतत्ते क्षमं राजन्हन्यास्त्वं यद्वृकोदरम् ।
न हि पुत्रा महाराज जीवेयुस्ते कथञ्चन ॥ ११.११.२९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।
11.11.30
तस्माद्यत्कृतमस्माभिर्मन्यमानैः शमं प्रति ।
अनुमन्यस्व तत्सर्वं मा च शोके मनः कृथाः ॥ ११.११.३० ॥
ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਭ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ; ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾ।