มหาภารตะ · อัธยายะ 11.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.11.1
हतेषु सर्वेसैन्येषु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
शुश्रुवे पितरं वृद्धं निर्यान्तं गजसाह्वयात् ॥ ११.११.१ ॥
เมื่อกองทัพทั้งสิ้นถูกสังหารแล้ว พระเจ้าธรรมราชายุธิษฐิระได้ทรงทราบว่า ท้าวธฤตราษฎร์ผู้เป็นบิดาอันชราได้ออกเดินทางจากคชสาหวัย
11.11.2
सोऽभ्ययात्पुत्रशोकार्तं पुत्रशोकपरिप्लुतः ।
शोचमानो महाराज भ्रातृभिः सहितस्तदा ॥ ११.११.२ ॥
พระองค์ผู้ถูกความโศกเศร้าเพราะบุตรบีบคั้นและท่วมท้นด้วยความโศกนั้น จึงเสด็จไปเฝ้า ข้าแต่มหาราช ทรงคร่ำครวญพร้อมด้วยพระอนุชาทั้งหลาย
11.11.3
अन्वीयमानो वीरेण दाशार्हेण महात्मना ।
युयुधानेन च तथा तथैव च युयुत्सुना ॥ ११.११.३ ॥
มีพระกฤษณะผู้เป็นทาศารหะผู้กล้าหาญและมีพระทัยยิ่งใหญ่ตามเสด็จ และมีสาตยกีที่ชื่อยุยุธานะ และยุยุตสุเช่นกัน ก็ตามเสด็จเช่นนั้นเหมือนกัน
11.11.4
तमन्वगात्सुदुःखार्ता द्रौपदीशोककर्शिता ।
सह पाञ्चालयोषिद्भिर्यास्तत्रासन्समागताः ॥ ११.११.४ ॥
เทราปทีผู้เศร้าโศกยิ่งนัก และผอมซูบเพราะความโศก ก็ตามเสด็จไปด้วย พร้อมกับเหล่าสตรีแห่งปาญจาละที่มาประชุมกันอยู่ที่นั่น
11.11.5
सङ्ग्राममनु बृन्दानि स्त्रीणां भरतसत्तम् ।
कुररीणामिवार्तानां क्रोशन्तीनां ददर्श ह ॥ ११.११.५ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตะ พระองค์ทอดพระเนตรเห็นเหล่าสตรีเป็นกลุ่มๆ ตามสนามรบ ร้องไห้คร่ำครวญดุจนกคุรารีผู้โศกเศร้า
11.11.6
ताभिः परिवृतो राजा क्रोशन्तीभिः सहस्रशः ।
ऊर्ध्वबाहुभिरार्ताभी रुदतीभिः प्रियाप्रियैः ॥ ११.११.६ ॥
พระราชาถูกล้อมรอบด้วยสตรีเหล่านั้น นับพันคนที่ร้องไห้คร่ำครวญ ยกแขนขึ้น เศร้าโศกและร่ำไห้ทั้งถึงผู้เป็นที่รักและผู้ไม่เป็นที่รัก
11.11.7
क नु धर्मज्ञता राज्ञः क्व नु साद्यानृशंसता ।
यच्चावधीत्पितॄन्भ्रातॄन्गुरुपुत्रान्सखीनपि ॥ ११.११.७ ॥
ธรรมะที่พระราชารู้อยู่แล้วนั้นอยู่ที่ไหนเล่า และความไม่โหดร้ายของพระองค์อยู่ที่ไหน ที่พระองค์ได้ทรงสังหารบิดา พี่น้อง บุตรของอาจารย์ และแม้กระทั่งสหายทั้งหลาย
11.11.8
घातयित्वा कथं द्रोणं भीष्मं चापि पितामहम् ।
मनस्तेऽभून्महाबाहो हत्वा चापि जयद्रथम् ॥ ११.११.८ ॥
ทรงให้โทรณะและปู่ภีษมะถูกฆ่า และทรงสังหารชยัทรถด้วย ข้าแต่ผู้มีแขนอันทรงพลัง พระทัยของพระองค์กลายเป็นเช่นไรกัน
11.11.9
किं नु राज्येन ते कार्यं पितॄन्भ्रातॄनपश्यतः ।
अभिमन्युं च दुर्धर्षं द्रौपदेयांश्च भारत ॥ ११.११.९ ॥
ข้าแต่ภรตะ พระองค์ยังต้องการราชอาณาจักรไปทำไม ในเมื่อพระองค์มิได้ทอดพระเนตรเห็นบิดาและพี่น้อง และอภิมันยุผู้ไม่อาจพ่ายแพ้ รวมทั้งบุตรของเทราปที
11.11.10
अतीत्य ता महाबाहुः क्रोशन्तीः कुररीरिव ।
ववन्दे पितरं ज्येष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ११.११.१० ॥
พระเจ้าธรรมราชายุธิษฐิระผู้มีแขนอันทรงพลัง ทรงผ่านสตรีเหล่านั้นผู้คร่ำครวญดุจนกคุรารี แล้วถวายบังคมบิดาผู้เป็นพระเชษฐา
11.11.11
ततोऽभिवाद्य पितरं क्रमेणामित्रकर्शनाः ।
न्यवेदयन्त नामानि पाण्डवास्तेऽपि सर्वशः ॥ ११.११.११ ॥
จากนั้น บรรดาปาณฑพผู้ปราบศัตรู เมื่อถวายอภิวาทบิดาตามลำดับแล้ว ก็ทรงประกาศพระนามของตนทั้งหมดทุกพระองค์
11.11.12
तमात्मजान्तकरणं पिता पुत्रवधार्दितः ।
अप्रीयमाणः शोकार्तः पाण्डवं परिषस्वजे ॥ ११.११.१२ ॥
บิดาซึ่งถูกความเศร้าโศกเพราะการสังหารบุตรบีบคั้น ไม่พอพระทัย และทรงโศกเศร้า จึงทรงกอดปาณฑพผู้เป็นผู้ทำลายบุตรของพระองค์เอง
11.11.13
धर्मराजं परिष्वज्य सान्त्वयित्वा च भारत ।
दुष्टात्मा भीममन्वैच्छद्दिधक्षुरिव पावकः ॥ ११.११.१३ ॥
ข้าแต่ภรตะ เมื่อทรงกอดและปลอบโยนพระเจ้าธรรมราชาแล้ว ผู้มีจิตชั่วร้ายนั้นก็แสวงหาภีมะ ดุจไฟที่ปรารถนาจะเผาไหม้
11.11.14
स कोपपावकस्तस्य शोकवायुसमीरितः ।
भीमसेनमयं दावं दिधक्षुरिव दृश्यते ॥ ११.११.१४ ॥
ไฟแห่งความโกรธของพระองค์นั้น ถูกลมแห่งความโศกพัดโหมให้ลุกโชน ดูคล้ายป่าที่กำลังจะไหม้ภีมเสนะ
11.11.15
तस्य संकल्पमाज्ञाय भीमं प्रत्यशुभं हरिः ।
भीममाक्षिप्य पाणिभ्यां प्रददौ भीममायसम् ॥ ११.११.१५ ॥
พระหริทรงทราบความคิดของพระองค์ และทรงรู้ถึงเจตนาอันไม่เป็นมงคลต่อภีมะ จึงทรงดึงภีมะไปด้วยสองพระหัตถ์ และประทานภีมะที่ทำด้วยเหล็กให้แก่พระองค์
11.11.16
प्रागेव तु महाबुद्धिर्बुद्ध्वा तस्येङ्गितं हरिः ।
संविधानं महाप्राज्ञस्तत्र चक्रे जनार्दनः ॥ ११.११.१६ ॥
ก่อนหน้านั้นแล้ว พระหริผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ ทรงทราบท่าทางของพระองค์ล่วงหน้า พระชนารทนผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ได้ทรงจัดการเตรียมการไว้ ณ ที่นั้น
11.11.17
उपगुह्यैव पाणिभ्यां भीमसेनमयस्मयम् ।
बभञ्ज बलवान्राजा मन्यमानो वृकोदरम् ॥ ११.११.१७ ॥
พระราชาผู้ทรงพลัง ทรงโอบกอดภีมเสนะที่ทำด้วยเหล็กด้วยสองพระหัตถ์ ทรงสำคัญว่าเป็นวฤโกทร จึงทรงหักมันเสีย
11.11.18
नागायुतसमप्राणः स राजा भीममायसम् ।
भङ्क्तत्वा विमथितोरस्कः सुस्राव रुधिरं मुखात् ॥ ११.११.१८ ॥
พระราชาองค์นั้นมีกำลังเท่าช้างหนึ่งหมื่นเชือก ทรงหักภีมะที่ทำด้วยเหล็ก อกของพระองค์ถูกบดขยี้ เลือดพุ่งออกจากพระโอษฐ์
11.11.19
ततः पपात मेदिन्यां तथैव रुधिरोक्षितः ।
प्रपुष्पिताग्रशिखरः पारिजात इव द्रुमः ॥ ११.११.१९ ॥
จากนั้น พระองค์ก็ล้มลงบนพื้นแผ่นดิน ชุ่มไปด้วยเลือดฉันใด ดุจต้นปาริชาตที่ยอดกิ่งออกดอกบานสะพรั่งฉันนั้น
11.11.20
प्रत्यगृह्णाच्च तं विद्वान्सूतो गावल्गणिस्तदा ।
मैवमित्यब्रवीच्चैनं शमयन्सान्त्वयन्निव ॥ ११.११.२० ॥
สารถีผู้ฉลาดชื่อคาวัลคณี ได้เข้ารับพระองค์ไว้ แล้วกล่าวว่า "อย่าเป็นเช่นนั้นเลย" ทรงปลอบโยนและให้ความสงบแก่พระองค์ดุจปลอบประโลมอยู่
11.11.21
हतो भीम इति ज्ञात्वा गतमन्युर्महामनाः ।
हाहाभीमेति चुक्रोश नृपः शोकसमन्वितः ॥ ११.११.२१ ॥
เมื่อทรงทราบว่าภีมะถูกสังหารแล้ว พระราชาผู้มีใจยิ่งใหญ่ก็คลายความโกรธลง และด้วยความโศก พระองค์ทรงร้องว่า "อา ภีมะเอ๋ย!"
