महाभारत · अध्याय 11.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.12.1
तत एनमुपातिष्ठञ्शौचार्थं परिचारकाः ।
कृतशौचं पुनश्चैनं ओवाच मधुसूदनः ॥ ११.१२.१ ॥
नंतर सेवकांनी शौचासाठी त्याच्याजवळ जाऊन त्याला आधार दिला. शौच झाल्यावर मधुसूदन पुन्हा त्याच्याशी बोलले.
11.12.2
राजन्नधीता वेदास्ते शास्त्राणि विविधानि च ।
श्रुतानि च पुराणानि राजधर्माश्च केवलाः ॥ ११.१२.२ ॥
हे राजा! तुम्ही वेद, विविध शास्त्रे अभ्यासली आहेत, पुराणे ऐकली आहेत आणि राजधर्मही पूर्णपणे जाणले आहेत.
11.12.3
एवं विद्वान्महाप्राज्ञः समर्थः सन्बलाबले ।
आत्मापराधात्कस्मात्त्वं कुरुषे कोपमीदृशम् ॥ ११.१२.३ ॥
असा तू विद्वान, महाप्राज्ञ आणि बळ-दुर्बळ जाणण्यास समर्थ असूनही, स्वतःच्या दोषामुळे असा क्रोध का करतोस?
11.12.4
उक्तवांस्त्वां तदैवाहं भीष्मद्रोणौ च भारत ।
विदुरः सञ्जयश्चैव वाक्यं राजन्न तत्कृथाः ॥ ११.१२.४ ॥
हे भारता! तेव्हाच मी, भीष्म आणि द्रोण, विदुर आणि संजय यांनीही तुला हेच सांगितले होते; पण हे राजा, तू ते केले नाहीस.
11.12.5
स वार्यमाणो नास्माकमकार्षीर्वचनं तदा ।
पाण्डवानधिकाञ्चानन्बले शौर्ये च कौरव ॥ ११.१२.५ ॥
आम्ही अडवूनही तू त्या वेळी आमचे ऐकले नाहीस; पांडव बळात व शौर्यात अधिक आहेत हे जाणूनही, हे कौरवा.
11.12.6
राजा हि यः स्थिरप्रज्ञः स्वयं दोषानवेक्षते ।
देशकालविभागं च परं श्रयेः स विन्दति ॥ ११.१२.६ ॥
जो राजा स्थिरबुद्धी होऊन स्वतः आपले दोष पाहतो आणि देश-काळाचा विभाग जाणून श्रेष्ठाचा आश्रय घेतो, तोच फल मिळवतो.
11.12.7
उच्यमानस्तु यः श्रेयो गृह्णीते नो हिताहिते ।
आपदः समनुप्राप्य सोऽभ्येति विलयं किल ॥ ११.१२.७ ॥
उपदेश दिला जात असतानाही जो हित आणि अहित यांचा विचार करून श्रेय स्वीकारत नाही, तो संकटात सापडून निश्चितच विनाश पावतो.
11.12.8
ततोऽन्यवृत्तमात्मानं समवेक्षस्व भारत ।
राजंस्त्वं ह्यविधेयात्मा दुर्योधनवशे स्थितः ॥ ११.१२.८ ॥
म्हणून, हे भारता, आपल्या स्वतःच्या वर्तनाचे नीट परीक्षण कर. राजा, तू आपल्या मनावर ताबा न ठेवता दुर्योधनाच्या वशात आहेस.
11.12.9
आत्मापराधादापन्नस्तत्किं भीमं जिघांससि ।
तस्मात्संयच्छ कोपं त्वं स्वमनुस्मृत्य दुष्कृतम् ॥ ११.१२.९ ॥
तू स्वतःच्या अपराधामुळे संकटात सापडला आहेस, मग भीमाला मारण्याची इच्छा का करतोस? म्हणून आपल्या दुष्कृत्याचे स्मरण करून तू आपला क्रोध आवर.
11.12.10
यस्तु तां स्पर्धया क्षुद्रः पाञ्चालीमानयत्समाम् ।
स हतो भीमसेनेन वैरं प्रतिजिहीर्षता ॥ ११.१२.१० ॥
मत्सराने पांचालीला सभेत आणणारा तो नीच भीमसेनाच्या हातून मारला गेला; वैराचा सूड घेऊ इच्छिणाऱ्या भीमसेनाने त्याचा वध केला.
11.12.11
आत्मनोऽतिक्रमं पश्य पुंत्रस्य च दुरात्मनः ।
यदनागसि पाण्डूनां परित्यागस्त्वया कृतः ॥ ११.१२.११ ॥
स्वतःचे आणि त्या दुरात्मा पुत्राचे उल्लंघन पाहा; निर्दोष पांडवांचा त्याग तू केलास.
11.12.12
एवमुक्तः स कृष्णेन सर्वं सत्यं जनाधिप ।
उवाच देवकीपुत्रं धृतराष्ट्रो महीपतिः ॥ ११.१२.१२ ॥
हे जनाधिपा, कृष्णाने असे सर्व सत्य सांगितल्यावर पृथ्वीपती धृतराष्ट्र देवकीपुत्राला म्हणाला.
11.12.13
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि माधव ।
पुत्रस्नेहस्तु बलवान्धर्मान्मां समचालयत् ॥ ११.१२.१३ ॥
हे महाबाहो, माधवा, तू म्हणतोस तसेच हे आहे. पण पुत्रस्नेह बलवान आहे; त्याने मला धर्मापासून विचलित केले.
11.12.14
दिष्ट्या तु पुरुषव्याघ्रो बलवान्सत्यक्त्रिमः ।
त्वद्गुप्तो नागमत्कृष्ण भीमो बाह्वन्तरं मम ॥ ११.१२.१४ ॥
सुदैवाने, पुरुषव्याघ्र, बलवान, सत्यपराक्रमी भीम, हे कृष्णा, तुझ्याद्वारे रक्षित असल्यामुळे माझ्या बाहुंच्या कक्षेत आला नाही.
11.12.15
इदानीं त्वहमव्यग्रो गतमन्युर्गतज्वरः ।
मध्यमं पाण्डवं वीरं स्पष्टुमिच्छामि माधव ॥ ११.१२.१५ ॥
आता मी शांत, क्रोधरहित व संतापमुक्त आहे. हे माधवा, मध्यम पांडव वीराला स्पर्श करू इच्छितो.
11.12.16
हतेषु पारथिवेन्द्रेषु पुत्रेषु निहतेषु च ।
पाण्डुपुत्रेषु मे धर्मः प्रीतिश्चाप्यवतिष्ठते ॥ ११.१२.१६ ॥
राजश्रेष्ठ मारले गेले आणि माझे पुत्रही मारले गेले, तरी पांडुपुत्रांविषयीचा माझा धर्म व प्रेम अजूनही कायम आहे.
11.12.17
ततः स भीमं च धनञ्जयं च ।
माद्याश्च पुत्रौ पुरुषप्रवीरौ।
पस्पर्श गात्रैः प्ररुदन्सुगात्रा… ।
नाश्वास्य कल्याणमुवाच चैनान् ॥ ११.१२.१७ ॥
मग तो भीमाला, धनंजयाला आणि माद्रीच्या दोन पुरुषवीर पुत्रांना आपल्या अंगांनी स्पर्श करून, रडत, सुंदर अंगांचा… त्यांना सांत्वन देऊन मंगल वचने बोलला.