11.11.22
तं विदित्वा गतक्रोधं भीमसेनवधार्दितम् ।
वासुदेवो वरः पुंसामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.११.२२ ॥
ทรงทราบว่าพระองค์หมดความโกรธแล้วและทุกข์ระทมด้วยการสังหารภีมเสน พระวาสุเทพผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์จึงตรัสถ้อยคำเหล่านี้
11.11.23
मा शुचो धृतराष्ट्र त्वं नैव भीमस्त्वया हतः ।
आयसी प्रतिमा ह्येषा त्वया निष्पातिता विभो ॥ ११.११.२३ ॥
ธฤตราษฎร์ อย่าโศกเศร้าเลย ท่านมิได้สังหารภีมะ โอ ผู้ทรงอำนาจ ท่านเพียงแต่ทำลายรูปเหล็กนี้เท่านั้น
11.11.24
त्वां क्रोधवशमापन्नं विदित्वा भरतर्षभ ।
मयाऽपकृष्टः कौन्तेयो मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतः ॥ ११.११.२४ ॥
ข้าพเจ้าทราบว่าท่านตกอยู่ในอำนาจของความโกรธ โอ ผู้เป็นยอดแห่งภรตะ ข้าพเจ้าจึงดึงบุตรของกุนตีกลับมาจากเขี้ยวแห่งความตาย ที่เขาได้เข้าไปแล้ว
11.11.25
न हि ते राजशार्दूल बले तुल्योऽस्ति कश्चन ।
कः सहेत महाबाहो बाह्वोर्विग्रहणं नरः ॥ ११.११.२५ ॥
โอ ราชสีห์ในหมู่กษัตริย์ ไม่มีผู้ใดเทียบเท่าท่านในด้านกำลัง โอ ผู้มีแขนใหญ่ มนุษย์คนใดเล่าจะทนการปะทะด้วยแขนของท่านได้
11.11.26
यथान्तकमनुप्राप्य जीवन्कश्चिन्न मुच्यते ।
एवं बाह्वन्तरं प्राप्य तव जीवेन्न कश्चन ॥ ११.११.२६ ॥
เหมือนสิ่งมีชีวิตที่ถึงมัจจุราชแล้วย่อมไม่อาจหลุดพ้นไปได้ฉันใด ผู้ที่เข้าไปอยู่ระหว่างแขนของท่านก็ย่อมไม่มีผู้ใดรอดชีวิตฉันนั้น
11.11.27
तस्मात्पुत्रेण या तेऽसौ प्रतिमा कारिताऽऽयसी ।
भीमस्य सेयं कौरव्य तवैवोपहृता मया ॥ ११.११.२७ ॥
เพราะฉะนั้น โอ ผู้สืบเชื้อสายกุรุ รูปเหล็กของภีมะที่บุตรของท่านให้ทำขึ้นนี้ ข้าพเจ้าได้นำมามอบถวายท่านแล้ว
11.11.28
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं धर्मादपकृतं मनः ।
तव राजेन्द्र तेन त्वं भीमसेनं जिघांससि ॥ ११.११.२८ ॥
โอ จอมกษัตริย์ จิตของท่านซึ่งเร่าร้อนด้วยความโศกเพราะบุตร ได้เบี่ยงเบนไปจากธรรม เพราะเหตุนั้นท่านจึงปรารถนาจะฆ่าภีมเสน
11.11.29
न त्वेतत्ते क्षमं राजन्हन्यास्त्वं यद्वृकोदरम् ।
न हि पुत्रा महाराज जीवेयुस्ते कथञ्चन ॥ ११.११.२९ ॥
โอ พระราชา การที่ท่านจะสังหารวฤโกทรนั้นไม่สมควรแก่ท่านเลย โอ มหาราช บุตรของท่านก็มิอาจฟื้นคืนชีวิตได้ด้วยประการใดๆ
11.11.30
तस्माद्यत्कृतमस्माभिर्मन्यमानैः शमं प्रति ।
अनुमन्यस्व तत्सर्वं मा च शोके मनः कृथाः ॥ ११.११.३० ॥
เพราะฉะนั้น ขอท่านอนุมัติทุกสิ่งที่พวกเราได้กระทำไปด้วยความคิดถึงความสงบ และอย่าให้จิตของท่านจมอยู่ในความโศกเลย